Reuters ngày 29.5 dẫn nghiên cứu mới công bố trên chuyên san Proceedings of the Royal Society B giải mã được nghịch lý tiến hóa của loài khủng long bạo chúa (Tyrannosaurus rex, hay T-rex) và nhiều khủng long ăn thịt khác.
Theo đó, sự gia tăng kích thước của con mồi là nguyên nhân khiến công cụ săn mồi chuyển từ cánh tay sang bộ hàm, khiến chi trước của khủng long ăn thịt dần bị tiêu giảm.
Khủng long xuất hiện lần đầu tiên khoảng 230 triệu năm trước trong kỷ Tam Điệp, sau đó trở thành sinh vật thống trị trong các kỷ Jura và kỷ Phấn Trắng trước khi bị tuyệt chủng do tiểu hành tinh rơi xuống trái đất cách đây 66 triệu năm.
Những loài khủng long chân thú (theropod) đầu tiên có cánh tay phát triển tốt, hữu ích cho việc chế ngự con mồi. Tuy nhiên, điều đó đã thay đổi khi con mồi của chúng – những loài ăn cỏ – ngày càng lớn hơn, bao gồm loài khủng long chân thằn lằn (sauropod) cổ dài.
Theo nghiên cứu, khi các loài khủng long ăn thực vật tiến hóa ngày một to lớn hơn, khủng long ăn thịt cũng phải tăng kích thước cơ thể và chuyển đổi cách thức săn mồi. Chúng tập trung phát triển hộp sọ khổng lồ, chắc khỏe cùng lực cắn cực mạnh để làm vũ khí chính, khiến đôi tay trở nên thừa thãi và teo nhỏ lại để tránh lãng phí năng lượng.
Hiện tượng tiến hóa này xuất hiện độc lập trên 5 nhánh khủng long chân thú, gồm tyrannosaur, carcharodontosaur, megalosaur, ceratosaur và abelisaur. Trong đó, T-rex sở hữu hộp sọ chắc khỏe nhất (dài khoảng 1,5 m). Một trong những loài tiến hóa theo xu hướng này sớm nhất được ghi nhận là Eoabelisaurus, sống cách đây khoảng 170 triệu năm tại Nam Mỹ trong kỷ Jura.
Trái lại, một số loài khủng long ăn thịt lớn khác như spinosaurus hay megaraptor vẫn có đôi tay dài, linh hoạt để phục vụ cho những cách thức săn mồi riêng biệt. Các loài khủng long ăn thịt nhỏ, bao gồm cả nhánh tiến hóa thành chim, cũng giữ được đôi tay hữu dụng.
Về lý do tại sao đôi tay của T-rex chỉ thu nhỏ chứ không biến mất hoàn toàn, nhóm nghiên cứu tỏ ra không chắc chắn và còn băn khoăn về chức năng của chúng.
Nhà cổ sinh vật học Paul Upchurch tại Đại học College London và là đồng tác giả của nghiên cứu này suy đoán rằng có thể cánh tay đó vẫn đóng một vai trò nào đó mà con người chưa biết được.
Ông cho biết di truyền học rất phức tạp và một loại gien có thể đảm nhiệm nhiều vai trò. Ví dụ, dù nó quy định một cấu trúc không còn dùng đến (như cánh tay nhỏ), nhưng nếu nó vẫn cần thiết cho chức năng ở một bộ phận khác, gien đó sẽ được giữ lại, khiến cấu trúc thừa thãi chỉ bị thu nhỏ chứ không biến mất hoàn toàn.
Ngành công nghiệp tên lửa Ukraine phát triển nhanh chóng
Theo tạp chí Mỹ Military Watch Magazine, mặc dù Kiev chưa chính thức xác nhận loại vũ khí được sử dụng, các nguồn tin quân sự Nga và nhiều báo cáo cho rằng đây là một tên lửa đạn đạo mới do Ukraine sản xuất.
Đoạn phim lan truyền sau vụ tấn công cho thấy một vụ đánh chặn ở độ cao lớn trên bầu trời thủ đô Nga, được cho là do hệ thống phòng không tầm xa S-400 thực hiện. Quỹ đạo của vụ đánh chặn này khác biệt rõ rệt so với các quỹ đạo ở độ cao thấp thường thấy ở tên lửa hành trình và UAV tấn công.
Các nhà phân tích suy đoán rộng rãi rằng tên lửa được đề cập có khả năng là FP-9 mới.
Việc đưa tên lửa đạn đạo tầm trung vào hoạt động cho thấy sự phát triển nhanh chóng của ngành công nghiệp tên lửa nội địa Ukraine, được củng cố bởi nguồn tài trợ, chuyên môn và linh kiện khổng lồ từ phương Tây. Việc phát triển tên lửa hành trình Neptune và FP-5 Flamingo là những cột mốc quan trọng trước đó, với FP-5 được sử dụng ngày càng nhiều trong những tháng gần đây.
