Phát biểu khai mạc hội thảo, nhà báo Lâm Hiếu Dũng, Phó tổng biên tập Báo Thanh Niên, cho hay tính chung 4 tháng đầu năm, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá hiện hành đạt gần 2.600 tỉ đồng, tăng 11,1% so với cùng kỳ năm trước. Nhưng nhìn theo từng tháng thì sức mua vẫn đang thiếu ổn định. Trong khi đó, người tiêu dùng đang có tâm lý "phòng thủ", ưu tiên chi tiêu thiết yếu và cắt giảm bớt những khoản không cần thiết. Nếu tâm lý này lan rộng và không có giải pháp kích cầu hiệu quả thì nguy cơ ảnh hưởng đến sức mua, kéo theo đó là sản xuất và cuối cùng là ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế.
Nhưng kích thích sức mua thế nào khi thực phẩm bẩn, kém chất lượng đang tràn lan ngoài thị trường? Đó là câu chuyện mà bà Lâm Thúy Ái, Tổng giám đốc Công ty CP Mebi Farm, mang đến hội thảo với tâm trạng bức xúc và bất lực.
Theo bà Lâm Thúy Ái, doanh nghiệp (DN) đang phải gánh chịu áp lực chi phí đè nặng từ mọi phía. Chi phí thức ăn chăn nuôi, logistics, vắc xin, thuốc thú y, cùng các chính sách thuế, phí và bảo hiểm cho người lao động liên tục tăng cao, đẩy giá thành sản xuất chung tăng khoảng 35% so với trước đó. Tính toán thực tế, giá thành của một quả trứng gà sạch rơi vào khoảng 2.200 - 2.400 đồng. Với mức chênh lệch tăng chi phí như hiện nay, một trang trại quy mô 1 triệu con gà (cho ra khoảng 1 triệu quả trứng/ngày) đang phải chịu mức lỗ khổng lồ từ 800 triệu - 1 tỉ đồng mỗi ngày. Thế nhưng, trong khi các DN đang lỗ ròng trên từng quả trứng, thì trứng gà trôi nổi lại được bày bán tràn lan với mức giá siêu rẻ 1.000 đồng/quả hoặc 10.000 đồng/chục.
Bà Ái nói thẳng, đây là các loại "trứng gà dạt" từ các trang trại lớn không kịp tiêu thụ, hoặc hàng đã cận hạn, quá hạn sử dụng. Người tiêu dùng - đặc biệt là công nhân và những người có thu nhập thấp - dễ dàng bị thu hút bởi giá rẻ nên sẵn sàng lựa chọn mà không hề hay biết về những nguy cơ mất an toàn thực phẩm tiềm ẩn. Điều này vô tình bóp nghẹt các sản phẩm sạch.
Cũng là một "nạn nhân" của hàng nhái, hàng giả, ông Bông Hoa Việt, Giám đốc Phát triển bền vững của Công ty CP Nhựa Bình Minh, cho biết một trong những giải pháp kích thích sức mua trên thị trường là làm cho người tiêu dùng có niềm tin khi họ bỏ tiền ra mua giá trị thật, sản phẩm thật, chất lượng thật. Tuy nhiên, thực tế hiện nay, niềm tin của người tiêu dùng đang bị lung lay nghiêm trọng bởi nạn hàng nhái, hàng "ăn theo" các thương hiệu nổi tiếng. Bản thân thương hiệu Nhựa Bình Minh trong những năm qua đã bị cạnh tranh gây thiệt hại nghiêm trọng bởi những sản phẩm giả, nhái. Nhiều đơn vị đã dùng thủ thuật lập các DN có tên gọi gần như trùng khớp, thiết kế logo, màu sắc tương tự các thương hiệu chính của công ty để lừa dối người tiêu dùng. Hệ lụy là công ty đã phải trải qua cuộc chiến pháp lý kéo dài suốt nhiều năm đối với hành vi xâm phạm nhãn hiệu nhằm bảo vệ hàng triệu khách hàng. Nhưng "chiến đấu" không xuể khi đếm sơ đến nay trên thị trường có tới hơn 20 nhãn hiệu nhái, giả thương hiệu Nhựa Bình Minh.
