Ngày 20-5, BS.CKII Nguyễn Thắng Nhật Tuệ, phụ trách một trạm cấp cứu vệ tinh thuộc mạng lưới Trung tâm Cấp cứu 115 TP.HCM, cho biết ê kíp vừa tiếp nhận trường hợp bệnh nhân H.Q.P. (giáo viên, 38 tuổi, ngụ phường Bình Trị Đông, TP.HCM) ngưng tim ngoại viện, có tiền sử tăng huyết áp nhưng không điều trị.
Theo hồ sơ bệnh án, cách đây hai ngày, ê kíp trực nhận cuộc gọi cấp cứu lúc 17h01 và nhanh chóng có mặt tại nhà bệnh nhân lúc 17h10.
Người nhà của bệnh nhân cho biết sau bữa cơm chiều với gia đình, anh P. than mệt rồi ra trước hiên ngồi nghỉ. Ít phút sau, anh P. đột ngột gục xuống ngưng tim, ngưng thở.
Khi kíp cấp cứu đến nơi, bệnh nhân trong tình trạng hôn mê, nằm ngửa trên sàn nhà, tím tái tay chân, đồng tử giãn 5mm. Dù nỗ lực hồi sinh nhưng bệnh nhân đã tử vong, người cha bật khóc ngay cạnh thi thể con trai.
Theo người thân, anh P. là giao viên, mới lập gia đình, chưa có con. Trong lần khám sức khỏe tại cơ quan thì phát hiện tăng huyết áp nhưng chủ quan không điều trị vì nghĩ mình còn trẻ khỏe.
Bác sĩ Tuệ cảnh báo tăng huyết áp thường diễn tiến âm thầm, không gây đau hay khó chịu rõ ràng, nhưng có thể dẫn đến đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc ngưng tim đột ngột nếu không được kiểm soát. Do đó không xem thường huyết áp cao chỉ vì mình còn trẻ.
Các bác sĩ khoa tim mạch tổng quát Bệnh viện Nhân dân 115 cho rằng trong nhiều năm qua, cộng đồng vẫn quan niệm rằng tăng huyết áp là bệnh “của người già”.
Tuy nhiên, các nghiên cứu mới trên thế giới và tại Việt Nam cho thấy tăng huyết áp đang trẻ hóa nhanh chóng, trở thành vấn đề sức khỏe nghiêm trọng ở nhóm tuổi 18 – 45. Hiện nay tăng huyết áp xuất hiện ngày càng nhiều ở người trẻ.
Điều đáng lo ngại nhất là người trẻ bị tăng huyết áp làm tăng cao nguy cơ xảy ra các biến chứng sớm. Ví dụ người dưới 45 tuổi bị tăng huyết áp sẽ tăng gấp 3 – 5 lần nguy cơ đột quỵ so với người cùng tuổi có huyết áp bình thường.
Tại các bệnh viện Việt Nam, số ca đột quỵ ở người trẻ (dưới 45 tuổi) tăng đáng kể trong 5 – 7 năm gần đây, trong đó tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu.
Giải thích lý do người trẻ bây giờ dễ tăng huyết áp, các bác sĩ cho biết đó là do các yếu tố về môi trường và lối sống ảnh hưởng như thức khuya kéo dài, hút thuốc lá, căng thẳng công việc, học tập, ít vận động, ngồi nhiều, tăng cân, béo phì, béo bụng, chế độ ăn uống không lành mạnh.
Mặc dù cùng là tăng huyết áp nhưng đặc điểm ở người trẻ có nhiều điểm khác biệt quan trọng do thường không có triệu chứng, ít khi cảm thấy đau đầu, chóng mặt hay khó chịu. Vì vẫn “cảm thấy khỏe”, họ thường không đi khám nên phát hiện muộn.
Nguy cơ tăng huyết áp thứ phát cũng cao hơn ở nhóm người 18 – 40 tuổi, với tỉ lệ lên đến 20 – 30%. Nếu không tầm soát kỹ, bệnh dễ bị bỏ sót. Vì tuổi thọ còn dài, tác động của tăng huyết áp kéo dài 10 – 20 năm sẽ gây tổn thương mạch máu nghiêm trọng hơn, dẫn đến nhồi máu cơ tim, suy tim, đột quỵ, suy thận mạn, suy giảm thị lực.
Huyết áp dao động tự nhiên trong ngày, nhưng nếu các chỉ số tăng cao kéo dài theo thời gian, nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ cũng sẽ tăng lên, theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ.
