Theo Healthline, dù đang “hot” trên TikTok gần đây, đặc biệt ở các tài khoản của người dùng phương Tây, cà phê trứng không phải là món mới. Nhiều phiên bản đã tồn tại từ lâu như cà phê trứng Việt Nam, cà phê trứng Thụy Điển hay các món trứng pha cà phê của Ý.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo về những rủi ro sức khỏe tiềm ẩn liên quan đến loại đồ uống này, chủ yếu nằm ở cách chế biến, đặc biệt là việc sử dụng lòng đỏ trứng sống hoặc chưa được nấu chín kỹ.
Trứng sống có thể chứa vi khuẩn Salmonella – tác nhân gây ngộ độc thực phẩm. Theo các chuyên gia dinh dưỡng, việc tiêu thụ cà phê trứng làm từ lòng đỏ sống hoặc chỉ được làm nóng nhẹ có thể dẫn đến nguy cơ nhiễm khuẩn.
Nhiều người cho rằng cà phê nóng có thể “làm chín” trứng và giúp an toàn hơn, nhưng thực tế nhiệt độ của cà phê thường không đủ cao để tiêu diệt vi khuẩn. Vì vậy, nguy cơ vẫn tồn tại nếu trứng không được xử lý đúng cách.
Nhiễm khuẩn Salmonella có thể gây ra các triệu chứng như tiêu chảy, sốt, đau quặn bụng, xuất hiện từ vài giờ đến vài ngày sau khi ăn phải thực phẩm nhiễm khuẩn. Đối với người khỏe mạnh, tình trạng này thường tự khỏi, nhưng ở người lớn tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có hệ miễn dịch yếu, bệnh có thể trở nên nghiêm trọng hơn.
Dù nguy cơ từ từng quả trứng riêng lẻ không cao, các khuyến nghị an toàn thực phẩm vẫn nhấn mạnh nên tránh sử dụng trứng sống hoặc chưa chín kỹ khi có thể.
Bên cạnh vấn đề an toàn thực phẩm, cà phê trứng còn có những điểm cần lưu ý về dinh dưỡng. Công thức phổ biến của thức uống này thường sử dụng sữa đặc có đường và thêm đường, làm tăng đáng kể lượng calo và đường nạp vào cơ thể.
Khi kết hợp với lòng đỏ trứng, thức uống cũng chứa lượng chất béo bão hòa đáng kể. Các chuyên gia cảnh báo rằng việc tiêu thụ nhiều chất béo bão hòa có thể làm tăng mức cholesterol LDL và protein apoB – những yếu tố liên quan đến nguy cơ bệnh tim.
Mặc dù việc uống cà phê trứng thỉnh thoảng khó gây ảnh hưởng lớn, nhưng nếu dùng thường xuyên, đặc biệt trong chế độ ăn vốn đã nhiều đường và chất béo, không phải là lựa chọn có lợi cho sức khỏe lâu dài.
Một trong những khuyến nghị quan trọng là tránh sử dụng lòng đỏ trứng sống. Thay vào đó, có thể dùng sữa đánh nóng hoặc các loại sữa thực vật như sữa yến mạch để tạo độ béo mịn và lớp bọt tương tự mà không cần trứng. Những lựa chọn này giúp giữ được cảm giác “kem mịn” đặc trưng nhưng không kèm theo nguy cơ nhiễm khuẩn.
Một phương án khác là sử dụng aquafaba – phần nước từ đậu gà đóng hộp – có thể đánh bông thành lớp bọt nhẹ, ổn định và dùng làm lớp phủ cho cà phê. Cách này tạo hiệu ứng bọt mịn giống như lòng trắng trứng nhưng không có nguy cơ liên quan đến Salmonella. Nếu vẫn muốn dùng trứng, lựa chọn trứng đã tiệt trùng có thể giúp giảm nguy cơ, tuy nhiên vẫn cần xử lý cẩn thận.
Ngoài ra, việc điều chỉnh nguyên liệu cũng giúp giảm bớt tác động tiêu cực về dinh dưỡng. Thay sữa đặc có đường bằng các loại sữa ít đường hoặc không đường có thể giảm lượng đường nạp vào mà vẫn giữ được kết cấu. Sử dụng sữa ít béo hoặc sữa thực vật như sữa hạnh nhân, sữa yến mạch cũng giúp hạn chế chất béo bão hòa so với công thức truyền thống.
