Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ngày 8/5 có bài phát biểu chính sách tại quốc hội Sri Lanka, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp nhà nước tới quốc gia này ngày 7-8/5, theo Bộ Ngoại giao.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng quan hệ hai nước đã trải qua hơn nửa thế kỷ vun đắp và Sri Lanka có vị trí rất đặc biệt trong ký ức lịch sử và tình cảm của nhân dân Việt Nam. Hai nước tuy cách xa về địa lý, nhưng rất gần gũi về lịch sử, văn hóa và khát vọng phát triển.
Gần 40 năm trước, Việt Nam đã lựa chọn Đổi mới, trong bối cảnh đất nước vừa trải qua nhiều thập kỷ chiến tranh, cơ sở hạ tầng bị tàn phá, nền kinh tế trì trệ, đời sống nhân dân thiếu thốn, nguồn lực phát triển rất hạn hẹp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho biết.
“Đổi mới trước hết là đổi mới tư duy. Chúng tôi nhận thức rằng, để phát triển đất nước, phải nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng thực tiễn, mạnh dạn thay đổi những cơ chế không còn phù hợp, khơi dậy sức sáng tạo của nhân dân, phát huy vai trò của doanh nghiệp, mở cửa hội nhập với thế giới và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân”, lãnh đạo Việt Nam cho hay.
Từ một nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp, Việt Nam từng bước xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; phát huy các thành phần kinh tế; bảo đảm vai trò quản lý, định hướng và kiến tạo phát triển của nhà nước; đồng thời tôn trọng quy luật thị trường, khuyến khích cạnh tranh, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.
Về đối ngoại, Việt Nam kiên trì đường lối độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế; là bạn, là đối tác tin cậy và là thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế.
Từ thực tiễn ấy, Việt Nam đã đạt được những kết quả quan trọng. Từ chỗ thiếu lương thực và nằm trong nhóm 20 nước nghèo nhất thế giới, Việt Nam trở thành nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, nằm trong số 32 nền kinh tế lớn nhất thế giới với quy mô GDP năm 2025 đạt mức 514 tỷ USD, GDP đầu người trên 5.000 USD/năm; là một trong 15 quốc gia có quy mô thương mại và thu hút đầu tư nước ngoài hàng đầu thế giới, tham gia trên 20 Hiệp định thương mại tự do, kết nối với hơn 60 nền kinh tế quan trọng trên thế giới…
Tuy nhiên, Việt Nam vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức, như năng suất lao động cần tiếp tục nâng cao; chất lượng tăng trưởng phải được cải thiện; biến đổi khí hậu, già hóa dân số, cạnh tranh chiến lược, chuyển đổi số, chuyển đổi năng lượng và những biến động của thương mại toàn cầu đặt ra nhiều yêu cầu mới.
“Những kết quả đã đạt được không làm chúng tôi tự mãn; trái lại, càng phát triển, Việt Nam càng hiểu rằng phát triển là hành trình liên tục đổi mới, tự điều chỉnh, tự hoàn thiện và vươn lên”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nói.
Từ hành trình đó, Việt Nam rút ra một số kinh nghiệm có thể có giá trị tham khảo đối với các quốc gia đang phát triển.
Trước hết, kiên định độc lập, tự chủ, đồng thời chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; thu hút đầu tư quốc tế, phát triển thương mại phải đi đôi với nâng cao năng lực nội sinh.
Thu hút đầu tư nước ngoài là cần thiết, nhưng không đủ và năng lực nội sinh vẫn mang tính quyết định. Phát triển bền vững đòi hỏi phải nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước, chất lượng nguồn nhân lực, công nghiệp hỗ trợ, năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Việt Nam đang nỗ lực chuyển từ tăng trưởng dựa nhiều vào vốn, lao động và tài nguyên sang tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và chất lượng nguồn nhân lực.
Phát huy vai trò của pháp luật, quốc hội và quản trị quốc gia trong kiến tạo phát triển; đổi mới phải bắt đầu từ đổi mới tư duy và hoàn thiện thể chế.
Nền tảng pháp lý ổn định, minh bạch, công bằng và có khả năng thích ứng với thay đổi sẽ tạo điều kiện cho phát triển bền vững, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho hay.
Một kinh nghiệm nữa là lấy người dân làm trung tâm, mục tiêu và động lực của phát triển. Phát triển không chỉ là tăng trưởng GDP, mà phải được đo bằng cuộc sống tốt hơn của người dân, bằng cơ hội học tập của trẻ em, bằng việc làm ổn định của người lao động, bằng sự an toàn của cộng đồng và bằng niềm tin của nhân dân.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho biết Việt Nam luôn gắn tăng trưởng kinh tế với giảm nghèo, an sinh xã hội, giáo dục, y tế, phát triển nông thôn và nâng cao chất lượng sống. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng, mà còn là chủ thể sáng tạo, người tham gia và người làm chủ tiến trình phát triển.
