Sau gần 20 năm đều đặn chuyển cổ phiếu Berkshire Hathaway cho Quỹ Gates, tỷ phú Warren Buffett vừa tạo ra một bước ngoặt trong kế hoạch từ thiện của mình.
Theo Reuters, trong đợt quyên góp thường niên mới nhất trị giá khoảng 6 tỷ USD, Chủ tịch Berkshire Hathaway không còn đưa Quỹ Gates vào danh sách nhận tài sản. Thay vào đó, toàn bộ số cổ phiếu được phân bổ cho bốn quỹ từ thiện do ba người con của ông điều hành.
Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh những thông tin liên quan đến Bill Gates và Jeffrey Epstein tiếp tục thu hút sự chú ý. Tuy nhiên, Buffett không công khai xác nhận đây là nguyên nhân dẫn đến việc thay đổi kế hoạch.
Không chỉ gây chú ý bởi giá trị hàng tỷ USD, động thái của Buffett còn phản ánh cách một trong những nhà đầu tư thành công nhất thế giới nhìn nhận việc quản lý và chuyển giao tài sản. Dù sở hữu hàng trăm tỷ USD hay chỉ có một khoản tiết kiệm, việc lập kế hoạch cho tài sản đều là điều mỗi người nên nghĩ tới từ sớm.
Từ quyết định này, có thể rút ra 5 bài học đáng chú ý.
Kế hoạch tài sản không phải điều bất biến
Năm 2006, ông Warren Buffett từng tuyên bố sẽ dành phần lớn tài sản từ thiện cho Quỹ Gates và gọi đây là cam kết “không thể hủy ngang”. Kể từ đó, tổ chức này đã nhận hơn 47 tỷ USD cổ phiếu Berkshire Hathaway.
Tuy nhiên, trong đợt quyên góp mới nhất, Quỹ Gates không còn xuất hiện trong danh sách nhận tài sản. Khoảng 12 triệu cổ phiếu loại B của Berkshire Hathaway được chuyển hoàn toàn cho bốn quỹ từ thiện của gia đình Buffett.
Việc điều chỉnh sau gần 20 năm cho thấy ngay cả một kế hoạch được chuẩn bị kỹ lưỡng cũng cần được rà soát khi hoàn cảnh hoặc mục tiêu thay đổi. Giá trị của một kế hoạch tài sản không nằm ở việc bất biến, mà ở khả năng thích ứng với thực tế.
Với các gia đình thông thường, điều này có thể đơn giản là cập nhật người thụ hưởng bảo hiểm, điều chỉnh nội dung di chúc hoặc thay đổi cách phân chia tài sản khi hoàn cảnh gia đình thay đổi.
Trao đổi sớm với những người sẽ nhận trách nhiệm
Không chờ đến khi qua đời, Buffett nhiều lần công khai cách ông sẽ chuyển giao phần lớn tài sản còn lại. Theo kế hoạch, ba người con Susie, Howard và Peter sẽ cùng quản lý các quỹ từ thiện nhận tài sản. Trong tuyên bố mới nhất, tỷ phú 95 tuổi cũng khẳng định toàn bộ số cổ phiếu Berkshire Hathaway còn lại sẽ được chuyển cho 4 quỹ này trước ngày 31/12/2034.
“Dĩ nhiên, không ai có thể dự đoán chính xác tuổi thọ. Nhưng dù bằng cách nào, toàn bộ số cổ phiếu Berkshire còn lại của tôi sẽ được chuyển cho bốn quỹ này trước ngày 31/12/2034”, Buffett cho biết.
Việc công bố sớm kế hoạch giúp những người liên quan hiểu rõ vai trò, trách nhiệm và có thời gian chuẩn bị trước khi việc chuyển giao diễn ra. Với nhiều gia đình, đây cũng là cách hạn chế những hiểu lầm hoặc tranh chấp không đáng có.
