Các nguồn tin cho hay các báo cáo tình báo của Mỹ đưa ra cảnh báo như trên là vì cho rằng việc kiểm soát eo biển Hormuz là đòn bẩy thực sự duy nhất mà Iran có đối với Mỹ.
“Chắc chắn là giờ đây khi Iran nhận thấy rõ quyền lực và ảnh hưởng của mình đối với eo biển này, họ sẽ không sớm từ bỏ nó”, một trong 3 nguồn tin bình luận. Họ từ chối tiết lộ chi tiết về cơ quan nào đã đưa ra các đánh giá như trên.
Cơ quan Tình báo trung ương Mỹ (CIA) chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức về yêu cầu bình luận từ Reuters. Hiện cũng chưa có thông tin phản ứng từ Iran.
Cảnh báo mới cho thấy Tehran có thể tiếp tục kiểm soát chặt giao thông qua eo biển Hormuz để giữ giá năng lượng ở mức cao như một biện pháp gây áp lực lên Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm tìm ra lối thoát nhanh chóng cho cuộc chiến đã kéo dài gần 5 tuần, theo Reuters.
Chi phí năng lượng tăng cao có nguy cơ làm gia tăng lạm phát ở Mỹ, tạo ra gánh nặng chính trị cho Tổng thống Trump khi ông phải đối mặt với tỷ lệ ủng hộ thấp và đảng Cộng hòa của ông đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Các báo cáo cũng cung cấp dấu hiệu mới nhất cho thấy cuộc chiến, nhằm xóa sổ sức mạnh quân sự của Iran, trên thực tế có thể làm tăng ảnh hưởng khu vực của nước này bằng cách cho thấy khả năng đe dọa tuyến đường thủy quan trọng này của Tehran, theo Reuters.
“Trong nỗ lực ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hủy diệt hàng loạt, Mỹ đã trao cho Iran một vũ khí gây rối loạn quy mô lớn”, ông Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, một tổ chức ngăn ngừa xung đột có trụ sở tại Bỉ, bình luận. Ông còn nhận định Tehran hiểu rằng khả năng chi phối thị trường năng lượng thế giới thông qua việc kiểm soát eo biển Hormuz “mạnh mẽ hơn nhiều so với cả vũ khí hạt nhân.”
Tổng thống Trump hôm 4.4 tuyên bố Iran chỉ còn 48 giờ để đạt được thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz, nếu không sẽ phải đối mặt với “địa ngục”.”Hãy nhớ khi tôi cho Iran 10 ngày để thỏa thuận hoặc mở cửa eo biển Hormuz. Thời gian đang cạn dần – chỉ còn 48 giờ nữa trước khi địa ngục giáng xuống họ…”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
Đáp lại, tướng Ali Abdollahi Aliabadi thuộc Bộ chỉ huy Trung ương Khatam al-Anbiya ở Tehran nói rằng cảnh báo mới của Tổng thống Trump là “một hành động bất lực, lo lắng, mất cân bằng và ngu ngốc”, theo AFP. Ông Aliabadi cảnh báo rằng “cánh cửa địa ngục sẽ mở ra với các người” nếu cơ sở hạ tầng của Iran tiếp tục bị tấn công.
Trước đó vào ngày 3.4, một quan chức Nhà Trắng cho Reuters hay ông Trump “tự tin rằng eo biển sẽ sớm được mở lại” và đã nói rõ rằng Iran sẽ không được phép điều tiết tuyến đường thủy này sau xung đột.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã sử dụng nhiều chiến thuật khác nhau để khiến việc vận chuyển thương mại qua eo biển Hormuz trở nên quá nguy hiểm kể từ khi Tổng thống Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phát động cuộc chiến vào ngày 28.2, theo Reuters.
Từ việc tấn công các tàu dân sự và rải thủy lôi đến việc đòi phí qua lại, Iran thực tế đã phong tỏa giao thông qua eo biển Hormuz.
Giới chuyên gia cho rằng một chiến dịch quân sự nhằm mở lại eo biển Hormuz sẽ gây ra nhiều rủi ro tiềm ẩn đáng kể, theo Reuters. Eo biển Hormuz chia cắt Iran và Oman. Eo biển này rộng 33 km ở điểm hẹp nhất, nhưng luồng hàng hải chỉ rộng 3 km theo cả hai hướng, khiến tàu thuyền và binh sĩ dễ trở thành mục tiêu.
Ngay cả khi lực lượng Mỹ chiếm được bờ biển và các đảo phía nam Iran, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran vẫn có thể tấn công họ và duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz bằng máy bay không người lái và tên lửa phóng từ sâu bên trong Iran, theo Reuters dẫn lời một số chuyên gia.
“Chỉ cần một hoặc hai máy bay không người lái là đủ để làm gián đoạn giao thông và ngăn cản tàu thuyền đi qua”, ông Vaez bình luận.