Bên cạnh đó, kiểm soát khẩu phần hoặc chỉ xem cà phê trứng như một món để thưởng thức thỉnh thoảng thay vì thói quen hằng ngày cũng là cách giúp giảm ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch.
Ngày 20-5, ông Nguyễn Đức Toàn - Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn, Gia Lai - cho hay Công an phường đang củng cố hồ sơ để xử lý vụ chủ một quầy thịt trên địa bàn bán thịt heo cho khách hàng nhưng nói là thịt bò.
Trước đó, ngày 16-5, anh V.T.N. (23 tuổi, trú phường Quy Nhơn) dùng tài khoản mạng xã hội phát video trực tiếp và đăng bài viết kèm hình ảnh phản ánh nghi vấn một quầy thịt "phù phép" thịt heo thành thịt bò.
Quầy thịt bị phản ánh nằm trên vỉa hè trước số nhà 115 Nguyễn Hữu Thọ, cạnh chợ Đầm, phường Quy Nhơn.
Theo nội dung đăng tải, người này cho rằng quầy thịt lừa dối bán thịt heo nhưng nói là thịt bò; nghi sử dụng hóa chất "hô biến" thịt heo thành thịt bò. Vụ việc thu hút nhiều người xem và chia sẻ, gây xôn xao dư luận.
Công an phường Quy Nhơn đã vào cuộc xác minh, làm việc với những người liên quan. Theo kết quả xác minh, quầy thịt do bà V.T.X.H. (56 tuổi, trú phường Bình Định) làm chủ.
Sáng 16-5, bà H. mua thịt heo từ đầu mối mang ra bán tại quầy thịt cùng với số thịt bò còn dư cất trong tủ đông ở nhà ngày hôm trước. Đến trưa cùng ngày, chị C.T.N.Y. (29 tuổi, trú phường Quy Nhơn) ghé sạp để mua thịt bò và được bà H. trực tiếp thái thịt bán.
Người này mang thịt về nhà chế biến, đến lúc ăn thì chồng là anh V.T.N. thấy thịt có màu trắng, không có mùi bò. Cho rằng vợ mình đã bị người bán thịt lừa bán thịt heo nên anh N. bức xúc mang phần thịt đã mua đến nơi bán để hỏi rõ thực hư.
Lúc này bà H. đã về, chỉ còn người phụ bán thuê và người này đề nghị trả lại số tiền đã mua. Cho rằng bị chủ hàng lừa dối, dùng hóa chất tẩm ướp biến thịt heo thành thịt bò để bán, anh N. đã quay video phát trực tiếp lên mạng xã hội để kêu gọi tẩy chay, cảnh báo mọi người.
Qua xác minh, Công an phường Quy Nhơn xác định không có hoạt động tẩm ướp, biến thịt heo thành thịt bò. Bà H. chỉ mua đi bán lại các sản phẩm thịt heo, thịt bò, không sử dụng địa điểm trung gian, không dùng thủ đoạn sử dụng hóa chất để ngâm, tẩm ướp thịt heo thành thịt bò.
Nhưng trong trường hợp này bà H. đã có hành vi lừa dối khách hàng là mặc dù bán thịt heo nhưng khi khách hàng có nhu cầu mua thịt bò, bà H. đã dùng thịt heo bán cho khách. Hiện Công an phường đang củng cố hồ sơ để xử lý hành vi vi phạm của bà H. theo quy định.
Làm việc tại một trung tâm hỗ trợ bạo lực gia đình, Lan, 36 tuổi, từng đồng hành với nhiều phụ nữ và trẻ em vượt qua sang chấn. Mười giờ mỗi ngày, chuyên gia ngồi lắng nghe những điều không thể nói với ai khác. Một người phụ nữ với vết bầm chưa kịp tan. Một đứa trẻ không còn dám ngủ một mình. Trường hơn khác đang nghĩ đến chuyện "kết thúc tất cả" vì không thể chịu đựng những đau khổ dày vò.
