Sứ mệnh lịch sử Artemis II cất cánh lúc 18h35 (giờ miền Đông Mỹ) từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy. Dù không đi vào quỹ đạo hay hạ cánh, sứ mệnh vẫn được xem là cột mốc quan trọng trong nỗ lực của NASA nhằm mở rộng sự hiện diện của con người ra ngoài quỹ đạo Trái Đất thấp.
Theo kế hoạch, phi hành đoàn sẽ bay vòng quanh Mặt Trăng theo quỹ đạo “free-return”, tiến xa hơn khoảng 7.560km so với phía xa của Mặt Trăng, vượt kỷ lục của Apollo 8 và trở thành hành trình xa Trái Đất nhất từng được con người thực hiện.
Dù là bài kiểm tra quan trọng đối với công nghệ không gian sâu của NASA, Artemis II đồng thời cũng là một sứ mệnh khoa học quy mô lớn.
Đánh giá rủi ro sức khỏe
Một trong những thí nghiệm đáng chú ý trên Artemis II là dự án AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response).
Cụ thể, thí nghiệm sử dụng các mô nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, mỗi mẫu chỉ nhỏ bằng một chiếc USB chứa các tế bào người sống được thiết kế để hoạt động tương tự như cơ quan thật.
Theo NASA, AVATAR tập trung vào mô tủy xương được nuôi từ tế bào lấy từ máu của các phi hành gia trước chuyến bay.
Tủy xương là nơi sản sinh tế bào máu và tế bào miễn dịch, đồng thời đặc biệt nhạy cảm với bức xạ, khiến nó trở thành mục tiêu quan trọng để đánh giá rủi ro sức khỏe trong các sứ mệnh không gian sâu.
Sau khi sứ mệnh kết thúc, các nhà nghiên cứu sẽ phân tích mẫu mô ở cấp độ phân tử để xem hàng nghìn gene phản ứng ra sao với môi trường không gian.
Kết quả sẽ được so sánh với dữ liệu từ Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) cũng như mẫu sinh học của phi hành gia trước và sau chuyến bay nhằm kiểm chứng độ chính xác của mô hình “cơ quan trên chip”.
Các nghiên cứu trước đây trên ISS – nơi vẫn còn được bảo vệ một phần bởi từ trường Trái Đất cho thấy, phi hành gia bị mất xương ngay cả trong các nhiệm vụ ngắn ngày, cho thấy rủi ro sẽ lớn hơn nhiều trong các chuyến bay xa hơn.
Những phát hiện này có thể giúp xây dựng chiến lược chăm sóc sức khỏe cá nhân hóa cho các phi hành gia trong tương lai.
Thử nghiệm khả năng chịu đựng trong không gian sâu
Một thí nghiệm quan trọng khác là ARCHeR (Artemis Research for Crew Health and Readiness), nhằm nghiên cứu cách phi hành gia thích nghi với môi trường sống chật hẹp bên trong tàu Orion, chỉ tương đương một căn hộ studio.
Các thành viên phi hành đoàn sẽ đeo thiết bị ở cổ tay để theo dõi mức độ căng thẳng, chuyển động, giấc ngủ và hiệu suất nhận thức.
Dữ liệu thời gian thực sẽ giúp các nhà khoa học phân tích tác động của sinh hoạt, nghỉ ngơi và sự cô lập đến sức khỏe và khả năng phối hợp trong không gian sâu.
Đồng thời, trong suốt sứ mệnh, phi hành gia sẽ thu thập mẫu nước bọt bằng cách thấm lên giấy đặc biệt – phương pháp đơn giản do Orion không có hệ thống làm lạnh.
Khi so sánh với mẫu trước và sau chuyến bay, dữ liệu từ nước bọt và máu sẽ giúp theo dõi những thay đổi miễn dịch do các yếu tố như bức xạ và cô lập gây ra.
Các nhà khoa học cũng sẽ theo dõi các virus “ngủ yên” có thể tái kích hoạt trong không gian, bao gồm virus liên quan đến thủy đậu và zona, hiện tượng từng được ghi nhận trên ISS.
Việc theo dõi sức khỏe phi hành gia sẽ bắt đầu từ nhiều tháng trước khi phóng và tiếp tục sau khi trở về.
Các bài kiểm tra thăng bằng, vận động và mô phỏng đi bộ ngoài không gian sẽ giúp đánh giá khả năng thích nghi và phục hồi của cơ thể trong điều kiện vi trọng lực kéo dài.
