Thời tôi còn là học sinh tiểu học (những năm cuối thập niên 70, đầu 80), trường lớp còn thiếu thốn đủ bề. Bàn ghế cũ kỹ, lớp học đông, sách giáo khoa không phải ai cũng có. Có những hôm, cả lớp phải chép bài từ bảng vì không đủ tài liệu. Thầy cô vừa dạy học, vừa lo xoay xở từng viên phấn, từng tờ giấy. Học trò đến trường với chiếc cặp sờn, đôi khi là chân trần, nhưng ánh mắt thì sáng lên một niềm tin rất giản dị: được học là quý.
Trong công trình chào mừng 50 năm thống nhất đất nước (1975 – 2025) của Sở GD-ĐT TP.HCM kết hợp với Tạp chí Giáo dục TP.HCM có nhìn lại thời kỳ đầu của giáo dục TP.HCM. Ông Lương Lê Đồng, Giám đốc Sở Giáo dục TP.HCM giai đoạn 1975-1976, phát biểu: “Sau 30.4.1975, thời gian đầu, ngành giáo dục thành phố tuy có thuận lợi với khí thế phấn khởi tự hào chung của toàn dân bước vào kỷ nguyên mới, độc lập, tự do, nhưng cũng lắm khó khăn thử thách do hậu quả trầm trọng của chiến tranh để lại”.
Từ những năm sau đó, giáo dục mang đậm dấu ấn của thời bao cấp: chương trình nặng tính lý thuyết, cách dạy chủ yếu là thầy giảng – trò ghi. Nhưng trong cái khó, chúng tôi vẫn cảm nhận được một điều rất rõ sự tận tụy của thầy cô và khát vọng học tập của học trò. Có lẽ chính những năm tháng gian khó ấy đã “gieo mầm” trong tôi ước mơ trở thành giáo viên sau này.
Ước mơ đã trở thành hiện thực, tôi vào học khoa ngữ văn tại Trường ĐH Sư phạm TP.HCM rồi ra trường giảng dạy tại “mảnh đất lành chim đậu” TP.HCM này. Khi tôi bắt đầu đứng lớp, giáo dục thành phố cũng đang thay đổi từng ngày. Những khái niệm như “xã hội hóa giáo dục”, “trường dân lập”… dần trở nên quen thuộc. Học sinh bắt đầu được học tiếng Anh nhiều hơn, được tiếp cận với những kiến thức thực tiễn hơn, hội nhập nhiều hơn.
Tôi còn nhớ cảm giác lần đầu tiên được tham gia một lớp tập huấn đổi mới phương pháp giảng dạy (chương trình và sách giáo khoa mới). Từ chỗ chỉ quen giảng bài theo giáo án có sẵn, chúng tôi được khuyến khích đặt câu hỏi, tổ chức hoạt động nhóm, để học sinh tự tìm tòi. Đó là một thay đổi không dễ dàng, nhưng đầy hứng khởi. TP.HCM khi ấy như một “phòng thí nghiệm” của giáo dục cả nước – nơi thử nghiệm những mô hình mới, từ lớp chuyên, trường điểm đến các chương trình tăng cường ngoại ngữ. Tôi vừa dạy, vừa học lại chính nghề của mình.
Nếu phải chọn một thay đổi khiến tôi xúc động nhất, có lẽ đó là sự chuyển mình của hoạt động dạy và học. Từ bảng đen – phấn trắng, giờ đây lớp học đã có máy chiếu, bảng tương tác, phần mềm học tập. Hệ thống trường học phổ thông tại TP.HCM luôn “lột xác” để theo kịp xu hướng đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo Nghị quyết số 29 của Trung ương năm 2013.
Bức tranh giáo dục ngày nay tại TP.HCM có rất nhiều thay đổi. Trong phương pháp dạy học, từ việc chú trọng kiến thức, lấy vai trò người thầy làm trung tâm đã dịch chuyển sang thái cực coi người học là chủ thể, hạt nhân của việc dạy học với việc đề cao kỹ năng, thái độ. Học sinh ngày nay không chỉ học giỏi là được, mà cần phải biết ứng xử linh hoạt với cuộc sống, thông thạo các “kỹ năng mềm”, biết “làm việc nhóm”. Giáo dục chú trọng kỹ năng, nên đề cao việc nghiên cứu, học để tạo ra sản phẩm. Vì vậy việc dạy học STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuậ, toán học), STEAM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật, toán học) cũng được lãnh đạo ngành giáo dục TP.HCM chú trọng.
