Autoliv – nhà sản xuất cung cấp khoảng 40% lượng túi khí và dây đai an toàn cho ô tô trên toàn cầu – vừa công bố một công nghệ mới dành cho xe hai bánh: túi khí tách rời có khả năng bám theo người lái sau tai nạn.
Đây được xem là bước tiến mới trong nỗ lực đưa công nghệ túi khí xe máy trở nên phổ biến hơn. Trước đó, Yamaha đã trang bị túi khí do Autoliv phát triển cho mẫu xe tay ga ba bánh Tricity 300 tại nhiều thị trường ngoài Mỹ.
Khác với các hệ thống túi khí truyền thống được cố định trên phương tiện, giải pháp mới của Autoliv được thiết kế để tách khỏi xe khi xảy ra va chạm.
Theo mô tả, toàn bộ cụm túi khí, bộ tạo khí và bộ bơm khí được đặt trong một mô đun hình ống nhỏ gắn trên tay lái. Khi cảm biến phát hiện tai nạn, hệ thống sẽ kích hoạt bộ tạo khí để bơm phồng túi khí, tạo lớp đệm giữa người lái và khu vực va chạm.
Điểm đặc biệt nằm ở cơ chế giải phóng. Sau khi được kích hoạt, bộ phận cố định mô đun trên tay lái sẽ tự phá hủy, cho phép túi khí tách khỏi xe và bám theo người điều khiển.
Các hình ảnh minh họa cho thấy túi khí được thiết kế bao quanh đầu và phần thân trên, ôm dưới cánh tay và vòng qua vai nhằm giữ cố định trên cơ thể người lái. Nhờ đó ngay cả khi bị hất văng khỏi xe sau va chạm, người điều khiển vẫn có thêm một lớp bảo vệ trước các cú va đập tiếp theo.
Thực tế ý tưởng túi khí tách rời không hoàn toàn mới. Năm 2023, Honda đã đăng ký bằng sáng chế cho một hệ thống có nguyên lý tương tự. Hãng xe Nhật Bản cũng là một trong những đơn vị tiên phong ứng dụng túi khí trên xe máy, khi trang bị công nghệ này cho dòng Gold Wing từ khoảng 20 năm trước.
Tuy nhiên giới quan sát đánh giá việc một nhà cung cấp độc lập như Autoliv tham gia phát triển có thể giúp công nghệ này được phổ biến rộng rãi hơn, bởi hãng có khả năng cung ứng cho nhiều nhà sản xuất khác nhau.
Việc thử nghiệm trên xe tay ga cũng được xem là lựa chọn hợp lý. Đây là dòng xe chiếm tỉ trọng lớn trong đội xe máy toàn cầu và thường hoạt động trong môi trường đô thị đông đúc, nơi nguy cơ va chạm với ô tô cao hơn.
Dù không được gắn trực tiếp lên cơ thể người lái như loại túi khí dạng áo, giải pháp của Autoliv có phạm vi bảo vệ rộng hơn và thể tích túi khí dường như lớn hơn đáng kể – Ảnh: Autoliv
Một lợi thế khác là chi phí sản xuất của hệ thống túi khí được cho là không quá cao, nhờ đó có thể hạn chế tác động đến giá bán xe.
So với các loại áo hoặc giáp túi khí đang được nhiều người đi mô tô sử dụng, giải pháp của Autoliv có ưu điểm là không yêu cầu người lái phải mặc thêm thiết bị bảo hộ chuyên dụng.
Theo hãng, hệ thống này có diện tích che phủ lớn và thể tích túi khí đáng kể, dù khả năng hấp thụ lực va đập thực tế vẫn cần thêm thời gian kiểm chứng.
Trong bối cảnh phần lớn người sử dụng xe tay ga hằng ngày chưa có thói quen mặc đồ bảo hộ chuyên dụng, công nghệ mới của Autoliv được kỳ vọng có thể mang lại thêm một lớp an toàn mà không làm thay đổi đáng kể trải nghiệm sử dụng xe.
Theo Stellantis, hãng này đã ghi nhận 36 vụ việc liên quan đến lỗi này trên toàn cầu, trong đó có 12 vụ cháy.
Đợt triệu hồi này gồm 295.000 xe Peugeot 208 và Peugeot 2008, 126.000 xe Citroen C3, Citroen C4 và C3 Aircross, 124.000 xe Fiat Grande Panda, 44.000 xe Alfa Romeo Junior và 88.000 xe Jeep Avenger.
