Tổng thống Volodymyr Zelensky ngày 16/7 bổ nhiệm Yevhen Khmara, lãnh đạo Cơ quan An ninh Ukraine (SBU), làm quyền Bộ trưởng Quốc phòng. Quyết định được công bố sau khi quốc hội Ukraine hôm 14/7 thông qua đơn từ chức của Thủ tướng Yulia Svyrydenko, khiến toàn bộ nội các phải từ nhiệm, trong đó có Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov.
Ông Fedorov sau đó thông báo sẽ không tiếp tục giữ chức vụ này. Theo Ukrainska Pravda, Tổng thống Zelensky từng nói với các nghị sĩ rằng Bộ trưởng Fedorov và Tổng tư lệnh quân đội Oleksandr Syrsky tồn tại mâu thuẫn "mang tính hệ thống và không thể giải quyết".
Cựu bộ trưởng quốc phòng Ukraine ngày 16/7 xác nhận về mâu thuẫn, cáo buộc tướng Syrsky từng đưa ra "tối hậu thư" với Tổng thống Zelensky. Ông tiết lộ đã được Tổng thống Ukraine đề nghị đảm nhận vị trí cố vấn hoặc tiếp tục ở lại chính quyền theo hình thức khác, song đã từ chối.
Quyết định miễn nhiệm ông Fedorov đã gây chấn động chính trường Ukraine và dẫn đến nhiều cuộc biểu tình. Tại Kiev, khoảng 1.000-2.000 người, trong đó có nhiều binh sĩ và cựu quân nhân, đã tập hợp để phản đối quyết định.
Phó tư lệnh không quân Ukraine Pavlo Yelizarov cũng nộp đơn từ chức, cảnh báo miễn nhiệm Fedorov sẽ gây ra "thiệt hại và thương vong nặng nề ở tiền tuyến". Đại tá Elizarov được ông Fedorov bổ nhiệm làm Phó tư lệnh không quân Ukraine hồi đầu năm, trong nỗ lực cải cách lĩnh vực phòng không.
"Trong tất cả quyết định gây tranh cãi về nhân sự của Tổng thống Zelensky, miễn nhiệm Mykhailo Fedorov có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng nhất đối với nỗ lực quân sự của Ukraine", ban biên tập báo Kyiv Independent cho biết trong bài đăng hôm 16/7, thêm rằng động thái có thể thay đổi cục diện cuộc chiến theo hướng có lợi cho Nga.
"Ông ấy có kế hoạch rõ ràng để giành chiến thắng trong cuộc chiến, điều mà giới lãnh đạo chính trị và quân sự Ukraine còn thiếu. Đối mặt với quân đội Nga đông đảo hơn hẳn, Ukraine cần chiến lược dựa trên công nghệ tiên tiến và tư duy sáng tạo để có cơ hội đánh bại đối phương", bài viết có đoạn.
Với quan điểm công nghệ là chìa khóa để giành chiến thắng trong xung đột, Fedorov là một trong những kiến trúc sư đứng sau chương trình thiết bị không người lái (drone) thời chiến đầy hiệu quả của Ukraine. Chương trình này diễn ra từ thời ông còn làm Bộ trưởng Chuyển đổi số.
Cựu bộ trưởng quốc phòng Ukranie cũng là người đã kêu gọi tỷ phú Mỹ Elon Musk kích hoạt dịch vụ Starlink tại Ukraine. Hệ thống này hiện là huyết mạch trong mạng lưới liên lạc chiến trường của quân đội Ukraine, với hàng chục nghìn bộ thu phát đang được sử dụng.
Sau khi trở thành Bộ trưởng Quốc phòng vào tháng 1, Fedorov đã thúc đẩy hàng loạt thay đổi nhằm cải tổ quân đội Ukraine, tập trung nhiều hơn vào phát triển drone và công nghệ mới nổi. Ông tăng mạnh ngân sách cho drone chiến đấu và công cụ giá rẻ như xe bán tải và xe buggy điều khiển từ xa, ra mắt nhiều chương trình nhằm giảm vấn đề thủ tục hành chính và hậu cần cho các đơn vị tiền tuyến.
