Khi nhắc đến nguy cơ đột quỵ, chúng ta thường nghĩ ngay đến các yếu tố điển hình như hút thuốc lá, ăn quá mặn hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cảnh báo rằng những lựa chọn nhỏ nhặt trong lối sống hàng ngày cũng đóng vai trò quan trọng không kém. Nhiều thói quen sinh hoạt đang âm thầm gây ra những thay đổi về huyết áp, sức khỏe mạch máu và thúc đẩy quá trình viêm mà chúng ta không hề hay biết.
Dưới đây là 4 thói quen cần đặc biệt lưu ý và cách bảo vệ sức khỏe não bộ, tim mạch dựa trên cơ sở khoa học.
Ngồi quá lâu trong thời gian dài
Phần lớn chúng ta dành thời gian tỉnh táo trong ngày để ngồi: từ làm việc tại bàn, lái xe đường dài cho đến giải trí bằng cách xem tivi. Ngồi yên một chỗ quá lâu gây áp lực lớn lên hệ tuần hoàn.
“Lối sống ít vận động là một yếu tố nguy cơ độc lập và thường ít được chú ý, ngay cả với những người vẫn duy trì tập thể dục”, chuyên gia dinh dưỡng Johanna Katz cho biết.
Bà giải thích ngồi lâu làm suy giảm chức năng mạch máu, giảm lưu thông máu và tăng độ cứng của động mạch. Về mặt cơ chế, việc thiếu vận động kéo dài làm trầm trọng thêm tình trạng kháng insulin, tăng chất béo trung tính (triglycerides) và gây rối loạn điều chỉnh huyết áp, tạo ra môi trường dễ hình thành huyết khối và viêm nhiễm.
Dù bạn có tập thể dục 30 phút mỗi ngày, nhưng nếu 15 tiếng còn lại bạn ngồi liên tục không nghỉ, sức khỏe mạch máu vẫn bị đe dọa.
Để giảm thiểu rủi ro, chuyên gia khuyên sử dụng điện thoại hoặc đồng hồ thông minh để nhắc nhở bản thân đứng dậy sau mỗi 45 đến 60 phút. Đi lại trong nhà hoặc văn phòng, vươn vai hoặc thực hiện vài động tác nhẹ như kiễng chân để kích thích lưu thông máu. Thay đổi luân phiên giữa ngồi và đứng khi làm việc để giảm tổng thời gian tĩnh tại.
Bỏ bữa sáng
Theo chuyên gia dinh dưỡng Whitney Stuart, dữ liệu từ các nghiên cứu theo dõi dài hạn cho thấy việc bỏ bữa sáng liên quan đến nguy cơ đột quỵ cao hơn, đặc biệt là ở những người đang kiểm soát đường huyết hoặc huyết áp.
“Bỏ bữa sáng làm kéo dài thời gian nhịn ăn qua đêm, thúc đẩy sự gia tăng hormone cortisol gây vọt huyết áp và dẫn đến tình trạng ăn bù quá mức vào cuối ngày. Điều này gây áp lực lên quá trình điều tiết đường huyết và lipid máu”, bà Stuart chia sẻ. Theo thời gian, những tác động này gây căng thẳng cho hệ tim mạch, làm tăng nguy cơ đột quỵ thông qua huyết áp cao và viêm mạch máu.
Nếu chưa quen ăn sáng, hãy thử các món nhẹ như sữa chua, một lát trái cây hoặc bánh mì nguyên cám. Ưu tiên bữa sáng có protein, chất béo lành mạnh và chất xơ để giữ đường huyết ổn định. Sắp xếp đồ ăn sáng từ tối hôm trước để dễ dàng lựa chọn lành mạnh ngay cả trong những buổi sáng bận rộn.
Không ưu tiên giấc ngủ chất lượng
Giấc ngủ thường là thứ đầu tiên bị hy sinh khi cuộc sống bận rộn. Tuy nhiên, việc thường xuyên ngủ ít hơn 7 tiếng mỗi đêm hoặc ngủ không sâu giấc gây ra nhiều hệ lụy hơn là chỉ cảm giác mệt mỏi. Vệ sinh giấc ngủ kém có mối liên hệ chặt chẽ với sức khỏe tim mạch kém.
Trong các giai đoạn ngủ sâu, huyết áp của bạn sẽ giảm xuống một cách tự nhiên, cho phép tim và mạch máu được nghỉ ngơi, phục hồi. Khi bạn thiếu ngủ thường xuyên, huyết áp sẽ duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn của chu kỳ 24 giờ. Tình trạng này góp phần gây tổn thương mạch máu và viêm nhiễm.