Ngành giáo dục hướng đến việc xây dựng môi trường học đường văn hóa, dân chủ, hạnh phúc, nhân văn. Tại TP.HCM, từ nhiều năm nay, lãnh đạo Sở GD-ĐT cũng đã quán triệt các trường thực hiện xây dựng không gian văn hóa, giảm áp lực trong kiểm tra, thi cử. Các đánh giá, xếp loại, khen thưởng cũng dần thay đổi theo lộ trình thực hiện chương trình phổ thông mới, hợp lý, toàn diện hơn với người học.
Chỉ trong năm 2023, 100% trường học ở TP.HCM đều đã xây dựng không gian văn hóa Hồ Chí Minh. Với chủ trương xây dựng trường học hạnh phúc, có thể tự hào khẳng định đây là “thương hiệu” của TP.HCM. TP.HCM là một trong những đơn vị đầu tiên trên cả nước triển khai thực hiện bộ tiêu chí Trường học hạnh phúc tại 100% cơ sở giáo dục trên địa bàn.
Đặc biệt, những năm gần đây, chuyển đổi số đã làm thay đổi gần như toàn diện cách dạy và học. Đại dịch Covid-19 từng khiến chúng tôi bối rối khi phải dạy trực tuyến, nhưng cũng chính từ đó, nhiều giáo viên buộc phải bước ra khỏi “vùng an toàn”. Chúng tôi học cách sử dụng công nghệ, học cách nói chuyện với học sinh qua màn hình, học cách giữ lửa cho một lớp học không còn tiếng trống trường.
Từ sau khi thực hiện theo Nghị quyết 202/2025/QH15 của Quốc hội về việc sáp nhập, sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh thành, giáo dục TP.HCM có điều kiện như “diều gặp gió” để phát triển. Sau khi sáp nhập địa giới hành chính, TP.HCM trở thành địa phương có quy mô giáo dục lớn nhất cả nước. Thành phố hiện có khoảng 2,6 triệu học sinh và khoảng 3.500 trường học các cấp từ mầm non đến THPT.
50 năm qua, ngày nay học sinh của chúng tôi có thể tự tin bước ra thế giới, tham gia các kỳ thi quốc tế, du học và làm việc ở nhiều quốc gia. Hiện nay, ngành giáo dục TP.HCM đã phục vụ hơn 1,7 triệu học sinh với hệ thống gần 1.400 trường công lập. Chỉ riêng năm học 2024-2025, thành phố đã đưa thêm 23 công trình trường học mới vào sử dụng. Những con số ấy cho thấy một hành trình phát triển mà thế hệ chúng tôi ngày trước khó hình dung hết được.
Nếu như trước đây, người thầy chủ yếu đứng lớp với phấn trắng và giáo án viết tay thì nay đội ngũ giáo viên thành phố đã được chuẩn hóa mạnh mẽ. Toàn ngành hiện có hơn 80.000 giáo viên, trong đó hàng ngàn người có trình độ sau đại học. Đó không chỉ là sự tăng lên về số lượng mà còn là bước chuyển về chất lượng nguồn nhân lực giáo dục.
Nhưng đi cùng với đó là những nỗi trăn trở. Áp lực thi cử ngày càng lớn, đặc biệt là kỳ thi vào lớp 10. Vẫn có sự chênh lệch giữa các loại hình trường học. Bên cạnh những ngôi trường hiện đại, còn đó những lớp học ở ngoại thành thiếu thốn. Bên cạnh những học sinh được tiếp cận chương trình quốc tế, vẫn có những em còn chật vật với điều kiện học tập. Và cả người thầy – chúng tôi – cũng đang đứng trước nhiều áp lực: đổi mới liên tục, yêu cầu ngày càng cao, trong khi thu nhập và điều kiện làm việc chưa phải lúc nào cũng tương xứng.
