Điểm nhấn của chuyến thăm là Việt Nam nâng cấp quan hệ với cả hai nước: “Quan hệ đối tác chiến lược toàn diện tăng cường” với Ấn Độ, và “Quan hệ đối tác toàn diện” với Sri Lanka.
Xuyên suốt chuyến thăm Ấn Độ và Sri Lanka của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, có thể thấy rõ tình cảm đặc biệt mà lãnh đạo cùng nhân dân hai nước này dành cho đất nước, con người Việt Nam.
Hình ảnh chiếc cầu vượt biển mang tính biểu tượng tại Mumbai, bang Maharashtra (Ấn Độ) được thắp sáng trong đêm 7-5 bằng hình ảnh Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi để lại ấn tượng không chỉ là sự tinh tế của Ấn Độ trong ngoại giao.
Cử chỉ đó còn hàm ý mong muốn củng cố hơn nữa các cầu nối vững chắc cho quan hệ giữa hai đất nước bằng hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học – công nghệ, du lịch…
Tại Sri Lanka, dù trời đã về khuya đêm 7-5, lễ đón Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại sân bay vẫn ấm áp và trọng thị. Đích thân Thủ tướng Sri Lanka Harini Amarasuriya đón Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại chân cầu thang máy bay.
Trên các tuyến đường chính của thủ đô Colombo, quốc kỳ hai nước cùng chân dung nhà lãnh đạo cao nhất của Việt Nam và khẩu hiệu chào mừng bằng 4 thứ tiếng được treo trang trọng.
Theo giới quan sát, sự tiếp đón trọng thị và có nhiều biệt lệ của Ấn Độ và Sri Lanka với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ xuất phát từ nền tảng tin cậy chính trị vững chắc hay tình hữu nghị bền chặt. Những cử chỉ ngoại giao đó còn phản ánh kỳ vọng của New Delhi và Colombo vào tương lai phát triển quan hệ với Hà Nội và đặc biệt đánh giá cao vị thế và vai trò của Việt Nam trên thế giới.
Trong bối cảnh các tuyến thương mại, chuỗi cung ứng và cạnh tranh chiến lược dịch chuyển về Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, Ấn Độ cùng với Sri Lanka có vị trí án ngữ các tuyến hàng hải quốc tế huyết mạch của thế giới. Việt Nam, một nền kinh tế mở, đang đa dạng hóa thị trường, mong có thêm những “cửa” kết nối Nam Á và Ấn Độ Dương. Ở chiều ngược lại, Ấn Độ và Sri Lanka thì cần những đối tác có năng lực sản xuất, thương mại để hội nhập sâu với ASEAN.
Gặp nhau ở nhu cầu bổ trợ như vậy, nên hai bên có lý do để đi nhanh hơn, thực chất hơn.
Bộ trưởng Ngoại giao, Lao động nước ngoài và Du lịch Sri Lanka Vijitha Herath chia sẻ, nước này đặt chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong bối cảnh Colombo đang tìm kiếm việc sớm trở thành Đối tác Đối thoại theo lĩnh vực của ASEAN và tư cách thành viên của Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) – những tổ chức, hiệp định mà Việt Nam là thành viên ngày càng quan trọng.
Nếu phải chọn một từ khóa cho chuyến thăm vừa qua, “định hình” có lẽ là từ thích hợp. Trên nền những ký ức tốt đẹp giữa Việt Nam với Ấn Độ và Sri Lanka, những cam kết chính trị từ cấp cao nhất đã được công bố: nâng tầm quan hệ Việt Nam – Ấn Độ lên Đối tác chiến lược toàn diện tăng cường và thiết lập Đối tác toàn diện Việt Nam – Sri Lanka.
Khuôn khổ quan hệ mới hay “chiếc khung” của hợp tác trong giai đoạn mới đang được xây dựng bằng những trụ cột kinh tế, thương mại, đầu tư, an ninh – quốc phòng, khoa học – công nghệ, giao lưu nhân dân.
Tại Ấn Độ, lãnh đạo hai nước đặt ra mục tiêu mới cho hợp tác thương mại bằng con số 25 tỉ USD theo hướng cân bằng và bền vững hơn vào năm 2030. Còn tại Sri Lanka ngày 8-5, lãnh đạo hai bên nhất trí triển khai các biện pháp đột phá nhằm sớm đạt mục tiêu kim ngạch thương mại 1 tỉ USD trong tương lai gần – tức gần gấp 5 lần con số hiện nay.
Mức độ thực chất được thể hiện ở các hoạt động kết nối doanh nghiệp Việt Nam với Ấn Độ và Sri Lanka.
27 thỏa thuận hợp tác liên quan xúc tiến thương mại, hàng không, văn hóa – du lịch, khách sạn, logistics, hạ tầng trạm sạc xe điện, trí tuệ nhân tạo, dịch vụ hạ tầng sân bay… được trao tại Mumbai vào ngày 7-5 giữa doanh nghiệp hai bên trước sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.
Còn tại Sri Lanka, dù lịch trình bận rộn, ông vẫn đến dự và phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn doanh nghiệp hai nước vào ngày 8-5 và chứng kiến nhiều thỏa thuận được trao.
