Thực trạng này đặt ra thách thức lớn cho công tác kiểm soát bệnh, trong khi vẫn tồn tại rào cản tâm lý kỳ thị trong cộng đồng và thiếu hụt nhân lực y tế cơ sở.
Một thanh niên trẻ 19 tuổi ngụ Đồng Tháp thấy trên da xuất hiện nhiều vết loét chảy dịch mủ, cằm kèm sưng các khớp. Bệnh nhân khám tại tỉnh, điều trị kháng sinh, kháng viêm và giảm đau không đỡ. Mảng loét cũ đóng mài đen, xuất hiện nhiều vết loét mới khiến bệnh nhân lo lắng và đến khám tại Bệnh viện Da liễu, TP.HCM.
Thanh niên này từng có quan hệ đồng giới, có nhiều hơn hai bạn tình, được chẩn đoán nhiễm HIV cách đây năm năm, đang điều trị thuốc ARV.
Nghi ngờ bệnh nhân nhiễm giang mai trên nền HIV sẵn có nên bác sĩ hướng dẫn bệnh nhân làm xét nghiệm sàng lọc tất cả các bệnh lý lây truyền qua đường tình dục. Kết quả cho thấy bệnh nhân mắc giang mai ác tính và được điều trị theo phác đồ.
Một bệnh nhân nam 43 tuổi tại Tây Ninh đang điều trị HIV, có quan hệ đồng giới. Tuy nhiên gần đây bệnh nhân bắt đầu nhận thấy thị lực của mình giảm dần trong suốt ba tuần. Mọi thứ trước mắt trở nên mờ nhòe, như bị phủ một lớp sương. Không lâu sau, lòng bàn tay và bàn chân của bệnh nhân xuất hiện những nốt đỏ bất thường.
Đi khám, ông được chẩn đoán viêm màng bồ đào ở cả hai mắt. Tưởng rằng chỉ là bệnh lý về mắt đơn thuần, bệnh nhân tiếp tục được chuyển đến Bệnh viện Da liễu TP.HCM để kiểm tra thêm. Tại đây, kết quả xét nghiệm khiến ông không khỏi bàng hoàng: huyết thanh học dương tính với giang mai.
Trao đổi với Tuổi Trẻ ngày 6-5, bác sĩ Bùi Mạnh Hà – Phó giám đốc Bệnh viện Da liễu TP.HCM – cho biết số bệnh nhân đến khám và điều trị bệnh giang mai tại bệnh viện tăng theo thời gian, ước tính ca bệnh tăng gấp 3-5 lần trong khoảng 10-15 năm qua. Đây không phải là vấn đề riêng lẻ mà có xu hướng toàn cầu, nhất là các quốc gia phát triển.
BS Hà phân tích sự gia tăng của bệnh giang mai đến từ sự kết hợp của nhiều yếu tố, bên cạnh năng lực quản lý, chẩn đoán của hệ thống y tế được cải thiện, nâng cao khả năng phát hiện bệnh thì hành vi xã hội, tâm lý chủ quan của cộng đồng, đặc biệt là ở các nhóm đối tượng nguy cơ cao, cũng là yếu tố quan trọng làm tăng tỉ lệ nhiễm bệnh.
Ngoài ra, bệnh cũng có xu hướng tăng trở lại theo chu kỳ sau nhiều năm, có thể do những thay đổi khả năng miễn dịch của vật chủ.
Tỉ lệ mắc giang mai cao ở nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) do các hành vi có nguy cơ lây nhiễm cao, đặc biệt là nhóm MSM có nhiễm HIV. Ngoài ra mạng xã hội giúp việc tìm kiếm bạn tình trở nên dễ dàng và xuyên biên giới. Sự giao lưu giữa các khu vực và quốc gia diễn ra thuận tiện hơn, khiến bệnh lây lan trong một “thế giới phẳng”.
Một phần số ca tăng là do công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe và năng lực xét nghiệm, sàng lọc tại các cơ sở y tế đã được cải thiện, giúp phát hiện bệnh tốt hơn. Với bệnh giang mai bẩm sinh (mẹ truyền sang con), hiện tỉ lệ mắc không cao nhưng hệ quả đối với thai nhi và thế hệ tương lai là cực kỳ trầm trọng.
