Tàu ngầm không tháp chỉ huy của Trung Quốc lần đầu xuất hiện trong ảnh vệ tinh hôm 1/6, khi neo đậu ở cầu cảng tại nhà máy đóng tàu Giang Nam thuộc thành phố Thượng Hải. Chuyên trang hải quân Naval News nhận định chiến hạm có mặt ở vị trí hiện tại từ cuối tháng 5.
Chưa rõ nhiệm vụ và hệ thống động lực của tàu ngầm này, cũng như liệu nó có người lái hay không.
H. I. Sutton, chuyên gia về hải quân, ước tính tàu ngầm mới của Trung Quốc có chiều dài khoảng 120 m và rộng 10-11 m, lớn hơn các tàu ngầm diesel-điện và thậm chí dài hơn một số mẫu tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân.
Để so sánh, tàu ngầm hạt nhân tấn công lớp Type-093 Trung Quốc có chiều dài 108-110 m và rộng 11 m, trong khi lớp Virginia của Mỹ dài khoảng 115 m và rộng hơn 10 m.
Tàu ngầm không tháp chỉ huy có thể dùng hệ thống đẩy phản lực dòng nước (pump-jet). Thiết kế này có nhiều ưu điểm như tốc độ cao và độ ồn thấp hơn so với chân vịt, tăng khả năng ẩn mình của tàu ngầm, đạt hiệu quả cao hơn ở mọi dải tốc độ, mang lại nhiều lợi ích khi hoạt động ở những vùng biển nông hoặc gần bờ.
Tuy nhiên, pump-jet thường nặng nề, phức tạp và tốn kém hơn nhiều so với động cơ chân vịt truyền thống.
Phương tiện dường như có cánh lái đuôi hình chữ X, thiết kế lần đầu xuất hiện trên tàu ngầm Trung Quốc vào năm 2024.
“Kiểu bố trí này giúp tàu có độ cơ động và hiệu quả cao, an toàn hơn so với thiết kế cánh lái chữ thập truyền thống. Cánh lái đuôi hình chữ X là đặc điểm liên quan đến tàu ngầm hạt nhân tấn công thế hệ mới của Trung Quốc, được đặt biệt danh Type-095”, Joseph Trevithick, biên tập viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, nhận xét.
Trevithick đánh giá không có tháp chỉ huy là yếu tố đáng chú ý nhất của tàu ngầm Trung Quốc, khi thiết kế tổng thể được tối ưu hóa đáng kể nhờ loại bỏ cấu trúc lớn nhô khỏi thân tàu.
“Điều này triệt tiêu tối đa lực cản, tăng tốc độ và khả năng cơ động khi lặn, giúp tàu ngầm hoạt động êm và khó bị phát hiện hơn, ngay cả khi di chuyển với tốc độ cao. Đây là tính năng đặc biệt hữu ích khi con tàu phải đối mặt với nhiều mối đe dọa”, Trevithick cho biết.
Tuy nhiên, thiếu tháp chỉ huy cũng dẫn tới một số hạn chế. Trên tàu ngầm truyền thống, đây là nơi lắp kính tiềm vọng, cảm biến, ăng-ten và ống thở để phương tiện có thể thông khí mà không cần nổi lên.
Khi di chuyển ở trạng thái nổi, tháp chỉ huy cũng giúp thủy thủ đoàn định hướng và quan sát xung quanh, hỗ trợ bảo vệ lực lượng tại chỗ và nhận hàng tiếp tế. Một số tàu ngầm của Nga và Mỹ có tháp chỉ huy được gia cố để xuyên thủng lớp băng dày nhiều mét, cho phép nổi lên ở vùng cực.
“Tàu ngầm mới xuất hiện ở Trung Quốc dường như tập trung vào hoạt động trong lòng biển và cách xa mặt nước, nơi tháp chỉ huy và các bộ phận liên quan ít cần thiết hơn. Thiết kế của con tàu cũng tập trung vào cải thiện hiệu suất, trong đó có khả năng di chuyển nhanh nhất có thể”, Trevithick cho hay.