Ông cũng chỉ đạo mở rộng sản xuất máy bay không người lái (UAV) tầm trung và tầm xa, cũng như giúp hoạt động mua sắm quốc phòng trở nên thông suốt hơn.
"Thông qua cải cách hệ thống mua sắm công, vốn nổi tiếng là tham nhũng, và áp dụng cơ chế đấu thầu cạnh tranh cho hầu hết hoạt động mua sắm, Mykhailo Fedorov có thể đã tiết kiệm hàng tỷ USD ngân sách cho Ukraine", ban biên tập Kyiv Independent cho biết.
Trong những tháng gần đây, chiến dịch tập kích bằng UAV của Ukraine nhằm vào hạ tầng dầu khí Nga đã thu được nhiều thành công, cắt đứt những tuyến tiếp tế của đối phương và khiến bán đảo Crimea bị cô lập. Các đòn tập kích UAV nhằm vào hệ thống hậu cần được cho là cũng đã góp phần cải thiện tình hình của Ukraine trên tiền tuyến.
Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) hôm 1/7 cho biết trong tháng 4-5, Nga đã mất nhiều lãnh thổ hơn so với phần giành thêm, với mức giảm ròng là 400 km2.
Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ (DIA) cũng xác định quân đội Ukraine đã tái kiểm soát khoảng 400 km2 lãnh thổ ở trong và xung quanh tỉnh Dnipropetrovsk, trong chiến dịch phản công hạn chế diễn ra hồi đầu năm. Theo DIA, đây là lần đầu Ukraine giành được nhiều lãnh thổ hơn diện tích để mất kể từ năm 2023.
Kyiv Independent chỉ trích Tổng tư lệnh quân đội Syrsky duy trì văn hóa chỉ huy kiểu cũ, cho rằng kiểu văn hóa này đang gây ảnh hưởng tiêu cực đến nỗ lực quân sự của Ukraine. "Tướng Syrsky đại diện cho mọi thứ mà ông Fedorov muốn thay đổi trong quân đội", báo Ukraine cho hay.
Theo một chỉ huy đơn vị drone Ukraine tham chiến ở mặt trận Donetsk, miễn nhiệm Fedorov là "sai lầm lớn và sẽ khiến quân đội thụt lùi 1.000 bước". "Quân đội Ukraine cần là lực lượng hiện đại và có công nghệ cao. Với kiểu lãnh đạo theo phong cách lạc hậu, chúng tôi sẽ không đạt được bước tiến", chỉ huy này nhận định.
Một binh sĩ Ukraine, phụ trách hoạt động thử nghiệm drone cho lữ đoàn thuộc Lực lượng Phòng vệ Lãnh thổ tại mặt trận đông nam, lo ngại nỗ lực đổi mới của nước này sẽ chậm lại sau khi ông Fedorov ra đi. "Chúng tôi rất buồn và sợ rằng sẽ có tác động xấu", quân nhân này chia sẻ.
Nhiều blogger quân sự Nga cũng bày tỏ vui mừng trước tin Ukraine thay Bộ trưởng Quốc phòng.
Svyatoslav Golikov, nhà bình luận nổi tiếng trên mạng xã hội Nga, cho rằng "những thành tựu" mà đội ngũ của Mykhailo Fedorov đạt được đã gây ra "tác động đáng kể" đối với quân đội Nga. Tài khoản Military Informant cũng nhận định Fedorov là người đứng sau nỗ lực "mở rộng số hóa và sử dụng drone của quân đội Ukraine".
Kyiv Post dẫn lời một bình luận viên cho rằng sự chú trọng của ông Fedorov vào hệ thống không người lái là mối đe dọa với Nga, vì điều này làm suy giảm lợi thế chính của họ là nhân lực dồi dào.
Một người khác có quan điểm ủng hộ chiến sự gọi quyết định thay bộ trưởng quốc phòng Ukraine là "món quà" với Nga, thừa nhận hoạt động quân sự của nước này đã trở nên khó khăn hơn do ông Fedorov từng nhanh chóng đưa vào áp dụng nhiều công nghệ mới.
Tin Gốc: Vnexpress