Buffett từ lâu cũng nổi tiếng với quan điểm rằng cha mẹ nên để lại cho con đủ tài sản để có thể làm bất cứ điều gì, nhưng không quá nhiều để không còn động lực làm việc. Triết lý này cho thấy chuyển giao tài sản không chỉ là chia của cải, mà còn là chuyển giao trách nhiệm.
Xác định rõ tài sản sẽ được phân bổ như thế nào
Điểm đáng chú ý trong quyết định lần này là Buffett không chỉ thay đổi nơi nhận tài sản mà còn quy định rất cụ thể từng khoản phân bổ. Theo đó, Susan Thompson Buffett Foundation nhận 9 triệu cổ phiếu loại B của Berkshire Hathaway. Ba quỹ còn lại gồm Sherwood Foundation, Howard G. Buffett Foundation và NoVo Foundation mỗi quỹ nhận 1 triệu cổ phiếu.
Buffett cũng cho biết phần cổ phiếu Berkshire Hathaway còn lại sẽ tiếp tục được chuyển cho bốn quỹ này trong những năm tới.
Việc xác định rõ người nhận, tỷ lệ phân bổ và thời điểm chuyển giao giúp hạn chế những quyết định phát sinh về sau. Đây cũng là nguyên tắc quan trọng trong lập kế hoạch tài sản, dù tài sản là cổ phiếu, bất động sản hay chỉ là một khoản tiết kiệm.
Luôn chuẩn bị phương án thay thế
Một trong những thay đổi lớn nhất lần này là Buffett không tiếp tục tập trung các khoản quyên góp vào Quỹ Gates như trước. Theo Reuters, năm 2025 ông vẫn quyên góp hơn 4,5 tỷ USD cho Quỹ Gates và khoảng 2,8 tỷ USD cho 4 quỹ của gia đình. Từ năm nay, toàn bộ khoản quyên góp thường niên được chuyển sang các quỹ do các con ông quản lý.
Việc thay đổi cho thấy ngay cả một kế hoạch đã được thực hiện suốt nhiều năm cũng có thể được điều chỉnh khi người lập kế hoạch đánh giá rằng cần một hướng đi khác. Điều đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc luôn có phương án dự phòng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một cách phân bổ duy nhất.
Trong phản hồi chính thức, Quỹ Gates cho biết vẫn có nền tảng tài chính vững mạnh nhờ cam kết tài trợ 200 tỷ USD từ Bill Gates để duy trì hoạt động đến năm 2045.
Kiếm tiền khó, nhưng quản lý và chuyển giao tài sản còn khó hơn
Theo Forbes, lập kế hoạch tài sản không chỉ là câu chuyện phân chia của cải. Đây còn là cơ hội để cha mẹ truyền lại cho thế hệ sau những kinh nghiệm về quản lý tiền bạc, đầu tư và tích lũy.
Trước đợt quyên góp mới nhất, Warren Buffett vẫn sở hữu gần 14% Berkshire Hathaway với khối tài sản khoảng 147 tỷ USD, dù đã quyên góp hơn một nửa số cổ phiếu Berkshire Hathaway mà mình từng nắm giữ.
Theo Wall Street Journal, Buffett đã chờ kết quả rà soát của hãng luật WilmerHale trước khi quyết định có tiếp tục quyên góp cho Quỹ Gates hay không. Trong khi đó, Reuters dẫn ý kiến của giáo sư luật Ray Madoff (Đại học Boston College) cho rằng các cam kết quyên góp trong tương lai không phải lúc nào cũng có giá trị pháp lý tuyệt đối.
Điều đáng chú ý hơn cả không phải số tiền Buffett cho đi mà là cách ông vẫn tiếp tục rà soát và điều chỉnh kế hoạch tài sản ở tuổi 95. Đó cũng là thông điệp lớn nhất từ câu chuyện của nhà đầu tư huyền thoại, đó là kiếm tiền là một hành trình dài, nhưng bảo vệ, quản lý và chuyển giao tài sản đúng với mong muốn của mình còn cần nhiều sự chuẩn bị hơn.
