Testosterone là một hormone steroid, được sản xuất chủ yếu ở tinh hoàn và buồng trứng. Tuyến thượng thận cũng tạo ra một lượng nhỏ hormone này. Trong giai đoạn dậy thì, testosterone là một trong những yếu tố chính thúc đẩy các thay đổi về thể chất ở nam giới như phát triển cơ bắp, thay đổi giọng nói và mọc tóc.
Duy trì testosterone ở mức khỏe mạnh rất quan trọng đối với sức khỏe tổng thể, chức năng tình dục và sức mạnh cơ bắp. Dưới đây là 7 cách giúp tăng testosterone tự nhiên.
Tập thể dục và nâng tạ
Tập thể dục là một trong những cách hiệu quả để phòng ngừa nhiều bệnh liên quan đến lối sống. Không chỉ vậy, nó còn có thể tăng cường mức testosterone.
Vận động tác động đến mức testosterone khác nhau tùy thuộc vào một số yếu tố, bao gồm loại bài tập và cường độ tập luyện. Tập luyện sức mạnh như nâng tạ làm tăng mức testosterone trong ngắn hạn. Tập luyện cường độ cao ngắt quãng (HIIT) cũng có thể mang đến hiệu quả ở mức độ nhất định.
Ăn thực phẩm giàu protein, chất béo và carbohydrate
Thực phẩm bạn ăn có thể ảnh hưởng đến mức testosterone cũng như các hormone khác. Ăn đủ protein có thể giúp duy trì mức testosterone khỏe mạnh đồng thời hỗ trợ giảm mỡ. Mặc khác, ăn kiêng liên tục hoặc ăn quá nhiều có thể làm rối loạn mức testosterone.
Nam giới nên duy trì chế độ ăn uống cân bằng, đầy đủ chất dinh dưỡng, chủ yếu dựa trên thực phẩm nguyên chất. Sự cân bằng lành mạnh giữa protein, chất béo và carbohydrate có thể giúp tối ưu hóa mức độ hormone, hỗ trợ sức khỏe tổng thể.
Một số nhóm thực phẩm có thể hỗ trợ duy trì mức testosterone tự nhiên, bao gồm trái cây và rau củ nhiều màu sắc, các loại hạt, hàu, cá béo, quả bơ… Hạn chế tiêu thụ thịt đỏ, đường tinh luyện, thực phẩm chế biến sẵn vì chúng có thể làm tăng tích tụ mỡ và thúc đẩy sản xuất enzyme aromatase – loại enzyme chuyển testosterone thành estrogen.
Giảm căng thẳng và mức độ cortisol
Căng thẳng kéo dài có thể làm gia tăng hormone cortisol, từ đó giảm nồng độ testosterone trong cơ thể. Hai loại hormone này thường có mối quan hệ đối nghịch, nghĩa là khi cortisol tăng cao, testosterone có xu hướng giảm xuống.
Ngoài ra, mức cortisol cao còn có thể khiến bạn ăn nhiều hơn, dễ tăng cân và tích tụ mỡ, đặc biệt là mỡ nội tạng. Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến chuyển hóa mà còn tác động tiêu cực đến nồng độ testosterone. Để duy trì sức khỏe tổng thể, cân bằng hormone cần kiểm soát căng thẳng hiệu quả bằng cách vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc và áp dụng các phương pháp thư giãn…
Ngủ đủ giấc, chất lượng
Chất lượng giấc ngủ cũng có thể ảnh hưởng lớn đến nồng độ testosterone. Ngủ không đủ giấc có thể liên quan đến nồng độ testosterone thấp hơn. Người trưởng thành đặt mục tiêu ngủ 7-9 giờ mỗi đêm, ưu tiên thiền, hít thở sâu và tránh uống đồ uống chứa caffeine gần giờ đi ngủ.
Tránh các hóa chất giống estrogen
Một số yếu tố khác cũng có thể ảnh hưởng đến nồng độ hormone trong cơ thể. Tiếp xúc nhiều với các hóa chất giống estrogen cũng có thể ảnh hưởng đến nồng độ testosterone như bisphenol-A (BPA), paraben và các hóa chất khác có trong một số loại nhựa.
Tăng lượng vitamin D
Vitamin D là một vi chất dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong nhiều khía cạnh của sức khỏe. Mức vitamin D thấp có thể liên quan đến mức testosterone thấp hơn. Ở người thiếu hụt, bổ sung vitamin D làm tăng mức testosterone đồng thời hỗ trợ cải thiện tình trạng rối loạn cương dương.