Và cuối cùng, coi nông nghiệp, nông dân, nông thôn là nền tảng quan trọng của ổn định và phát triển. Với các quốc gia đang phát triển, nông nghiệp không chỉ là một ngành kinh tế, mà còn gắn với an ninh lương thực, sinh kế của hàng triệu người dân, ổn định xã hội, văn hóa cộng đồng và khả năng chống chịu trước khủng hoảng.
“Từ kinh nghiệm của mình, chúng tôi nhận thấy rằng bảo đảm sinh kế của nông dân, phát triển hạ tầng nông thôn, hiện đại hóa sản xuất nông nghiệp, chế biến sâu, giảm thất thoát sau thu hoạch, xây dựng thương hiệu và thích ứng với biến đổi khí hậu là những trụ cột rất quan trọng của phát triển bền vững”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề xuất một số hướng hợp tác lớn để tăng cường quan hệ Đối tác Toàn diện giữa Việt Nam và Sri Lanka, trong đó có tạo chuyển biến mạnh mẽ hơn trong hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư; đẩy mạnh hợp tác nông nghiệp, an ninh lương thực và phát triển nông thôn.
Hai bên cũng sẽ phát triển các động lực hợp tác mới như kinh tế biển, logistics, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và tăng trưởng xanh; tăng cường giáo dục, văn hóa, du lịch và giao lưu nhân dân; phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn khu vực và quốc tế.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, các quốc gia vừa và nhỏ không tìm kiếm sức mạnh bằng đối đầu, mà bằng sức mạnh bằng đoàn kết, luật pháp quốc tế, năng lực tự cường, chất lượng quản trị, niềm tin của nhân dân và sự tin cậy giữa các dân tộc.
“Việt Nam hiểu sâu sắc giá trị của hòa bình, bởi chúng tôi đã trải qua chiến tranh. Việt Nam hiểu giá trị của độc lập, bởi chúng tôi đã phải đấu tranh lâu dài để giành và giữ độc lập. Việt Nam hiểu giá trị của phát triển, bởi chúng tôi đã đi lên từ nghèo khó. Và Việt Nam hiểu giá trị của bạn bè, bởi trong những năm tháng khó khăn nhất, chúng tôi đã nhận được sự ủng hộ, đoàn kết và tình cảm quý báu của nhân dân tiến bộ trên thế giới, trong đó có nhân dân Sri Lanka”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.
“Không còn cách nào khác, hãy công nhận trật tự mới do Iran đặt ra tại eo biển Hormuz”, ông Azizi viết trên mạng xã hội X.
Cùng ngày 8-7, Iran tuyên bố bất kỳ nguồn hỗ trợ nào cho quân đội Mỹ, liên quan đến “hành vi xâm phạm chủ quyền Iran”, sẽ bị coi là mục tiêu hợp pháp của lực lượng vũ trang nước này.
“Bất kỳ bên nào hỗ trợ quân đội Mỹ hiếu chiến cho mục đích xâm phạm chủ quyền và lãnh thổ của Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ trở thành mục tiêu hợp pháp của lực lượng vũ trang”, Hãng tin Tasnim dẫn tuyên bố của Bộ Tư lệnh Trung ương Khatam al-Anbiya - cơ quan chỉ huy quân sự liên quân cấp cao nhất của Iran.
Bộ Tư lệnh Trung ương Khatam al-Anbiya cũng cáo buộc quân đội Mỹ đã tấn công nhiều khu vực ở miền nam nước này trong một "hành động xâm lược trắng trợn".
"Các lực lượng vũ trang Iran sẽ tung đòn đáp trả nghiền nát đối với hành động xâm lược và khủng bố của Mỹ", cơ quan này nhấn mạnh.
Căng thẳng mới nhất giữa Mỹ và Iran diễn ra vào ngày 8-7 sau khi ba tàu chở dầu báo cáo bị các vật thể chưa xác định tấn công quanh khu vực eo biển Hormuz gần bờ biển và vùng lãnh hải của Oman trong những ngày gần đây.
Một quan chức Mỹ cho biết có những dấu hiệu ban đầu cho thấy Iran đã bắn vào ba tàu này, song Tehran chưa đưa ra bình luận hay nhận trách nhiệm.