Ông Mạnh, chủ vườn 30 cây vải tại Thanh Hà, Hải Phòng (Hải Dương cũ), cho biết vừa bán 1 tấn vải với giá 95.000 đồng mỗi kg, tăng khoảng 20% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, tổng sản lượng của vườn lại giảm khoảng 30%.
Cách đó không xa, bà Phạm Thị Vân, phường Ái Quốc, Hải Phòng (xã Quyết Thắng cũ) cho biết, giá vải đã hạ nhiệt so với giữa tháng 4 nhưng vẫn cao nhất nhiều năm qua. Năm nay, gia đình bà thu hơn một tấn, giảm khoảng một nửa so cùng kỳ năm trước. Theo bà, nguồn cung đầu vụ hạn chế nên thương lái và khách quen thường đặt mua từ sớm, đầu ra tương đối ổn định; vụ thu hoạch dự kiến kết thúc vào cuối tháng này.
Xu hướng "được giá, mất mùa" cũng ghi nhận tại Tây Nguyên. Ở Đăk Lăk, vải chín sớm được thu mua 60.000-80.000 đồng mỗi kg, cao hơn đáng kể so với mức 40.000-50.000 đồng những năm trước. Một hộ trồng vải tại địa phương cho biết có thời điểm giá lên tới 80.000 đồng mỗi kg, thương lái tìm mua và đặt cọc sớm, giúp cải thiện lợi nhuận.
Giá thu mua tại vườn tăng đã đẩy mặt bằng bán lẻ đi lên. Tại TP HCM, vải ở Đăk Lăk được bán 140.000-150.000 đồng mỗi kg, còn vải u trứng Thanh Hà ở mức 150.000-180.000 đồng. Với các lô hàng vận chuyển bằng đường hàng không, một số cửa hàng cho biết giá bán lẻ ở mức 195.000-210.000 đồng mỗi kg (tùy cửa hàng).
Đại diện một cửa hàng trái cây tại phường Thủ Dầu Một (TP HCM) cho biết, vải năm nay vào mùa muộn hơn, trong khi nguồn cung giảm 30-50% do ảnh hưởng thời tiết khiến tỷ lệ đậu quả thấp, năng suất giảm. Lượng hàng nhập mỗi đợt chỉ còn 50-60 kg, bằng một nửa so với trước, nhưng tiêu thụ nhanh nhờ chất lượng quả được đánh giá cao.
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hải Phòng, năm nay, toàn thành phố có khoảng 9.350 ha vải, trong đó vải sớm khoảng 3.300 ha (tương đương 35%), tập trung tại các khu vực như Thanh Hà, Ninh Giang, An Trường, Quyết Thắng. Vải sớm dự kiến thu hoạch rộ từ đầu đến giữa tháng 5.
Cơ quan này cho biết điều kiện thời tiết không thuận lợi, với mùa đông ấm và thiếu các đợt rét sâu kéo dài, ảnh hưởng đến quá trình phân hóa mầm hoa. Một số diện tích xuất hiện tình trạng ra hoa không đồng đều hoặc xen lộc; cùng với chi phí vật tư tăng, việc chăm sóc ở một số vườn chưa đầy đủ, làm gia tăng nguy cơ sâu bệnh và ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng.
Trước thực tế này, ngành nông nghiệp địa phương yêu cầu nông dân tăng cường các biện pháp chăm sóc như duy trì độ ẩm hợp lý, bón phân cân đối, tỉa cành, kiểm soát sâu bệnh; đồng thời tuân thủ quy trình sản xuất an toàn nhằm đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và phục vụ xuất khẩu. Các đơn vị chuyên môn cũng được giao duy trì mã số vùng trồng, tăng cường dự báo dịch hại và đẩy mạnh kết nối tiêu thụ, khuyến khích doanh nghiệp liên kết sớm với nông dân để ổn định đầu ra.