Số lượng thỏa thuận, sự quan tâm của doanh nghiệp trải rộng trên nhiều ngành, lĩnh vực phản ánh sự ủng hộ và đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp với Chính phủ mỗi nước trong việc đưa quan hệ ngày càng thực chất, đi vào chiều sâu.
Nhìn lại chuyến thăm và từ phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trước Quốc hội Sri Lanka ngày 8-5, chuyến công tác lần này đã gợi hình ảnh đẹp về những chiếc cầu hữu nghị từ Biển Đông sang Ấn Độ Dương đang được gia cố bằng những nhịp hợp tác mới thực chất hơn nữa, đo đếm được và hướng đến người dân.
Chuyến thăm còn chuyển tải một thông điệp ngoại giao nhất quán của các nước đang phát triển, rằng trong bối cảnh thế giới biến động, họ tìm kiếm đối thoại và hợp tác thay cho đối đầu và chia rẽ; chọn đi cùng nhau để tiến xa hơn và củng cố năng lực tự cường, tự chủ chiến lược.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, hôm 11/4 thông báo đã bắt đầu quá trình "tạo điều kiện để rà phá thủy lôi ở eo biển Hormuz", sau khi hai tàu khu trục di chuyển qua khu vực này.
"Chiến hạm USS Frank E. Peterson và USS Michael Murphy đi qua eo biển Hormuz, hoạt động ở vịnh Arab là một phần trong nhiệm vụ nhằm đảm bảo tuyến hàng hải này không còn thủy lôi", CENTCOM cho hay, thêm rằng các lực lượng bổ sung, trong đó có cả tàu lặn không người lái, có thể tham gia hoạt động trong những ngày tới.
Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy CENTCOM, cùng ngày tuyên bố quân đội Mỹ đã bắt đầu quá trình thiết lập tuyến đường thủy mới. "Chúng tôi sẽ sớm chia sẻ tuyến đường an toàn này với ngành hàng hải để khuyến khích lưu thông thương mại tự do", ông nói.
Thông tin được công bố sau khi Tổng thống Donald Trump cho hay hải quân Mỹ "đang dọn dẹp" ở eo biển Hormuz, đồng thời tuyên bố toàn bộ tàu rải thủy lôi của Iran đã bị đánh chìm.
Trung tá Ebrahim Zolfaghari, phát ngôn viên quân đội Iran, sau đó cho biết Tehran "kiên quyết bác bỏ" thông tin tàu chiến Mỹ đi qua eo biển Hormuz. "Lực lượng vũ trang Iran vẫn nắm quyền quyết định tàu nào được di chuyển qua khu vực", ông Zolfaghari nói.
Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran sau đó cũng tuyên bố bất kỳ tàu quân sự nào cố đi qua eo biển Hormuz "sẽ bị xử lý nghiêm khắc", cho rằng hoạt động đi qua eo biển chỉ được "cấp phép đối với tàu dân sự trong những điều kiện cụ thể".
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng, chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Ngay sau khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công Iran ngày 28/2, Tehran đã triển khai nhiều xuồng cao tốc để rải thủy lôi tại eo biển Hormuz.
Các thủy lôi, cùng mối đe dọa từ máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, khiến số lượng tàu hàng đi qua tuyến hàng hải này giảm xuống mức rất thấp, đẩy giá năng lượng tăng cao và mang lại cho Iran đòn bẩy lớn nhất trong xung đột.
Mở lại tuyến đường này là một trong những chủ đề quan trọng trong thỏa thuận ngừng bắn gần đây giữa các bên, dù số tàu thuyền qua lại vẫn còn hạn chế.
Sau khi các bên đạt được lệnh ngừng bắn, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 9/4 công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, quan chức Mỹ cho rằng tuyến di chuyển này bị hạn chế đáng kể, chủ yếu do Iran rải thủy lôi một cách thiếu hệ thống.
Theo Hãng tin AFP ngày 28-4, phát biểu trước báo giới, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nhấn mạnh Matxcơva coi việc sớm đưa Mali trở lại trạng thái "hòa bình và ổn định" là ưu tiên cấp bách, khi lực lượng Nga đang hỗ trợ chính quyền quân sự nước này đối phó các nhóm nổi dậy.
Cũng trong cùng ngày, Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố đã thành công trong ngăn chặn âm mưu đảo chính do các tay súng ly khai tiến hành tại Mali.
Bộ này cho biết lực lượng Quân đoàn châu Phi (Africa Corps) - đơn vị bán quân sự của Nga - vẫn tiếp tục thực hiện nhiệm vụ và sẵn sàng đẩy lùi các cuộc tấn công tiếp theo.
Theo truyền thông Nga, lực lượng này trước đó cũng góp phần cản bước các tay súng nổi dậy chiếm giữ các mục tiêu trọng yếu. Tuy nhiên đơn vị này đã phải rút khỏi thị trấn chiến lược Kidal ở miền bắc, sau các cuộc giao tranh dữ dội cuối tuần qua.