Để duy trì mức vitamin D khỏe mạnh, nam giới nên tiếp xúc với ánh nắng mặt trời buổi sáng thường xuyên hoặc cân nhắc bổ sung vitamin D3 theo chỉ dẫn của chuyên gia chăm sóc sức khỏe.
Uống quá nhiều rượu có thể làm giảm nồng độ testosterone. Nồng độ testosterone có thể giảm nhanh chóng chỉ sau 30 phút khi rượu vào cơ thể. Uống nhiều rượu còn có nguy cơ dẫn đến giảm chức năng tinh hoàn và teo tinh hoàn.
Những hộp cơm trắng được nấu sẵn, chia phần rồi xếp gọn trong tủ lạnh đang trở thành lựa chọn quen thuộc của nhiều người bận rộn. Chỉ cần vài phút hâm nóng, họ đã có bữa ăn nhanh gọn, tiết kiệm thời gian.
Trên mạng xã hội, thói quen này còn được lan truyền như một cách ăn uống “lành mạnh”, hỗ trợ giảm cân nhờ quá trình hình thành tinh bột kháng khi cơm được làm lạnh.
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cơm sau khi nấu chín và để nguội, đặc biệt khi được làm lạnh trong khoảng 8 đến 12 giờ, có thể hình thành một phần tinh bột kháng.
Đây là loại tinh bột không bị tiêu hóa ở ruột non mà đi xuống ruột già, trở thành nguồn thức ăn cho hệ vi sinh đường ruột. Nhờ đó, cơm để lạnh có thể giúp giảm chỉ số đường huyết so với cơm nóng, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và góp phần cải thiện sức khỏe tiêu hóa.
Tuy nhiên, BS Hoàng nhấn mạnh đây không phải là “thần dược” cho giảm cân hay kiểm soát đường huyết. Lợi ích chỉ có ý nghĩa khi người dùng ăn với lượng phù hợp, kết hợp chế độ ăn cân đối và bảo quản đúng cách.
Rủi ro lớn nhất không nằm ở việc cho cơm vào tủ lạnh, mà nằm ở quá trình xử lý trước và sau khi bảo quản.
Một trong những tác nhân đáng lo là vi khuẩn Bacillus cereus, thường tồn tại sẵn trong gạo. Khi cơm nấu xong bị để ở nhiệt độ phòng quá lâu, vi khuẩn này có thể phát triển và sinh độc tố. Đáng chú ý, độc tố này có khả năng chịu nhiệt, nên việc hâm nóng lại không bảo đảm loại bỏ hoàn toàn nguy cơ ngộ độc thực phẩm.
Ngoài ra, cơm để quá lâu dễ mất nước, khô cứng, khó tiêu, đặc biệt không phù hợp với người có hệ tiêu hóa kém, người già hoặc trẻ nhỏ.
Nhiều người lo ngại cơm để lạnh sẽ mất hết dinh dưỡng. Theo các chuyên gia, tủ lạnh không phải là nguyên nhân chính. Cơm trắng vốn không chứa nhiều vitamin C hay vitamin A, nên sự thay đổi ở hai nhóm này không đáng kể. Thành phần dễ bị ảnh hưởng hơn là vitamin nhóm B như B1, B2, B3.
Tuy nhiên, phần lớn hao hụt đã xảy ra trong quá trình nấu. Việc bảo quản lạnh chỉ làm giảm nhẹ. Ngược lại, hâm nóng nhiều lần mới là yếu tố khiến vitamin suy giảm rõ hơn. Vitamin B1 có thể giảm 10 đến 30% nếu cơm bị hâm đi hâm lại nhiều lần.
Chuyên gia khuyến cáo, người dân có thể nấu cơm trước và bảo quản trong tủ lạnh, nhưng cần tuân thủ nguyên tắc an toàn thực phẩm. Không để cơm ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ sau khi nấu. Tốt nhất, nên làm nguội nhanh và cho vào tủ lạnh trong vòng 1 giờ.
Cơm cần được đựng trong hộp kín hoặc túi zip, tránh để lẫn với thực phẩm sống. Nhiệt độ tủ lạnh nên duy trì dưới 5 độ C. Thời gian sử dụng phù hợp là trong vòng 24 đến 48 giờ, không nên kéo dài nhiều ngày.
Trước khi ăn, cơm cần được hâm nóng kỹ, đạt trên 75 độ C. Không nên hâm đi hâm lại nhiều lần. Nếu cơm có mùi chua, nhớt, đổi màu hoặc có dấu hiệu bất thường, cần bỏ ngay thay vì tiếc rẻ sử dụng.
Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health, hiếm muộn không phải câu chuyện của riêng phụ nữ. Thực tế, nguyên nhân từ nam giới chiếm khoảng 20-30% và góp phần vào khoảng 50% các trường hợp hiếm muộn nói chung. Áp lực tâm lý, sự e ngại và thói quen tự đổ lỗi thường khiến phái mạnh chậm trễ trong việc thăm khám, dẫn đến việc bỏ lỡ "thời điểm vàng" để điều trị.
Dưới đây là những bệnh lý nam khoa phổ biến có thể tước đi khả năng làm cha của nam giới nếu không được can thiệp kịp thời.
Giãn tĩnh mạch thừng tinh
Giãn tĩnh mạch thừng tinh là tình trạng các tĩnh mạch quanh tinh hoàn bị giãn, gây ứ trệ tuần hoàn và làm tăng nhiệt độ tại bìu, khiến môi trường sinh tinh bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Bệnh xuất hiện ở khoảng 15% nam giới nói chung, nhưng chiếm tới 35% ở nhóm hiếm muộn nguyên phát. Triệu chứng thường rất mơ hồ như: nặng bìu, tức nhẹ khi đứng lâu hoặc vận động mạnh. Nhiều người chỉ phát hiện khi tình cờ sờ thấy "búi giun" ở bìu.
Dù không phải ai mắc bệnh cũng vô sinh, nhưng đây là nguyên nhân có thể can thiệp được để cải thiện chất lượng tinh trùng nếu được đánh giá đúng mức độ.
Viêm nhiễm đường sinh dục
Các tình trạng viêm mào tinh, viêm tinh hoàn hay viêm tuyến tiền liệt thường bị nam giới xem nhẹ và tự điều trị bằng thuốc giảm đau, kháng sinh qua loa.
Tuy nhiên, viêm nhiễm không chỉ gây đau đớn mà còn làm biến đổi môi trường tinh dịch, giảm khả năng di động của tinh trùng. Nguy hiểm hơn, viêm nhiễm mạn tính có thể để lại sẹo gây tắc ống dẫn tinh. Số liệu cho thấy khoảng 15% trường hợp hiếm muộn nam có liên quan đến nhiễm trùng đường sinh dục. Các dấu hiệu như tiểu buốt, xuất tinh ra máu hoặc đau bìu tái diễn là lời cảnh báo không nên bỏ qua.
Biến chứng quai bị
Nhiều người lầm tưởng quai bị là bệnh trẻ con, khỏi là hết. Thực tế, nếu quai bị xảy ra sau tuổi dậy thì và biến chứng viêm tinh hoàn, nguy cơ vô sinh là rất lớn.
Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ suy giảm khả năng sinh sản chiếm khoảng 13% sau viêm tinh hoàn do quai bị. Đặc biệt, nếu bị viêm cả hai bên, tỷ lệ vô sinh có thể lên tới 30-87%. Bác sĩ Duy khuyến cáo những người có tiền sử này nên chủ động làm tinh dịch đồ sớm thay vì chờ đợi đến khi kết hôn mới lo lắng.
Tinh hoàn ẩn
Tinh hoàn cần môi trường mát hơn thân nhiệt để sản xuất tinh trùng. Do đó, nếu tinh hoàn không xuống bìu đúng vị trí mà nằm trong ổ bụng hoặc ống bẹn, các tế bào sinh tinh sẽ bị tổn thương vĩnh viễn.
Tỷ lệ vô sinh ở người có tinh hoàn ẩn một bên là khoảng 32%, và con số này tăng gấp đôi nếu bị cả hai bên, kể cả khi đã phẫu thuật đưa xuống bìu. Việc phát hiện và phẫu thuật sớm ở trẻ nhỏ là chìa khóa quyết định khả năng làm cha khi trưởng thành.
Xoắn tinh hoàn
Đây là một cấp cứu nam khoa khẩn cấp. Khi tinh hoàn bị xoắn, mạch máu nuôi dưỡng bị tắc nghẽn hoàn toàn. Nếu không được tháo xoắn trong vòng vài giờ đầu, tinh hoàn sẽ hoại tử và phải cắt bỏ.
Ngay cả khi được cứu kịp thời, di chứng vẫn có thể tồn tại. Một nghiên cứu cho thấy 64% bệnh nhân sau xoắn tinh hoàn có bất thường về tinh trùng và 39% bị giảm khả năng sinh sản. Khi có dấu hiệu đau bìu đột ngột, dữ dội kèm buồn nôn, nam giới cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.
Ung thư tinh hoàn
Ung thư tinh hoàn thường tấn công nam giới trẻ tuổi. Dù tỷ lệ chữa khỏi rất cao, nhưng quá trình hóa trị, xạ trị có thể tiêu diệt khả năng sản xuất tinh trùng.
