Tin Gốc: Thanh Niên
Đến cuối tuần (18-4), đàm phán Mỹ - Iran ghi nhận những tín hiệu tích cực hiếm có.
Theo các nguồn tin Thổ Nhĩ Kỳ được tờ Komsomolskaya Pravda (Nga) trích dẫn, khoảng 80% thỏa thuận hạt nhân đã được nhất trí, bao gồm cả vấn đề then chốt về số phận kho uranium làm giàu của Iran - ước tính 440 - 450kg ở độ tinh khiết 60%, đủ ngưỡng để chế tạo vũ khí hạt nhân.
Theo đề xuất đang được thảo luận, một phần sẽ được chuyển đến nước thứ ba như Thổ Nhĩ Kỳ hoặc Pakistan, phần còn lại được phân tán trong Iran dưới sự giám sát quốc tế. Bản ghi nhớ còn bao gồm việc tạm ngừng "tự nguyện" làm giàu uranium của Iran.
Ngày 18-4, trang Axios dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ một kế hoạch ba trang về việc chấm dứt chiến tranh ở Trung Đông đã được chuẩn bị cho cuộc gặp ngày 19-4, trong đó có điều khoản "đổi uranium lấy tiền mặt".
Washington đề nghị giải phóng 20 tỉ USD tài sản đang bị đóng băng của Iran để đổi lấy việc Tehran từ bỏ kho dự trữ uranium làm giàu. Trước đó, Mỹ từng đồng ý dùng 6 tỉ USD cho mục đích nhân đạo, Iran đòi 27 tỉ USD - và con số 20 tỉ USD là mức đang được hai bên thương lượng để chốt.
Tuy nhiên, 20% còn lại của thỏa thuận hạt nhân là khoảng trống không nhỏ. Mỹ yêu cầu Iran tạm ngừng làm giàu uranium trong 20 năm, Tehran chỉ chấp nhận 5 năm. Ông Trump tỏ ra lạc quan, nói thỏa thuận có thể đạt được trong "một hoặc hai ngày" và nhấn mạnh đàm phán đang diễn ra "rất tốt".
Phía Iran dè dặt hơn: Tehran khẳng định vòng đàm phán mới chưa được nhất trí, và áp lực từ Washington cùng những đòi hỏi quá cao vẫn là trở ngại chính.
Cuộc chiến thông tin cũng không kém phần căng thẳng. Washington tuyên bố Iran đã đồng ý từ bỏ việc đóng cửa eo biển Hormuz và chấp nhận các hạn chế với chương trình hạt nhân. Nhưng Tehran đã lập tức phủ nhận.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cáo buộc Mỹ thao túng truyền thông, nói thẳng vào ngày 18-4: "Tổng thống Mỹ đã đưa ra bảy tuyên bố trong vòng một giờ, và mỗi tuyên bố đó đều là dối trá".
Song song với bàn đàm phán, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 18-4 tái khẳng định quyền kiểm soát quân sự eo biển Hormuz, tuyên bố đóng cửa tuyến đường này cho đến khi Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa - chỉ chưa đầy 24 giờ sau khi Tehran đồng ý cho một số lượng hạn chế tàu thuyền qua lại "một cách có tổ chức".
Lý do IRGC đưa ra: Washington tiếp tục "cướp bóc và xâm phạm dưới cái cớ phong tỏa", nên eo biển "trở lại trạng thái trước đó" - điều mà IRGC gọi là "phong tỏa hỗn hợp".
Lời nói đi kèm hành động: cùng ngày, IRGC bắn từ tàu cao tốc vào hai tàu mang cờ Ấn Độ, trong đó có một siêu tàu chở gần 2 triệu thùng dầu của Iraq, buộc cả hai quay đầu. Ấn Độ triệu tập đại sứ Iran để yêu cầu giải thích.
Theo báo Wall Street Journal (WSJ) ngày 18-4, 23 tàu thuyền đang trên đường qua Hormuz đã quay trở lại về hướng Oman. Các vụ tấn công tàu thương mại ngoài khơi Oman tiếp tục gia tăng; Cơ quan an ninh Anh cũng ghi nhận các vụ tấn công vào tàu chở dầu và tàu container.