Đáp lại, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố quân đội nước này đã bắt đầu tiến hành một loạt cuộc không kích nhằm vào Iran để đáp trả các vụ tấn công vào tàu thương mại gần eo biển Hormuz.
Văn phòng Tổng chưởng lý Indonesia ngày 11/7 cho biết Febrie Adriansyah, trợ lý Tổng chưởng lý phụ trách các tội phạm đặc biệt, đã nộp đơn từ chức và quyết định này đã được chấp thuận.
Anang Supriatna, người phát ngôn Văn phòng Tổng chưởng lý Indonesia, cho biết việc ông Febrie từ chức là nhằm "duy trì tính liêm chính, khách quan và trung lập trong hoạt động thực thi pháp luật".
Quan chức chống tham nhũng cấp cao này từ chức sau khi cảnh sát Indonesia mở chiến dịch quy mô lớn, khám xét ít nhất 12 địa điểm tại Jakarta, Nam Tangerang và Bogor, trong đó có các bất động sản liên quan đến ông Febrie như nhà riêng ở Bogor, một quán cà phê và một căn nhà khác ở Nam Jakarta.
Người phát ngôn cảnh sát Budi Hermanto cho biết các điều tra viên đã thu giữ 74 kg vàng miếng cùng lượng tiền mặt trị giá khoảng 20 triệu USD trong nhà của Febrie.
Cảnh sát đã lấy lời khai của 15 nhân chứng và sẽ sớm công bố danh tính các nghi phạm, nhưng chưa đưa ra cáo buộc với ông Febrie.
Trả lời báo giới trước khi từ chức, ông Febrie xác nhận căn nhà ở Bogor là nơi ở của mình nhưng phủ nhận các tài sản bị thu giữ có liên quan đến tham nhũng, đồng thời khẳng định toàn bộ số tiền, vàng này đều có nguồn gốc rõ ràng.
Cảnh sát Indonesia đang đồng loạt điều tra ba vụ án, gồm nghi vấn tham nhũng và rửa tiền liên quan hoạt động mua than cho Tập đoàn Điện lực Nhà nước PLN, cũng như các bê bối tại các công ty bảo hiểm nhà nước Asabri và Jiwasraya.
Giới chức cũng nghi ngờ một số quan chức nhà nước thông đồng với các công ty khai khoáng trong cung cấp than kém chất lượng cho một số nhà máy điện, dẫn đến các đợt mất điện tại nhiều khu vực.
Ông Febrie trước đó cho hay Văn phòng Tổng chưởng lý đang điều tra nhiều vụ án tham nhũng lớn, tuyên bố "không hiểu vì sao" mình bị nghi ngờ liên quan các vụ mất điện.
Febrie, 58 tuổi, được bổ nhiệm làm Trợ lý Tổng chưởng lý phụ trách các tội phạm đặc biệt năm 2022 sau nhiều năm công tác trong ngành tư pháp. Trong thời gian làm công tố viên, ông từng chỉ đạo vụ án tham nhũng đối với Nadiem Makarim, nhà sáng lập nền tảng thanh toán Gojek, vừa bị tuyên án 10 năm tù vào tháng 6.
Ông còn điều tra các cáo buộc tham nhũng nhằm vào cựu bộ trưởng thương mại Thomas Lembong và vụ nhập khẩu nhiên liệu trái phép tại tập đoàn năng lượng nhà nước Pertamina.
Ngoại trưởng Marco Rubio và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tối 6/7 tới Phòng Bầu dục ở Nhà Trắng, báo cáo với Tổng thống Donald Trump rằng Iran đã tấn công các tàu thương mại di chuyển qua eo biển Hormuz theo tuyến đường phía nam sát bờ biển Oman. Ba tàu bị tấn công cách nhau chỉ vài giờ, trong đó có một tàu chở khí đốt của Qatar.
Ông Trump tức giận, hỏi lại các cố vấn rằng liệu họ có thực sự tin Iran vẫn nghiêm túc trong nỗ lực đàm phán nhằm đạt một thỏa thuận cuối cùng hay không, WSJ dẫn nguồn tin từ các quan chức Nhà Trắng giấu tên cho biết.
Sau khi trao đổi với các trợ lý, Tổng thống Mỹ đã đi đến kết luận rằng câu trả lời là "không". Cuộc tấn công trở thành "giọt nước tràn ly", giữa lúc Mỹ và Iran đã liên tục tích tụ bất đồng xoay quanh cách diễn giải điều khoản về eo biển Hormuz trong bản ghi nhớ mới ký tháng trước.