Có người hỏi tôi nếu được chọn lại nghề, tôi có tiếp tục làm giáo viên không? Tôi nghĩ mình vẫn sẽ chọn con đường này. Bởi tôi đã được chứng kiến một hành trình đặc biệt – từ những trang vở thời bao cấp đến những lớp học thời hội nhập. Tôi đã thấy học trò của thành phố mình trưởng thành, đã thấy giáo dục TP.HCM thay đổi từng ngày và chính mình cũng thay đổi. Giáo dục, suy cho cùng, đó là hành trình của con người, của những thế hệ đi qua, kế tiếp và tiếp tục viết nên tương lai.
50 năm là một chặng đường dài để nhìn lại, cũng là để khởi đầu cho những đổi thay phía trước. Với nền tảng vững chắc, giáo dục TP.HCM sẽ còn vươn xa hơn nữa, xứng đáng là “đầu tàu” của sự đổi mới cho giáo dục nước nhà.
Ngày 25-5, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.
Tại quyết định vừa ban hành, Bộ Khoa học và Công nghệ nêu rõ các hành vi vi phạm liêm chính khoa học gồm: ngụy tạo dữ liệu, kết quả nghiên cứu; giả mạo dữ liệu; đạo văn dưới mọi hình thức; ghi tên tác giả không đúng thực tế hoặc loại bỏ tác giả có đóng góp thực sự; cản trở, đe dọa, ép buộc, can thiệp vào quá trình đánh giá, phản biện, xét duyệt bản thảo công bố khoa học...
Các hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp bao gồm: che giấu rủi ro gây hậu quả nghiêm trọng; truyền bá thông tin sai sự thật, xuyên tạc kết quả nghiên cứu; không được sự đồng ý tự nguyện bằng văn bản hoặc các hình thức khác tương tự của đối tượng nghiên cứu khi nghiên cứu trên người; tiết lộ dữ liệu nhạy cảm thu thập trong nghiên cứu mà không có sự cho phép...
Trong đó, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết hành vi ngụy tạo dữ liệu, đạo văn, che giấu xung đột lợi ích hoặc làm sai lệch bản chất nghiên cứu là hành vi vi phạm nghiêm trọng liêm chính khoa học.
Hành vi vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp có nhiều mức độ khác nhau và có thể do lỗi vô ý hoặc lỗi cố ý của người vi phạm.
Do vậy, bộ yêu cầu cơ quan tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ có thể căn cứ vào vi phạm do vô ý hay cố ý, tính chất, mức độ, hậu quả của vi phạm để quy định biện pháp xử lý phù hợp.
Ví dụ như: nhắc nhở, phê bình; cảnh cáo bằng văn bản; yêu cầu cải chính, xin lỗi công khai; dừng giao chủ trì hoặc tham gia nhiệm vụ khoa học và công nghệ đang thực hiện; không cho phép chủ trì hoặc tham gia thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ vô thời hạn hoặc trong thời gian nhất định; yêu cầu rút bài báo/ấn phẩm khoa học có liên quan đến hành vi vi phạm;
Yêu cầu hoàn trả kinh phí đã nhận khi bài báo/ấn phẩm bị rút hoặc bị kết luận vi phạm; thu hồi kinh phí và các danh hiệu, khen thưởng liên quan đến kết quả vi phạm; sửa đổi, hủy bỏ kết quả đánh giá nhiệm vụ khoa học và công nghệ.
Quy định vừa ban hành yêu cầu người tham gia nghiên cứu sử dụng trí tuệ nhân tạo cần đảm bảo 6 yêu cầu.
Thứ nhất, không sử dụng trí tuệ nhân tạo tạo dữ liệu giả, ảnh giả hoặc tài liệu tham khảo không có thật.
Thứ hai, không sử dụng tài liệu do trí tuệ nhân tạo tạo ra chưa kiểm chứng làm tài liệu tham khảo.
Thứ ba, cung cấp đầy đủ tên công cụ, phiên bản, phạm vi sử dụng trí tuệ nhân tạo được sử dụng trong quá trình nghiên cứu khoa học; ghi rõ các nội dung nghiên cứu được hoàn toàn tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo.
Thứ tư, không đưa dữ liệu mật/chưa công bố lên nền tảng trí tuệ nhân tạo trái quy định pháp luật.