Trong giai đoạn thiếu nhân sự, Lan tiếp nhận đến 10 ca trị liệu liên tiếp mỗi ngày. Những câu chuyện chất chồng không có lối thoát. Chị bắt đầu sợ đám đông, mất ngủ, thường xuyên gặp ác mộng mang hình ảnh của thân chủ. Lo âu kéo dài suốt hai năm. Người phụ nữ tự áp dụng mọi phương pháp từng hướng dẫn người khác đọc sách, chánh niệm, thiết lập ranh giới cảm xúc nhưng không có gì hiệu quả.
Những gì chuyên gia tâm lý trải qua được khoa học gọi tên là kiệt sức vì thấu cảm, hay "compassion fatigue". Đây không phải trạng thái tâm lý mơ hồ. Nghiên cứu đăng trên tạp chí Traumatology chỉ ra hơn 50% chuyên gia làm việc với nạn nhân sang chấn có biểu hiện của kiệt sức thấu cảm ở mức độ trung bình đến nặng. Với những người làm việc trong lĩnh vực bạo lực gia đình hoặc chăm sóc tâm thần cường độ cao, tỷ lệ này còn cao hơn đáng kể.
Theo Bộ Y tế, khoảng 15 triệu người Việt Nam đang mắc các rối loạn tâm thần phổ biến. Trầm cảm cùng chứng lo âu chiếm tỷ lệ cao nhất. Trong khi đó, cả nước chỉ có khoảng 1.000 bác sĩ tâm thần. Tỷ lệ gần một bác sĩ trên 100.000 dân này thấp hơn nhiều so với mức trung bình 3,96 mà Tổ chức Y tế Thế giới ghi nhận năm 2022.
Sự thiếu hụt nhân lực y khoa tuyến trên vô tình đẩy các chuyên gia tâm lý trở thành cửa ngõ tiếp nhận bệnh nhân. Khối lượng công việc khổng lồ dẫn đến hội chứng kiệt sức vì thấu cảm. Báo cáo từ Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA) chỉ ra thực trạng đáng báo động khi có tới 45% chuyên gia trị liệu từng trải qua các triệu chứng kiệt sức nghề nghiệp, một con số cho thấy nguy cơ đứt gãy của hệ thống phòng vệ tuyến đầu.
"Khoảng trống nhân lực đó dồn gánh nặng xuống tầng chuyên gia tâm lý và tham vấn viên ở tuyến tiếp cận ban đầu. Họ trở thành 'cửa ngõ' đầu tiên mà người dân tìm đến khi gặp khủng hoảng tinh thần, nhưng lại là nhóm ít được bảo vệ nhất trong hệ thống", TS.BS Ngô Thị Thanh Hương, cố vấn cao cấp và đồng sáng lập dự án Safe and Sound thuộc Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế, nói.
Áp lực đó còn đi kèm rủi ro chuyên môn. TS Hương chỉ ra rằng nhiều ca ban đầu trông như stress thông thường hoặc kém thích nghi, nhưng thực chất đang ở giai đoạn sớm của rối loạn khí sắc, rối loạn lo âu nặng, thậm chí loạn thần.
"Nếu thiếu kiến thức nền tảng về tâm thần, người làm chuyên môn rất dễ bỏ sót tín hiệu quan trọng hoặc đánh giá thấp mức độ nguy cơ", bà nói. Sai lầm đó không chỉ ảnh hưởng đến thân chủ mà còn tích lũy thành gánh nặng tâm lý ngược chiều lên chính người trị liệu.
Một vấn đề khác là sự thiếu thống nhất ngôn ngữ chuyên môn giữa tâm lý học và tâm thần học, làm giảm hiệu quả phối hợp ở các ca cần kết hợp trị liệu tâm lý và dùng thuốc. ThS.BS Nguyễn Văn Công, Viện trưởng Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế, cho rằng xu hướng đào tạo hiện nay cần dịch chuyển mạnh hơn theo hướng thực hành, tăng phân tích ca bệnh và phối hợp đa chuyên khoa, nhằm thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn lâm sàng. Ông cho rằng người làm tâm lý tuyến đầu không chỉ cần kiến thức nền mà còn phải biết khi nào cần chuyển tuyến và cách phối hợp với bác sĩ tâm thần trong từng tình huống cụ thể.