Ngay trước khi khởi hành tới Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ dự hội nghị thượng đỉnh NATO, ông Trump đã phê chuẩn loạt động thái cứng rắn, như nối lại các đòn không kích, thu hồi giấy phép miễn trừ tạm thời lệnh trừng phạt với dầu Iran. Tổng thống Trump cảnh báo có thể mở rộng mục tiêu sang cả hạ tầng dân sự, trong đó có các nhà máy khử mặn cung cấp nước sinh hoạt.
Bất đồng dồn nén
Bản ghi nhớ mà Mỹ và Iran ký hồi giữa tháng 6 gồm 14 điểm, trong đó điều 5 nêu rằng Iran cam kết tạo điều kiện để các tàu thương mại đi lại an toàn và miễn phí qua tuyến vịnh Ba Tư - biển Oman trong vòng 60 ngày. Iran sẽ phối hợp với Oman và các quốc gia ven vịnh Ba Tư để xây dựng cơ chế quản lý và cung cấp dịch vụ hàng hải tại eo biển Hormuz trong tương lai, trên cơ sở luật pháp quốc tế.
Tuy nhiên, do văn bản không nêu cụ thể về phương thức triển khai, dẫn đến các bên liên quan có cách diễn giải riêng của mình về từng điều khoản. Iran cho rằng nước này giữ vai trò chủ đạo trong việc điều phối hoạt động của tàu bè qua Hormuz. Trong khi đó, Mỹ coi điều 5 là chìa khóa để khôi phục tự do đi lại ở eo biển.
Các nước vùng Vịnh phụ thuộc đáng kể vào eo biển Hormuz để xuất khẩu dầu. Do đó, với Iran, Hormuz còn là một công cụ chiến lược, gắn trực tiếp với an ninh quốc gia mà Tehran không được phép để mất, dù trên bàn đàm phán hay trong xung đột.
Do đó, Iran ngày càng phẫn nộ khi Mỹ phối hợp với Oman và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thiết lập lộ trình mới nằm hoàn toàn trong lãnh hải của Oman và khuyến khích các tàu thương mại chọn phương án này thay vì sử dụng tuyến phía bắc đi qua lãnh hải Iran.
Rạn nứt bắt đầu bộc lộ ngày 25/6, khi tàu hàng Ever Lovely bị tấn công khi di chuyển ven biển Oman. Mỹ cáo buộc Iran là thủ phạm, không kích nhiều mục tiêu ven biển Iran trong ngày 26/6 để trả đũa. Iran đáp trả bằng cách tập kích các vị trí quân đội Mỹ trong khu vực. Vòng lặp ăn miếng trả miếng này tiếp diễn trong hai ngày rồi tạm lắng.
Số liệu Kpler, công ty chuyên theo dõi hoạt động vận tải biển, cho biết lưu lượng tàu qua Hormuz trong tuần trước đạt khoảng 30% so với mức hơn 100 phương tiện mỗi ngày trước chiến sự. Con số này chia đều cho cả hai hải lộ sát Iran và Oman.
Mỹ còn thúc đẩy một thỏa thuận hòa bình riêng giữa Lebanon và Israel, với một mục tiêu lâu nay chưa thực hiện được là giải giáp Hezbollah, nhóm vũ trang đồng minh của Iran. Trong khi đó, các cuộc thảo luận đàm phán về hỗ trợ tài chính dành cho Iran không có nhiều tiến triển.
Điều này khiến những người theo quan điểm cứng rắn ở Iran, đặc biệt là Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), tin rằng bản ghi nhớ ký với Mỹ là một thất bại khiến họ đánh mất đòn bẩy lớn nhất.
"Mỹ đang lợi dụng các cuộc đàm phán để tranh thủ thời gian, từng bước tước bỏ quyền kiểm soát eo biển Hormuz của Iran", Ehsan Hosseini, tổng biên tập trang tin kinh tế bảo thủ Khat-e Energy của Iran, nói trên kênh YouTube cá nhân tuần trước. "Chúng ta có nguy cơ đánh mất công cụ gây sức ép quan trọng nhất".
'Giọt nước tràn ly'
Trong bối cảnh đó, ngay cả khi đang tổ chức lễ tang kéo dài một tuần cho cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, IRGC có thể đã hành động, thay vì ngồi nhìn đòn bẩy chiến lược của mình dần mất đi.
Bản ghi nhớ tiếp tục rạn nứt hôm 5/7, khi những tàu hàng di chuyển qua hải lộ phía nam nhận cảnh báo từ Iran qua vô tuyến.
"Tuyến đường này không an toàn, các bạn đang gặp nguy hiểm", Wall Street Journal dẫn lại nội dung thông điệp. "Tên lửa và máy bay không người lái của chúng tôi sẵn sàng nhắm bắn vào các bạn". Không lâu sau, ba tàu thương mại bị tấn công, trong đó tàu chở khí đốt của Qatar bị cháy khoang máy, buộc thủy thủ đoàn phải sơ tán.