Một số chuyên gia còn cho rằng ngay cả sau xung đột, Iran khó có thể từ bỏ khả năng kiểm soát qua eo biển Hormuz vì họ sẽ cần phải tái thiết, và việc thu phí qua lại đối với tàu thuyền thương mại sẽ là một phương tiện để gây quỹ tái thiết.
Trong một podcast của tạp chí Foreign Affairs hôm 2.4, cựu Giám đốc CIA Bill Burns dự đoán rằng Tehran “sẽ tìm cách duy trì đòn bẩy mà họ đã giành lại được bằng cách làm gián đoạn giao thông” qua eo biển Hormuz.
Ông Burns còn cho rằng Iran sẽ tìm cách sử dụng khả năng kiểm soát tuyến đường thủy này để giành được “sự răn đe lâu dài và các đảm bảo an ninh” trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào với Mỹ và để đạt được “một số lợi ích vật chất trực tiếp” như thu phí qua lại để có tiền cho quá trình phục hồi sau xung đột. “Điều đó tạo ra một cuộc đàm phán thực sự khó khăn ngay bây giờ”, ông nhận định.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) ngày 19/7 cho biết hai tàu đã bị tê liệt và hai tàu khác đã từ bỏ ý định đi qua khu vực mà họ mô tả là tuyến đường không an toàn ở eo biển Hormuz.
“Vài giờ trước, 4 con tàu vi phạm, với sự hỗ trợ của các lực lượng Mỹ, đã tắt hệ thống định vị và phớt lờ các cảnh báo từ căn cứ kiểm soát eo biển Hormuz của Lực lượng Vệ binh Cách mạng”, hải quân IRGC cho hay.
Theo IRGC, hai trong số các con tàu đã gặp tai nạn và bất động tại chỗ, trong khi hai tàu còn lại đã quay đầu trở về.
IRGC không đưa ra thông tin chi tiết nào về tên, quốc kỳ, thủy thủ đoàn của các con tàu hay bất kỳ thương vong nào, đồng thời cho biết họ chưa thể xác minh ngay lập tức vụ việc này.
IRGC nói thêm rằng họ vẫn duy trì quyền kiểm soát hoàn toàn đối với eo biển và các tàu thuyền chỉ có thể di chuyển an toàn qua tuyến đường do lực lượng Iran chỉ định.
“Sẽ không có một giọt dầu, khí đốt hay phân bón hóa học nào được đi qua eo biển Hormuz mà không có sự phối hợp và cho phép”, hải quân IRGC tuyên bố.
Tuyên bố cũng cảnh báo rằng các tàu thuyền đi vào những tuyến đường mà Iran coi là không an toàn sẽ phải đối mặt với tai nạn.
IRGC tuyên bố eo biển Hormuz sẽ tiếp tục không an toàn chừng nào cái mà họ gọi là sự can thiệp của Mỹ trong khu vực vẫn tiếp diễn. Lực lượng này cũng cảnh báo quân đội Mỹ hãy chuẩn bị cho một "chiến dịch trừng phạt".
Trong tuần qua, cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran đã chuyển từ các cuộc ăn miếng trả miếng âm ỉ sang một trạng thái giống với một cuộc chiến toàn diện hơn nhiều.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tuần trước đã đe dọa sẽ mở rộng cuộc chiến trừ khi Iran ngừng tấn công các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
Trong những ngày gần đây, Mỹ đã mở rộng các mục tiêu của mình vượt ra ngoài các địa điểm ven biển của Iran, nơi đặt các cơ sở radar và máy bay không người lái, để bao gồm cả các tuyến đường bộ, đường hầm, đường sắt, cơ sở hạ tầng cảng biển và một nhà máy khử muối trong nước.
Để đáp trả, Iran cũng đã mở rộng danh sách mục tiêu của mình trên khắp 7 quốc gia trong khu vực. Theo truyền thông Iran, các cảng biển lớn ở các quốc gia Ả rập Vùng Vịnh có thể sớm trở thành mục tiêu của Tehran. Kuwait là nơi phải gánh chịu làn sóng tấn công nặng nề nhất của Iran, với một nhà máy khử muối và một nhà máy lọc dầu bị hư hại. Jordan cũng phải hứng chịu các loạt đạn pháo kích thường xuyên.
Cuộc xung đột đang ở một bước ngoặt. Nó có thể nhường chỗ cho một vòng hòa giải và đàm phán khác. Tuy nhiên, đối với hầu hết các nhà phân tích, điều đó dường như khó xảy ra. Không bên nào có vẻ muốn đối thoại, cả hai bên đều tuyên bố rằng bản ghi nhớ hiểu biết (MOU) được thống nhất vào tháng 6 sau nhiều tuần đàm phán gian khổ hiện không còn hiệu lực.
