Trong nhiều năm, các yếu tố nguy cơ của đột quỵ thường được xác định dựa trên lối sống và tình trạng sức khỏe ở tuổi trưởng thành, như béo phì, hút thuốc hay tăng huyết áp. Tuy nhiên, nghiên cứu mới do các nhà khoa học từ University of Gothenburg thực hiện đã mở rộng góc nhìn: nguy cơ đột quỵ có thể đã được “lập trình” từ khi một người chào đời.
Công trình phân tích dữ liệu của gần 800.000 người sinh tại Thụy Điển trong giai đoạn 1973-1982, theo dõi đến năm 2022. Kết quả cho thấy những người có cân nặng khi sinh dưới mức trung bình (khoảng 3kg) có nguy cơ đột quỵ cao hơn rõ rệt khi bước vào tuổi trưởng thành.
Cụ thể, nhóm này có nguy cơ mắc tất cả các dạng đột quỵ tăng khoảng 21%, trong đó nguy cơ đột quỵ thiếu máu cục bộ tăng đáng kể, còn xuất huyết nội sọ, dạng đột quỵ nguy hiểm hơn, tăng tới 27%.
Điều đáng chú ý là mối liên hệ này không bị ảnh hưởng bởi chỉ số BMI khi trưởng thành hay tuổi thai lúc sinh, cho thấy cân nặng khi sinh là một yếu tố độc lập.
Các nhà khoa học cho rằng cân nặng khi sinh phản ánh môi trường phát triển trong tử cung. Khi thai nhi không nhận đủ dinh dưỡng hoặc gặp điều kiện bất lợi, cơ thể có thể “thích nghi” bằng cách thay đổi cấu trúc và chức năng của các cơ quan, bao gồm hệ tim mạch và mạch máu não.
Những thay đổi này có thể không biểu hiện ngay nhưng âm thầm làm tăng nguy cơ bệnh lý trong tương lai, đặc biệt là các bệnh liên quan đến tuần hoàn máu như đột quỵ.
Nói cách khác, cơ thể “ghi nhớ” điều kiện sống từ trong bụng mẹ, và điều đó có thể ảnh hưởng đến sức khỏe suốt nhiều thập kỷ sau.
Mặc dù tỉ lệ đột quỵ đã giảm ở nhiều quốc gia phát triển, nhưng xu hướng này không rõ rệt ở người trẻ. Thậm chí, tại một số khu vực ở Đông Nam Á và các nước phát triển, tỉ lệ đột quỵ ở người trẻ và trung niên đang có dấu hiệu gia tăng.
Điều này khiến các nhà khoa học đặc biệt quan tâm đến những yếu tố nguy cơ “sớm” như cân nặng khi sinh, những yếu tố mà trước đây ít được chú ý trong đánh giá nguy cơ.
Không thể thay đổi quá khứ, nhưng có thể phòng ngừa tương lai. Đối với người trưởng thành hiện nay, cân nặng khi sinh là yếu tố không thể thay đổi. Tuy nhiên, việc nhận diện nguy cơ sớm có thể giúp chủ động phòng ngừa.
Những người từng sinh nhẹ cân nên chú ý hơn đến các yếu tố nguy cơ khác như huyết áp, chế độ ăn, vận động và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Việc kiểm soát tốt các yếu tố này có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ.
Quan trọng hơn, phát hiện này mở ra cơ hội can thiệp từ sớm, ngay từ giai đoạn mang thai. Chăm sóc dinh dưỡng tốt cho mẹ bầu, theo dõi thai kỳ chặt chẽ và đảm bảo điều kiện phát triển tối ưu cho thai nhi có thể góp phần giảm nguy cơ bệnh tật cho thế hệ tương lai.
Nghiên cứu được trình bày tại European Congress on Obesity 2026 không chỉ cung cấp thêm bằng chứng về mối liên hệ giữa giai đoạn đầu đời và sức khỏe lâu dài, mà còn gợi ý rằng cân nặng khi sinh có thể được đưa vào các mô hình đánh giá nguy cơ bệnh tim mạch.
Theo dự thảo nghị định về chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức Bộ Y tế đang được Bộ Tư pháp thẩm định, Bộ Y tế đề xuất tổ chức lại Vụ Bảo hiểm y tế thành Cục Bảo hiểm y tế; Trung tâm Thông tin y tế quốc gia thành Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số.
Bộ Y tế cho hay lĩnh vực bảo hiểm y tế đang phát sinh nhiều nhiệm vụ mới liên quan đến xây dựng chính sách, đảm bảo cân đối quỹ và tăng cường năng lực khám chữa bệnh bảo hiểm y tế. Trong khi đó công tác chuyển đổi số y tế hiện còn chồng chéo giữa các đơn vị, cần thống nhất một đầu mối quản lý và triển khai.
Vì vậy Bộ Y tế nhận thấy việc thành lập 2 tổ chức cấp cục nhằm đáp ứng các nhiệm vụ mới là cần thiết.
Dự thảo cũng đề xuất bỏ tổ chức Thanh tra bộ theo quy định của Luật Thanh tra năm 2025.