Ngành y tế đang nỗ lực thực hiện các chương trình loại trừ giang mai bẩm sinh thông qua việc xét nghiệm sàng lọc 100% phụ nữ mang thai ngay từ lần khám đầu tiên và trước khi sinh.
BS Đào Trọng Nghĩa, chuyên khoa da liễu khoa tổng hợp Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TP.HCM), cho hay năm 2024-2025 bệnh viện đã tiếp nhận khoảng 500 trường hợp đến khám vì các bệnh lý lây truyền qua đường tình dục. Trong đó bệnh giang mai được chẩn đoán khoảng 200 trường hợp.
Bác sĩ Nghĩa chia sẻ thêm bệnh giang mai là bệnh lây truyền chủ yếu từ người sang người qua đường tình dục do xoắn khuẩn giang mai (Treponema pallidum) gây nên. Xoắn khuẩn xâm nhập vào cơ thể người lành qua quan hệ tình dục đường âm đạo, đường hậu môn hoặc đường miệng.
Bệnh cũng có thể lây gián tiếp qua các đồ dùng, vật dụng bị nhiễm xoắn khuẩn hoặc lây qua các vết xước trên da, niêm mạc. Đồng thời có thể lây truyền qua đường máu hoặc từ mẹ bị giang mai sang con trong thời kỳ mang thai.
Những người có nguy cơ mắc cao nhất là: nam quan hệ đồng giới, theo các nghiên cứu trên thế giới khoảng 47% nhóm MSM mắc giang mai đồng nhiễm HIV; người nhiềm HIV đồng thời, tỉ lệ mắc bệnh giang mai nhóm MSM đồng nhiễm HIV cao hơn đáng kể so với nhóm không nhiễm HIV; người trẻ tuổi quan hệ tình dục không an toàn và phụ nữ mang thai.
Bác sĩ Nghĩa phân tích thêm bệnh có thể gây tổn thương ở da, niêm mạc. Nếu không được điều trị có thể gây biến chứng tổn thương các tổ chức và cơ quan khác của cơ thể như cơ, xương, khớp, tim mạch và thần kinh.
Với biến chứng thần kinh, xoắn khuẩn giang mai có thể xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương ở bất kỳ giai đoạn nào, gây ra viêm màng não, gây đau đầu dữ dội, cứng cổ và sợ ánh sáng; đột quỵ do viêm mạch máu não; tổn thương tủy sống dẫn đến mất điều hòa vận động, đau nhức các chi và rối loạn cảm giác; sa sút trí tuệ, thay đổi nhân cách, mất trí nhớ và ảo giác.
Biến chứng tim mạch (Cardiovascular syphilis) thường xuất hiện từ 10-30 năm sau khi nhiễm bệnh như: phình động mạch chủ, đây là biến chứng nguy hiểm nhất, có thể gây vỡ động mạch dẫn đến tử vong nhanh chóng; hở van động mạch chủ do viêm làm giãn vòng van tim; hẹp lỗ động mạch vành, gây ra các cơn đau thắt ngực…
Trước thực trạng số ca nhiễm giang mai tăng gấp đôi trong năm năm qua cùng các bệnh lây truyền qua đường tình dục diễn biến phức tạp, ngành y tế TP.HCM đã chính thức khởi động chương trình phòng chống các bệnh lây truyền qua đường tình dục năm 2026.
Ung thư đại trực tràng không phải là căn bệnh hình thành chỉ sau một đêm. Bác sĩ Liêu Kế Đỉnh, chuyên khoa Huyết học và Ung thư (Đài Loan, Trung Quốc), vừa chia sẻ trường hợp một nam kỹ sư dù còn trẻ nhưng qua nội soi đã phát hiện nhiều polyp nguy hiểm trong đại tràng. Nguyên nhân được xác định bắt nguồn từ thói quen ăn uống "tiện lợi" với bánh mì xúc xích và cơm hộp kèm thịt nguội mỗi ngày.