Đo lường bức xạ ngoài từ quyển Trái Đất
Không giống các phi hành gia trên ISS, phi hành đoàn Artemis II sẽ bay ra ngoài từ quyển bảo vệ của Trái Đất, nơi mức phơi nhiễm bức xạ cao hơn đáng kể.
Để theo dõi nguy cơ này, các phi hành gia sẽ mang theo thiết bị đo bức xạ cá nhân (dosimeter) trong túi, giúp ghi nhận mức phơi nhiễm theo thời gian thực.
Ngoài ra, sáu cảm biến bức xạ được lắp đặt trong khoang tàu Orion có thể phát hiện các đợt tăng đột ngột, chẳng hạn như bão Mặt Trời và cảnh báo phi hành đoàn kịp thời.
Dữ liệu từ các thiết bị này, cùng với các vệ tinh nhỏ (cubesat) do đối tác quốc tế cung cấp, sẽ giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn cách bức xạ tác động trong tàu Orion và ảnh hưởng đến cơ thể con người.
Góc nhìn hiếm có về Mặt Trăng
Khi Orion bay qua phía xa của Mặt Trăng, phi hành đoàn sẽ có khoảng 3 giờ quan sát khu vực mà con người chưa tiếp cận trực tiếp trong hơn 50 năm. Từ góc nhìn của Orion, Mặt Trăng sẽ có kích thước tương đương một quả bóng khổng lồ.
Trong thời gian này, các phi hành gia sẽ sử dụng kiến thức địa chất để chụp ảnh và mô tả các đặc điểm bề mặt được hình thành bởi va chạm cổ đại và dòng dung nham hàng tỷ năm trước.
Một trong những mục tiêu đáng chú ý là lưu vực Orientale – một “vết sẹo” va chạm khổng lồ rộng khoảng 960km, hình thành cách đây 3,8 tỷ năm, nằm ở ranh giới giữa nửa gần và nửa xa của Mặt Trăng, và chưa từng được quan sát trực tiếp trong kỷ nguyên Apollo.
Các phi hành gia cũng có thể ghi nhận những tia sáng lóe lên khi thiên thạch nhỏ va vào bề mặt hoặc các đám bụi lơ lửng gần đường chân trời Mặt Trăng, những hiện tượng vẫn chưa được hiểu rõ.
Những quan sát này được kỳ vọng sẽ định hướng cho các sứ mệnh Artemis trong tương lai, bao gồm kế hoạch đưa con người hạ cánh gần cực Nam Mặt Trăng. Dữ liệu thu thập từ quỹ đạo sẽ giúp xác định khu vực thăm dò, mẫu vật cần thu thập và những vùng có giá trị khoa học cao nhất.
Theo www.space.com
Nữ thợ lặn va trúng cá mập khi đang bơi lên mặt nước
Cô gái có tên Marivic Catilod đang lặn ngoài khơi Maldives đã vô tình va đầu trúng bụng một con cá mập khi cô bơi lên mặt nước. Con cá mập đã bị giật mình và bơi đi sau tình huống va chạm.
Con cá mập trong tình huống này là cá mập miệng bản lề, là loài hiền lành, sống gần đáy biển. Dù kích thước to lớn với chiều dài cơ thể lên đến 4m, cá mập miệng bản lề chủ yếu ăn động vật giáp xác và cá nhỏ, hầu như không tấn công con người ngoại trừ trường hợp bị đe dọa và khiêu khích.
Nhóm báo săn non chào mừng mẹ quay trở về
Nhóm 7 con báo săn non đã cho thấy sự vui mừng, háo hức khi mẹ của chúng trở về sau chuyến đi săn. Tuy nhiên, dường như báo mẹ đã không có được chuyến đi săn thành công và không mang được gì về cho những con non.
Báo săn thường sinh từ 3 đến 5 con non mỗi lứa. Do vậy, việc con báo săn cái này có đến 7 con non là một điều hiếm gặp.
Hổ cho thấy sức mạnh khi tha xác con mồi cỡ lớn
Thay vì ăn thịt con mồi tại chỗ sau chuyến đi săn như sư tử, hổ thường tha xác con mồi đến nơi an toàn rồi mới bắt đầu thưởng thức bữa ăn. Đoạn video cho thấy sức mạnh ấn tượng của hổ khi dễ dàng tha xác của một con mồi cỡ lớn đi nơi khác.