Lệnh phong tỏa các cảng Iran được Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ ban hành ngày 14-4, nhằm "cắt đứt hoàn toàn" hoạt động thương mại đường biển quốc tế của Tehran - vốn chiếm khoảng 90% nền kinh tế nước này.
WSJ còn cho biết Lầu Năm Góc đang chuẩn bị mở rộng chiến dịch ra ngoài Trung Đông, tiến tới bắt giữ tàu chở dầu Iran trong vùng biển quốc tế. Nhà Trắng tuyên bố lệnh phong tỏa sẽ không được dỡ bỏ cho đến khi đạt được thỏa thuận.
Logic quân sự đang lấn át logic ngoại giao ở nhiều mặt trận. Phó tổng thống Iran Mohammad Reza Aref thẳng thừng tuyên bố việc kiểm soát eo biển Hormuz sẽ được đảm bảo "bằng đàm phán hoặc vũ lực".
Tại miền bắc Iraq, phía Iran đang tiến hành các chiến dịch chống lại các nhóm vũ trang; trong khi ở Lebanon, mặc dù có một thỏa thuận ngừng bắn chính thức giữa Israel và Hezbollah, hai bên vẫn tiếp tục tấn công và cáo buộc lẫn nhau. Israel thông báo sẽ thiết lập "lằn ranh vàng" ở Lebanon, cấm người dân trở về các khu vực bị chiếm đóng. Lực lượng gìn hòa bình Liên hợp quốc tại Lebanon bị tấn công và có thương vong.
Tại Israel, các cuộc biểu tình quy mô lớn ở Tel Aviv yêu cầu chấm dứt đối đầu và tổ chức bầu cử sớm - cho thấy sự mệt mỏi ngày càng lớn trong nội bộ đất nước. Trong giới chuyên gia Mỹ, đặc biệt là các cựu quan chức quân đội, cũng xuất hiện những tiếng nói chỉ trích cho rằng những tuyên bố mâu thuẫn từ Washington đang làm phức tạp thêm tiến trình đàm phán và kéo dài xung đột.
Tin Gốc: Tuổi Trẻ
Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot ngày 23.5 thông báo trên mạng xã hội X rằng "kể từ hôm nay, ông Itamar Ben-Gvir bị cấm nhập cảnh vào lãnh thổ Pháp" sau "những hành động đáng lên án của ông ta đối với các công dân Pháp và châu Âu" thuộc đội tàu viện trợ nhân đạo, theo AFP.
Ngoại trưởng Barrot viết thêm rằng, cùng với Ý, ông cũng đang kêu gọi áp đặt các biện pháp cấm vận ở cấp độ Liên minh châu Âu (EU) đối với vị bộ trưởng Israel cực hữu này.
Phát ngôn viên của ông Ben-Gvir chưa bình luận về quyết định mới từ Pháp, theo Reuters.
Lệnh cấm nhập cảnh được đưa ra sau làn sóng phản đối của nhiều nước sau khi ông Ben-Gvir hôm 20.5 công bố một video cho thấy sự đối xử thô bạo trong trại giam của Israel đối với các nhà hoạt động nước ngoài trên đội tàu viện trợ. Họ bị giam giữ ở Israel sau khi binh sĩ nước này bắt giữ họ trên vùng biển quốc tế. Trong video, hàng chục nhà hoạt động bị buộc phải quỳ gối, trán chạm đất và tay bị trói.
Tây Ban Nha cũng đã kêu gọi EU trừng phạt Bộ trưởng Ben-Gvir, còn Anh triệu tập nhà ngoại giao cấp cao nhất của Israel tại London sau "đoạn video gây kích động" nói trên. Sau làn sóng phản đối, phía Israel tuyên bố sẽ trục xuất các nhà hoạt động.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nói rằng cách đối xử của Bộ trưởng Ben-Gvir với các nhà hoạt động "không phù hợp với các giá trị và chuẩn mực của Israel", nhưng không cách chức ông Ben-Gvir. Trước đó, ông Netanyahu đã lên án đoàn viện trợ nhân đạo là một "âm mưu độc hại" nhằm hỗ trợ lực lượng Hamas tại Dải Gaza.