Thủ phạm gây bệnh từ những bữa ăn "siêu chế biến"
Chia sẻ trên kênh YouTube cá nhân, bác sĩ Liêu Kế Đỉnh cho biết bệnh nhân là một kỹ sư làm việc trong lĩnh vực công nghệ. Do đặc thù công việc bận rộn, anh thường xuyên duy trì thực đơn: sáng ăn bánh mì kẹp xúc xích, trưa ăn cơm hộp với thịt nguội và tối muộn lại "lót dạ" bằng mì ăn liền sau khi tăng ca. Khi đi kiểm tra sức khỏe, bác sĩ ngỡ ngàng khi thấy đại tràng của anh đã mọc đầy polyp - những tổn thương tiền ung thư cực kỳ đáng ngại.
Thực tế, các loại thịt chế biến sẵn như thịt nguội, xúc xích đã được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào Nhóm 1 các tác nhân gây ung thư. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, nếu tiêu thụ khoảng 50 g thịt chế biến sẵn mỗi ngày - tương đương với 2 cây xúc xích nhỏ - nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng có thể tăng lên khoảng 18%. Trong khi đó, các loại thịt đỏ như thịt lợn, thịt bò được xếp vào nhóm 2A (có thể gây ung thư).
Mối nguy từ vi khuẩn đường ruột và độc tố
Giải thích sâu hơn về cơ chế gây bệnh, bác sĩ Liêu dẫn chứng trong niêm mạc đại tràng tồn tại một loại vi khuẩn thường trú mang tên PKS+ E. coli. Loại vi khuẩn này có khả năng giải phóng độc tố, trực tiếp phá hủy DNA của gene ức chế khối u "APC".
Tại Nhật Bản - quốc gia có nền văn hóa ẩm thực khá tương đồng với các nước trong khu vực châu Á, nghiên cứu cho thấy khoảng 50% bệnh nhân ung thư đại trực tràng được phát hiện có dấu vết DNA bị độc tố này phá hủy. "Dù hiện tại chưa có số liệu cụ thể, nhưng với thói quen ăn uống tương tự, chúng ta cần đặc biệt coi trọng việc cân bằng hệ vi sinh đường ruột", bác sĩ Liêu nhấn mạnh.
Việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm siêu chế biến, chứa phụ gia và chất nhũ hóa sẽ làm suy yếu lớp màng bảo vệ niêm mạc ruột, tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại xâm nhập và gây bệnh.
Theo bác sĩ Liêu Kế Đỉnh, việc tiêu thụ lượng lớn thịt đỏ giàu chất béo động vật sẽ kích thích cơ thể tiết ra nhiều axit mật hơn. Khi xuống đến đại tràng, chúng bị vi khuẩn chuyển hóa thành axit mật thứ cấp, gây tổn thương niêm mạc và viêm mãn tính, dẫn đến sự bùng phát của vi khuẩn xấu.
Để bảo vệ sức khỏe, chuyên gia đưa ra lời khuyên:
Không loại bỏ hoàn toàn nhưng cần tiết chế: Không nên ăn thịt đỏ trong mọi bữa ăn. Lượng thịt đỏ đã nấu chín khuyến nghị chỉ nên ở mức 500 g/tuần.
Thay thế nguồn đạm: Ưu tiên bổ sung protein từ cá, thịt trắng (gia cầm) hoặc các loại đậu.
Tăng cường "lá chắn": Kết hợp ăn nhiều rau xanh và các thực phẩm lên men (như sữa chua, kim chi...) để duy trì môi trường đường ruột khỏe mạnh.
Sự thay đổi nhỏ trong thực đơn hàng ngày chính là chìa khóa để ngăn chặn những khối polyp âm thầm tiến triển thành căn bệnh ung thư quái ác.
Bệnh không lây nhiễm đang trở thành một trong những thách thức lớn của y tế Việt Nam sau đại dịch COVID-19.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), bên cạnh việc ứng phó với các bệnh truyền nhiễm mới nổi, các quốc gia cần tăng cường nguồn lực cho phòng ngừa, phát hiện sớm và điều trị các bệnh mạn tính như tim mạch, ung thư, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và rối loạn sức khỏe tâm thần.
