Là xã đảo duy nhất của Gia Lai, cách đất liền khoảng 24 km, hành trình đi tìm con chữ của học sinh (HS) trên đảo Nhơn Châu đầy gian nan.
Hiện trên đảo, hệ thống giáo dục chỉ dừng lại ở cấp THCS nên sau khi hết lớp 9, nếu muốn tiếp tục học lên cao, HS buộc phải rời gia đình, vượt biển vào đất liền. Ở tuổi 15 còn chưa quen với những lo toan, các em đã phải sớm tự lập, sống xa vòng tay cha mẹ.
Quãng đường biển 24 km tuy không xa nhưng lại là rào cản lớn, nhất là về kinh tế vì HS vào đất liền còn phải lo cả tiền trọ, chi phí ăn uống, sinh hoạt…
Ông Nguyễn Văn Nhất (44 tuổi, thôn Tây, xã Nhơn Châu) cho biết trước đây, phần lớn người dân trên đảo chỉ học hết lớp 9 rồi dừng lại. Sự cách trở về địa lý khiến con đường học tập của nhiều người bị gián đoạn. Những HS đủ điều kiện vào đất liền tiếp tục học lại phải đối mặt với áp lực cơm áo, gạo tiền. Vì chi phí quá cao, không ít gia đình đành cho con nghỉ học để phụ giúp gia đình nghề biển.
Gia đình ông Nhất có 2 người con, trong đó một em đang học lớp 11 tại đất liền. Ông kể ngày con rời đảo, điều khiến ông trăn trở nhất không phải chuyện học hành mà là việc ăn ở, chi tiêu của con có đảm bảo hay không.
Vài năm qua, thấu hiểu những khó khăn, thiếu thốn nói trên, địa phương đã có nghị quyết hỗ trợ, tiếp sức để HS xã đảo Nhơn Châu có thể đi xa hơn nữa trên con đường học tập. Theo đó mỗi HS sẽ được hỗ trợ tiền ăn ở, sinh hoạt và đi lại khi vượt biển vào đất liền theo học các cấp cao hơn.
“Ngay từ khi lên cấp 3, cháu đã phải học cách tự lập. Có khi vài tháng, thậm chí hết một học kỳ cháu mới về nhà một lần. Lúc đầu gia đình rất lo, nhưng nhờ có chính sách hỗ trợ, mỗi tháng cháu được khoảng 1,1 triệu đồng nên cũng đỡ phần nào. Sắp tới mức hỗ trợ tăng lên, gia đình rất phấn khởi”, ông Nguyễn Văn Nhất chia sẻ.
Em Võ Thuận Thảo, HS lớp 11A1 Trường THPT số 1 Trần Cao Vân, cho biết nhà có 4 chị em, bố vừa qua đời sau thời gian dài bệnh nặng. Mẹ em làm việc nhà và phụ nghề biển để nuôi các con.
Ngày rời đảo đi học lớp 10, Thảo mang theo không chỉ hành lý mà còn cả những lo toan. Em phải tự thích nghi với môi trường mới, tự cân đối chi tiêu và tự động viên mình tiếp tục cố gắng. “Khoản hỗ trợ giúp giảm bớt gánh nặng. Em sẽ cố gắng học tốt để thi vào ngành sư phạm, sau này trở về giúp mẹ và quê hương”, Thảo tâm sự.
Những chính sách tiếp sức kịp thời đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Theo ông Dương Hiệp Hưng, Chủ tịch UBND xã Nhơn Châu, tỷ lệ HS tiếp tục học lên THPT tăng mạnh. Nếu năm học 2024 – 2025 chỉ có 11 em vào đất liền học tập, thì hiện nay toàn xã đã có 62 HS theo học, chưa kể nhiều em đang theo đuổi các ngành nghề như dược, hộ sinh, kỹ thuật chế biến, điện lạnh.
Tại kỳ họp thứ 2 HĐND tỉnh Gia Lai khóa XIII nhiệm kỳ 2026 – 2031 vừa qua, một nghị quyết hỗ trợ HS, sinh viên xã đảo Nhơn Châu đã được thông qua. Theo đó, từ năm học 2026 – 2027, mỗi HS THPT sẽ được hỗ trợ hơn 1,6 triệu đồng/tháng, gồm tiền ăn 936.000 đồng, tiền ở 360.000 đồng và chi phí học tập, đi lại 350.000 đồng. Với HS học nghề, tỉnh hỗ trợ 100% học phí cùng học bổng chính sách bằng 80% mức lương cơ sở. Tổng kinh phí dự kiến hơn 1,4 tỉ đồng mỗi năm.
Không chỉ từ ngân sách nhà nước, các trường học trên đất liền cũng chủ động hỗ trợ. Ông Lê Văn Dũng, Hiệu trưởng Trường THPT số 1 Trần Cao Vân, cho biết nhà trường thường xuyên vận động giáo viên và các nhà hảo tâm chung tay giúp đỡ, tạo điều kiện để HS xã đảo yên tâm học tập.
Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh và phối hợp giáo dục giữa gia đình với cơ sở giáo dục, trong đó bổ sung nhiều quy định nhằm minh bạch hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh (còn gọi là Hội phụ huynh).
Hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh hiện được điều chỉnh bởi Thông tư số 55/2011 của Bộ GD&ĐT. Sau gần 15 năm thực hiện, Bộ đã xây dựng dự thảo thông tư mới để thay thế.
So với quy định hiện hành, dự thảo thông tư đã có nhiều thay đổi về vị trí, nhiệm vụ, quyền hạn, chế độ làm việc, cũng như khoản hỗ trợ tự nguyện phục vụ hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh.
Dự thảo thông tư nêu rõ, Ban đại diện cha mẹ học sinh lớp được thành lập tại mỗi lớp học và bầu tại Hội nghị cha mẹ học sinh đầu năm học. Ban có tối đa 15 thành viên, gồm Trưởng ban, một hoặc nhiều Phó Trưởng ban và các thành viên khác, tùy theo quy mô lớp học và điều kiện thực tế.
Hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh được bảo đảm bằng các khoản hỗ trợ tự nguyện của cha mẹ học sinh, sự hỗ trợ của cơ quan, tổ chức, cá nhân và các nguồn hợp pháp khác.
Tuy nhiên, việc tiếp nhận các khoản hỗ trợ này phải tuân thủ nhiều nguyên tắc chặt chẽ. Việc đóng góp hoàn toàn dựa trên tinh thần tự nguyện, không được ép buộc hoặc vận động mang tính áp đặt; không quy định mức hỗ trợ bình quân, mức tối thiểu hay bất kỳ hình thức nào làm phát sinh nghĩa vụ đóng góp của phụ huynh.
Việc hỗ trợ cũng không được gắn với đánh giá, xếp loại, khen thưởng, kỷ luật, kết quả học tập hay bất kỳ quyền, lợi ích hợp pháp nào của học sinh và cha mẹ học sinh.
Đặc biệt, dự thảo nhấn mạnh Ban đại diện cha mẹ học sinh không được đứng ra thực hiện thu các khoản thu của nhà trường cũng như không được tiếp nhận, quản lý các khoản tài trợ dành cho cơ sở giáo dục.
Ngoài việc quy định rõ phạm vi hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh, dự thảo cũng xác định khoản hỗ trợ tự nguyện của phụ huynh không phải là khoản thu của cơ sở giáo dục và không thay thế trách nhiệm bảo đảm kinh phí hoạt động của nhà trường theo quy định của pháp luật.
Dự thảo đồng thời quy định cha mẹ học sinh có quyền lựa chọn hỗ trợ hoặc không hỗ trợ các khoản đóng góp tự nguyện. Việc không tham gia đóng góp không được dẫn đến sự phân biệt đối xử hoặc ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của học sinh.
So với Thông tư số 55 năm 2011, dự thảo không còn quy định giáo viên chủ nhiệm hoặc hiệu trưởng tham gia xây dựng, thống nhất kế hoạch sử dụng kinh phí của Ban đại diện cha mẹ học sinh.
Quy định mới cho thấy hướng tách bạch vai trò giữa Ban đại diện và nhà trường trong quản lý nguồn kinh phí của ban, đồng thời nhấn mạnh việc sử dụng kinh phí đúng chức năng, đúng mục đích.
Những ngày giữa tháng 6, không khí tại Trung tâm Công tác xã hội và Bảo trợ trẻ em Hoa Phượng (Hải Phòng) rộn ràng hơn thường lệ. Trần Văn Bảo, học sinh trường THCS Lê Lợi, vừa nhận tin trở thành đồng thủ khoa lớp chuyên Sử của trường THPT chuyên Trần Phú với 46,5 điểm (Toán 9,5; Ngữ văn 8,5; Tiếng Anh 9; chuyên Sử 6,25).
"Lúc biết tin em đạt điểm cao, mọi người đều vỡ òa", Bảo nhớ lại. Ngoài nhắn tin cho thầy cô, nam sinh chạy ngay đi khoe với các mẹ, dì nuôi.
Nhìn thấy những giọt nước mắt của họ, Bảo hiểu rằng đó không chỉ là niềm tự hào, mà còn là sự nhẹ nhõm sau bao năm tháng nuôi nấng một đứa trẻ có số phận đặc biệt như em.
Bảo không biết mình sinh ra ở đâu, cũng không biết cha mẹ là ai. Ký ức tuổi thơ là những ngày lang thang trên phố. Cuộc đời Bảo lật sang trang mới khi được Trung tâm Hoa Phượng đón về vào năm 2016.
Ngày đó, các cán bộ tại trung tâm phải đưa em đi chụp X-quang xương để xác định độ tuổi, rồi làm giấy khai sinh. Cái tên Trần Văn Bảo cũng ra đời từ đó. Thể trạng vốn yếu ớt, không ít lần sốt cao trên 40 độ, các mẹ, dì tại trung tâm đã thức trắng đêm để lau người, thay khăn chườm cho em. Những lần ốm nặng phải nằm viện, họ thay phiên, túc trực ngày đêm ở bệnh viện.