Một tàu ngầm không tháp chỉ huy, có chiều dài 45 m, rộng khoảng 4,5 m và cánh đuôi hình chữ thập truyền thống, từng xuất hiện tại nhà máy Giang Nam hồi năm 2018. Trung Quốc dường như chế tạo con tàu để thử nghiệm và đánh giá về thiết kế mới.
Tại triển lãm hàng không ở thành phố Chu Hải năm 2024, Tập đoàn Đóng tàu Nhà nước Trung Quốc (CSSC) cũng trưng bày mô hình tàu ngầm không người lái dùng động cơ diesel-điện với kích thước lớn chưa từng có. Thiết kế tổng thể của mô hình có nhiều điểm tương đồng với nguyên mẫu ở nhà máy Giang Nam.
Theo CSSC, tàu ngầm không người lái (UUV) có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ như tấn công chiến hạm đối phương, rải thủy lôi, hỗ trợ lực lượng đặc nhiệm và phóng UUV nhỏ hơn.
Các nhà máy đóng tàu trên thế giới và hải quân nhiều nước từng nghiên cứu thiết kế tàu ngầm với tháp chỉ huy thấp trong quá khứ, song chúng thường chỉ dừng lại trên lý thuyết hoặc trải qua thử nghiệm hạn chế.
"Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) đã phá hủy một oanh tạc cơ chiến lược Tu-95 tại căn cứ Engels, loại máy bay Nga từng sử dụng để tiến hành các cuộc tấn công tên lửa nhằm vào đất nước chúng ta. Căn cứ này cách biên giới Ukraine khoảng 800 km", Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết trên X ngày 17/7.
Video do Tổng thống Zelensky đăng tải được lấy từ mạng xã hội, quay cảnh thành phố về đêm nhìn từ trên cao, cho thấy khoảnh khắc tiếng nổ phát ra và cột lửa bốc lên ở phía xa.
Tổng thống Zelensky cho biết lực lượng Ukraine "đang tự vệ một cách chính đáng và chủ động". Ông thêm rằng Ukraine cũng đã tấn công các cơ sở thuộc ngành dầu mỏ của Nga, cùng nhiều mục tiêu tại những khu vực mà Nga đang kiểm soát tại Ukraine.
SBU ngày 17/7 xác nhận lực lượng này đã triển khai các máy bay không người lái (drone) tầm xa để tấn công mục tiêu. Chiến dịch được thực hiện trong nỗ lực làm suy giảm năng lực quân sự và kinh tế của Nga, theo các nhiệm vụ do Tổng thống Zelensky đề ra.
"Chiếc Tu-95 đã hư hại nghiêm trọng, phần đuôi bị xé rời hoàn toàn", SBU thông báo. "Mỗi máy bay ném bom chiến lược bị loại khỏi vòng chiến đồng nghĩa hàng chục tên lửa sẽ không còn được phóng vào các thành phố của Ukraine".
Theo Kiev Post, đợt tập kích căn cứ không quân Engels, tỉnh Saratov, diễn ra vào sáng sớm ngày 16/7. Cư dân thành phố Engels và Saratov gần đó cho biết đã có nhiều drone bay tầm thấp xuất hiện, sau đó là loạt tiếng nổ vang lên.
Hãng tin Nga Astra phân tích các hình ảnh và video trên mạng xã hội, xác nhận đã có một vụ hỏa hoạn ở sân bay quân sự Engels. Tuy nhiên, hãng chưa rõ thiệt hại cụ thể với máy bay, kho đạn hay các hạ tầng quân sự khác.
Bộ Quốc phòng Nga chưa bình luận về các thông tin.
Căn cứ không quân Engels là nơi đóng quân duy nhất của phi đội oanh tạc cơ chiến lược Tu-160, cùng hàng chục máy bay Tu-22M3 và Tu-95MS.
Đây là nơi không quân Nga triển khai những đợt tấn công bằng tên lửa hành trình tầm xa nhằm vào lãnh thổ Ukraine. Các oanh tạc cơ chiến lược ở Engels cũng có khả năng mang vũ khí hạt nhân, đóng vai trò là một trong ba trụ cột răn đe hạt nhân của Nga.