Khái niệm tên lửa đạn đạo FP-7 và FP-9 đều được công bố vào năm 2025, cả hai đều được thiết kế để bay theo quỹ đạo đạn đạo trước khi lao xuống mục tiêu với tốc độ cực lớn.
Tên lửa FP-9 tầm xa hơn được cho là có khả năng tấn công mục tiêu cách xa khoảng 850km với độ chính xác cao, đưa Moscow vào tầm bắn từ lãnh thổ do Ukraine kiểm soát. Việc phát triển tên lửa này được trình bày như một phần của nỗ lực rộng lớn hơn nhằm thiết lập một dòng tên lửa đạn đạo chiến thuật nội địa.
Moscow tăng cường phòng thủ tên lửa
Các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo có thể gây ra mối đe dọa ít hơn nhiều đối với các thành phố của Nga so với các cuộc tấn công bằng số lượng lớn UAV dùng một lần có chi phí tương đối thấp.
Mặc dù Moscow sở hữu những hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo tiên tiến nhất thế giới, nhưng cả Nga và các thành viên NATO đều gặp khó khăn trong việc phát triển các biện pháp đối phó với các cuộc tấn công bằng UAV quy mô lớn.
Vào cuối tháng 6, hình ảnh vệ tinh cho thấy việc xây dựng một vành đai phòng không mới xung quanh Moscow, với ít nhất 5 trận địa mới được chuẩn bị phù hợp cho việc triển khai hệ thống tên lửa phòng không tầm xa S-400.
Một số trận địa dường như đã có bệ phóng và các phương tiện khác thuộc hệ thống S-400, cho thấy vành đai phòng thủ mới đang bắt đầu đi vào hoạt động hoặc có thể đã trực chiến.
Việc triển khai thêm các hệ thống S-400 xung quanh thủ đô có thể là phản ứng trực tiếp đối với thông tin tình báo về sự sẵn sàng của Ukraine trong việc tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo vào Moscow. Hệ thống này đã chứng minh khả năng bắn hạ các mục tiêu di chuyển với tốc độ Mach 8 trong các cuộc thử nghiệm cả ở Nga và nước ngoài, và dự kiến sẽ có khả năng đánh chặn hiệu quả các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Ukraine.
Vào cuối những năm 2010, tầm bắn của hệ thống này đối với tên lửa đạn đạo đã được mở rộng lên 400km thông qua việc tích hợp tên lửa 40N6, cung cấp tầm bắn gấp đôi so với các hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot và THAAD của Mỹ.
Mỗi hệ thống S-400 cung cấp khả năng phòng thủ đa tầng với nhiều loại tên lửa có khả năng tấn công mục tiêu ở các tầm bắn khác nhau, cho phép bắn bồi để hạ mục tiêu lần thứ hai và thứ ba nếu lần bắn đầu tiên thất bại. Đây là một lợi thế quan trọng hơn so với khả năng phòng thủ đơn tầng của các hệ thống phương Tây đối thủ.
"Chúng ta sẽ kiểm soát được núi Pickaxe. Hãy bảo Iran chuẩn bị sẵn sàng", Tổng thống Trump nói trong cuộc phỏng vấn với chương trình Hugh Hewitt Show ngày 13.7.
Ông Trump cho biết nước này đang theo dõi sát sao địa điểm này và "không thấy hoạt động nào ở đó". "Tình hình hạt nhân của [Iran] không ổn. Mỗi lần chúng tôi nghe [Iran] nói về nó, chúng tôi lại cho nổ tung. Vì vậy, họ không thích nói về nó. Nhưng có lẽ chúng tôi sẽ thử tấn công Pickaxe trong thời gian tương đối sớm thôi", Reuters dẫn lời ông Trump nói.
Núi Pickaxe nằm gần cơ sở hạt nhân Natanz, thuộc dãy Zagros (Iran). Đây được cho là nơi có hệ thống đường hầm chôn sâu dưới lòng đất, có thể liên quan hoạt động làm giàu uranium và cất giữ vật liệu hạt nhân. Địa điểm này không nằm trong số 3 cơ sở hạt nhân Iran bị Mỹ tập kích hồi tháng 6.2025.
Theo các chuyên gia, Pickaxe được bảo vệ đặc biệt kiên cố và có thể nằm sâu khoảng 610 m dưới lớp đá granit, khiến ngay cả các loại bom xuyên phá mạnh nhất trong kho vũ khí Mỹ cũng khó phá hủy hoàn toàn. Mục đích chính xác của cơ sở này hiện chưa rõ, trong khi các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) chưa từng được phép tiếp cận, theo The Times of Israel.
