“Chúng ta sẽ cắt giảm mạnh, nhiều hơn mức 5.000”, Tổng thống Donald Trump nói với các phóng viên tại bang Florida ngày 2/5, đề cập quyết định rút một phần lực lượng Mỹ đồn trú ở Đức, nhưng không đưa ra con số cụ thể.
Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cùng ngày cho rằng Mỹ rút quân khỏi châu Âu và Đức là “điều đã được dự báo trước”. “Châu Âu phải gánh vác nhiều trách nhiệm hơn đối với an ninh của chính mình”, ông nói, thêm rằng Đức đang đi đúng hướng bằng cách tăng cường lực lượng vũ trang, đẩy nhanh mua sắm khí tài quân sự và xây dựng cơ sở hạ tầng.
NATO thông báo đang làm việc với Mỹ để hiểu rõ về quyết định rút quân. “Sự điều chỉnh này nhấn mạnh châu Âu cần tiếp tục đầu tư nhiều hơn vào quốc phòng và gánh vác phần trách nhiệm lớn hơn với an ninh chung của chúng ta”, Allison Hart, người phát ngôn NATO, đăng bài trên X.
Ông Trump đã kêu gọi giảm hiện diện quân sự tại Đức ngay từ nhiệm kỳ đầu tiên và liên tục thúc giục châu Âu chịu trách nhiệm về quốc phòng. Tuy nhiên, ông bắt đầu gia tăng lời đe dọa vào đầu tuần này sau khi tranh cãi với Thủ tướng Đức Friedrich Merz, người cho rằng Mỹ bị Iran làm cho “bẽ mặt” trong xung đột Trung Đông.
Người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell cho biết kế hoạch rút quân dự kiến “hoàn tất trong vòng 6-12 tháng tới”.
Tuy nhiên, quyết định của ông Trump đang vấp nhiều hoài nghi và lo ngại từ chính nội bộ giới lập pháp Mỹ.
Trong tuyên bố chung ngày 2/5, Chủ tịch Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ Roger Wicker và Chủ tịch Ủy ban Quân vụ Hạ viện Mike Rogers, đều là thành viên đảng Cộng hòa, cảnh báo rằng rút quân khỏi Đức có nguy cơ “gửi đi tín hiệu sai lầm” tới Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Các nghị sĩ chỉ ra rằng những đồng minh châu Âu đang tăng cường chi tiêu quốc phòng, nhưng nhấn mạnh quá trình chuyển hóa khoản đầu tư thành năng lực quân sự cần thiết để đảm nhận trách nhiệm chính trong duy trì năng lực răn đe thông thường sẽ cần có thời gian.
Hai nghị sĩ cũng lưu ý rằng Đức đã chú ý đến lời kêu gọi của ông Trump về tăng chi tiêu cho quốc phòng, đồng thời cho phép máy bay Mỹ sử dụng căn cứ và không phận trong xung đột với Iran.
“Mối đe dọa lớn nhất đối với liên minh xuyên Đại Tây Dương không phải là kẻ thù bên ngoài, mà là sự rạn nứt đang diễn ra trong nội bộ chúng ta. Tất cả chúng ta phải làm những gì cần thiết để đảo ngược xu hướng nguy hiểm này”, Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk viết trên X ngày 2/5.
Số liệu từ Trung tâm Dữ liệu Nhân lực Quốc phòng Mỹ (DMDC) thuộc Lầu Năm Góc hồi tháng 12/2025 cho thấy Mỹ hiện có 36.436 quân nhân đồn trú tại Đức, cao nhất trong số các quốc gia ở châu Âu.
Đức đóng vai trò trung tâm với hiện diện quân sự của Mỹ tại khu vực. Đây là nơi đặt tổng hành dinh của Bộ tư lệnh châu Âu (USEUCOM) thuộc quân đội Mỹ, cũng như một trong những trung tâm điều trị y tế hàng đầu của nước này, cùng nhiều cơ sở bảo dưỡng và kho vũ khí cho không quân Mỹ.
Theo Hãng tin AFP, chi phí tàu thuyền di chuyển qua kênh đào Panama đã tăng vọt kể từ khi chiến sự Mỹ - Israel với Iran bùng nổ ở Trung Đông, dẫn đến việc phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu.
Theo Cơ quan quản lý kênh đào Panama, để đáp ứng nhu cầu nhiên liệu hiện tại, các nhà máy lọc dầu ở châu Á đang chuyển sang mua dầu hoặc khí đốt từ Mỹ và vận chuyển qua kênh đào Panama, thay vì nhập từ các nước vùng Vịnh và phải đi qua eo biển Hormuz.
Số lượng tàu đi qua kênh đào Panama hiện duy trì ở mức cao, với trung bình 34 tàu/ngày trong tháng 1, 37 tàu/ngày vào tháng 3, thậm chí có ngày vượt 40 chuyến.
Các tàu thường phải đặt lịch trước để đi qua kênh đào Panama, nếu không thời gian chờ trung bình sẽ là khoảng 5 ngày.
Tuy nhiên, hiện cơ chế đấu giá cho phép tàu được ưu tiên đi qua, đi kèm với mức tiền tăng mạnh từ khoảng 130.000 USD trước đây lên 385.000 USD trong tháng 3 và 4, thậm chí có trường hợp lên tới hàng triệu USD.
Báo cáo chính thức cho thấy trong một phiên đấu giá gần đây, một tàu LNG đã trả tới 4 triệu USD để được ưu tiên đi qua kênh đào Panama. Hai tàu chở dầu khác cũng đã trả trên 3 triệu USD để được phép "vượt hàng".