"Tập đoàn quốc phòng nhà nước Ukroboronprom đã bố trí kho đạn ở thành phố Vyshneve, bất chấp luật pháp và Bộ tư lệnh Tối cao quân đội Ukraine đã cấm điều này", Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết hôm 11/7 và tuyên bố các lãnh đạo doanh nghiệp sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự.
Tập đoàn Công nghiệp Quốc phòng Ukraine (Ukroboronprom) là nhà sản xuất vũ khí lớn nhất của nước này, cũng là một trong 50 doanh nghiệp lớn nhất thế giới trong lĩnh vực công nghiệp vũ khí. Ukroboronprom quản lý nhiều công ty phụ trách phát triển, sản xuất, bán hàng, sửa chữa, hiện đại hóa vũ khí và đạn dược, cũng như hợp tác kỹ thuật quân sự với nước ngoài.
Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) đã xác định những người chịu trách nhiệm, trong đó có lãnh đạo hai công ty thuộc Ukroboronprom. Các phó giám đốc tập đoàn và một số quan chức khác cũng đang bị điều tra, danh tính của họ chưa được công bố.
Tổng thống Zelensky yêu cầu SBU phối hợp với lực lượng hành pháp để điều tra, kêu gọi các doanh nghiệp quốc phòng Ukraine không để tái diễn sự việc tương tự. "Chúng ta có những quy định về địa điểm phù hợp để cất trữ vũ khí và đạn dược, phải đảm bảo không có khu dân cư gần đó. Quá trình khôi phục thiệt hại phải diễn ra nhanh hơn, không chỉ riêng Vyshneve", ông cho hay.
Tuy nhiên, Tổng thống Zelensky và giới chức Ukraine chưa công bố những vũ khí nào được cất giữ tại nhà kho ở Vyshneve.
"Vẫn còn rất nhiều việc phải giải quyết. Chúng tôi không chỉ khắc phục hậu quả của trận tập kích mà còn phải xây dựng lại từng ngôi nhà, con phố và trả lại cho người dân cuộc sống bình thường lẫn cảm giác an toàn", tỉnh trưởng Kiev Mykola Kalashnyk nói hôm 11/7.
Quân đội Nga hôm 6/7 tập kích hàng loạt mục tiêu ở thủ đô Kiev và tỉnh cùng tên, trong đó có Nhà máy Chế tạo máy Zhulyany (Vizar) tại thành phố Vyshneve. Đây được cho là nơi sản xuất linh kiện cho tên lửa diệt hạm R-360 Neptune, cũng như tên lửa 5V55 và 48N6 cho tổ hợp phòng không S-300.
Video được người dân Vyshneve ghi hình cho thấy quầng lửa lớn bốc lên từ khu vực nhà máy Vizar, kèm theo hàng loạt vụ nổ thứ cấp và nhiều mảnh vỡ bắn ra xung quanh. Ít nhất hai vật thể phóng lên từ hiện trường rồi lao xuống khu chung cư ở khá xa, dường như là tên lửa bị kích hoạt do vụ nổ.
Gần 500 cư dân tại Vyshneve đã phải sơ tán do nguy cơ tiếp tục xảy ra nổ thứ cấp. Thủ tướng Yuliia Svyrydenko cho biết khoảng 130.000 m2 nhà dân đã bị hư hỏng, thêm rằng đây là thiệt hại lớn nhất đối với các khu dân cư tại Ukraine kể từ khi xung đột bùng phát.
Cơ quan Ứng phó Tình trạng Khẩn cấp Ukraine phải điều động 300 nhân viên tới hiện trường để giải quyết hậu quả.
Igor Mosiychuk, cựu nghị sĩ quốc hội Ukraine, cho biết tên lửa Nga đã đánh trúng "kho chứa đạn chùm và đạn pháo chứa uranium nghèo", khẳng định vật liệu này không gây ra mức phóng xạ nguy hiểm nhưng đã làm các vụ nổ trở nên mạnh hơn.
Theo ông Mosiychuk, cư dân địa phương được yêu cầu ở trong nhà và đóng kín cửa sổ sau vụ tấn công. "Tôi không biết tên khốn nào đã cho phép đặt kho đạn ở ngoại ô Kiev", cựu nghị sĩ Ukraine cho hay và kêu gọi cách chức Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov.
