Ung thư phổi từ lâu được xem là bệnh liên quan chặt chẽ đến thuốc lá, song nhiều trường hợp xảy ra cả ở người chưa từng hút thuốc. Ô nhiễm không khí, khói thuốc thụ động, hóa chất nơi làm việc hay yếu tố di truyền đều có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Song, nhiều triệu chứng ban đầu khá mơ hồ nên dễ bị bỏ qua.
Ho kéo dài không dứt
Ho là triệu chứng phổ biến nhất của các bệnh hô hấp. Nếu ho kéo dài hơn vài tuần, tái đi tái lại hoặc thay đổi tính chất, người bệnh nên đi kiểm tra.
Ho kéo dài, khàn tiếng, nhiều đờm hoặc kèm máu đều cần được chú ý. Ho ra máu, dù chỉ một lượng nhỏ, không phải dấu hiệu bình thường và cần được khám sớm.
Hụt hơi khi vận động nhẹ
Khó thở hoặc nhanh hụt hơi khi thực hiện các hoạt động vốn trước đây vẫn làm bình thường có thể là tín hiệu cảnh báo. Theo các chuyên gia, khối u ở phổi có thể làm hẹp đường thở hoặc gây tích tụ dịch quanh phổi, khiến hô hấp khó khăn hơn. Một số người nhận thấy họ mệt rõ khi leo cầu thang, đi bộ quãng ngắn hoặc vận động nhẹ. Ngoài khó thở, tiếng thở khò khè hoặc cảm giác tức ngực kéo dài cũng không nên bỏ qua.
Đau ngực, vai hoặc lưng âm ỉ
Ung thư phổi đôi khi gây đau ở ngực, vai hoặc lưng do khối u chèn ép dây thần kinh hoặc lan tới các mô xung quanh. Cơn đau có thể âm ỉ, kéo dài hoặc tăng lên khi ho, hít sâu hay cười lớn. Nhiều người nhầm lẫn triệu chứng này với đau cơ do làm việc quá sức hoặc ngồi sai tư thế. Nếu đau kéo dài không rõ nguyên nhân hoặc kèm khó thở, ho dai dẳng, người bệnh nên đi khám.
Giọng nói thay đổi kéo dài
Khàn tiếng thường liên quan cảm lạnh hoặc viêm họng, song nếu tình trạng này kéo dài nhiều tuần, nguyên nhân có thể nghiêm trọng hơn. Khối u ở phổi đôi khi ảnh hưởng đến dây thần kinh kiểm soát thanh quản, làm giọng nói trở nên khàn, rè hoặc trầm hơn bình thường.
Mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân
Sụt cân, chán ăn, mệt mỏi kéo dài hoặc sốt nhẹ dai dẳng là những dấu hiệu có thể xuất hiện ở nhiều loại ung thư, trong đó có ung thư phổi. Một số người cho rằng đây chỉ là hệ quả của stress, làm việc quá sức hoặc thời tiết thay đổi nên trì hoãn đi khám. Tuy nhiên, nếu cơ thể giảm cân dù không ăn kiêng hay tập luyện, cảm giác kiệt sức kéo dài hoặc đổ mồ hôi đêm thường xuyên, cần được kiểm tra sức khỏe.
Ung thư phổi thường khó phát hiện ở giai đoạn đầu vì triệu chứng dễ nhầm với các bệnh hô hấp thông thường. Nhiều trường hợp chỉ được chẩn đoán khi bệnh đã tiến triển. Các bác sĩ khuyến cáo nên đi khám nếu các triệu chứng hô hấp kéo dài hơn hai tuần, đặc biệt ở người trên 40 tuổi, người hút thuốc hoặc từng hút thuốc.
Những người có nguy cơ cao có thể được chỉ định chụp CT liều thấp để tầm soát sớm ung thư phổi. Đây là phương pháp giúp tăng khả năng phát hiện bệnh ở giai đoạn còn điều trị hiệu quả.
Nếu chỉ được chọn một loại nước trong ngày nắng nóng, thì nước dừa tươi chính là lựa chọn khoa học và toàn diện nhất, theo Cleveland Clinic (Mỹ).