Đối với nhiều DN, việc kiểm soát chi phí, đảm bảo chất lượng hàng hóa là một trong những giải pháp căn cơ để tạo niềm tin, kích thích sức mua.
Theo ông Nguyễn Minh Tâm, Giám đốc Ngành hàng WinMart (Tập đoàn Masan), WinMart là chuỗi bán lẻ hiện đại với quy mô lớn nhất cả nước, gần 5.000 điểm bán trên toàn quốc. Quy mô lớn mang lại cho DN lợi thế đáng kể giúp tối ưu giá thành, chi phí vận hành, chủ động nguồn cung và mang lại mức giá cạnh tranh hơn cho người tiêu dùng. Trong thực tế, ảnh hưởng xung đột địa chính trị thế giới khiến giá cả hàng hóa tăng mạnh. Không ít nhà cung cấp đề xuất tăng giá bán nhưng quan điểm của WinMart là luôn xem xét rất kỹ chính sách này. Đồng thời, để giảm chi phí vận hành, công ty cũng tập trung số hóa nhiều công việc như hệ thống kho vận, quản lý kho bãi tập trung, ra đơn hàng... Ngoài ra, để kích cầu, hệ thống cửa hàng WinMart mỗi tháng có 2 chương trình khuyến mãi nhằm mang đến mức giá tốt cho người tiêu dùng.
"Người tiêu dùng hiện nay không chỉ quan tâm đến giá cả mà còn quan tâm đến chất lượng hàng hóa, nguồn gốc xuất xứ. Do vậy, chúng tôi đã đầu tư gia tăng năng lực kiểm tra chất lượng, đưa vào vận hành hệ thống phòng lab kiểm nghiệm an toàn thực phẩm tại 3 miền Bắc - Trung - Nam, đảm bảo chất lượng hàng hóa, nguồn gốc xuất xứ khi đến tay người tiêu dùng", ông Nguyễn Minh Tâm cho biết.
Ông Vũ Sơn Đông, Phó giám đốc Công ty Điện máy gia dụng Hòa Phát, thừa nhận thị trường điện máy gia dụng những năm gần đây vừa khó về sức mua, vừa chật vật về cạnh tranh. Hơn nữa, trong nhiều năm qua, thị trường gia dụng VN gần như mặc định gắn với hàng nhập khẩu nhờ lợi thế giá rẻ, mẫu mã đa dạng và nguồn cung dồi dào. Tuy nhiên, bức tranh đó đang thay đổi. Người tiêu dùng Việt ngày càng quan tâm tới nguồn gốc sản xuất, độ bền và dịch vụ hậu mãi, sẵn sàng chọn sản phẩm "made in Vietnam" khi sản phẩm đó đủ tốt. Đây vừa là cơ hội, vừa là phép thử với những đơn vị làm thật, đầu tư thật. Vì vậy, Hòa Phát chọn cách làm khó hơn, đó là trực tiếp sản xuất. Bởi tự sản xuất giúp Hòa Phát giữ được giá thành cạnh tranh ngay cả khi giá nguyên vật liệu biến động hay chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy, đưa ra mức giá hợp lý cho người tiêu dùng. Đồng thời, chất lượng, mẫu mã và uy tín từ thương hiệu Hòa Phát khiến khách hàng thực sự hài lòng. Từ đó, họ sẽ tin tưởng và giới thiệu cho nhau, đó mới là cách thu hút người tiêu dùng một cách bền vững.