Một phân tích tổng hợp từ 43 nghiên cứu trên quy mô lớn cho thấy: ngủ ngắn có liên quan đến việc tăng 29% nguy cơ đột quỵ và làm gia tăng tỷ lệ tử vong do đột quỵ.
Hãy đi ngủ và thức dậy vào một giờ cố định mỗi ngày, kể cả cuối tuần, để điều chỉnh nhịp sinh học. Tránh ánh sáng xanh từ điện thoại và tivi ít nhất một giờ trước khi ngủ. Thay vào đó, hãy đọc sách hoặc tập thở sâu.
Nếu bạn ngáy to, thức dậy trong tình trạng hụt hơi hoặc vẫn kiệt sức sau một đêm ngủ đủ, hãy đi khám để loại trừ hội chứng ngưng thở khi ngủ.
Để đường huyết tăng cao kéo dài
“Đường huyết cao liên tục gây tổn thương toàn bộ cơ thể, bao gồm cả não bộ. Theo thời gian, nó khiến các động mạch trở nên xơ cứng và kém linh hoạt hơn”, chuyên gia Kimberley Rose-Francis nhận định, thêm rằng khi điều này xảy ra ở não, nó làm giảm lưu lượng máu hoặc dẫn đến tắc nghẽn, gây ra đột quỵ.
Hiệp hội Tim mạch Mỹ nhấn mạnh rằng mối liên hệ giữa tiểu đường và đột quỵ nằm ở cách cơ thể xử lý glucose. Lượng đường trong máu không được kiểm soát sẽ làm tổn thương mạch máu theo thời gian, dẫn đến tích tụ các mảng bám mỡ hoặc hình thành cục máu đông ngăn chặn dòng máu đến não, làm mất nguồn cung cấp oxy và kích hoạt cơn đột quỵ.
Nếu bạn bị tiểu đường hoặc có nguy cơ, hãy kiểm tra các chỉ số theo khuyến nghị của bác sĩ. Cắt giảm nước ngọt, đồ tráng mẻ và đồ ăn nhẹ chế biến sẵn. Tăng cường ngũ cốc nguyên hạt giàu chất xơ, protein nạc và nhiều rau xanh. Tập thể dục giúp cơ thể sử dụng glucose hiệu quả hơn và cải thiện chức năng tim mạch tổng thể.
Bên cạnh việc điều chỉnh 4 thói quen trên, lối sống lành mạnh tổng thể là chìa khóa để ngăn ngừa đột quỵ:
Dinh dưỡng giàu dưỡng chất: Ăn nhiều trái cây, rau và ngũ cốc giúp hạ huyết áp và cholesterol.
Duy trì cân nặng hợp lý: Thừa cân làm tăng áp lực lên hệ tuần hoàn.
Không hút thuốc: Thuốc lá là tác nhân hàng đầu phá hủy mạch máu.
Hạn chế rượu bia: Không nên quá một đơn vị cồn mỗi ngày đối với phụ nữ và hai đối với nam giới.
Tuân thủ đơn thuốc: Nếu bạn đang điều trị cao huyết áp hay tiểu đường, hãy uống thuốc đúng chỉ định.
Kiểm tra sức khỏe định kỳ: Thăm khám thường xuyên giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ.
Phòng ngừa đột quỵ không phải là thực hiện một thay đổi khổng lồ chỉ sau một đêm. Thay vào đó, nó đến từ những quyết định nhỏ, tích tụ mỗi ngày. Bằng cách ngắt quãng thời gian ngồi lâu, ưu tiên giấc ngủ và kiểm soát đường huyết, bạn đang tạo cơ hội tốt nhất cho hệ tim mạch phát triển khỏe mạnh. Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ nhất để chủ động kiểm soát sức khỏe mạch máu của chính mình.
Theo báo cáo, Ebola là bệnh truyền nhiễm cấp tính đặc biệt nguy hiểm (bệnh truyền nhiễm nhóm A1) có khả năng lây lan nhanh và tỷ lệ tử vong cao (có thể tới 90%). Vi rút Ebola lây truyền sang người từ động vật hoang dã mang vi rút như dơi ăn quả, nhím và các loài linh trưởng. Sau khi xâm nhập vào người, vi rút có thể lây từ người sang người qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết, mô, phủ tạng hoặc các dịch cơ thể của người mắc bệnh hoặc người tử vong do bệnh Ebola hoặc qua tiếp xúc với bề mặt, vật dụng bị nhiễm các dịch cơ thể này như quần áo, chăn, ga, gối, đệm và dụng cụ chăm sóc người bệnh.