Tiến sĩ - bác sĩ Alice Gallo De Moraes, chuyên khoa nội tiết tại Cleveland Clinic, cho biết: Nước dừa không chỉ bù nước nhanh chóng, mà còn chứa khoáng chất tự nhiên như kali, magie và natri - giúp duy trì cân bằng điện giải, ngăn chuột rút, mệt mỏi hay đau đầu do nhiệt. Đây là yếu tố quan trọng khi cơ thể bị mất nước nhanh trong những ngày nắng nóng.
Ngoài ra, nước dừa còn có hàm lượng đường tự nhiên vừa phải, giúp cung cấp năng lượng nhẹ mà không gây tăng đường huyết đột ngột như các loại nước ngọt hay nước ép công nghiệp. Những người bổ sung nước dừa tươi thường thấy tinh thần sảng khoái, tập trung cao hơn khi làm việc hoặc học tập dưới thời tiết nóng bức, theo Harvard Health Publishing (Mỹ).
Một ưu điểm khác mà các chuyên gia nhấn mạnh là tác dụng thanh nhiệt từ bên trong. Nước dừa chứa các enzyme tự nhiên, vitamin nhóm B và vitamin C, giúp hạ nhiệt cơ thể, hỗ trợ tiêu hóa và chống stress do nóng bức. Chính vì vậy, đây là loại nước giải nhiệt vừa cung cấp nước, khoáng chất và dưỡng chất, vừa tiện lợi, dễ uống.
Bác sĩ Michael Jensen, chuyên gia dinh dưỡng tại Mayo Clinic (Mỹ), bổ sung thêm: Chất điện giải trong nước dừa hỗ trợ cơ thể điều chỉnh lượng muối và nước, đặc biệt quan trọng cho những người lao động ngoài trời hoặc vận động nhiều trong nắng nóng.
Một điểm cộng khác mà nhiều người ít biết là nước dừa hỗ trợ giảm huyết áp và tốt cho tim mạch nhờ hàm lượng kali tự nhiên. Ngoài ra, nước dừa còn chứa axit lauric, một chất có khả năng hỗ trợ chống vi khuẩn, kháng viêm nhẹ và duy trì sức khỏe tiêu hóa, theo Mayo Clinic.
Tiến sĩ - bác sĩ Alice Gallo De Moraes lưu ý: Khi chọn nước dừa, hãy ưu tiên loại tươi, tránh các loại chế biến sẵn có thêm đường, hương liệu hoặc chất bảo quản. Có thể kết hợp thêm vài lát chanh hoặc lá bạc hà để tăng hương vị và hiệu quả làm mát.
Nếu bạn chỉ được chọn một loại nước để giải nhiệt mùa nắng nóng, nước dừa tươi là lựa chọn hàng đầu, vừa cấp nước, bổ sung khoáng chất, vừa thanh nhiệt và giúp tinh thần phấn chấn.
Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Trần Quốc Việt, Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), lịch di chuyển dày, ít thời gian nghỉ và uống nước không đủ khi du lịch khiến cơ thể người lớn tuổi khó thích nghi. Tình trạng này có thể dẫn đến tăng thân nhiệt, mất nước và giảm tưới máu não - những rối loạn tiềm ẩn nguy cơ nếu không được nhận biết sớm.
Bác sĩ Quốc Việt cho biết người lớn tuổi dễ rơi vào tình trạng “quá tải” khi đi du lịch do khả năng thích nghi sinh lý suy giảm như: Cơ thể tản nhiệt kém vì tiết mồ hôi và giãn mạch da không hiệu quả, cảm nhận nóng giảm, hệ tim mạch đáp ứng yếu hơn; đồng thời dễ mất nước nhưng lại không có cảm giác khát rõ ràng.
Các dấu hiệu cảnh báo sớm thường gặp là mệt bất thường, chóng mặt, nhức đầu, buồn nôn, vã mồ hôi, chuột rút. Khi nặng hơn, người bệnh có thể lú lẫn, ngất, thở nhanh, da nóng bất thường, thân nhiệt tăng trên 39 - 40°C, co giật hoặc mất ý thức. Đáng lưu ý, ở người lớn tuổi, triệu chứng đôi khi không rõ ràng, chỉ là cảm giác mệt nhẹ hoặc lơ mơ, trong khi bên trong thân nhiệt đã tăng cao.
Vì vậy, bác sĩ Việt khuyên khi sắp xếp lịch trình du lịch, gia đình nên điều chỉnh theo nhịp sinh hoạt của người lớn tuổi:
Quan sát những thay đổi nhỏ về hành vi, sự tỉnh táo và thể trạng của người thân lớn tuổi để kịp thời xử trí, đảm bảo an toàn sức khỏe suốt chuyến đi.