Chúng tôi gặp Linnéa Flystam, 27 tuổi, vào những ngày cuối cùng trước khi cô kết thúc kỳ thực tập 5 tháng tại bộ phận chính trị và ngoại giao công chúng của Đại sứ quán Thụy Điển ở Hà Nội. Trong quán cà phê, Flystam chọn một ly bạc xỉu và chia sẻ: "Tôi sẽ rất nhớ hương vị cà phê đậm đà và thơm ngon ở Việt Nam".
Sau 5 tháng ở Việt Nam, điều Flystam mang về không chỉ là hương vị của những ly cà phê mà còn là tình bạn, những trải nghiệm và sự gắn bó với một đất nước cách quê hương hàng nghìn cây số, nhưng đã trở thành "ngôi nhà thứ hai" của cô.
Là sinh viên ngành khoa học chính trị ở Thụy Điển, Linnéa Flystam lựa chọn đến Việt Nam cho kỳ thực tập của mình, nhưng đó cũng không phải một quyết định ngẫu nhiên.
"Tôi từng đến Việt Nam hai lần với tư cách là khách du lịch, nhưng kể từ lần đầu tiên, tôi đã biết đất nước này luôn là nơi tôi muốn quay lại. Việt Nam vừa rất khác so với Thụy Điển, lại vừa rất thân thiện và cởi mở, vì vậy tôi hòa nhập rất nhanh. Gia đình và bạn bè đều biết tôi yêu thích Việt Nam nên chẳng hề ngạc nhiên khi tôi chọn đến đây thực tập", Flystam chia sẻ về mối duyên với đất nước hình chữ S.
Công việc của Flystam tại Đại sứ quán Thụy Điển là theo dõi thông tin thời sự, viết báo cáo, tổ chức sự kiện và tham gia vào hoạt động truyền thông của đại sứ quán.
Sinh sống ở Hà Nội, điều khiến nữ thực tập sinh cảm thấy thích thú là được cảm nhận một thành phố đang chuyển mình mạnh mẽ, từ những công trình mới cho đến tư duy của con người.
"Việt Nam là một đất nước thú vị và đây là thời điểm tốt nhất để tôi đến đây làm việc, vì tôi được chứng kiến những thay đổi đang diễn ra ngay lúc này. Việt Nam trên đà vươn lên và tôi rất vui khi được tận mắt quan sát quá trình đó", cô nói.
Theo Flystam, Việt Nam vốn không xa lạ với người Thụy Điển. Tại quốc gia Bắc Âu này, Việt Nam không chỉ được nhắc đến với những câu chuyện lịch sử, mà còn về việc đất nước này đang trên đà phát triển và những cơ hội hợp tác mà hai nước có thể cùng nhau khai thác. Những quan sát từ công việc giúp cô nhận ra rằng hợp tác giữa hai nước đang bước sang giai đoạn mới.
"Quan hệ Việt Nam - Thụy Điển đã có nền tảng và niềm tin vững chắc. Chúng tôi là quốc gia phương Tây đầu tiên thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Số lượng doanh nghiệp tại Thụy Điển đang tăng nhanh tại Việt Nam, với hơn 80 công ty. Tôi cho rằng hợp tác giữa hai nước đang bước sang giai đoạn mới", cô nói.
Trong thời gian ở Việt Nam, Flystam cũng tranh thủ khám phá nhiều địa phương như Đà Nẵng, Hội An, Hạ Long, Ninh Bình.
Cô đặc biệt ấn tượng với TP.HCM - "một thành phố lớn, sôi động và rất quốc tế".
Không chỉ yêu cà phê Việt Nam, nữ thực tập sinh người Thụy Điển còn "phải lòng" chả giò, đậu phụ sốt cà chua và nhiều món ăn khác.
Khi được hỏi về một điều sẽ làm cô nhớ mãi về Việt Nam, Flystam nói rằng cô "không có một khoảnh khắc cụ thể nào", đó là rất nhiều giây phút nhỏ giúp cô vượt qua những bỡ ngỡ ban đầu và nhanh chóng thích nghi với cuộc sống ở Việt Nam.
Khác biệt văn hóa ban đầu là rào cản, nhưng cuộc sống ở Việt Nam đã giúp cô học cách "bước ra khỏi vùng an toàn của chính mình".
"Tôi nhận ra mình có khả năng thích nghi tốt hơn nhiều so với tôi nghĩ. Và tôi nhận ra rằng việc lao mình vào một xã hội mới, bước ra khỏi vùng an toàn, điều đó hoàn toàn ổn", Flystam chia sẻ.
Những người bạn Việt Nam mới quen vừa giúp cô cảm nhận được sự ấm áp và dễ gần của người dân địa phương, vừa cho cô nhiều góc nhìn mới mẻ về đất nước.