Bác sĩ Aravind Badiger, Giám đốc kỹ thuật của BDR Pharmaceuticals (Ấn Độ) cho biết: “Nhiều người chỉ chú ý khi huyết áp vượt ngưỡng chẩn đoán tăng huyết áp. Tuy nhiên, những thay đổi bất lợi thường đã diễn ra từ trước đó khá lâu. Trên thực tế, huyết áp thường tăng dần theo thời gian thay vì tăng vọt chỉ sau một đêm”.
Huyết áp không phải một con số cố định. Nó thay đổi trong ngày tùy thuộc vào giấc ngủ, chế độ ăn, mức độ vận động, căng thẳng, tình trạng mất nước, lượng caffeine tiêu thụ và cả trạng thái cảm xúc.
Đó là lý do những chỉ số huyết áp ở mức cận cao cần được đặc biệt chú ý hơn. Khi huyết áp thường xuyên tăng nhẹ trong thời gian dài, cơ thể có thể đang âm thầm chịu áp lực trước khi bệnh tăng huyết áp thực sự xuất hiện.
Ở một số người, cơ thể có thể xuất hiện những thay đổi nhỏ từ sớm. Đây không phải là dấu hiệu chẩn đoán bệnh, nhưng có thể phản ánh tác động của lối sống lên cơ thể, chẳng hạn:
Theo bác sĩ Badiger, ở giai đoạn này, hệ thống điều hòa huyết áp đã phải hoạt động nhiều hơn để duy trì cân bằng. Theo thời gian, động mạch giảm đàn hồi, hormone căng thẳng duy trì ở mức cao, giấc ngủ suy giảm và tim phải làm việc vất vả hơn. Những tổn thương này diễn ra âm thầm nhưng tích lũy theo năm tháng, lâu dần dẫn tới hệ lụy nghiêm trọng cho tim mạch và huyết áp.
Điều đáng mừng là huyết áp đáp ứng khá tốt với những thay đổi lối sống, đặc biệt ở giai đoạn sớm. Những điều mọi người nên duy trì đều đặn để giảm thiểu nguy cơ tăng huyết áp gồm:
Lối sống hiện đại như ngồi nhiều, ăn thực phẩm chế biến sẵn, thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài và ít vận động đang khiến tình trạng tăng huyết áp xuất hiện sớm hơn, kể cả ở người trẻ. Tuy nhiên, các dấu hiệu cảnh báo ban đầu thường bị bỏ sót do nhiều người chỉ dựa vào những lần đo huyết áp đơn lẻ. Vì vậy, chuyên gia khuyến cáo nên theo dõi huyết áp thường xuyên trong thời gian dài thay vì chỉ nhìn vào một chỉ số nhất thời, theo Times of India (Ấn Độ).
Anh A. (U.50, quốc tịch Úc) tình cờ phát hiện bản thân có một khối u thận trong một lần khám sức khỏe định kỳ.
Qua thăm khám và đánh giá chuyên sâu, ThS-BS.CKII Đỗ Quang Minh, Trưởng khoa Tiết niệu & Nam khoa, Bệnh viện FV, cho biết khối bướu thận có kích thước lớn hơn 5 cm và khoảng một nửa khối bướu chìm sâu trong nhu mô thận. Ngoài ra, bướu còn tiếp xúc với hệ thống đài bể thận nên việc bóc tách khá phức tạp".
Không chỉ vậy, anh A. còn có hai động mạch thận thay vì một như cấu trúc giải phẫu thông thường. Điều này khiến việc kiểm soát dòng máu nuôi thận trong quá trình phẫu thuật trở nên khó khăn hơn.
Sau khi cân nhắc, ê-kíp quyết định lựa chọn phẫu thuật nội soi sử dụng robot da Vinci Xi - đây là hệ thống robot phẫu thuật hiện đại hàng đầu Đông Nam Á, đặc biệt phù hợp với ca phẫu thuật thận, niệu phức tạp nhờ khả năng hỗ trợ thao tác chính xác trong không gian hẹp.
Ca mổ của anh A. kéo dài khoảng 4 giờ. Theo ê-kíp điều trị, thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở vị trí khối u mà còn là áp lực về thời gian.
Trong quá trình cắt bướu, phẫu thuật viên phải kẹp động mạch thận để ngưng dòng máu nuôi thận. Thông thường, thời gian thiếu máu nóng chỉ nên dưới 30 phút, để đảm bảo không ảnh hưởng đến chức năng thận. "Đây là cuộc chạy đua với thời gian vì nếu thiếu máu kéo dài, mô thận sẽ bị tổn thương nhiều hơn", bác sĩ Minh chia sẻ.