Israel kiểm soát tất cả các cửa ngõ vào Dải Gaza, vùng lãnh thổ đã bị nước này phong tỏa từ năm 2007. Một nỗ lực vận chuyển hàng viện trợ bằng tàu trước đó đã bị chặn lại vào tháng trước tại vùng biển quốc tế ngoài khơi Hy Lạp, và hầu hết các nhà hoạt động đã bị trục xuất sang châu Âu, theo AFP.
Tin Gốc: Thanh Niên
Tây Âu đang hứng chịu đợt nắng nóng gay gắt, gây gián đoạn cuộc sống ở nhiều nước. Pháp ngày 23/6 ghi nhận nhiệt độ trung bình toàn quốc cao kỷ lục, một số khu vực thậm chí vượt 44 độ C. Cơ quan thời tiết Tây Ban Nha AEMET cho biết nhiệt độ tại vùng Andujar ở miền nam nước này cùng ngày đã vượt 45 độ C.
Hàng trăm trường học ở Anh phải đóng cửa hoặc rút ngắn thời gian học. 23 nước ban hành cảnh báo khẩn cấp về nguy cơ đối với sức khỏe, trong đó Đức, Pháp, Tây Ban Nha, Thụy Sĩ và Luxembourg ở mức nghiêm trọng nhất. Tại Pháp, ít nhất 40 người đã thiệt mạng do đuối nước khi ra sông hồ giải nhiệt.
"Châu Âu nóng lên nhanh nhất thế giới, với tốc độ tăng nhiệt gấp 2-3 lần trung bình toàn cầu, nhưng lại chưa chuẩn bị tương xứng cho thực tế mới này. Phần lớn cơ sở hạ tầng của khu vực không được thiết kế để đối phó với các đợt nắng nóng cực đoan", Laura Paddison, cây viết chuyên về khí hậu của CNN, cho biết.
Châu Âu suốt nhiều thập kỷ được xem là khu vực có khí hậu tương đối ôn hòa. Do đó, các quốc gia ở châu lục này xây dựng hệ thống giao thông, trường học, mạng lưới điện và nhiều công trình công cộng dựa trên giả định rằng các giai đoạn nhiệt độ cao hiếm khi xuất hiện và nếu có thì cũng không kéo dài.
Hạn chế về hạ tầng ở các nước châu Âu bắt đầu bộc lộ khi nhiệt độ vượt 40 độ C trong nhiều ngày liên tiếp. Đường ray tàu điện và dây điện trên cao giãn nở dưới nắng nóng, khiến chúng dễ bị biến dạng hoặc chùng xuống, ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn vận hành.
Pháp và Bỉ đã cắt giảm số chuyến tàu ngay từ đầu tuần nhằm giảm nguy cơ sự cố. Một số đơn vị khai thác đường sắt tại Anh cũng điều chỉnh lịch trình, giảm số chuyến và kéo dài thời gian di chuyển, tàu phải chạy chậm hơn để đảm bảo an toàn.
Nắng nóng cực đoan còn gây áp lực lên hệ thống điện châu Âu, khi nhu cầu sử dụng năng lượng để làm mát tăng. Trong đợt nóng đầu mùa hè 2025, Pháp ghi nhận mức đỉnh tiêu thụ điện buổi tối tăng khoảng 25% so với bình thường do nhu cầu sử dụng điều hòa, dù tỷ lệ hộ gia đình có điều hòa không quá cao.
Theo euronews, sự tăng vọt theo thời điểm như vậy gây áp lực lớn lên lưới điện châu Âu, vốn được thiết kế cho nhu cầu ổn định hơn.