Theo đó 19 đơn vị thuộc Bộ Y tế theo dự thảo bao gồm Vụ Tổ chức cán bộ; Vụ Kế hoạch - Tài chính; Vụ Pháp chế; Vụ Hợp tác quốc tế; Văn phòng bộ; Cục Bảo hiểm y tế; Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số; Cục Quản lý khám, chữa bệnh; Cục Quản lý y, dược cổ truyền; Cục Quản lý dược; Cục An toàn thực phẩm; Cục Hạ tầng và Thiết bị y tế; Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo; Cục Dân số; Cục Phòng bệnh; Cục Bà mẹ và Trẻ em; Cục Bảo trợ xã hội; Viện Chiến lược và Chính sách y tế; báo Sức khỏe và Đời sống.
Trong số các vụ của Bộ Y tế, duy nhất Bộ Y tế đề xuất Vụ Kế hoạch - Tài chính có 3 phòng.
Các tổ chức vụ, cục giúp Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước; Viện Chiến lược và Chính sách y tế; báo Sức khỏe và Đời sống là đơn vị sự nghiệp công lập phục vụ chức năng quản lý nhà nước của Bộ Y tế.
Bộ trưởng Bộ Y tế sẽ trình Thủ tướng Chính phủ ban hành danh sách các đơn vị sự nghiệp công lập khác trực thuộc bộ theo quy định.
Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành quyết định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của các tổ chức, đơn vị thuộc Bộ Y tế.
Kết quả nghiên cứu gợi ý rằng nấu ăn có thể là một phần đáng cân nhắc trong lối sống tốt cho não bộ, theo bác sĩ thần kinh Lynette Gogol (Mỹ).
Nhóm nghiên cứu dùng dữ liệu từ Chương trình Đánh giá Lão khoa Nhật Bản, theo dõi người từ 65 tuổi từ năm 1999 để phân tích gần 11.000 người trong 6 năm, đồng thời xem xét mối liên hệ giữa tần suất nấu ăn tại nhà, kỹ năng nấu ăn và nguy cơ sa sút trí tuệ.
Kết quả cho thấy một xu hướng rõ rệt: Những người nấu ăn tại nhà ít nhất 1 lần mỗi tuần suy giảm nhận thức ít hơn đáng kể so với những người ít nấu ăn, cụ thể:
Mối liên hệ này vẫn tồn tại ngay cả khi đã tính đến các yếu tố lối sống và điều kiện kinh tế - xã hội. Từ đó, các tác giả nghiên cứu kết luận rằng việc tạo điều kiện để người lớn tuổi có thể tự nấu ăn có thể là yếu tố quan trọng trong phòng ngừa sa sút trí tuệ, theo Health (Mỹ).
Tuy nhiên, đây chỉ là nghiên cứu quan sát nên chưa thể khẳng định việc thường xuyên nấu ăn trực tiếp giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ. Các chuyên gia cho rằng việc ít nấu ăn cũng có thể là dấu hiệu sớm của suy giảm nhận thức, thay vì là nguyên nhân dẫn đến tình trạng này.
Có nhiều lý do hợp lý giải thích vì sao nấu ăn có thể mang lại lợi ích cho não:
Nếu chưa quen nấu ăn, mọi người hãy bắt đầu với các món đơn giản như cơm trộn, món xào, salad; có thể dùng bộ nguyên liệu nấu ăn sẵn (meal kit) để tiết kiệm thời gian. Ưu tiên dự trữ thực phẩm tốt cho não như đậu, ngũ cốc nguyên hạt, dầu ô liu, hải sản đóng hộp, các loại hạt; rau củ và trái cây đông lạnh vẫn giàu dinh dưỡng.
Quan trọng nhất là duy trì đều đặn, nấu 1 - 2 bữa/tuần thay cho đồ ăn sẵn cũng có lợi lâu dài cho sức khỏe.
Cụ bà Đinh Quế Quyên, ở thành phố Từ Hy, trở thành hiện tượng mạng xã hội nhờ sức khỏe dẻo dai và tinh thần tỉnh táo ở tuổi xưa nay hiếm, theo SCMP ngày 30/4. Cụ Đinh được người dùng mạng ưu ái gọi "bà cụ trẻ mãi không già".
Bà Trần Hưng Siêu, 84 tuổi, con gái cụ Đinh, cho biết kết quả khám sức khỏe tổng quát của mẹ bà đều đạt chuẩn. Đặc biệt, cụ không mắc các bệnh "tam cao" gồm cao huyết áp, mỡ máu cao, đường huyết cao, nhóm bệnh vốn phổ biến ở người cao tuổi. "Mẹ tôi ăn được, ngủ được và có tâm lý thoải mái. Bà luôn vui vẻ mỗi ngày", bà Trần nói, cho biết trí nhớ của mẹ thậm chí còn tốt hơn cả mình.
Cụ Đinh có 4 người con. Kể từ khi bị suy giảm thị lực vào năm ngoái, cụ được con gái lớn là bà Trần chăm sóc.