Theo các chuyên gia, thông báo nợ thuế nên được gửi định kỳ hằng năm, trước mùa quyết toán thuế để người dân kịp đối chiếu, bổ sung nếu có sai sót. Nếu khoản nợ phát sinh do thu nhập vãng lai chưa được khấu trừ đầy đủ, cơ quan quản lý không nên xử phạt chậm nộp, mà chỉ truy thu phần thuế còn thiếu.
Anh N.K. (phường Tân Sơn Hòa, TP.HCM) cho hay cuối tháng 11-2025 anh bất ngờ nhận được thông báo của Thuế TP.HCM cho biết anh có thu nhập từ tiền lương, tiền công phát sinh tại nhiều nơi, có số thuế phải nộp thêm, thuộc đối tượng trực tiếp quyết toán thuế thu nhập cá nhân nhưng đến nay chưa nộp hồ sơ quyết toán thuế hoặc đã nộp quyết toán thuế nhưng vẫn thiếu số thuế còn phải nộp.
Sau khi kiểm tra trên phần mềm eTax Mobile và dữ liệu từ Thuế TP.HCM cung cấp, anh N.K. phát hiện có khoản thu nhập liên tục tại một trường tiểu học thuộc tỉnh Khánh Hòa suốt từ năm 2016 đến nay trong khi anh không ký kết bất cứ loại hợp đồng làm việc hay cộng tác nào, cũng không nhận bất kỳ một khoản thu nhập nào từ trường này. Anh là viên chức và chỉ ký hợp đồng duy nhất với cơ quan nơi anh công tác tại phường Đức Nhuận (TP.HCM).
Đáng nói là, theo anh N.K., thông tin hiển thị trên eTax Mobile, trường tiểu học này hằng năm trả cho anh hơn 200 triệu đồng và sau khi giảm trừ gia cảnh từ 120 - 132 triệu đồng/năm, trừ tiền đóng bảo hiểm, thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân của anh còn lại xấp xỉ mỗi năm khoảng 80 triệu đồng.
"Việc đột nhiên có thêm khoản thu nhập khá lớn từ một trường tiểu học hằng năm khiến tôi bị tăng thuế thu nhập cá nhân, dẫn đến khoản nợ thuế khá lớn và liên tục kéo dài từ năm 2016 đến nay lên đến hàng trăm triệu đồng khiến tôi bất an và lo bị tạm hoãn xuất cảnh", anh nói.
Tuy nhiên, quá trình xử lý khoản thu nhập trên trời rơi xuống mà bản thân anh không thực nhận rất gian nan. Qua nhiều đầu mối, anh liên hệ với bộ phận kế toán của trường tiểu học này nhưng kế toán mới lại đổ lỗi cho kế toán cũ, email qua lại hàng chục lần, chờ đợi hai tháng trời mà khoản thu nhập bị kê khai khống vẫn "trơ trơ" trên eTax Mobile.
Do vậy, anh phải gửi đơn tố cáo về Thuế cơ sở quản lý trường tiểu học trên và Thuế Khánh Hòa về việc trường tiểu học trên vì đã có "hành vi khai sai người nhận thu nhập từ tiền lương, tiền công, dẫn đến người nhận thu nhập trong đơn vị không phải nộp thuế thu nhập cá nhân, còn người ngoài đơn vị lại bị truy thu thuế dù không có nhận thu nhập, gây thiệt hại nghiêm trọng đến lợi ích hợp pháp, chính đáng của người nộp thuế".
Sau lá đơn này, dưới sức ép của cơ quan thuế họ mới vào cuộc xử lý rốt ráo cho anh và đến tháng 3-2026, khoản thu nhập khống này mới được gỡ khỏi eTax Mobile. Thuế cơ sở quản lý trường tiểu học trên cũng phản hồi là đã điều chỉnh lại thông tin và xử phạt hành chính trường tiểu học trên. Tính ra anh N.K. mất hơn bốn tháng để theo đuổi và xử lý khoản thu nhập bị kê khai khống này.