Từ thực tế trên, ông Vũ Sơn Đông kiến nghị kiểm soát chặt hơn việc công bố thông số kỹ thuật và nguồn gốc xuất xứ. Song song đó, hỗ trợ phát triển công nghiệp phụ trợ trong nước, đồng thời khuyến khích người dân ưu tiên dùng hàng trong nước, hỗ trợ các nhà sản xuất xuất khẩu, có thể qua ưu đãi thuế và các chính sách khuyến khích tiêu dùng hàng "made in Vietnam". Mở rộng xuất khẩu giúp DN tăng quy mô sản xuất, qua đó hạ giá thành và cũng nâng sức cạnh tranh của hàng Việt ngay tại thị trường nội địa.
Trong khi đó, ở góc độ một đơn vị dịch vụ tài chính, ông Lê Trương Hoàng, Giám đốc Khối Bán hàng trực tiếp tại điểm giới thiệu dịch vụ Fe Credit, cho rằng với sự xuất hiện của các công ty tài chính thì khách hàng có thể tiếp cận vốn vay tiêu dùng dễ dàng, nhanh chóng hơn. Để thúc đẩy tiêu dùng, các công ty tài chính phải phối hợp rất chặt chẽ với các nhà sản xuất, các thương hiệu lớn và đơn vị bán lẻ để cùng hỗ trợ khách hàng, tài trợ luôn phần lãi suất vay cho người mua. Vì vậy, khi khách hàng đến cửa hàng mua các sản phẩm thuộc chương trình "vay xanh", họ có thể được mua trả góp với lãi suất 0%.
"Khả năng cung ứng vốn của các công ty tài chính hiện nay là rất lớn. Chỉ riêng một đơn vị cũng có thể giải ngân hàng chục nghìn tỉ đồng mỗi năm để phục vụ nhu cầu tiêu dùng của người dân. Nhưng rào cản lớn nhất hiện nay là công ty tài chính hiện chỉ được phép cho vay tiêu dùng tối đa 100 triệu đồng. Hạn mức này đã trở nên khá thấp so với nhu cầu thực tế. Do đó chúng tôi đang có đề xuất nâng hạn mức cho vay tiêu dùng lên khoảng 400 triệu đồng để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường", ông Lê Trương Hoàng kiến nghị.
Để kích thích sức mua trong bối cảnh kinh tế khó khăn, bên cạnh các chương trình giảm giá, khuyến mãi thì du lịch cũng được nhận diện là yếu tố quan trọng.
Bà Lê Hồng Thủy Tiên, Tổng giám đốc Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG), ước tính: Mỗi điểm phần trăm chi phí mua sắm của du khách và người dân giữ lại được sẽ tương đương với hàng tỉ USD đổ thẳng vào dòng chảy lưu thông của nền kinh tế.
"Đảo Hải Nam của Trung Quốc là điển hình cho câu chuyện kích hoạt thành công "cỗ máy in tiền" từ du lịch. Bằng chính sách miễn thuế nội địa hạn mức lên tới 14.000 USD/người/năm, hòn đảo này đã thu về 41,7 tỉ USD sau 15 năm, không chỉ hút du khách toàn thế giới tới tiêu tiền mà còn giữ trọn vẹn dòng tiền của người dân ở lại trong nước thay vì chảy sang Singapore hay châu Âu. Đó là lý do vì sao để bứt phá du lịch, kinh tế sau đại dịch, Thái Lan từ năm 2023 đã chuyển tư duy từ "bao nhiêu lượt khách" sang "mỗi khách chi tiêu bao nhiêu", bà Thủy Tiên phân tích.
Theo bà Thủy Tiên, đây lại đang là khoảng trống rất lớn của ngành du lịch VN. "Du khách đến VN hiện nay sẵn sàng chi mạnh tay cho các dịch vụ cốt lõi như ăn ở, đi lại, tham quan, nhưng lại tỏ ra cực kỳ "thắt lưng buộc bụng" khi mua sắm. Vấn đề ở đây không phải là họ không có tiền, mà vì chúng ta chưa cho họ được một lý do chính đáng để móc hầu bao", bà Thủy Tiên thẳng thắn nêu.