Trong bài viết được tờ Love Cixi, cơ quan truyền thông địa phương, đăng vào giữa tháng 4, cụ bà chia sẻ bí quyết trường thọ "3 không". Ngày trẻ, cụ từng làm việc tại nhà ăn của một nhà máy điện, nhờ đó có thói quen chú trọng đến chế độ ăn uống lành mạnh và cân bằng dinh dưỡng. Bà Trần cho hay cụ Đinh thường ưu tiên các thực phẩm giàu dinh dưỡng và duy trì chế độ ăn chay trong thời gian dài, thỉnh thoảng mới bổ sung một lượng nhỏ thịt, tuyệt đối nói không với thức ăn thừa.
Nghiên cứu của Viện Kiểm nghiệm thực phẩm Ninh Ba, Trung Quốc, cho hay thức ăn thừa không chỉ là đồ ăn để qua đêm mà còn là món ăn được để lâu quá 8-10 tiếng. Những thực phẩm này, dù để trong tủ lạnh, vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Theo Mayo Clinic, thức ăn thừa có thể được bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh từ 3 đến 4 ngày. Sau khoảng thời gian đó, nguy cơ ngộ độc thực phẩm sẽ tăng lên. Ngoài ra, việc hâm đi hâm lại thức ăn cũng làm thất thoát đáng kể các vitamin quan trọng như vitamin C và axit folic.
Nhờ kinh nghiệm làm bếp, cụ Đinh luôn tự lên kế hoạch cho thực đơn mỗi ngày, từ cách kết hợp các loại thực phẩm đến phương pháp chế biến sao cho vừa ngon miệng lại đảm bảo dưỡng chất. Cụ cũng thường xuyên hướng dẫn con gái cách chuẩn bị thực phẩm và nấu nướng.
Bên cạnh đó, cụ bà duy trì nếp sinh hoạt điều độ khi không thức khuya, luôn đi ngủ đúng giờ và dậy sớm. Suốt nhiều thập kỷ, cụ Đinh có thói quen ngủ từ 19h hoặc 20h. Các nghiên cứu cho thấy chất lượng giấc ngủ phụ thuộc vào tính đều đặn và thời lượng, trong đó, khung giờ từ 23h đến 3h là thời điểm vàng để cơ thể thực hiện quá trình sửa chữa và tái tạo. Việc đi ngủ muộn không chỉ phá vỡ nhịp sinh học tự nhiên mà còn gây ra những tổn thương âm thầm cho sức khỏe.
Bà Trần cho biết thêm cụ Đinh chưa từng sử dụng mỹ phẩm chăm sóc da mà chỉ làm sạch mặt bằng nước mỗi ngày nhưng làn da sáng khỏe và hầu như không có vết đồi mồi. Đây thực chất là cách bảo vệ hàng rào tự nhiên của da, tránh việc lạm dụng hóa chất gây tổn thương lớp sừng và làm mất cân bằng hệ vi sinh trên bề mặt da.
Câu chuyện của cụ Đinh đã tạo nên một làn sóng thảo luận sôi nổi trên mạng. Một người bình luận: "Tôi biết bà cụ này ở đường Đại Tân. Bà có làn da rất đẹp, gia đình cũng tốt bụng với mọi người". Người khác viết: "Chắc chắn gia đình họ có gene sống thọ, nhìn con gái cụ đã 84 tuổi mà vẫn còn rất trẻ".
Trường hợp của cụ Đinh không phải cá biệt. Hồi tháng 12 năm ngoái, một cụ bà 100 tuổi tại Thượng Hải cũng gây "sốt" khi trở thành blogger ẩm thực với niềm đam mê dành cho trà sữa, coca, cà phê và kem. Một cặp vợ chồng khác (chồng 102 tuổi, vợ 100 tuổi) cũng ở thành phố này từng nổi tiếng nhờ ngoại hình trẻ trung và khả năng tự chăm sóc bản thân dù tuổi đã cao.
Một cuộc khảo sát năm 2025 đối với hơn 400 cụ già trên trăm tuổi tại Hàng Châu cho thấy những điểm chung thú vị trong lối sống của họ. Đa số người sống thọ đều duy trì chế độ ăn thanh đạm, gần gũi với mô hình ăn uống kiểu Á Đông như ăn nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các sản phẩm từ đậu nành, đồng thời hạn chế tối đa thực phẩm chiên rán, đồ muối chua và thịt đỏ. Ngoài ra, thói quen không hút thuốc, không uống rượu và duy trì vận động nhẹ nhàng mỗi ngày cũng đóng vai trò quyết định. Đặc biệt, tinh thần lạc quan, luôn cảm thấy hài lòng với cuộc sống chính là "liều thuốc bổ" giúp họ vượt qua bệnh tật để sống thọ hơn.
Theo ông Lôi Hải Triều, Giám đốc Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc, tuổi thọ trung bình của người dân nước này đã đạt mức 79,25 tuổi, tăng 1,32 tuổi so với năm 2020, cho thấy những cải thiện đáng kể trong công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
