Những ngày đầu tháng 7, khi cơn mưa xối xả đổ xuống những cánh rừng cao su sau những ngày nắng nóng gay gắt, nấm mối mọc lên giữa những thảm lá cao su, rừng điều, rừng tràm. Người dân từ TPHCM, Đồng Nai ùn ùn kéo nhau về khu vực Xuân Quế, Xuân Nhạn, Cẩm Đường, Cẩm Mỹ (Đồng Nai), Xuyên Mộc, Châu Đức (TPHCM) để săn nấm mối.
Mấy ngày qua, cứ chiều về, tại ngã tư Nhà thờ Suối Nhạn (xã Xuân Quế, TP Đồng Nai) là địa điểm tập trung của những thợ săn nấm mối. Họ đến từ nhiều địa phương trong TP Đồng Nai. Có người đến từ các khu vực rất xa như: Đồng Xoài, Đồng Phú (TP Đồng Nai) hay Dầu Tiếng, Bến Cát, Xuyên Mộc, Châu Đức (TPHCM).
Theo anh Lê Văn Lâm (xã Cẩm Mỹ, TP Đồng Nai), nấm mối ở khu vực Đông Nam Bộ thường mọc nhiều sau những cơn mưa, giai đoạn chuyển mùa tháng 6, tháng 7. Năm nay, khu vực rừng cao su quanh các nông trường Sông Nhạn, Sông Quế, Cẩm Đường có nhiều nấm, thu hút rất đông người dân đến tìm. Nấm thường mọc vào ban đêm, nên người dân tranh thủ đi săn xuyên đêm.
“Săn nấm mối phải có kinh nghiệm. Mỗi người chuẩn bị đèn pin đeo ở đầu, túi đựng, gậy dò nấm dưới các thảm lá. Nếu may mắn, một đêm có thể nhổ 3-4 kg nấm, thu về vài triệu. Người đi săn nấm cũng phụ thuộc vào may mắn, nếu trúng “ổ” thì được nhiều tiền hơn”, anh Lâm chia sẻ.
Nấm mối có giá thành cao, chỉ mọc vào thời điểm phù hợp ở những môi trường nhất định nên việc săn nấm mối rất khó. Người đi nhổ nấm phải có kinh nghiệm, lần mò trong bóng tối, đi bộ qua rẫy rậm, đối mặt với côn trùng, rắn, rết.
Chị Lê Thị Oanh (xã Cẩm Đường, TP Đồng Nai) cho biết, công việc săn nấm mối ở rừng cao su thường bắt đầu từ 1-2 giờ sáng, khi đó nấm mối thường nhú lên khỏi mặt đất, chỉ cần pha đèn pin sẽ thấy.
Tuy nhiên, việc tìm được nấm mối cũng phải có duyên và gặp may mắn mới phát hiện được. Có nhiều ổ nấm mối, nhưng người đi trước không thấy, người đi sau lại phát hiện, đó là cái duyên của nghề.
Ông Nguyễn Hữu Tuấn, lái buôn thu mua nấm mối cho biết, đặc sản nấm mối ở Đồng Nai đang được bán trên thị trường với giá 400.000-600.000 đồng/kg; thậm chí tại vùng đô thị TPHCM, nấm mối búp đẹp được báo giá lên đến 800.000 đồng/kg nhưng không có hàng. Nấm mối khá hiếm, một năm chỉ được một mùa nên giá khá cao.
Theo người dân, nấm mối có giá cao vì đây là loại nấm không thể nuôi trồng, chúng mọc tại những nơi có cồn mối cũ, thường xuất hiện ở nơi nhiều thảm lá mục, độ ẩm cao, mọc theo từng cụm. Tai nấm nhỏ hơn lòng bàn tay, hình dáng như những chiếc ô, thân nấm màu trắng, mũ nấm khi còn búp có màu nâu nhạt, khi nở có màu trắng.
Nấm mối mới nhổ về đem đi làm sạch phần đất dưới chân. Sau khi làm sạch đất, nấm được rửa cho thật sạch, kẹp nấm giữa kẽ hai ngón tay, dội nước nhẹ trên và dưới phần mũ cho sạch đất. Thao tác phải thật nhẹ nhàng, tránh để nấm bị dập, bị ngấm nước sẽ không ngon ngọt, sau đó để cho ráo nước rồi chế biến món ăn.