Tại Việt Nam, báo cáo từ các bệnh viện cho thấy khoảng 65-75% người bệnh nội trú liên quan đến nhóm bệnh không lây nhiễm. Một số bệnh lý phổ biến cũng đang có xu hướng gia tăng.
Theo Bệnh viện Nội tiết Trung ương, khoảng 6-7% dân số mắc đái tháo đường. Viện Tim mạch Quốc gia Việt Nam cho biết tăng huyết áp ảnh hưởng đến khoảng 25% người trên 25 tuổi.
Ước tính mỗi năm, bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 80% tổng số ca tử vong tại Việt Nam. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết về các phương thức theo dõi sức khỏe thường xuyên, phát hiện sớm nguy cơ và hỗ trợ người dân quản lý bệnh ngay từ cộng đồng.
Khoảng trống trong quản lý bệnh mạn tính
Phát biểu tại sự kiện ra mắt ứng dụng chăm sóc sức khỏe 24/7 ứng dụng trí tuệ nhân tạo, Thiếu tướng, PGS.TS.BS Phạm Nguyên Sơn, Phó Chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cho biết bệnh mạn tính thường diễn biến kéo dài, trong khi tình trạng sức khỏe của người bệnh có thể thay đổi theo từng ngày.
“Với mô hình tái khám định kỳ, bác sĩ thường chỉ nắm được tình trạng tại thời điểm người bệnh đến viện. Phần lớn thời gian còn lại, dữ liệu sức khỏe bị bỏ trống”, ông nói.
Theo ông, đây là khoảng trống nguy hiểm trong quản lý các bệnh như tăng huyết áp, tim mạch, đái tháo đường, rối loạn lipid máu và bệnh thận. Một bệnh nhân có thể được đánh giá ổn định trong ngày khám, nhưng sau đó xuất hiện biến động huyết áp, đường huyết hoặc triệu chứng bất thường mà không được phát hiện kịp thời.
“Dữ liệu sức khỏe của người bệnh cần được cập nhật thường xuyên theo thời gian thực. Khi người bệnh đo huyết áp hằng ngày, hệ thống AI có thể hỗ trợ đưa ra cảnh báo hoặc khuyến nghị cơ bản. Tuy nhiên, AI không thể thay thế bác sĩ mà chỉ là công cụ hỗ trợ quản lý người bệnh hiệu quả hơn”, ông nhấn mạnh vai trò của dữ liệu trực tuyến trong theo dõi sức khỏe.
Thực tế lâm sàng cũng cho thấy bệnh mạn tính đang có xu hướng trẻ hóa. PGS Sơn dẫn trường hợp một bệnh nhân nam sinh năm 1999, nặng 102kg, có huyết áp 180/120mmHg, đồng thời mắc đái tháo đường và rối loạn lipid máu.
Đồng bộ hạ tầng bệnh án điện tử nhằm cá thể hóa phác đồ điều trị
Để kiểm soát hiệu quả các chỉ số lâm sàng, dữ liệu đầu vào cần được chuẩn hóa và cập nhật đầy đủ. Theo TS.BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế, với bệnh tăng huyết áp, việc theo dõi và kiểm soát chỉ số liên tục có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ và các biến chứng tim mạch.
Theo ông Đức, Bộ Y tế đã ban hành kế hoạch triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử cho người dân, gắn với định hướng chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế. Cơ quan quản lý cũng đã xây dựng cấu trúc định danh cho khoảng 130.000 trường thông tin liên quan đến bệnh án điện tử, tạo nền tảng cho việc chuẩn hóa và khai thác dữ liệu khám chữa bệnh.