Hơn 50% bệnh nhân đã có tình trạng tinh trùng ít trước khi điều trị. Vì vậy, việc tư vấn lưu trữ tinh trùng (trữ lạnh) trước khi can thiệp ung thư là bước cực kỳ quan trọng nhưng thường bị bỏ qua trong lúc bệnh nhân đang lo lắng về tính mạng.
Suy tuyến yên, tăng prolactin hoặc suy sinh dục đều ảnh hưởng trực tiếp đến trục nội tiết nam giới. Một sai lầm phổ biến hiện nay là việc nam giới tự ý bổ sung testosterone ngoại sinh để "tăng bản lĩnh".
Hành động này có thể gây tác dụng ngược, ức chế quá trình sinh tinh tự nhiên của cơ thể, khiến nam giới có thể "mạnh" hơn về nhu cầu nhưng lại không có tinh trùng trong tinh dịch.
Bác sĩ Duy nhấn mạnh điều đáng tiếc nhất không phải là bệnh nặng, mà là để quá lâu. Để bảo vệ khả năng làm cha, nam giới cần thực hiện song song hai việc:
Bệnh viện Tim mạch Lục Thành vừa tiếp nhận một bệnh nhân nữ 23 tuổi trong tình trạng suy nhược nghiêm trọng. Với chiều cao 1,7 m, cô gái này hiện chỉ nặng 44 kg. Trước đó, từ mức cân nặng 55 kg - con số lý tưởng trong mắt nhiều người, cô đã tự ý tiêm các loại "kim giảm cân" (thuốc giảm cân dạng tiêm) đang gây sốt trên mạng xã hội để theo đuổi thân hình "người giấy". Chỉ trong vòng 2 tháng, cô sụt tới 11 kg, khiến cơ thể biến dạng và mất kinh nguyệt.
Bác sĩ Ngô Nghiên, Trưởng khoa Dinh dưỡng lâm sàng của bệnh viện, cho biết kết quả phân tích thành phần cơ thể của bệnh nhân khiến đội ngũ y tế phải giật mình. Tổng lượng mỡ toàn thân của cô gái chỉ còn khoảng 8 kg, trong khi mức trung bình khỏe mạnh ở phụ nữ trưởng thành dao động từ 11 đến 16 kg.
Bên cạnh việc thiếu hụt mỡ trầm trọng, tình trạng mất cơ (muscle wasting) diễn ra nặng nề khiến các chức năng cơ bản của cơ thể gần như sụp đổ. Việc nhịn ăn cực đoan kết hợp với lạm dụng thuốc trong thời gian dài không chỉ khiến cô luôn trong trạng thái kiệt sức mà còn dẫn đến rối loạn nội tiết tố nghiêm trọng, biểu hiện rõ nhất là tình trạng mất kinh kéo dài.
Đáng ngại hơn, bác sĩ Ngô Nghiên chỉ ra rằng ngay cả khi cơ thể đã phát ra những tín hiệu cầu cứu khẩn cấp, cô gái vẫn khăng khăng cho rằng mình "chưa đủ gầy". Đây là dấu hiệu điển hình của việc giảm cân không lành mạnh, thậm chí đã chớm sang hội chứng Mặc cảm ngoại hình (Body Dysmorphic Disorder). Ở trạng thái này, người bệnh có nhận thức sai lệch về ngoại hình của bản thân, không thể đánh giá khách quan về cân nặng và vẻ ngoài.
Bác sĩ Ngô đưa ra lời cảnh báo đanh thép rằng việc giảm cân phải dựa trên cơ sở khoa học. Người dân tuyệt đối không được chạy theo trào lưu, tự ý sử dụng các loại thuốc hoặc tiêm các hoạt chất giảm cân khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
"Giảm cân cực đoan không mang lại vẻ đẹp khỏe mạnh mà chỉ dẫn đến những tổn thương không thể đảo ngược như loãng xương, suy giảm chức năng sinh sản và rối loạn chuyển hóa", bác sĩ Ngô nhấn mạnh.
Hiện tại, cô gái phải điều trị cả về dinh dưỡng lẫn tâm lý tại bệnh viện. Tuy nhiên, hành trình hồi phục được dự báo sẽ còn rất gian nan.
Sự việc làm bùng nổ những cuộc thảo luận gay gắt trên các nền tảng mạng xã hội tại Trung Quốc. Nhiều cư dân mạng bày tỏ sự xót xa: "Gầy không đồng nghĩa với đẹp, khỏe mạnh mới là số một", "Gầy mà không do vận động chỉ là một trạng thái bệnh lý", "Xin đừng tạo thêm áp lực về hình thể cho phụ nữ nữa".