Nấm mối làm được rất nhiều món như: nấm nấu ngọt, nấm đúc bánh xèo, nấm nấu cháo hoặc nấm nướng… Vốn dĩ ngọt thơm sẵn, nấm mối chẳng cần chế biến cầu kỳ.
Nấm mối có tên khoa học là Termitomyces albuminosus. Chúng xuất hiện sau cơn mưa đầu mùa khoảng một tuần, mỗi đợt kéo dài 3-5 ngày. Nấm mọc từ chất thải của mối dưới mặt đất, thường xuất hiện nhiều tại các tỉnh miền Tây, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ.
Sau nhiều năm làm công chức, Wangmo, 35 tuổi, quyết định sang định cư tại Canberra, Australia. "Tôi có mọi thứ mình cần ở Bhutan, nhưng vẫn ra đi vì cảm thấy bản thân ngày càng mờ nhạt và bị lãng phí", Wangmo nói. Cô cho biết môi trường làm việc nặng tính cấp bậc, ít cơ hội thăng tiến và phụ thuộc quan hệ cá nhân là lý do khiến cô quyết định nghỉ việc.
Bhutan thường được biết đến với tên gọi "quốc gia hạnh phúc nhất thế giới" do áp dụng chỉ số Tổng hạnh phúc quốc gia (GNH) làm thước đo sự phát triển, thay vì chỉ dựa vào Tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Khái niệm này được khởi xướng vào những năm 1970, đánh giá chất lượng cuộc sống trên 9 tiêu chí: mức sống, sức khỏe, giáo dục, môi trường, cộng đồng, sử dụng thời gian, sức khỏe tâm lý, quản trị và văn hóa.
Dù vậy, theo kết quả khảo sát GNH năm 2022, chỉ 48% người dân Bhutan từ 15 tuổi trở lên được phân loại là "hạnh phúc". Khoảng 52% dân số còn lại thuộc nhóm "chưa hạnh phúc" do thiếu hụt các điều kiện cơ bản. Báo cáo Hạnh phúc Thế giới năm 2019 cũng chỉ xếp hạng Bhutan đứng thứ 95 trên tổng số 156 quốc gia về chỉ số này.
Bhutan đang đối mặt tình trạng chảy máu chất xám. Nhiều cử nhân, chuyên gia trẻ ra nước ngoài không phải vì thất nghiệp mà vì mất niềm tin vào triển vọng phát triển trong nước. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới chỉ ra khoảng 53% người Bhutan có kỹ năng cao và công chức trình độ đại học có xu hướng di cư, so với tỷ lệ 7% ở lao động phổ thông. Hiện có hơn 65.000 người Bhutan sống ở nước ngoài, tương đương 9% dân số.
Số liệu từ Ủy ban Dịch vụ Dân sự Hoàng gia Bhutan cho thấy từ năm 2023 đến 2025, có khoảng 1.500 công chức thôi việc. Nhóm nghỉ việc nhiều nhất thuộc độ tuổi 27-35, tập trung ở các ngành công nghệ thông tin, điều dưỡng và kỹ thuật. Gần 10% nhân sự nghỉ trong năm đầu tiên và 32% rời đi khi mới vào nghề.
Australia là điểm đến hàng đầu. Trong 6 tháng đầu năm tài chính 2025-2026, nước này cấp thị thực cho hơn 5.900 người Bhutan. Nhiều du học sinh Bhutan chuyển sang học các nghề như thợ mộc, thợ lát gạch, thợ hàn để dễ xin việc và định cư.
Latso, một phụ nữ Bhutan có gia đình sống tại Australia, cho biết cô đã từ bỏ quốc tịch quê hương vào đầu năm ngoái để nhập tịch Australia do Bhutan không cho phép song tịch.