Mục tiêu khi đem theo thuốc trong các chuyến đi chơi xa là xử trí các tình huống phổ biến như đau, sốt, dị ứng, tiêu hóa, say xe và vết thương nhỏ. Theo bác sĩ Quốc Việt, nên mang các nhóm chính gồm:
Cần lưu ý rằng không được dùng thuốc quá hạn, phải giữ nguyên bao bì thuốc để tránh nhầm lẫn khi sử dụng và không được tự ý dùng kháng sinh.
Khi đang chơi, cơ thể còn hưng phấn nên chưa thấy mệt, nhưng khi về nhà, sự mệt mỏi dồn lại và biểu hiện rõ rệt. Để tránh tình trạng “uể oải sau kỳ nghỉ” (post-vacation blues) ảnh hưởng đến công việc, bác sĩ Quốc Việt gợi ý lộ trình hồi phục sinh lý nhanh trong vòng 24 giờ đầu sau khi về nhà:
“Về dinh dưỡng, nên ăn thức ăn nhẹ, dễ tiêu, giàu rau xanh, protein nhẹ; tránh rượu bia và đồ dầu mỡ. Mọi người cũng cần tránh ngủ bù quá nhiều, ăn uống thất thường hoặc tập luyện nặng ngay. Điều quan trọng trong giai đoạn sau kỳ nghỉ là cần đồng bộ lại giấc ngủ, giảm cortisol và phục hồi chuyển hóa năng lượng để cơ thể nhanh chóng trở lại trạng thái cân bằng”, bác sĩ Việt nói thêm.
Cụ thể, trong những ngày nắng nóng, rau xanh và trái cây nên là lựa chọn hàng đầu. Các loại như dưa hấu, cam, dứa, dưa leo hay rau luộc giúp bổ sung nước tự nhiên, đồng thời cung cấp vitamin và chất điện giải.
Thực phẩm giàu đạm nhẹ như cá, đậu phụ, thịt gà cũng phù hợp hơn so với thịt đỏ nhiều mỡ. Những món này giúp duy trì năng lượng mà không gây cảm giác nặng bụng.
Tiến sĩ Joan Salge Blake, chuyên gia dinh dưỡng tại Đại học Boston (Mỹ), cho biết: Trong thời tiết nắng nóng, cơ thể cần thực phẩm dễ tiêu để không phải ‘tăng nhiệt’ cho quá trình tiêu hóa.
Ngoài ra, các món như canh chua, canh rau hoặc cháo loãng cũng là lựa chọn phổ biến ở châu Á vì vừa dễ ăn, vừa hỗ trợ bù nước hiệu quả.
Không chỉ ăn, lựa chọn đồ uống đúng cách đóng vai trò then chốt. Theo chuyên trang sức khỏe Harvard Health Publishing (Trường Y Harvard), nước lọc vẫn là lựa chọn tốt nhất để duy trì cân bằng nước.
Bên cạnh đó, bạn có thể dùng:
Tiến sĩ Walter Willett, giáo sư dịch tễ học và dinh dưỡng tại Trường Y tế Công cộng Harvard, cảnh báo: Đồ uống có đường hoặc quá nhiều caffeine có thể làm cơ thể mất nước, đặc biệt trong thời tiết nóng.
Nhiều người có thói quen ăn các món nhiều dầu mỡ hoặc cay nóng vào buổi trưa, điều này có thể khiến cơ thể sinh nhiệt nhiều hơn.
Ngoài ra, uống nước đá quá lạnh ngay khi vừa đi nắng về cũng không được khuyến khích vì có thể gây co mạch đột ngột, ảnh hưởng tiêu hóa.
Một sai lầm phổ biến khác là chỉ uống nước khi khát. Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), cảm giác khát đã là dấu hiệu cơ thể bắt đầu thiếu nước, do đó cần uống nước đều đặn trong ngày.
Các chuyên gia khuyên rằng, để giữ sức khỏe trong những ngày nhiệt độ cao, bạn nên:
Giữ chế độ ăn uống hợp lý không chỉ giúp bạn vượt qua cái nóng dễ chịu hơn mà còn giảm nguy cơ các vấn đề sức khỏe liên quan đến nhiệt độ.