Hiện chỉ có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh Ebola do chủng Ebola, chưa có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu bệnh gây ra bởi các chủng khác như: Sudan và Bundibugyo (chủng Bundibugyo được xác định là vi rút gây nên đợt dịch bệnh hiện nay tại CHDC Congo và Uganda).
Về công tác phòng chống bệnh do vi rút Ebola tại VN, báo cáo cho biết Bộ Y tế đã phối hợp các bộ ngành, địa phương khẩn trương triển khai các biện pháp phòng chống dịch: rà soát hướng dẫn phòng chống dịch, hiện đã có đầy đủ hướng dẫn chuyên môn kỹ thuật về giám sát và phòng chống bệnh do vi rút Ebola; chẩn đoán, điều trị bệnh do vi rút Ebola…; cập nhật về tình hình dịch bệnh Ebola và khuyến cáo người dân chủ động phòng chống dịch bệnh; thường xuyên trao đổi với Văn phòng Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại VN để theo sát diễn biến tình hình dịch tại CHDC Congo và Uganda, đánh giá nguy cơ dịch bệnh đối với VN, từ đó đưa ra các biện pháp phòng chống phù hợp.
Bộ Y tế đã chỉ đạo các địa phương tăng cường giám sát, phòng chống bệnh do vi rút Ebola ngay tại khu vực cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng; phối hợp cơ quan xuất nhập cảnh để rà soát hành khách trở về từ 2 quốc gia đang có dịch, khuyến cáo tự theo dõi sức khỏe trong vòng 21 ngày.
Các viện vệ sinh dịch tễ, viện Pasteur sẵn sàng hỗ trợ các địa phương công tác phòng chống dịch bệnh, lấy mẫu, tiếp nhận mẫu bệnh phẩm xét nghiệm chẩn đoán; sẵn sàng các đội đáp ứng nhanh phòng chống dịch kịp thời khi có ca bệnh xâm nhập.
Về năng lực xét nghiệm, Bộ Y tế cho biết đảm bảo năng lực xét nghiệm, chẩn đoán xác định bệnh Ebola. Đến nay, Viện Vệ sinh dịch tễ T.Ư và Viện Pasteur TP.HCM đã có đầy đủ trang thiết bị, nhân lực, phòng an toàn sinh học cấp 3 để xét nghiệm chẩn đoán xác định vi rút Ebola bằng phương pháp giải trình tự gien. Sinh phẩm chẩn đoán đặc hiệu theo hướng dẫn của WHO đang được vận chuyển tới VN.
Cùng ngày, Cục Quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế) có công văn hỏa tốc gửi các sở y tế và các bệnh viện trong toàn quốc về việc chủ động phòng chống bệnh do vi rút Ebola.
Theo đó, Cục đề nghị các cơ sở khám chữa bệnh, sở y tế các tỉnh thành chỉ đạo các cơ sở thuộc phạm vi quản lý tăng cường công tác phòng chống dịch bệnh trong cơ sở khám chữa bệnh, đặc biệt lưu ý các trường hợp mới đến nước đã hoặc đang có dịch trong vòng 21 ngày. Tăng cường thực hiện, kiểm tra, giám sát thực hiện kiểm soát nhiễm khuẩn tại các cơ sở khám chữa bệnh, thực hiện việc sàng lọc, phân loại, cách ly nghiêm ngặt tất cả các trường hợp nghi ngờ hoặc xác định mắc vi rút Ebola tại cơ sở điều trị. Thường xuyên theo dõi, cập nhật thông tin kịp thời về tình hình dịch trên thế giới và các biện pháp phòng chống, truyền thông về tình hình dịch bệnh để người dân không hoang mang lo lắng và thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh.
Phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh để cách ly, phối hợp với các cơ sở dự phòng để xét nghiệm, chẩn đoán, điều trị và kiểm soát theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế. Đồng thời, rà soát, kiểm tra, chuẩn bị các phương tiện phòng hộ cá nhân cho nhân viên y tế, điều kiện cách ly, năng lực chẩn đoán, điều trị để sẵn sàng tiếp nhận người mắc bệnh do vi rút Ebola.