Riêng tại thị trường Pháp, Stellantis triệu hồi hơn 200.000 xe. Đây đều là các dòng xe hybrid cỡ nhỏ có động cơ đốt trong và động cơ điện được đặt quá gần nhau.
Trong điều kiện ẩm ướt, hai linh kiện nhỏ trong các hệ thống này có thể tiếp xúc với nhau và gây cháy. Tuy nhiên, Stellantis cho rằng lỗi này có thể được xử lý nhanh chóng trong vài phút bằng cách thay thế một chi tiết nhỏ.
Trước đó, Stellantis, tập đoàn được thành lập năm 2021 thông qua sự hợp nhất giữa PSA Group của Pháp và Fiat-Chrysler của Ý - Mỹ, cũng đã phải triệu hồi nhiều mẫu xe khác do các vấn đề liên quan đến túi khí và động cơ.
Khác với xăng khoáng truyền thống, ethanol có khả năng hấp thụ hơi ẩm trong không khí. Vì vậy, nhiều người dùng lo ngại xăng E10 có thể bị "tách nước" nếu để lâu trong bồn chứa tại cây xăng hoặc trong bình nhiên liệu của xe. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng E10 không tự động tách nước chỉ sau một thời gian lưu trữ thông thường.
Ông Hồ Ngọc Linh, Phó trưởng phòng kỹ thuật xăng dầu, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), cho biết quá trình lưu mẫu E10 trong ba tháng tại điều kiện phòng thử nghiệm không ghi nhận hiện tượng tách nước.
Kết quả thử nghiệm của Petrolimex cũng tương đồng với một số nghiên cứu quốc tế về độ ổn định của nhiên liệu E10. Một báo cáo của National Renewable Energy Laboratory (NREL) tại Mỹ năm 2016 cho biết ngay cả trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm cao liên tục, xăng E10 cũng cần từ khoảng ba tháng trở lên mới có thể hấp thụ đủ nước để xảy ra hiện tượng tách nước. Điều này cho thấy nguy cơ tách nước của E10 trong điều kiện tồn trữ và phân phối thông thường không diễn ra nhanh như nhiều người lo ngại.
Về bản chất, ethanol là loại cồn có tính phân cực, nên có thể hòa tan nước, khác với xăng khoáng vốn gần như không hòa tan nước. Theo các tài liệu kỹ thuật về nhiên liệu ethanol, xăng E10 có thể hòa tan khoảng dưới 0,5% nước theo thể tích trước khi xảy ra hiện tượng tách lớp, tùy điều kiện nhiệt độ. Chỉ khi lượng nước nhiễm vào vượt quá ngưỡng hòa tan, hỗn hợp mới xảy ra hiện tượng tách nước (phase separation), tức ethanol kéo nước xuống đáy bồn (trọng lượng riêng lớn hơn xăng), tạo thành hai lớp riêng biệt gồm lớp xăng phía trên và lớp ethanol pha nước phía dưới.
Đáng chú ý, khả năng hòa tan này giảm khi nhiệt độ xuống thấp. Theo một số tài liệu kỹ thuật của Advanced Motor Fuels TCP thuộc Cơ quan năng lượng quốc tế (IEA), 3,8 lít xăng E10 ở 15 độ C có thể hòa tan khoảng 22 ml nước, nhưng khi nhiệt độ giảm xuống khoảng âm 7 độ C, lượng nước có thể hòa tan giảm còn khoảng 16 ml. Điều này có nghĩa nhiệt độ càng thấp, khả năng tách nước của xăng E10 càng cao.
Tuy nhiên, giới kỹ thuật cho rằng đây không phải rủi ro lớn trong điều kiện phân phối nhiên liệu thông thường. Nguyên nhân là bồn chứa tại các cây xăng hiện đại thường được thiết kế kín, có hệ thống kiểm tra nước đáy bồn và nhiên liệu cũng được luân chuyển liên tục thay vì tồn trữ quá lâu.
Trên thực tế, xăng E10 đã được sử dụng phổ biến nhiều năm tại Mỹ, châu Âu, Australia hay Thái Lan. Theo các chuyên gia nhiên liệu, nguy cơ tách nước thường đáng chú ý hơn ở những trường hợp nhiên liệu bị để lâu trong môi trường ẩm, như tàu thuyền, máy phát điện, xe ít sử dụng hoặc can chứa không kín. Khi đó, hơi ẩm có thể tích tụ theo thời gian và làm tăng nguy cơ nhiễm nước vượt ngưỡng hòa tan của E10.