Nhờ sự phối hợp chặt chẽ của ê-kíp cùng sự hỗ trợ của hệ thống robot da Vinci Xi, ca mổ đã đạt được mục tiêu quan trọng nhất: Khối u được cắt bỏ hoàn toàn đồng thời kiểm soát được thời gian ngưng dòng máu nuôi thận nằm trong ngưỡng cho phép, giữ được tối đa phần nhu mô thận lành.
Anh A. cho biết "Tôi thấy bản thân phục hồi khá nhanh, ăn uống và sinh hoạt bình thường, thậm chí không cần dùng thuốc giảm đau sau mổ".
Theo ThS-BS.CKII Đỗ Quang Minh, ung thư thận là bệnh lý khó phát hiện sớm vì giai đoạn đầu thường không có triệu chứng rõ ràng. Phần lớn trường hợp được phát hiện tình cờ thông qua khám sức khỏe định kỳ.
Trong đó, siêu âm bụng là phương pháp tầm soát đơn giản, nhanh chóng, chi phí hợp lý nhưng nhiều người vẫn chưa có thói quen thực hiện khi chưa xuất hiện triệu chứng.
Bác sĩ khuyến nghị người dân nên duy trì khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt là siêu âm bụng, nhằm phát hiện sớm các bệnh lý tiềm ẩn và nâng cao cơ hội điều trị hiệu quả.
TS điều dưỡng Nguyễn Thị Thu Hiền, khoa da liễu và bỏng - Bệnh viện Bạch Mai, cho biết theo khuyến cáo, việc nhận biết sớm và chăm sóc đúng ngay từ những ngày đầu có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả điều trị.
Khi xuất hiện các dấu hiệu như nóng rát, đau trên da, kèm theo mảng đỏ, mụn nước hoặc bọng nước thành chùm, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị, đặc biệt trong 72 giờ đầu.
Người bệnh không tự ý dùng thuốc, nhất là corticoid, kháng sinh, thuốc nam hoặc các loại thuốc bôi không rõ nguồn gốc, cũng như không đắp lá lên vùng tổn thương. Những biện pháp này có thể khiến bệnh nặng hơn, tăng nguy cơ nhiễm trùng và để lại sẹo.
TS Hiền khuyến cáo tổn thương da do zona cần được giữ sạch - khô - thoáng, tắm rửa nhẹ nhàng, tránh nước quá nóng hoặc xà phòng gây kích ứng. Có thể che phủ bằng gạc sạch, mềm, không dính khi cần.
Không gãi, chà xát, chích vỡ mụn nước hoặc cạy vảy. Mặc quần áo rộng, thấm hút mồ hôi. Sử dụng riêng khăn tắm, quần áo, chăn ga trong thời gian còn mụn nước.
Những nguyên tắc đơn giản này giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng và hạn chế sẹo.
Theo TS Hiền, zona không lây trực tiếp giữa người với người, nhưng dịch từ mụn nước có thể chứa vi rút Varicella-Zoster - vi rút gây bệnh thủy đậu - ở người chưa có miễn dịch.
Để phòng lây nhiễm, người bệnh cần che phủ vùng tổn thương; rửa tay thường xuyên; không dùng chung đồ cá nhân.
Đồng thời tránh tiếp xúc gần với phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người suy giảm miễn dịch. Các biện pháp này cần duy trì đến khi tổn thương khô và đóng vảy hoàn toàn.
Người bệnh cần đến cơ sở y tế sớm nếu có các dấu hiệu zona xuất hiện ở vùng mắt, mặt; đau nhiều, sốt, tổn thương lan rộng; có dấu hiệu nhiễm trùng: sưng, nóng, đỏ, chảy dịch.
Việc thăm khám kịp thời giúp phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm, đặc biệt là ảnh hưởng đến thị lực.
Bên cạnh đó, đau do zona liên quan đến tổn thương thần kinh, thường có cảm giác bỏng rát, nhói từng cơn và có thể kéo dài.
"Người bệnh cần tuân thủ đơn thuốc của bác sĩ, không tự ý tăng/giảm liều. Đồng thời, nghỉ ngơi đầy đủ, ăn uống cân đối, uống đủ nước. Có thể chườm mát bằng khăn sạch trong thời gian ngắn (không chườm đá trực tiếp)", TS Hiền khuyến cáo.