Mỡ bụng không chỉ ảnh hưởng đến vóc dáng mà còn làm tăng nguy cơ béo phì, tiểu đường và bệnh tim mạch. Đây cũng là vùng mỡ khó giảm nhất dù đã điều chỉnh chế độ ăn uống.
Tuy nhiên, một thói quen đơn giản sau bữa ăn có thể hỗ trợ kiểm soát lượng mỡ tích tụ ở vòng eo, theo trang NDTV (Ấn Độ).
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Scientific Reports vào năm 2025 cho thấy đi bộ với tốc độ bình thường trong khoảng 10 phút sau mỗi bữa ăn giúp làm chậm sự gia tăng đường huyết trong 2 giờ tiếp theo.
Tác động này góp phần hạn chế quá trình tích trữ chất béo trong cơ thể, đặc biệt ở vùng bụng.
Hoạt động tiêu hóa ảnh hưởng trực tiếp đến cách cơ thể xử lý và sử dụng năng lượng từ thực phẩm.
Đi bộ nhẹ nhàng sau bữa ăn giúp thức ăn di chuyển thuận lợi hơn trong hệ tiêu hóa, từ đó hỗ trợ cơ thể hấp thu và sử dụng dinh dưỡng hiệu quả.
Thói quen này còn giúp giảm cảm giác đầy bụng, chướng hơi sau khi ăn. Đây là tình trạng thường xuất hiện khi ăn quá nhanh hoặc kết hợp thực phẩm chưa phù hợp.
Nghiên cứu đăng trên International Journal of General Medicine vào năm 2011 khẳng định đi bộ sau bữa ăn có thể hỗ trợ giảm cân. Các chuyên gia cho biết nên chờ khoảng 10 phút sau khi ăn rồi mới bắt đầu đi bộ để hệ tiêu hóa có thời gian hoạt động ổn định hơn. Thói quen này đặc biệt có lợi cho người mắc tiểu đường hoặc tiền tiểu đường vì giúp hạn chế tình trạng tăng đường huyết đột ngột sau bữa ăn.
Sau khi ăn, cơ thể bắt đầu phân giải và sử dụng các chất dinh dưỡng từ thực phẩm. Nếu năng lượng dư thừa không được sử dụng hiệu quả, cơ thể sẽ chuyển thành mỡ dự trữ.
Đi bộ sau bữa ăn giúp duy trì hoạt động trao đổi chất, hỗ trợ cơ thể xử lý nguồn năng lượng vừa nạp vào.
Nhờ đó, lượng chất béo tích tụ ở vùng bụng có thể được kiểm soát tốt hơn khi duy trì đều đặn.
Cảm giác đầy hơi hoặc tích tụ khí trong đường ruột thường xuất hiện sau bữa ăn. Đi bộ nhẹ nhàng giúp kích thích nhu động ruột hoạt động hiệu quả hơn, từ đó giảm cảm giác khó chịu và nặng bụng.
Đi bộ là hình thức vận động đơn giản, dễ thực hiện và phù hợp với hầu hết mọi người.
Nghiên cứu đăng trên BMC Cardiovascular Disorders vào năm 2025 cho thấy đi bộ sau bữa ăn giúp tăng cường tuần hoàn máu trong cơ thể. Thói quen này còn hỗ trợ kiểm soát các rối loạn chuyển hóa, yếu tố thường đi kèm với tình trạng mỡ bụng kéo dài.
Theo bà Tapasya Mundhra, chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng và chuyên gia dinh dưỡng toàn diện (Ấn Độ), đi bộ sau bữa ăn giúp ngăn đường huyết tăng cao và cải thiện quá trình trao đổi chất, từ đó có thể làm giảm tích tụ mỡ theo thời gian.
Để đạt hiệu quả tốt, nên chờ khoảng 10 đến 15 phút sau khi ăn rồi bắt đầu đi bộ với tốc độ chậm đến vừa phải. Thời gian đi bộ lý tưởng là từ 10 đến 15 phút. Các chuyên gia cũng khuyến cáo không nên tập luyện cường độ cao ngay sau bữa ăn vì có thể gây khó chịu cho hệ tiêu hóa.
Những lợi ích ban đầu có thể xuất hiện sau 1 đến 2 tuần duy trì đều đặn. Sự thay đổi rõ hơn ở vùng bụng thường được nhận thấy sau khoảng 4 đến 6 tuần khi kết hợp cùng chế độ ăn cân đối và uống đủ nước mỗi ngày.