Trường hợp trên không phải cá biệt. Trên các diễn đàn về thuế thu nhập cá nhân, nhiều người nộp thuế bày tỏ lo lắng khi bất ngờ bị ghi nhận các khoản thu nhập không có thực, dẫn đến phát sinh nợ thuế oan. Điều khiến nhiều người băn khoăn nhất là làm sao sớm gỡ được những khoản nợ thuế oan này.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, chị M.T.H. (Hà Nội) cho biết đã bị một công ty ở Hải Phòng khai khống thu nhập trong năm 2024. Vừa rồi đến kỳ quyết toán thuế thu nhập cá nhân năm 2025, vào eTax Mobile chị mới phát hiện mình bị truy thu thêm khoảng 4 triệu đồng tiền thuế. Trong khi đó, chị không biết gì về doanh nghiệp này.
"Tôi đã gửi đơn tố cáo lên cơ quan thuế và trực tiếp liên hệ với doanh nghiệp khai sai thu nhập cho mình. Sau ba ngày phản ánh, vụ việc đã được xử lý", chị M.T.H. chia sẻ.
Đáng nói là nhiều trường hợp người nộp thuế phát hiện bị kê khai khống và liên hệ với đơn vị chi trả nhưng đơn vị chi trả không phản hồi hoặc chỉ hứa hẹn cho qua chuyện dẫn đến người bị kê khai khống ấm ức trong khi khoản nợ trên eTax Mobile vẫn bị treo, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích chính đáng của người nộp thuế.
TS Nguyễn Ngọc Tú, Trường đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, cho rằng tình trạng khai khống thu nhập cho người nộp thuế cá nhân đã xảy ra nhiều năm nay. Không ít người dân bị "nợ thuế oan" do doanh nghiệp kê khai khống thu nhập nhằm trốn thuế. Vì vậy, trách nhiệm trước hết thuộc về doanh nghiệp kê khai sai, sau đó là cơ quan quản lý thuế.
"Đây không phải lỗi của người nộp thuế nên không thể đẩy rủi ro sang cho họ được. Vấn đề đặt ra là chế tài xử phạt hành vi khai khống, khai sai dường như chưa đủ sức răn đe, hoặc vẫn còn kẽ hở trong chính sách và công tác quản lý thiếu chặt chẽ?", ông Tú nói.
Theo ông Tú, cần xem xét lại cơ chế khấu trừ thuế đối với khoản thu nhập vãng lai để tránh tình trạng người nộp thuế bất ngờ bị nợ thuế, bị tính tiền chậm nộp, thậm chí bị xử phạt hành chính.
Cũng theo ông Tú, ngành thuế cần sớm cập nhật, chuẩn hóa dữ liệu để người nộp thuế chủ động theo dõi nghĩa vụ tài chính của mình. Đồng thời, thông báo nợ thuế phải được gửi trực tiếp tới người dân thông qua VNeID, số điện thoại, eTax Mobile... thay vì để nhiều năm sau người dân mới phát hiện.
Thông báo nợ thuế nên được gửi định kỳ hằng năm, trước mùa quyết toán thuế để người dân kịp đối chiếu, bổ sung nếu có sai sót. Chứ 10 năm sau mới biết còn nợ thuế sẽ rất khó cho người nộp thuế. "Nếu khoản nợ phát sinh do thu nhập vãng lai chưa được khấu trừ đầy đủ, cơ quan quản lý không nên xử phạt hành chính về chậm nộp tờ khai, mà chỉ truy thu phần thuế còn thiếu", ông Tú đề xuất.
Rạng sáng 24/6, tổ chức xếp hạng MSCI (Morgan Stanley Capital International) công bố báo cáo phân loại thị trường thường niên (annual market classification review). Trong báo cáo, Việt Nam không được nhắc đến. Đồng thời, trên chuyên trang thống kê phân loại thị trường, Việt Nam vẫn được liệt kê vào nhóm thị trường cận biên.
Như vậy, chứng khoán Việt Nam không nằm trong watch list (danh sách theo dõi) của MSCI trong kỳ đánh giá năm nay.