Nhưng tất cả giải pháp hệ thống đó đều có một điều kiện tiên quyết là bản thân người làm nghề phải còn đủ sức để ở lại. Chị Lan cuối cùng đã tìm đến một đồng nghiệp để được trị liệu. Ngày đầu tiên ngồi ở vị trí của người cần được hỗ trợ, chị bật khóc. Không phải vì đau, mà vì nhẹ nhõm khi được tháo bỏ "chiếc mặt nạ" của người luôn phải mạnh mẽ.
Sau thời gian nghỉ ngơi, thiết lập lại ranh giới công việc và tiếp tục trị liệu, chị dần lấy lại thăng bằng để trở về với nghề. Với Lan, bài học không nằm ở kỹ thuật hay lý thuyết nào.
"Người làm công tác hỗ trợ tâm lý chỉ có thể đi đường dài cùng người khác khi biết chăm sóc chính sức khỏe tinh thần của mình", chuyên gia tâm sự.
Tuy nhiên, cách chế biến, chẳng hạn luộc lòng đào hay luộc chín kỹ, có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng hấp thu dinh dưỡng và mức độ an toàn của trứng, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Trong trứng, protein được xem là thành phần quan trọng nhất. Cách chế biến sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thu protein của cơ thể. Khi trứng được nấu chín, nhiệt độ làm thay đổi cấu trúc tự nhiên của protein trong trứng. Nhờ đó, các enzyme tiêu hóa trong cơ thể dễ dàng tiếp cận và phân giải protein hơn.
Một nghiên cứu đăng trên chuyên san The Journal of Nutrition cho thấy cơ thể hấp thu protein từ trứng chín tốt hơn nhiều so với trứng sống. Cụ thể, khi trứng chín thì có thể hấp thu được khoảng 90% protein, trong khi tỷ lệ này ở trứng sống chỉ khoảng hơn 50%. Nói đơn giản, ăn trứng đã nấu chín giúp cơ thể hấp thu protein tốt hơn.
Khi so sánh giữa trứng lòng đào và trứng chín kỹ, khả năng tiêu hóa và hấp thu protein không có sự khác biệt đáng kể. Về cơ chế, khi nấu ở nhiệt độ cao trong thời gian dài, protein trong trứng có thể bị biến đổi theo hướng đặc và chặt hơn, khiến quá trình phân giải diễn ra chậm hơn. Tuy vậy, ảnh hưởng này không lớn.
Ngoài protein, trứng còn cung cấp nhiều vitamin và chất chống ô xy hóa. Tuy nhiên, một số trong các chất này khá nhạy cảm với nhiệt. Do đó, cách nấu sẽ ảnh hưởng đến lượng dưỡng chất còn lại.
Các nghiên cứu cho thấy nấu trứng có thể làm giảm một phần vitamin A và một số chất chống ô xy hóa. Tuy nhiên, mức giảm này thường không quá lớn. Nấu trứng càng lâu thì mức giảm càng nhiều. Vì vậy, trứng lòng đào, do được nấu trong thời gian ngắn hơn, thường giữ lại các vi chất này tốt hơn trứng chín kỹ.
Nếu xét về độ an toàn, trứng chín kỹ lại có ưu thế rõ rệt hơn. Trứng chưa chín hoàn toàn có thể chứa vi khuẩn, đặc biệt là Salmonella. Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến gây ngộ độc thực phẩm.
Khi trứng được nấu chín kỹ, nhiệt độ cao đủ để tiêu diệt vi khuẩn này, giúp giảm đáng kể nguy cơ nhiễm khuẩn. Ngược lại, trứng lòng đào, đặc biệt khi lòng đỏ còn lỏng, có thể chưa đạt nhiệt độ đủ cao để tiêu diệt hoàn toàn vi khuẩn nếu trứng ban đầu bị nhiễm.
Vì lý do này, các khuyến nghị y tế thường khuyên phụ nữ mang thai, người lớn tuổi và người có hệ miễn dịch yếu nên ăn trứng chín kỹ. Với người khỏe mạnh, trứng lòng đào vẫn có thể an toàn nếu trứng tươi, có nguồn gốc rõ ràng và được bảo quản đúng cách, theo Healthline.