Theo tìm hiểu của Tuổi Trẻ, việc thu phí bản quyền âm nhạc tại các cơ sở kinh doanh, hàng, quán ở nhiều nước trên thế giới diễn ra linh hoạt, tùy thuộc nhiều yếu tố.
Chẳng hạn, tại Anh, một quán cà phê khoảng 30 chỗ ngồi thường phải trả từ 350 - 700 bảng Anh mỗi năm (tương đương khoảng 12,5 - 25 triệu đồng). Một nhà hàng khoảng 80 chỗ ngồi đóng mức phí khoảng 700 - 1.400 bảng Anh, tương đương 25 - 50 triệu đồng mỗi năm.
Tại Mỹ, chi phí cấp phép âm nhạc cho một quán cà phê nhỏ dao động khoảng 200 - 500 USD/năm (khoảng 5,2 - 13 triệu đồng). Còn một nhà hàng quy mô trung bình phải chi từ 500 - 1.500 USD, tương đương 13 - 39 triệu đồng mỗi năm.
Đối với khách sạn, mức phí cao hơn do âm nhạc được sử dụng tại nhiều khu vực như sảnh, nhà hàng, hồ bơi hay phòng gym. Một khách sạn cỡ nhỏ khoảng 40 phòng tại Anh có thể phải trả 1.500 - 4.000 bảng Anh/năm (khoảng 54 - 143 triệu đồng), còn tại Mỹ mức phí dao động 1.200 - 3.500 USD/năm, tương đương 31 - 91 triệu đồng.
Các con số trên chỉ mang tính tham khảo. Chi phí bản quyền thực tế phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như quy mô cơ sở, sức chứa, thời gian hoạt động, số khu vực phát nhạc và biểu phí do từng tổ chức quản lý quyền tác giả áp dụng.
Ngoài ra, đây là phí bản quyền âm nhạc, tách biệt với chi phí thuê bao các dịch vụ phát nhạc như Spotify hay YouTube Premium.
Chia sẻ với Tuổi Trẻ, phó giáo sư Nguyễn Văn Thăng Long, Phó chủ nhiệm bộ môn truyền thông chuyên nghiệp (Đại học RMIT Việt Nam), trong bối cảnh phần lớn hàng quán ở Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông Long cho rằng cần có cách triển khai phù hợp để cân bằng giữa việc bảo vệ quyền tác giả và khả năng chi trả của doanh nghiệp.
Theo đó, có thể thí điểm tại một số địa phương có điều kiện quản lý tốt trước khi áp dụng trên diện rộng; tiếp tục xác định mức phí dựa trên quy mô khai thác và khả năng chi trả, đồng thời bổ sung tiêu chí theo khu vực địa lý hoặc loại đô thị.
Bên cạnh đó, nên có ngưỡng miễn hoặc giảm phí cho các cơ sở siêu nhỏ, đặc biệt ở khu vực nông thôn, và xây dựng lộ trình tăng phí trong 3-5 năm để doanh nghiệp có thời gian thích ứng và đưa chi phí bản quyền vào cấu trúc giá.
“Thay vì chỉ dùng chế tài phạt hay ép buộc ngay từ đầu, cần giúp các chủ quán hiểu rằng âm nhạc là một loại tài sản giúp họ kiếm tiền, và trả tiền cho âm nhạc là đầu tư cho trải nghiệm khách hàng”, phó giáo sư này đề xuất.
Đối với doanh nghiệp kinh doanh (quán cà phê, nhà hàng), về ngắn hạn đây có thể là một phần chi phí phát sinh, gây khó khăn nhất định cho hoạt động kinh doanh. Nhưng đảm bảo bản quyền giúp doanh nghiệp hoạt động an tâm, chuyên nghiệp, tránh các rủi ro pháp lý. Khi có cơ chế rõ ràng, mức phí hợp lý, khoản chi này sẽ không còn là gánh nặng quá lớn và dần được tính toán kỹ hơn trong kế hoạch kinh doanh.