"Các cuộc tấn công diễn ra đúng vào thời điểm tổ chức lễ tang ông Ali Khamenei, cho thấy Iran muốn thể hiện tâm thế chiến thắng", Suzanne Maloney, chuyên gia tại Viện Brookings, nhận định, thêm rằng Iran muốn phát đi thông điệp họ quyết tâm thiết lập quyền kiểm soát mới đối với Hormuz.
Iran cũng không quá bận tâm nếu Mỹ tái áp đặt các lệnh trừng phạt dầu mỏ vừa được dỡ bỏ sau nhiều thập kỷ.
"Nguồn thu không quan trọng bằng quyền kiểm soát", Majid Shakeri, nhà kinh tế đồng thời là cố vấn của Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, phát biểu trên truyền hình nhà nước. "Hoặc chúng tôi giữ được eo biển, hoặc tất cả sẽ sẵn sàng hy sinh vì nó".
Một nhà ngoại giao Iran ngày 8/7 cáo buộc Mỹ đã vi phạm thỏa thuận hòa bình khi thiết lập một lộ trình mới qua Hormuz mà không trao đổi với nước này. Do đó, Tehran có lý do để nhắm mục tiêu vào tuyến đường này.
Các diễn biến khiến Tổng thống Trump phẫn nộ. Lãnh đạo Mỹ trước đó nhiều lần tuyên bố bản ghi nhớ hòa bình ký với Iran vào giữa tháng 6 là minh chứng cho thấy chiến lược gây sức ép tối đa của ông đã mang lại kết quả.
Một lý do nữa dường như là yếu tố thời điểm. Tổng thống Trump ngày 8/7 nói ông đã cho Iran "nghỉ một tuần" trong tiến trình đàm phán để tổ chức tang lễ cho cố lãnh tụ tối cao, nhưng Tehran lại "chơi không đẹp, khi bắt đầu phóng tên lửa vào các tàu thuyền".
Phó tổng thống JD Vance cũng phát đi thông điệp cứng rắn trong bài phát biểu tại Milwaukee ngày 9/7.
"Vấn đề rất đơn giản. Nếu họ bắn vào tàu thuyền, chúng tôi sẽ giáng cho họ một đòn thích đáng", ông Vance nói.
Joel Rayburn, chuyên gia của Viện Hudson, cho rằng Iran dường như đánh cược rằng Tổng thống Trump, đã mệt mỏi với xung đột và chỉ cách cuộc bầu cử giữa kỳ 4 tháng, sẽ không muốn mạo hiểm khởi động lại một cuộc chiến vốn không được lòng cử tri.
"Họ đang có nguy cơ đánh giá sai Tổng thống Trump, điều mà họ đã nhiều lần mắc phải", ông Hudson nói. "Lần này họ đã đi quá xa".
Tương lai xung đột
Ben Soodavar, chuyên gia nghiên cứu về chiến sự tại Đại học King's College London, Anh, cho rằng hai kịch bản có thể xảy ra trong tương lai.
Thứ nhất, Mỹ có thể tiếp tục mở rộng không kích nhằm vào các mục tiêu ở Iran, đồng thời dùng sức mạnh quân sự để duy trì tự do hàng hải qua eo biển Hormuz.
"Đây là nhiệm vụ vô cùng khó khăn, bởi Iran không cần đánh bại hải quân Mỹ để khiến eo biển Hormuz tê liệt. Nước này chỉ cần khiến tuyến hàng hải trở nên đủ nguy hiểm để tàu thuyền không dám đi qua. Mỹ không kích kéo dài có thể làm suy giảm nhưng khó có thể xóa bỏ hoàn toàn năng lực đó của Iran", ông Soodavar nói với The Conversation.
Kịch bản thứ hai là ông Trump giới hạn quy mô không kích và sử dụng biện pháp quân sự làm đòn bẩy để đưa Iran trở lại bàn đàm phán, hướng tới một thỏa thuận ngừng bắn mới.
"Lựa chọn này cũng đối mặt trở ngại. Nếu không thể bảo đảm tự do hàng hải qua Hormuz, Tổng thống Trump rất khó đạt một thỏa thuận tốt hơn thỏa thuận mà ông vừa từ bỏ, nhất là khi phải đối mặt với một Iran vẫn giữ lập trường cứng rắn, tự tin hơn vì vẫn đứng vững sau khi hứng chịu những đòn tấn công nặng nề", theo ông Soodavar.