Tình hình trong nước ngày càng khó khăn với người trẻ. Mức lương thấp cùng áp lực chi phí nhà ở và sinh hoạt khiến họ khó tích lũy hoặc xây dựng cuộc sống. Nhiều người phải sống cùng bố mẹ đến 30 tuổi vì không đủ khả năng tài chính để ra ở riêng. Làn sóng chuyển sang Australia cũng khiến doanh nghiệp tư nhân tại Bhutan khó tuyển và giữ nhân sự. Nhiều vị trí lương thấp gần như không có người gắn bó lâu dài vì thu nhập trì trệ trong nhiều năm.
Từ năm 2023, Bhutan triển khai các chương trình khuyến khích công dân về nước nhưng hiệu quả chưa cao. Đến tháng 5/2025, chỉ 170 người trở về. Chương trình ghi nhận 570 người đăng ký trong năm tài chính 2024-2025 và thêm 53 người đăng ký trong năm tài chính 2025-2026.
Anh Thinley Wangchuk, đang sống tại Australia, cho biết nhiều người ngần ngại về nước do cơ hội việc làm hạn chế và mức lương chưa tương xứng.
Dù gây thiếu hụt lao động, làn sóng di cư mang về nguồn ngoại tệ lớn. Năm 2025, lượng kiều hối gửi về Bhutan đạt 342,9 triệu USD, tăng hơn gấp đôi mức 164,4 triệu USD của năm 2024. Trong đó, kiều hối từ Australia chiếm phần lớn với 253,3 triệu USD.
Chi cục An toàn thực phẩm tỉnh Cà Mau vừa báo cáo kết thúc vụ ngộ độc thực phẩm tại Trường Tiểu học Nhụy Cầm, xã Vĩnh Lộc. Theo đó, vụ việc làm 63 em học sinh có biểu hiện ngộ độc thực phẩm, không phải 46 học sinh như thông tin trước đó.
Chi cục An toàn thực phẩm tỉnh Cà Mau nhận định, đây là vụ ngộ độc thực phẩm tập thể cấp tính, xảy ra trong thời gian ngắn và liên quan đến bữa ăn tại trường. Thực phẩm nghi ngờ cao là món cơm chiên dương châu, với bằng chứng dịch tễ rõ ràng. Tuy nhiên, không thể khẳng định bằng xét nghiệm do không còn mẫu thực phẩm, mẫu bệnh phẩm để xét nghiệm.
Báo cáo cũng xác định, nguyên nhân ngộ độc có thể liên quan đến việc sử dụng thực phẩm không bảo đảm an toàn. Cụ thể, quá trình chế biến, bảo quản thực phẩm tại cơ sở chưa đảm bảo điều kiện vệ sinh, nguyên liệu sau sơ chế để ở nhiệt độ môi trường trong thời gian dài, tạo điều kiện cho vi sinh vật sinh độc tố phát triển.
Trước đó, như đã đưa tin sáng 24/4, bếp ăn không đồng thuộc Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Vĩnh Lộc mua 390 suất ăn để tặng miễn phí cho các em học sinh Trường Tiểu học Nhụy Cầm, gồm các món: Cơm chiên dương châu, bánh mì thịt heo quay, bánh bao chiên và xôi mặn. Cả trường có 378 học sinh đã nhận và dùng suất ăn miễn phí trên.
Điều đáng nói không lâu sau, 63 em học sinh xuất hiện các triệu chứng đau bụng, nôn, nhức đầu… nên được đưa đến bệnh viện theo dõi, điều trị.
Giữa tháng 4, khoảng 20 người trẻ ngồi trong phòng họp ở Thượng Hải để tham gia tọa đàm về các ý tưởng khởi nghiệp. Sự kiện do Karen Dai, người sáng lập nền tảng hỗ trợ khởi nghiệp SoloNest, tổ chức.
Mô hình khởi nghiệp "công ty một người" từng thịnh hành ở Thung lũng Silicon, nay lan rộng tại Trung Quốc. Làn sóng này được thúc đẩy khi chính quyền các thành phố cam kết tài trợ hàng triệu USD để tự chủ công nghệ. "Công ty một người là sản phẩm của kỷ nguyên AI", Dai nói.
Theo bà, việc tự điều hành doanh nghiệp trước đây rất khó khăn, nhưng khả năng hỗ trợ của AI hiện nay đã hạ thấp rào cản.