Hình ảnh vệ tinh được công bố gần đây cho thấy hoạt động xây dựng và di chuyển phương tiện tại khu vực Pickaxe. Viện Khoa học và An ninh quốc tế (ISIS-Mỹ) cho rằng hoạt động đào bới tại đây đã diễn ra liên tục từ tháng 4, sau khi lệnh ngừng bắn trong cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran được công bố. ISIS nhận định bất kỳ hoạt động nào tại Pickaxe cũng có thể vi phạm bản ghi nhớ Islamabad giữa Mỹ và Iran.
Phát biểu của ông Trump được đưa ra trong lúc căng thẳng Mỹ - Iran tiếp tục leo thang. Ngày 13.7, Mỹ tiến hành đêm không kích thứ 3 liên tiếp nhằm vào Iran. Truyền thông Iran đưa tin nhiều vụ nổ xảy ra tại thành phố cảng Bandar Abbas, các đảo Kish và Qeshm, cũng như đảo Abu Musa ở vịnh Ba Tư.
Bộ chỉ huy quân sự chung của Iran ngày 14.7 tuyên bố sẽ không cho phép Mỹ can thiệp vào việc quản lý eo biển Hormuz, đồng thời cảnh báo đáp trả mạnh mẽ trước bất kỳ hành động nào gây gián đoạn hoạt động vận chuyển thương mại.
Cùng ngày, Bộ trưởng Dầu mỏ Iran Mohsen Paknejad khẳng định xuất khẩu dầu của Iran sẽ không bị gián đoạn, bất chấp quyết định của Mỹ chấm dứt cơ chế miễn trừ trừng phạt 60 ngày. Ông cũng cáo buộc Mỹ vi phạm bản ghi nhớ giữa 2 bên khi thu hồi quyết định miễn trừ.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng cáo buộc Mỹ có hành vi "bất hợp pháp và khiêu khích" tại eo biển Hormuz, đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế buộc Washington chịu trách nhiệm.
Theo Hãng tin Reuters, hôm 23-6, Oman thông báo nước này đã phối hợp với Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) thiết lập một hành lang hàng hải tạm thời dành cho những tàu thuyền muốn đi qua eo biển Hormuz.
Những tàu có nhu cầu sử dụng hành lang tạm thời sẽ cần phối hợp với IMO, dựa trên các tọa độ được tổ chức này và chính quyền Oman công bố.
Biện pháp trên nhằm bảo đảm quyền tự do hàng hải qua tuyến đường thủy chiến lược này, phù hợp với luật pháp quốc tế và Luật Biển - vốn bảo vệ quyền tự do đi lại trên biển mà không áp đặt các khoản phí quá cảnh.
Cùng ngày, Iran và Oman ra tuyên bố chung cho biết hai nước sẽ nghiên cứu cơ chế quản lý tuyến hàng hải này cũng như các khoản phí có thể được áp dụng đối với những dịch vụ liên quan, theo Hãng tin AFP.
Tuy nhiên phát biểu khi bắt đầu chuyến thăm Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) và khu vực, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói rằng Washington sẽ phản đối bất kỳ động thái nào như vậy.
"Đây là tuyến đường thủy quốc tế. Không quốc gia nào được phép thu phí đối với một tuyến đường thủy quốc tế" - ông Rubio nói, đồng thời cho rằng "tất cả quốc gia trong khu vực đều sẽ đồng ý" với quan điểm này.
Trước đó ông Mohammad Bagher Ghalibaf - Chủ tịch Quốc hội Iran và là Trưởng đoàn đàm phán nước này - tuyên bố eo biển Hormuz "sẽ không bao giờ quay trở lại" trạng thái như trước xung đột, dù các bên đã nhất trí thiết lập đường dây liên lạc nhằm bảo đảm tuyến hàng hải này luôn mở cửa.
Iran đã nhiều lần khẳng định sẽ duy trì quyền kiểm soát đối với tuyến đường thủy này.
Trong diễn biến liên quan, hôm 23-6, IMO cho biết kế hoạch sơ tán nhằm giúp hàng trăm tàu thuyền cùng khoảng 11.000 thủy thủ đi qua eo biển Hormuz đang được triển khai.
"Chúng tôi đã bắt đầu liên hệ với các tàu để tiến hành sơ tán" - người phát ngôn của IMO nói, nhưng không nêu thời gian cụ thể.
IMO khẳng định tổ chức này đã nhận được các bảo đảm an toàn cần thiết.
"Chiến dịch quy mô lớn này sẽ được triển khai có sự phối hợp chặt chẽ với Iran, Oman, các quốc gia ven biển khác trong khu vực, Mỹ và ngành vận tải biển" - Tổng thư ký IMO Arsenio Dominguez thông tin.
Bộ Quốc phòng Oman cũng cho biết quá trình sơ tán theo kế hoạch của IMO - vốn đã được thảo luận trong nhiều tháng qua - sẽ được thực hiện theo từng giai đoạn.