Linh dương non xấu số trở thành con mồi của bầy chó hoang châu Phi
Bầy linh dương Impala mải mê ăn uống, chơi đùa đến mức không chú ý đàn chó hoang châu Phi đang tiếp cận.
Khi khoảng cách đủ gần, đàn chó hoang châu Phi lập tức tăng tốc để rượt đuổi. Cuối cùng, một con linh dương non xấu số đã không kịp thời chạy thoát, trở thành con mồi cho những kẻ đi săn.
Báo hoa mai chống trả quyết liệt khi bị bầy sư tử bao vây
Báo hoa mai bị bầy sư tử bao vây và tấn công dữ dội, nhưng vẫn quyết tâm chống trả quyết liệt. Đoạn video cho thấy sự chênh lệch lớn về kích thước giữa báo hoa mai và những con sư tử trưởng thành.
Trăn dài gần 4m được giải cứu vì bị mắc nghẹn khi đang nuốt con mồi
Người dân sống tại một ngôi làng ở ngoại ô quận Coimbatore (bang Tamil Nadu, Ấn Độ) đã phát hiện một con trăn cỡ lớn bị mắc nghẹn khi đang cố gắng nuốt một con dê. Dường như trăn đã săn được dê, nhưng không ngờ kích thước con mồi quá lớn nên không thể nuốt trọn.
Nếu không được giải cứu, con trăn hoàn toàn có thể bị mất mạng.
Người dân địa phương đã thông báo sự việc với chính quyền. Các chuyên gia động vật đã giải cứu thành công con trăn, bàn giao lại con vật cho lực lượng kiểm lâm để thả về rừng.
Lực lượng chức năng cũng khuyến cáo người dân sống gần rừng cần cảnh giác, tránh bị trăn tấn công, vì những con trăn trưởng thành cỡ lớn hoàn toàn có thể nuốt trọn cả con người.
Đàn báo săn hợp lực tấn công linh dương đầu bò
Đoạn video này cho thấy khoảnh khắc hiếm hoi khi báo săn đi săn theo bầy, bởi lẽ đây là loài động vật sống đơn độc. Có vẻ như đây là những con báo săn chưa trưởng thành và đang sống chung với nhau trước khi bắt đầu cuộc sống tự lập.
Nhờ lợi thế tốc độ, báo săn đã có thể nhanh chóng đuổi kịp và tấn công linh dương đầu bò. Tuy nhiên, một con báo săn đơn độc khó có thể hạ gục linh dương đầu bò trưởng thành. Do vậy, 5 con báo săn đã cùng hợp lực để tấn công con linh dương sau khi đã tách con mồi ra khỏi đàn.
Linh dương đầu bò đã cố gắng vùng vẫy để thoát ra khỏi những kẻ săn mồi. Tuy nhiên, những con báo săn đã không cho con mồi bất kỳ cơ hội nào để thoát thân. Cuối cùng, linh dương đầu bò đã trở thành bữa ăn cho những kẻ đi săn.
Gấu trúc tinh nghịch ngã từ trên ngọn cây cao xuống đất
Nhiều du khách khi ghé thăm vườn thú tại thành phố Thành Đô (Trung Quốc) đã rất lo lắng khi nhìn thấy hai con gấu trúc trèo lên ngọn cây cao, trong đó một con đã leo đến ngọn cây cao nhất.
Đúng như mọi người lo lắng, một trong hai con gấu trúc đã bị ngã từ trên cao xuống đất do ngọn cây không chịu được sức nặng của con vật. Tuy nhiên, gấu trúc vẫn hoàn toàn bình an sau cú ngã nguy hiểm này.
Chuyên gia dùng chai nhựa khống chế rắn hổ mang một cách dễ dàng
Một người dân sống tại Bangkok (Thái Lan) đã gọi điện cho lực lượng cứu hộ khi phát hiện con rắn hổ mang ẩn nấp trong chậu cây cảnh của gia đình.
Khun Somjed, một chuyên gia bắt rắn kỳ cựu, cùng các đồng sự đã nhanh chóng có mặt tại hiện trường. Khi đến nơi, Khun Somjed nhận ra đây chỉ là một con rắn hổ mang non chưa trưởng thành, do vậy, anh đã sử dụng một cách thức đặc biệt để khống chế con vật.