"Không nơi nào thực sự được chuẩn bị cho những tác động của biến đổi khí hậu. Toàn bộ cơ sở hạ tầng và cách thức vận hành xã hội của chúng ta đều được xây dựng trong bối cảnh khí hậu tương đối ổn định, nhưng thực tế đó đang nhanh chóng thay đổi", Peter Thorne, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí hậu ICARUS, Đại học Maynooth, Ireland, cho biết.
Tại nhiều quốc gia châu Âu, đặc biệt ở khu vực phía bắc, nhà ở từ lâu được xây dựng với mục tiêu giữ ấm vào mùa đông. Các công trình thường có lớp cách nhiệt dày, cửa sổ kín. Những đặc điểm này giúp tiết kiệm năng lượng sưởi ấm trong mùa lạnh, nhưng lại trở thành bất lợi khi nhiệt độ tăng cao kéo dài.
Vào mùa hè, nhiệt lượng hấp thụ trong ngày có thể bị giữ lại trong nhà nhiều giờ liền. Khi nhiệt độ ban đêm không giảm đáng kể, lượng nhiệt tích tụ ngày càng lớn, khiến môi trường sống trở nên ngột ngạt hơn sau mỗi ngày nắng nóng.
Theo Timur Dogan, phó giáo sư kiến trúc tại Đại học Cornell, Mỹ, yếu tố nguy hiểm nhất không hoàn toàn là nhiệt độ ngoài trời. "Thứ thực sự gây hại là lượng nhiệt bị giữ lại bên trong ngôi nhà", ông Dogan nói.
Ông cho biết cơ thể con người cần thời gian để phục hồi sau khi tiếp xúc với nhiệt độ cao. Tuy nhiên, khi không gian sống vẫn nóng hầm hập vào ban đêm, khả năng tự điều chỉnh thân nhiệt bị suy giảm, làm tăng nguy cơ kiệt sức và các vấn đề sức khỏe liên quan đến nhiệt.
Thách thức càng lớn hơn khi điều hòa không khí vẫn chưa phổ biến tại châu Âu. Số liệu cho thấy chỉ khoảng 20% hộ gia đình tại lục địa này có điều hòa. Trong nhiều năm, khí hậu ôn hòa khiến việc lắp đặt hệ thống làm mát không được xem là nhu cầu thiết yếu như tại nhiều khu vực khác trên thế giới.
Khi các đợt nắng nóng xuất hiện thường xuyên hơn, hạn chế này ngày càng rõ rệt. Người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh nền được đánh giá là nhóm dễ tổn thương nhất. Chính quyền một số thành phố ở Pháp đã mở các trung tâm tránh nóng khẩn cấp nhằm hỗ trợ những người không có điều kiện làm mát tại nhà.
Giáo sư Friederike Otto, chuyên gia tại Đại học Hoàng gia London, nắng nóng cực đoan cần được nhìn nhận là mối đe dọa ngày càng lớn đến sức khỏe cộng đồng. Bà cho rằng những gì đang xảy ra không nằm ngoài dự báo khoa học.
"Đây là biến đổi khí hậu. Đây là hệ quả từ các hoạt động của con người. Đây không phải do El Nino", bà nói.
Nhiều nhà khoa học nhận định các đợt nắng nóng trong tháng 5 và tháng 6 có thể chỉ là khởi đầu của một mùa hè đặc biệt nóng tại châu Âu. Điều đó đồng nghĩa các quốc gia trong khu vực sẽ phải đẩy nhanh nỗ lực thích ứng với điều kiện khí hậu mới.
Giáo sư Hugh Montgomery thuộc Đại học College London cho rằng những gì đang diễn ra hiện nay chưa phải là mức cực đoan cuối cùng của xu hướng nóng lên của khí hậu.
"Chúng ta mới chỉ đang ở giai đoạn khởi đầu của một cuộc khủng hoảng lớn hơn", ông Montgomery nói.
Ông Thorne chung quan điểm, thêm rằng châu Âu đang bước vào giai đoạn "gánh chịu hậu quả từ hai thế kỷ phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch". "Những thách thức phía trước sẽ không hề đơn giản", ông Thorne cảnh báo.
Tin Gốc: Vnexpress