Thứ năm, trí tuệ nhân tạo chỉ được coi là công cụ hỗ trợ và người sử dụng phải chịu trách nhiệm cuối cùng về các nội dung, sản phẩm, tài liệu do trí tuệ nhân tạo tạo ra.
Thứ sáu, các nội dung khác do cơ quan tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ bổ sung phù hợp với quy định của Đảng, Nhà nước.
Xem quyết định ban hành hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ tại đây.
10 chuyên đề ôn tập môn hóa học thuộc chương trình Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT đạt điểm cao năm 2026 do giáo viên Phạm Lê Thanh, Trường THPT Nguyễn Hiền (P.Bình Thới, TP.HCM) thực hiện được phát ở chuyên mục giáo dục trên các nền tảng: thanhnien.vn, fanpage Facebook và kênh YouTube của Báo Thanh Niên.
https://www.youtube.com/watch?v=-A7Ndw4zIxU
Trong chuyên đề 2 - Lớp vỏ electron nguyên tử - giáo viên hướng dẫn học sinh "làm chủ" lý thuyết về orbital và lớp/phân lớp electron. Học sinh sẽ "quét sạch" các "bẫy" lý thuyết thường gặp, hiểu rõ quy luật phân bố năng lượng để giải quyết nhanh gọn nhóm câu hỏi nhận biết - thông hiểu.
Trước đó, vào ngày 21.4, trong chuyên đề đầu tiên, giáo viên ôn tập về tổng quan về cấu tạo và lớp vỏ nguyên tử (hóa học 10). Xây dựng nền tảng vững chắc kiến thức hóa học nền tảng. Chuyên đề giúp học sinh tái hiện nhanh những vấn đề về cấu tạo hạt nhân, nguyên tử, nắm chắc các dạng bài tập về hạt cơ bản và đồng vị – những câu hỏi "ăn điểm" chắc chắn trong đề thi.
Từ 20.4 đến 23.5, vào các khung giờ cố định (16 giờ 30, 18 giờ 30 và 20 giờ 30) thứ hai đến thứ bảy hàng tuần, Báo Thanh Niên lần lượt phát sóng trực tiếp 88 chuyên đề Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT đạt điểm cao tại các địa chỉ thanhnien.vn, Facebook.com/thanhnien và YouTube Báo Thanh Niên.
88 chuyên đề ôn tập kiến thức do các giáo viên giàu kinh nghiệm tại TP.HCM xây dựng, gồm: Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, chuyên Trần Đại Nghĩa, Bùi Thị Xuân, Lê Quý Đôn, Marie Curie, Nguyễn Hiền, Quốc tế Á Châu… Qua mỗi chuyên đề ôn thi trực tuyến, giáo viên sẽ giúp học sinh tiết kiệm thời gian, tận dụng lợi thế của công nghệ để hứng thú với việc học, tích lũy kiến thức cho kỳ thi quan trọng sắp đến.
Sau các khung giờ nói trên, các chuyên đề vẫn xuất hiện trên các nền tảng thanhnien.vn, Facebook.com/thanhnien và YouTube Thanh Niên. Học sinh sử dụng bất kỳ thiết bị (điện thoại thông minh, máy tính cá nhân hay máy tính cố định) và chỉ cần kết nối internet đều có thể tiếp cận nội dung hệ thống kiến thức của 9 môn thi trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.
Lịch phát sóng tuần từ 20 đến 25.4 các chuyên đề ôn thi tốt nghiệp năm 2026
Hôm nay (22.4), Trường tiểu học Trần Hưng Đạo, phường Cầu Ông Lãnh, TP.HCM tổ chức lễ Giỗ tổ Hùng Vương, tưởng nhớ các Vua Hùng đã có công dựng nước. Trong tinh thần câu ca dao "Dù ai đi ngược về xuôi, nhớ ngày Giỗ tổ mùng mười tháng ba", các hoạt động trong lễ giỗ tổ thiêng liêng giáo dục tinh thần yêu nước cho các em học sinh.