Nhiều năm qua, mạng xã hội Trung Quốc liên tục tranh luận về "lời nguyền tuổi 35", thuật ngữ ám chỉ việc nhân viên của các công ty công nghệ bị đào thải khi bước vào độ tuổi này. "Ở tuổi 35, dường như có một ranh giới vô hình. Công ty sẽ đánh giá lại xem ai phù hợp hơn để ở lại", Dai cho biết.
Để tránh rủi ro, nhiều người chọn cách làm chủ. Wang Tianyi, 26 tuổi, cựu quản lý sản phẩm của một công ty Internet, hiện kiếm 5.800 USD mỗi tháng nhờ làm video quảng cáo bằng AI. "Nhờ công nghệ, các công ty một người có lợi thế lớn về hiệu suất", Wang nói.
Wei Xin, 34 tuổi, ở Thượng Hải sớm nhận ra công việc đánh giá tài liệu tại một công ty tư vấn nước ngoài sẽ bị AI thay thế. Cô học cách dùng Google Gemini, tự tạo phiên bản kỹ thuật số và chuyển sang làm sáng tạo nội dung. "Nếu không tiếp cận và sử dụng AI, tôi sẽ sớm bị đào thải", Wei, người từng du học tại Mỹ cho biết.
Chính quyền các địa phương tại Trung Quốc đang hỗ trợ mô hình kinh doanh này, thường gọi là OPC (One-person company).
Tháng 11/2025, thành phố Tô Châu cam kết đào tạo hơn 10.000 nhân tài OPC vào năm 2028 và rót khoảng 100 triệu USD vào các lĩnh vực robot, chăm sóc sức khỏe. Tháng trước, thành phố Thành Đô cũng thông báo trợ cấp khoảng 2.800 USD cho sinh viên tốt nghiệp thành lập công ty một người sử dụng AI.
Ông Kyle Chan, nghiên cứu viên Viện Brookings, đánh giá các biện pháp này là chất xúc tác giúp doanh nghiệp nhỏ cất cánh. Theo ông, tài trợ cho OPC là giải pháp chi phí thấp nhằm giải quyết tình trạng thất nghiệp, khi 1/6 lao động trẻ Trung Quốc (16 đến 24 tuổi) đang thất nghiệp.
Chủ tịch Alibaba.com Kuo Zhang cho biết khoảng 30-40% khách hàng của nền tảng thương mại điện tử này hiện là "doanh nhân độc lập". Hãng vừa ra mắt Accio Work, một trợ lý AI thiết kế riêng cho các doanh nghiệp nhỏ. Công cụ có 10 triệu người dùng hàng tháng này giúp quản lý dịch vụ khách hàng, tuân thủ thuế, tiếp thị và hậu cần.
Tuy nhiên, bài toán khó nhất của các doanh nghiệp mới vẫn là làm thế nào để bán được sản phẩm và tạo lợi nhuận. Dai nhận định giới trẻ đang đầu tư vào các kế hoạch dự phòng. Họ tự hỏi liệu có thể dùng AI để làm chủ cuộc sống và theo đuổi đam mê thay vì chật vật xin việc tại các tập đoàn.
Thêm vào đó, bức tranh khởi nghiệp không phải lúc nào cũng mang màu hồng. Theo dữ liệu từ Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), khoảng 70% các nhà sáng lập độc lập thất bại trong hai năm đầu tiên, cao gần gấp đôi so với các dự án có nhóm đồng sáng lập (40%). Sự kiệt quệ tâm lý khi phải tự đưa ra mọi quyết định, cùng với việc khó gọi vốn từ các quỹ đầu tư là những rào cản lớn nhất khiến nhiều 'công ty một người' sớm sụp đổ.
Theo dữ liệu mới nhất cập nhật năm 2026 từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) và LendingTree, trung bình có khoảng 20% - 22% doanh nghiệp nhỏ và công ty siêu nhỏ thất bại ngay trong năm đầu tiên. Tỷ lệ này tăng lên xấp xỉ 50% sau 5 năm và 65,3% sau 10 năm. Riêng với mô hình startup công nghệ nói chung, tỷ lệ thất bại thực tế luôn neo ở mức 90%.