Khoảng 5% thương mại hàng hải toàn cầu đi qua kênh đào Panama, với các khách hàng chính là Mỹ và Trung Quốc. Tuyến vận chuyển này chủ yếu kết nối bờ đông nước Mỹ với Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản.
Trong nửa đầu năm tài khóa 2026, kênh đào này ghi nhận 6.288 lượt tàu qua lại, tăng 3,7% so với cùng kỳ năm trước.
Theo cơ chế miễn trừ được công bố trên trang web của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ hôm 17/4, Washington cho phép các bên liên quan bán, vận chuyển hoặc dỡ hàng đối với dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ có nguồn gốc từ Nga đến ngày 16/5.
Điều này đồng nghĩa dầu Nga được Mỹ miễn trừng phạt trong vòng một tháng. Tuy nhiên, cơ chế này chỉ được áp dụng với các lô hàng đã được chuyển lên tàu trước ngày 17/4.
Giấy phép mới có hiệu lực thay thế giấy phép tương tự được ban hành ngày 19/3, vốn đã hết hạn hôm 11/4, nhằm kiểm soát giá năng lượng toàn cầu vốn đã tăng mạnh trong bối cảnh cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran ở Trung Đông.
Động thái của chính quyền Tổng thống Donald Trump diễn ra hai ngày sau khi Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent tuyên bố Washington sẽ không gia hạn cơ chế miễn trừ, trong đó cho phép các nước mua dầu Nga mà không phải đối mặt lệnh trừng phạt của Mỹ.
Kirill Dmitriev, đặc phái viên của Tổng thống Nga, cho biết cơ chế miễn trừ đầu tiên có thể giải phóng 100 triệu thùng dầu thô của Nga, tương đương gần một ngày sản lượng toàn cầu.
Việc tạm nới lỏng lệnh trừng phạt có thể giúp tăng nguồn cung dầu trên thế giới trong ngắn hạn, nhưng vẫn chưa ngăn được giá dầu tăng vọt do eo biển Hormuz bị đóng cửa một phần.
Các cơ chế miễn trừ này cũng có thể làm phức tạp thêm nỗ lực của phương Tây trong việc cắt giảm nguồn thu từ dầu của Nga cho cuộc chiến ở Ukraine, đồng thời khiến Mỹ bất đồng với các đồng minh. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho rằng đây không phải thời điểm để nới lỏng lệnh trừng phạt với dầu Nga.
Iran hôm 17/4 thông báo mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch đối với vận chuyển năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, dữ liệu của trang theo dõi hàng hải dân sự Marine Traffic cho thấy nhiều tàu hàng chưa sẵn sàng đi qua eo biển Hormuz sau khi Iran mở cửa, dường như do lo ngại thủy lôi và thiếu hướng dẫn an toàn.
Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 12/5 công bố một phần nội dung cuộc điện đàm giữa Ngoại trưởng Marco Rubio và người đồng cấp Trung Quốc Vương Nghị hồi cuối hồi tháng 4, trong đó hai bên đã thảo luận vấn đề tàu thuyền đi lại ở eo biển Hormuz.
"Hai lãnh đạo nhất trí rằng không quốc gia hay tổ chức nào được phép thu phí để đi qua các tuyến hàng hải quốc tế như eo biển Hormuz", phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Pigott cho hay.
Đại sứ quán Trung Quốc tại Mỹ không bác bỏ thông tin trên, cho biết Bắc Kinh hy vọng các bên có thể hợp tác để khôi phục hoạt động lưu thông bình thường qua eo biển. "Duy trì an toàn, ổn định trong khu vực và bảo đảm quyền đi lại không bị cản trở phù hợp với lợi ích chung của cộng đồng quốc tế", phát ngôn viên đại sứ quán Trung Quốc cho hay.
Kể từ sau cuộc điện đàm ngày 30/4, Bộ Ngoại giao Mỹ chưa đưa ra thông cáo nào về nội dung trao đổi, khác với quy cách thông thường. Trong khi đó, Bộ ngoại giao Trung Quốc cho biết hai ngoại trưởng đã thảo luận về ổn định quan hệ song phương, vấn đề Đài Loan và kỳ vọng mở rộng hợp tác.
Thông tin được công bố trước cuộc gặp quan trọng giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cuối tuần này, trong đó tình hình tại eo biển Hormuz dự kiến là một trong những nội dung nghị sự.
Reuters nhận định đây là dấu hiệu hai nước đang tìm điểm đồng thuận trong nỗ lực thuyết phục Iran không áp đặt kiểm soát lên tuyến hàng hải chiến lược ở Trung Đông.
Trung Quốc vẫn duy trì quan hệ với Iran và là khách hàng lớn với ngành xuất khẩu dầu của quốc gia này.
Trong cuộc gặp Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuần trước, ông Vương Nghị nhấn mạnh cộng đồng quốc tế mong muốn khôi phục lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz, đồng thời tái khẳng định Bắc Kinh ủng hộ Tehran bảo vệ chủ quyền và an ninh quốc gia.
Eo biển Hormuz bị phong tỏa phần lớn kể từ khi chiến sự giữa Mỹ - Israel và Iran bùng phát ngày 28/2, gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu.
Tàu thuyền vẫn chịu cản trở khi tìm cách đi qua eo biển này, dù Mỹ và Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn từ tháng 4. Tehran thông qua luật thu phí tàu thuyền qua lại trên eo biển chiến lược, trong khi Washington áp đặt phong tỏa với các cảng biển đối phương.
Tổng thống Trump từng đề cập khả năng Mỹ tự áp phí với tàu thuyền đi qua eo biển hoặc hợp tác với Iran để thu khoản phí này, nhưng Nhà Trắng sau đó cho biết ông muốn tuyến hàng hải được mở cửa hoàn toàn, không hạn chế.