Không chỉ bỏ ngỏ nguồn thu khổng lồ từ hoạt động mua sắm của khách quốc tế, CEO IPPG còn cho thấy ngành du lịch đang nhập siêu. Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, năm 2024 khách quốc tế chi tiêu tại VN đạt 12,19 tỉ USD, nhưng người Việt lại mang tới 12,57 tỉ USD ra nước ngoài để mua sắm. Như vậy, chỉ tính riêng mảng du lịch, VN đang nhập siêu gần 400 triệu USD.
Từ thực tế trên, Tổng giám đốc Tập đoàn IPPG đề nghị Chính phủ sớm hiện thực hóa đề án trung tâm mua sắm outlet đến năm 2045, trong đó phát triển mô hình tổ hợp outlet "mixed-use" (đa năng) - một tổ hợp quy mô quốc gia kết hợp giữa mua sắm, vui chơi giải trí, văn hóa và ẩm thực. Tại đây, hàng hiệu quốc tế đóng vai trò thu hút khách, nhưng phải có quy định cứng về tỷ lệ hàng VN chất lượng cao được bày bán song đôi. Cùng với đó, ban hành tiêu chí đầu tư, cơ sở vật chất tối thiểu nhằm quy hoạch lại các điểm bán lẻ một cách chuyên nghiệp, đưa hàng VN chất lượng cao và có mẫu mã đẹp mắt vào phục vụ du khách một cách sang trọng nhất, xóa bỏ hình ảnh nhếch nhác, bán hàng tự phát, chèo kéo. Để làm được điều này, bên cạnh các chính sách về thuế, phí ưu đãi, ưu tiên mặt bằng, quan trọng nhất cần thay đổi hẳn tư duy quản lý: Định danh thương mại du lịch là một hình thức xuất khẩu tại chỗ. DN cam kết đồng hành cùng Chính phủ biến chiến dịch "Shopping in Vietnam" không còn là khẩu hiệu, mà trở thành một lý do khiến du khách 5 châu tự nguyện mở ví ngay trên đất nước VN.
Đồng tình, ông Trần Thế Dũng, Tổng giám đốc Công ty CP Lữ hành Vietluxtour, khẳng định khách du lịch là một "ví di động" của kinh tế địa phương nhưng chúng ta vẫn chưa khai thác tốt mỏ vàng này. Đa số các công ty lữ hành chưa dám tự tin đưa các điểm mua sắm vào chương trình tour vì chưa có những trung tâm mua sắm đạt chuẩn, tạo được uy tín thương hiệu cho khách hàng. Trong khi đó, các nước xung quanh tổ chức chương trình du lịch mua sắm rất bài bản, người Việt đi nước ngoài mua sắm rất nhiều. Vì thế, ông Trần Thế Dũng kỳ vọng thị trường VN tạo ra được hệ sinh thái mua sắm đủ sức hấp dẫn du khách quốc tế và giữ dòng tiền chi tiêu ở lại trong nước.
"Chúng ta cần có những trung tâm mua sắm lớn như outlet, chợ đêm, phố mua sắm đủ chuẩn. TP.HCM là địa phương có đủ điều kiện để thực hiện, nhưng hiện nay vẫn chưa có một outlet nào hay trung tâm thương mại đủ quy mô… Đây là điều rất đáng tiếc. Song song đó, cần liên kết giữa lữ hành, bán lẻ, sản xuất và địa phương để có những sản phẩm dấu ấn vùng miền, đủ sức hút du khách. Từ đó, các công ty du lịch sẵn sàng đưa điểm mua sắm vào tour, thậm chí giới thiệu với du khách từ trước khi họ đến VN", ông Trần Thế Dũng đề xuất.
Tin Gốc: Thanh Niên