Điểm đáng chú ý là tại buổi lễ, hoạt cảnh sân khấu hóa về truyền thuyết lễ Giỗ tổ Hùng Vương được các thầy cô giáo, các em học sinh Trường tiểu học Trần Hưng Đạo thể hiện tròn vai, nhiều cảm xúc. Thầy giáo vào vai Lạc Long Quân, cô giáo vào vai Âu Cơ, nhóm nam Rồng - dân Văn Lang và nhóm nữ Tiên - dân Văn Lang do các em học sinh thể hiện. Hoạt cảnh sân khấu hóa thể hiện bài bản, lớp lang, từ huyền thoại khởi nguồn; truyền thuyết trăm trứng - trăm con; sông núi chia tay, non nước Văn Lang, dấu ấn Lạc Hồng tới ơn đức Hùng Vương.
Hoạt cảnh kết thúc lại bằng phân đoạn ca múa ca khúc "Hùng Vương" của nhạc sĩ Thẩm Oánh. Trong tiếng nhạc trầm hùng, tiếng của người dẫn vang lên "Rực rỡ chói lòa linh khí của non sông. Một dãy sơn hà 4.000 năm gấm vóc. Nét tinh hoa sáng ngời hồn dân tộc. Kết tinh vĩnh hằng hai tiếng Việt Nam".
Tại lễ Giỗ tổ Hùng Vương, các đại biểu công tác tại UBND phường Cầu Ông Lãnh, thầy cô giáo trong ban giám hiệu nhà trường, tập thể giáo viên, nhân viên, các em học sinh cùng dâng hương, tưởng nhớ các Vua Hùng có công dựng nước, ôn lại câu chuyện lịch sử cội nguồn dân tộc, từ đó bồi đắp tình yêu quê hương Tổ quốc, khát vọng dựng xây đất nước.
Chia sẻ với PV Báo Thanh Niên, thầy Trần Quốc Long Xuyên, tổ trưởng chuyên môn khối 4, Trường tiểu học Trần Hưng Đạo, cho biết cùng với lễ giỗ tổ Hùng Vương, trong nhiều dịp, sân khấu hóa cũng góp phần truyền tải nhiều câu chuyện giáo dục. Như tại lễ Húy kỵ Đức Thánh Trần Hưng Đạo (diễn ra vào ngày 20.8 âm lịch), tức là vào khoảng tháng 9 hoặc tháng 10 dương lịch hằng năm; tại ngày hội của trường, các vở kịch được dàn dựng theo các chủ đề cụ thể. Hay trong hoạt động trải nghiệm, các tổ khối tự dàn dựng các vở kịch ngắn theo chủ điểm để từ đó mang đến cho học sinh nhiều bài học.
"Với đặc điểm tâm lý học sinh tiểu học thì việc giáo dục qua hình thức trực quan giúp học sinh tiếp thu tốt hơn. Đồng thời, khi học sinh được hóa thân vào nhân vật từ những câu chuyện đã đọc, hiệu quả giáo dục và tính trải nghiệm được nâng cao rõ rệt. Đặc biệt, các hoạt cảnh sân khấu khóa giúp truyền tải ý nghĩa về văn hóa và lịch sử một cách sinh động, góp phần giáo dục phẩm chất, phát triển năng lực học sinh theo chương trình Giáo dục phổ thông 2018", thầy Long Xuyên chia sẻ.
Đạo diễn Huỳnh Tấn Phát, người đứng sau thành công của hoạt cảnh sân khấu hóa lễ Giỗ tổ Hùng Vương hôm nay, cho biết các thầy cô giáo, các em học sinh chỉ có 5 buổi trưa (mỗi buổi khoảng 2 tiếng) để tập dượt cho buổi biểu diễn. Song, mọi người đã rất nỗ lực, tiết mục mang lại nhiều cảm xúc cho người xem.
"Sân khấu học đường có vai trò khá tích cực, đây là cách giáo dục trực quan cho các em học sinh. Ngoài những bài học lịch sử, câu chuyện trong sách giáo khoa, nếu các em được xem trực tiếp trên sân khấu, được "chạm" vào nhiều hình ảnh, từ đó dễ nhớ hơn những câu chữ đơn thuần, dễ mường tượng ra được câu chuyện lịch sử sinh động để hiểu hơn về thế hệ cha ông ta ngày xưa", đạo diễn Huỳnh Tấn Phát chia sẻ.