Ngoài ra, nhiệt độ môi trường tại Việt Nam cũng là yếu tố thuận lợi hơn cho E10 so với các quốc gia có mùa đông lạnh sâu. Trong điều kiện nhiệt độ cao hơn, hỗn hợp E10 có khả năng hòa tan nước tốt hơn, qua đó giảm nguy cơ xảy ra hiện tượng tách lớp.
Trong khi đó, ethanol vẫn được đánh giá có lợi thế về môi trường nhờ giúp nhiên liệu cháy sạch hơn và giảm một phần phát thải carbon so với xăng khoáng thuần túy. Đây cũng là lý do nhiều quốc gia tiếp tục mở rộng sử dụng nhiên liệu pha ethanol trong những năm gần đây.
Từ tháng 6, Việt Nam chuyển sang sử dụng xăng sinh học E10 thay thế cho xăng khoáng. Trong khi phần lớn ôtô và xe máy sản xuất trong khoảng 15-20 năm trở lại đây có thể sử dụng loại nhiên liệu này, một số ít phương tiện đời cũ vẫn cần lưu ý trước khi chuyển đổi.
Nhóm xe cần thận trọng nhất là các mẫu sử dụng bộ chế hòa khí (carburetor), xe sản xuất từ thập niên 1990-2000 trở về trước hoặc những phương tiện đã lưu kho trong thời gian dài. Trên các xe này, một số chi tiết như gioăng cao su, ống dẫn nhiên liệu, phớt làm kín hoặc các bộ phận bằng nhựa có thể không được thiết kế để tiếp xúc lâu dài với ethanol nồng độ cao. Theo thời gian, ethanol có thể làm vật liệu lão hóa nhanh hơn, gây nứt, cứng hoặc rò rỉ nhiên liệu.
Một vấn đề khác là ethanol có khả năng làm bong các lớp cặn tồn đọng nhiều năm trong bình xăng và đường ống nhiên liệu. Các cặn bẩn này có thể di chuyển tới lọc xăng hoặc kim phun, khiến động cơ hoạt động không ổn định trong giai đoạn đầu chuyển đổi.
Chủ xe nên làm gì?
Bước đầu tiên là kiểm tra sổ tay hướng dẫn sử dụng hoặc liên hệ đại lý chính hãng để xác nhận khả năng tương thích với E10. Nhiều hãng xe đã công bố danh sách các mẫu xe hỗ trợ nhiên liệu chứa 10% ethanol từ nhiều năm trước.
Đối với xe đời cũ, chủ xe nên kiểm tra tình trạng ống dẫn nhiên liệu, gioăng cao su và các chi tiết tiếp xúc trực tiếp với xăng. Nếu phát hiện dấu hiệu lão hóa, nứt hoặc rò rỉ, cần thay thế bằng linh kiện tương thích với nhiên liệu sinh học. Hiện nay, các linh kiện tương thích với xăng ethanol đã phổ biến, dễ tìm và giá cả phải chăng.
Khi bắt đầu sử dụng E10, chủ xe nên theo dõi hoạt động của động cơ trong vài bình nhiên liệu đầu tiên. Nếu xuất hiện tượng khó nổ máy, rung giật bất thường hoặc đèn báo lỗi động cơ, chủ xe cần đưa xe tới xưởng dịch vụ để kiểm tra. Ngoài ra, chủ xe cũng không nên lưu trữ E10 trong thời gian quá dài. Với những xe ít sử dụng, nên đổ lượng nhiên liệu vừa đủ và vận hành xe định kỳ để hạn chế hiện tượng hút ẩm.
Với những phương tiện đời quá cũ, không được nhà sản xuất xác nhận tương thích với E10, hoặc không thể thay thế linh kiện tương thích với xăng ethanol, chủ xe nên ưu tiên sử dụng xăng E5 nếu có thể. Hiện nay, xăng E5 vẫn nằm trong lộ trình kinh doanh nhiên liệu sinh học và dự kiến tiếp tục được phân phối đến năm 2030. Việc lựa chọn E5 giúp giảm hàm lượng ethanol tiếp xúc với các chi tiết nhiên liệu đã lão hóa theo thời gian như gioăng cao su, ống dẫn nhiên liệu hay phớt làm kín, từ đó hạn chế nguy cơ xuống cấp vật liệu và các sự cố phát sinh.