"Sự chăm sóc ấy đối với em không chỉ đơn thuần là trách nhiệm của những người làm công tác xã hội, mà đó tựa như tình mẫu tử ruột thịt", Bảo nhớ lại.
Do hoàn cảnh đặc biệt, Bảo đi học muộn hơn bạn bè đồng trang lứa. Năm lớp 8, em từng rơi vào khủng hoảng và có ý định bỏ.
"Ở tuổi 17, các bạn chuẩn bị bước vào giảng đường đại học hoặc định hướng tương lai, thì em lại ngồi ở lớp 8, lọt thỏm giữa những đứa trẻ kém mình 4, 5 tuổi", nam sinh kể. "Vì thế, em từng nghĩ học nốt cấp 2 sẽ nghỉ học để đi làm kiếm tiền".
Khi tâm sự với các cô, bác ở trung tâm Hoa Phượng, Bảo được động viên học tiếp cấp ba. Các thầy cô ở lớp dạy thêm cũng hỗ trợ để em không phải đóng học phí. Những điều này giúp Bảo có động lực để cố gắng học tập.
"Họ chấp nhận sự khác biệt của em, nâng đỡ em đứng dậy bằng lòng vị tha và tình người", Bảo chia sẻ.
Ngoài ra, Bảo tìm thấy điểm tựa tinh thần vững chắc từ môn Lịch sử - môn học mà em đam mê. Nam sinh thấy đất nước từng chịu nhiều đau thương, mất mát, chiến tranh tàn phá nhưng cha ông chưa bao giờ chịu khuất phục. Vì thế, những mặc cảm, khó khăn của em rất nhỏ bé. Những bài học cũng dạy em cách đối diện lịch sử của chính mình để vượt qua và vươn lên.
Cô Nguyễn Thị Mai Hương, Hiệu trưởng trường THCS Lê Lợi, đánh giá Bảo chín chắn, chăm ngoan, có trách nhiệm. Nam sinh được thầy cô yêu quý, bạn bè nể trọng. Từ lớp 6, Bảo đã được bầu làm lớp trưởng.
"Bảo rất chăm chỉ, có nghị lực vượt qua nghịch cảnh", cô Hương nói, cho biết trước khi là thủ khoa môn Sử, Bảo từng giành giải nhất học sinh giỏi cấp trường, cấp phường và giải ba cấp thành phố.
Trong 3 năm sắp tới tại trường chuyên Trần Phú, Bảo đặt mục tiêu nỗ lực để có cơ hội thi học sinh giỏi quốc gia môn Lịch sử. Nam sinh cũng tích cực tham gia các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ của trường để rèn kỹ năng mềm, năng động hơn.
Xa hơn, Bảo mong đỗ đại học hoặc "săn" được học bổng du học. Dù thế nào, nam sinh nói sẽ tiếp tục lan tỏa niềm yêu thích với môn Sử và trở thành người có ích cho xã hội.
"Hoàn cảnh có thể đặc biệt, nhưng nếu không từ bỏ, chúng ta vẫn có thể tỏa sáng theo cách riêng", Bảo nhắn nhủ các em nhỏ ở mái nhà Hoa Phượng.
Ngày 20/5, Công an xã Kông Bơ La, tỉnh Gia Lai cho biết đơn vị đã tiếp nhận số tiền từ em Nguyễn Minh Khang (SN 2018, học sinh lớp 2A, Trường Tiểu học và THCS Đăk Hlơ) nhặt được để trả lại cho người đánh rơi.
Vào ngày 19/5, trong lúc đi học, Khang đã nhặt được chiếc ví da nữ màu đỏ. Kiểm tra bên trong, Khang phát hiện có hơn 5 triệu đồng tiền mặt cùng nhiều giấy tờ tùy thân mang tên chị T.T.Đ. (trú tại thôn 1, xã Kông Bơ La, Gia Lai).
Ngay sau đó, em đã mang toàn bộ tài sản đến Công an xã Kông Bơ La giao nộp, nhờ tìm người đánh mất để trả lại. Công an xác định, chị Đ. là người đánh rơi chiếc ví trên vào ngày 19/5. Khi nhận lại tài sản, chị Đ. xác nhận toàn bộ số tiền cùng giấy tờ cá nhân vẫn còn nguyên vẹn.
Theo Công an xã Kông Bơ La, hành động trung thực, không tham của rơi của Khang là nghĩa cử đẹp, góp phần lan tỏa những giá trị đạo đức tích cực trong cộng đồng. Việc làm của em không chỉ giúp người đánh rơi giảm bớt thiệt hại mà còn trở thành tấm gương sáng về lòng trung thực, tinh thần trách nhiệm để thiếu nhi địa phương học tập, noi theo.