Từ những tiếp xúc cá nhân đó, Flystam cho rằng trong thế giới ngày nay, những mối quan hệ giữa người với người có ý nghĩa không kém các kênh ngoại giao chính thức trong việc vun đắp quan hệ giữa các quốc gia.
"Khi đến một đất nước khác, chúng ta xây dựng sự quan tâm và hiểu biết rất cá nhân. Đó cũng là điều mà tôi sẽ đem theo khi trở về nhà", cô nói và nhắn nhủ người trẻ Việt Nam hãy đến Thụy Điển nếu có cơ hội.
Cô cũng cho rằng việc người trẻ hai nước tìm hiểu về lịch sử của mối quan hệ Việt Nam - Thụy Điển là cách để chúng ta gìn giữ mối quan hệ này.
"Những thế hệ đi trước ở đất nước chúng tôi hiểu rất rõ về Việt Nam. Ông bà, cha mẹ của chúng tôi đã từng xuống đường biểu tình phản đối cuộc chiến ở Việt Nam và cùng ăn mừng khi cuộc chiến kết thúc. Đó là những ký ức tập thể được lưu truyền qua nhiều thế hệ", cô kể lại.
"Cuộc họp tại Phòng Tình huống vừa kết thúc và kéo dài khoảng hai giờ. Tổng thống Trump sẽ chỉ ký kết một thỏa thuận có lợi cho Mỹ và đáp ứng các lằn ranh đỏ của mình", hãng thông tấn AFP ngày 29/5 dẫn lời quan chức Nhà Trắng giấu tên cho biết.
"Iran không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân", người này nói thêm.
Ông Trump trước đó thông báo về cuộc họp tại Phòng Tình huống trong một bài đăng dài trên mạng xã hội, đồng thời nhắc lại những yêu cầu từ lâu rằng Iran phải đồng ý không bao giờ phát triển vũ khí hạt nhân và mở cửa lại tuyến hàng hải quan trọng qua eo biển Hormuz.
Trong bài đăng của mình, ông Trump cho hay Tehran sẽ rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz và chấm dứt phong tỏa tuyến đường thủy này mà "không thu phí", đổi lại Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các cảng của Iran. Hai nước cũng sẽ phối hợp để di dời và tiêu hủy uranium làm giàu của Iran.
Phản bác lại những bình luận từ Tổng thống Mỹ, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei tuyên bố với truyền thông nhà nước rằng Cộng hòa Hồi giáo "đã từ bỏ ngôn từ mang tính áp đặt từ 47 năm trước".
Các cuộc trao đổi vẫn tiếp diễn nhưng "vẫn chưa đạt được thỏa thuận cuối cùng", ông nói thêm.
Hãng tin Fars News dẫn các nguồn tin cho biết Tehran đang yêu cầu "giải phóng ngay lập tức 12 tỷ USD tài sản bị đóng băng của mình" trước khi chuyển sang giai đoạn đàm phán tiếp theo.
Về việc mở cửa lại eo biển Hormuz mà không thu phí, các nguồn tin cho biết "không có điều khoản nào như vậy xuất hiện trong văn bản thỏa thuận", trong khi bình luận của ông Trump về việc tiêu hủy vật liệu hạt nhân của Iran "là hoàn toàn vô căn cứ".
Ông Baqaei cũng phát biểu trên truyền hình nhà nước rằng hiện "không có cuộc đàm phán nào" diễn ra về chương trình hạt nhân Iran.
Ali, 49 tuổi, người dân ở thành phố Tonekabon phía bắc Tehran, cho biết dù thỏa thuận như thế nào, nhiều khả năng những cuộc xung đột vẫn tái diễn trong tương lai.
"Cả hai bên đều đang nói theo cách để làm hài lòng những người ủng hộ mình. Không rõ ai mới là người nói thật", ông cho hay.
Hy vọng về một thỏa thuận tăng lên hôm 28/5 sau khi các quan chức Mỹ bày tỏ lạc quan về tiến trình ngoại giao.
Thị trường năng lượng biến động mạnh trong tuần qua khi giới đầu tư đánh giá khả năng Mỹ - Iran đạt được một thỏa thuận giúp khôi phục hoạt động vận tải bình thường qua eo biển Hormuz.
Washington và Tehran cáo buộc nhau vi phạm lệnh ngừng bắn ở trong và xung quanh eo biển khi các đòn tấn công của Mỹ vào cảng Bandar Abbas ở miền nam Iran bị Tehran đáp trả quyết liệt.
Truyền hình nhà nước Iran ngày 29/5 cho biết 24 tàu thuyền đã đi qua eo biển này trong 24 giờ trước đó, song cảnh cáo "tàu thuyền từ các quốc gia đối địch sẽ phải đối mặt những biện pháp đáp trả khốc liệt" từ quân đội Iran.