Quân đội Nga cũng thừa nhận tình hình vẫn còn khó khăn, khi các lực lượng nổi dậy và tay súng thánh chiến đang "tái tập hợp lực lượng" sau đợt tấn công vừa rồi.
Các cuộc tấn công bắt đầu từ rạng sáng 25-4, do liên minh nổi dậy người Tuareg thuộc Mặt trận Giải phóng Azawad (FLA) phối hợp với lực lượng vũ trang Hỗ trợ Hồi giáo và Tín đồ Hồi giáo (JNIM) thực hiện, nhắm vào nhiều khu vực trải dài trên lãnh thổ Mali.
Đáng chú ý, lực lượng này đã chiếm được Kidal - nơi từng là thành trì chiến lược của FLA - giáng đòn nặng nề vào chính quyền quân sự.
Giao tranh khiến Bộ trưởng Quốc phòng Mali thiệt mạng trong một vụ đánh bom vào nhà riêng, trong khi nhà lãnh đạo quân sự Assimi Goita đã không xuất hiện công khai kể từ khi xung đột bùng phát, làm dấy lên lo ngại về khả năng kiểm soát tình hình.
Điện Kremlin từ chối bình luận về tung tích của ông Goita, cho rằng thông tin cần được xác nhận từ phía Mali.
Các nhà phân tích nhận định đây là thách thức nghiêm trọng nhất đối với nhà nước Mali kể từ năm 2012, khi lực lượng ly khai từng chiếm nhiều thành phố lớn trước khi bị quân đội Pháp can thiệp đẩy lùi. Sau khi lực lượng Pháp rút đi trong những năm gần đây, khoảng trống an ninh đã tạo điều kiện cho các nhóm vũ trang gia tăng hoạt động.
Dù chính quyền quân sự Mali tuyên bố đã tiêu diệt hơn 200 tay súng và kiểm soát phần nào tình hình, phe đối lập cảnh báo đất nước đang "gặp nguy hiểm" và chưa thể coi là an toàn.
Ông Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ngày 27/5 cho hay quân đội nước này đã tiến hành cuộc tập kích vào vị trí của Mohammed Odeh, thủ lĩnh mới của Lữ đoàn Ezzedine Al-Qassam, cánh vũ trang Hamas tại khu Rimal của Gaza City một ngày trước.
Ông Katz cho biết Odeh đã thiệt mạng trong vụ tấn công, nói rằng Israel sẽ tiếp tục truy lùng những người bị nước này cáo buộc đứng sau cuộc tấn công ngày 7/10/2023.
Cơ quan phòng vệ dân sự Gaza cho hay ít nhất ba người thiệt mạng và 20 người bị thương trong cuộc tập kích của Israel vào khu Rimal của Gaza City vào đêm 26/5.
Vụ tấn công diễn ra chưa đầy hai tuần sau khi Israel thông báo đã hạ sát người tiền nhiệm của Odeh là Ezzedine al-Haddad trong cuộc không kích ban đêm vào Gaza City.
"Chúng tôi cam kết loại bỏ tất cả những ai từng chỉ đạo cuộc thảm sát 7/10 và chắc chắn sẽ thành công. Tất cả đều đã bị tử thần đánh dấu, bất kể họ ở đâu", ông cho biết.
Israel những năm qua đã hạ sát nhiều lãnh đạo cấp cao Hamas, trong đó có Ismail Haniyeh, Yahya Sinwar, Mohammed Deif và Mohammed Sinwar.
Quân đội Israel và cơ quan an ninh nội địa Shin Bet cho rằng Odeh được bổ nhiệm làm thủ lĩnh Lữ đoàn Ezzedine Al-Qassam sau khi Ezzedine al-Haddad thiệt mạng ngày 15/5.
Trước khi Haddad bị ám sát vào giữa tháng 5, Odeh được cho là người đứng đầu cơ quan tình báo của Hamas. Hamas chưa bình luận về thông tin này.
Bộ trưởng Quốc phòng Israel tái khẳng định mục tiêu chấm dứt quyền kiểm soát của Hamas tại Dải Gaza, đề cập kế hoạch di dời dân thường Palestine khỏi vùng lãnh thổ bất chấp phản đối của cộng đồng quốc tế.
"Kế hoạch di cư tự nguyện khỏi Gaza sẽ được thực hiện. Mọi việc sẽ diễn ra vào đúng thời điểm và theo cách phù hợp", ông cho hay.
Ý tưởng di dời người dân Gaza từng được Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich, thuộc phe cực hữu trong chính phủ Israel, ủng hộ. Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đây cũng bày tỏ đồng tình với đề xuất này, song dường như đã thay đổi quan điểm trong các phát biểu gần đây.
Sau cuộc tấn công của Hamas vào Israel ngày 7/10/2023 khiến 1.221 người thiệt mạng, Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố sẽ truy lùng và tiêu diệt những lãnh đạo Hamas chủ chốt. Theo cơ quan y tế Gaza, chiến dịch đáp trả của Israel trên vùng lãnh thổ đã khiến ít nhất 72.803 người thiệt mạng.