“Nếu tất cả 1.700 bệnh viện sử dụng bệnh án điện tử, ngành y tế có thể có tới hàng trăm triệu dữ liệu phục vụ chăm sóc sức khỏe. Nếu làm tốt hồ sơ sức khỏe cá nhân, việc cá thể hóa phác đồ điều trị sẽ có nhiều triển vọng trong tương lai”, ông Đức nhận định.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, dữ liệu lớn chỉ có giá trị khi bảo đảm độ chính xác và được cập nhật thường xuyên. Với nhóm người cao tuổi có bệnh lý phức tạp, các nền tảng công nghệ cần có khả năng theo dõi đồng thời nhiều chỉ số, hỗ trợ sàng lọc nhiều bệnh mạn tính trên cùng một hệ thống, từ đó phục vụ tốt hơn cho quản lý sức khỏe dài hạn.
Dưới góc nhìn chiến lược về phát triển khoa học công nghệ, ông Nguyễn Huy Dũng, Ủy viên Trung ương Đảng khóa XIV (dự khuyết) và Ủy viên chuyên trách Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhấn mạnh vai trò cốt lõi của dữ liệu số như một tư liệu sản xuất mới.
Theo ông, lực lượng sản xuất mới chính là sự phối hợp chặt chẽ giữa trình độ chuyên môn của con người và năng lực tính toán của trí tuệ nhân tạo.
“Cha ông ta từ xưa đã đúc kết phương châm ‘Nam dược trị Nam nhân’. Suy rộng ra, những bài toán xã hội hay vấn đề của người Việt chỉ có thể được giải quyết tốt nhất bởi chính chúng ta. Dù đây là một thực tế hiển nhiên, nhưng để biến điều đó thành hành động đòi hỏi một hành trình nỗ lực bền bỉ và quyết tâm rất lớn”, ông nhấn mạnh.
Theo tờ Washington Post, báo cáo y tế vừa được Nhà Trắng công bố cho thấy có tới 22 bác sĩ chuyên khoa tham gia đánh giá sức khỏe Tổng thống Mỹ Donald Trump trong đợt kiểm tra gần nhất.
Con số này tăng gần gấp đôi so với các đợt trước, khi ông chỉ được thăm khám bởi 11 chuyên gia năm 2019 và 14 người vào năm 2025.
Đây cũng được xem là lần có nhiều bác sĩ chuyên khoa tham gia nhất trong một đợt khám của Tổng thống Mỹ.
Để so sánh, trong lần kiểm tra sức khỏe đầu tiên trên cương vị Tổng thống năm 1989, ông George H.W. Bush được thăm khám bởi năm bác sĩ. Mười hai năm sau, con trai ông - Tổng thống George W. Bush - cũng chỉ làm việc với 12 chuyên gia trong đợt kiểm tra đầu tiên.
Việc số lượng lớn bác sĩ tham gia đánh giá sức khỏe ông Trump đã làm dấy lên hoài nghi từ một số chuyên gia y tế bên ngoài chính phủ.
"Đó là một con số bất thường. Họ thuộc những chuyên khoa nào và vì sao cần nhiều người đến vậy?", bác sĩ tim mạch Jonathan Reiner, người từng phục vụ dưới thời cựu Phó tổng thống Dick Cheney, nhận xét.
Phía Nhà Trắng lý giải rằng quy mô đội ngũ y tế phản ánh yêu cầu của một quy trình đánh giá toàn diện và mang tính phòng ngừa dành cho Tổng thống.
Sự chú ý đặc biệt đối với tình trạng sức khỏe của ông Trump diễn ra trong bối cảnh dư luận Mỹ ngày càng quan tâm đến năng lực điều hành của các nhà lãnh đạo lớn tuổi.
Ông Joe Biden rời nhiệm sở ở tuổi 82, trong khi ông Trump sẽ bước sang tuổi 80 vào ngày 14-6 tới, khiến họ trở thành hai Tổng thống cao tuổi nhất trong lịch sử nước Mỹ.
Theo báo Independent, một cuộc khảo sát gần đây do tờ Washington Post, Đài ABC News và Công ty Ipsos thực hiện cho thấy 59% người được hỏi không tin ông Trump đủ minh mẫn để đảm nhiệm cương vị Tổng thống.
55% cho rằng ông không đáp ứng đủ yêu cầu về thể chất để thực hiện các nhiệm vụ lãnh đạo.