MSCI là tổ chức cung cấp chỉ số chứng khoán và xếp hạng thị trường có ảnh hưởng lớn nhất thế giới. Hằng năm, họ phân loại các thị trường chứng khoán thành ba nhóm chính gồm thị trường phát triển (Developed Markets), thị trường mới nổi (Emerging Markets) và thị trường cận biên (Frontier Markets), dựa trên các tiêu chí về quy mô, thanh khoản và mức độ tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế.
Kết quả xếp hạng của MSCI được nhiều quỹ đầu tư toàn cầu sử dụng làm cơ sở xây dựng danh mục và phân bổ vốn, nên việc một quốc gia được nâng hạng thường có thể thu hút thêm dòng vốn ngoại thụ động lẫn chủ động.
Bên cạnh việc phân loại thị trường, tổ chức này còn công bố watch list dành cho các quốc gia có khả năng được xem xét nâng hạng hoặc hạ hạng. Việc được đưa vào danh sách theo dõi không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ được nâng hạng, nhưng cho thấy MSCI đánh giá thị trường đã có những cải thiện đáng kể và cần thêm thời gian theo dõi trước khi đưa ra quyết định.
Thông thường, một thị trường phải nằm trong watch list ít nhất một kỳ đánh giá thường niên trước khi được nâng hạng. Đây được xem là bước đệm quan trọng, bởi nhiều quỹ đầu tư quốc tế sẽ theo dõi sát tiến trình cải cách của các thị trường nằm trong danh sách này để chuẩn bị kế hoạch phân bổ vốn.
Trước đó, vào ngày 19/6, MSCI đã công bố báo cáo đánh giá khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu năm 2026. Tổ chức xếp hạng này ghi nhận các điểm tích cực ở thị trường chứng khoán Việt Nam như mô hình giao dịch qua nhà môi giới toàn cầu, thành lập công ty đối tác bù trừ trung tâm (CCP), lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh và các thay đổi liên quan đến "room" ngoại.
Song, các nút thắt trọng yếu vẫn còn ở nhiều nhóm tiêu chí như giới hạn sở hữu nước ngoài, "room" ngoại, quyền bình đẳng của nhà đầu tư nước ngoài, ngoại hối, công bố thông tin, thanh toán - bù trừ, cho vay chứng khoán và bán khống.
Theo đề án nâng hạng được Chính phủ phê duyệt năm ngoái, chứng khoán phấn đấu đáp ứng các tiêu chí nâng hạng lên thị trường mới nổi theo chuẩn MSCI vào năm 2030.
Trong sự kiện hồi giữa tháng 6, theo ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC) đã chuẩn bị cho kế hoạch này từ 3-5 năm trước. "Sau cột mốc được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi, Việt Nam có thể đạt thêm chuẩn các tiêu chí của MSCI vào năm 2028 hoặc 2029, sớm hơn kế hoạch ban đầu", ông Sơn nói.
Ông Nguyễn Sơn cho biết chứng khoán Việt Nam có hai bài toán lớn cần giải để có thể nâng hạng theo chuẩn MSCI, gồm có pháp nhân độc lập để làm đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và mô hình tài khoản tổng (omnibus account). Hiện tại, VSDC đã hoàn tất việc thành lập đơn vị thành viên là Công ty TNHH MTV Bù trừ Đối tác Trung tâm (CCP), dự kiến đưa vào vận hành trong quý I/2027. Đối với mô hình tài khoản tổng, cơ quan quản lý đang phối hợp với các tổ chức quốc tế để nghiên cứu mô hình phù hợp.
Nhiều chuyên gia và đơn vị phân tích đều cho rằng các điều kiện để được nâng hạng theo tiêu chuẩn của MSCI khắt khe hơn nhiều so với FTSE Russell. Không chỉ xét quy mô và thanh khoản doanh nghiệp, MSCI còn đánh giá sâu khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài bao gồm cơ chế giao dịch, thanh toán, giới hạn sở hữu nước ngoài, mức độ minh bạch, khả năng chuyển tiền, mức độ ổn định pháp lý...