Thay vì sử dụng các dụng cụ bắt rắn chuyên dụng, Khun Somjed sử dụng một chai nhựa đã được cắt phần trên, sau đó khéo léo tóm gọn con rắn bằng dụng cụ đặc biệt này.
Khun Somjed cho biết đây là lần đầu tiên anh sử dụng kỹ thuật khác thường này để khống chế rắn độc. Dĩ nhiên, để thực hiện điều này, Khun Somjed đã được trang bị những kỹ năng và kiến thức chuyên sâu về rắn, do vậy mọi người tuyệt đối không được thực hiện theo.
Con rắn hổ mang non sau đó được lực lượng cứu hộ trả tự do tại một vị trí cách xa khu dân cư.
Sự cố hài hước của “vua sư tử” trong vườn thú
Sư tử là loài động vật nổi tiếng với sự uy nghiêm và dũng mãnh, tuy nhiên, đôi khi chúng gặp phải những tai nạn ngờ nghệch và hài hước, như trong tình huống dưới đây.
Voi bất ngờ nổi điên, tấn công chiếc ô tô dữ dội
Một con voi đực được nuôi tại ngôi đền Kidangoor Mahavishnu (bang Kerala, Ấn Độ) đã bất ngờ nổi điên, tàn phá nhà cửa và xe cộ ở xung quanh ngôi đền.
Video do nhân chứng ghi lại cho thấy con voi đã quăng quật một chiếc ô tô trong sân đền, trước khi lao ra đường tấn công một chiếc xe tải khác, khiến tài xế xe tải thiệt mạng.
Theo truyền thông địa phương, con voi đã trở nên hung dữ bất thường khi bước vào giai đoạn động dục. Lực lượng chức năng và kiểm lâm đã được huy động đến hiện trường, sử dụng thuốc gây mê để khống chế con voi.
Các nhà khoa học vừa công bố kết quả nghiên cứu cho thấy bức xạ có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đáng kể đến chất lượng hình ảnh của máy ảnh kỹ thuật số, đặc biệt trong các môi trường phơi nhiễm cao như không gian vũ trụ.
Nghiên cứu được đăng tải trên tạp chí học thuật “Sensors” đã chỉ ra rằng, ngoài ống kính, hầu hết các thành phần khác của máy ảnh kỹ thuật số công nghiệp đều không được thiết kế để chống lại bức xạ. Điều này dẫn đến việc chất lượng ảnh bị suy giảm rõ rệt khi thiết bị tiếp xúc với các liều lượng bức xạ khác nhau.
Mặc dù công nghệ máy ảnh kỹ thuật số, bao gồm cả trên điện thoại thông minh, đã đạt được những bước tiến vượt bậc, cho phép tạo ra những hình ảnh ấn tượng, nhưng điểm yếu trước bức xạ vẫn là một thách thức lớn.
Điều đó cho thấy trong các công việc chuyên nghiệp chẳng hạn như những nhiệm vụ không gian, việc bảo vệ thiết bị chụp ảnh kỹ thuật số khỏi bức xạ là yếu tố then chốt.
Tia gamma làm sáng vùng tối, giảm chất lượng ảnh
Nhóm nghiên cứu đã tiến hành thí nghiệm bằng cách chiếu xạ máy ảnh kỹ thuật số với các liều lượng tia gamma khác nhau từ coban-60, cụ thể là 1,0, 10,0, 20,0, 50,0 và 100,0 gray mỗi giờ. Để dễ hình dung, chỉ cần tiếp xúc với 0,5 gray phóng xạ, một người bình thường đã có thể mắc bệnh nhiễm phóng xạ.
Kết quả cho thấy, các vùng tối trong ảnh chụp bởi máy ảnh trở nên sáng hơn khi tiếp xúc với phóng xạ, và hiệu ứng này càng rõ rệt hơn với liều lượng cao hơn. Đáng chú ý, việc tăng tốc độ liều lượng bức xạ đã gây ra sự suy giảm lớn hơn ở cả vùng sáng và vùng tối của ảnh.
Nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng máy ảnh phim không hoàn toàn miễn nhiễm với tác động của phóng xạ. Việc tiếp xúc với tia X tại sân bay có thể làm giảm chất lượng ảnh nếu phim đã đi qua máy quét.
Tương tự, phóng xạ trong các chuyến bay vào vũ trụ cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng ảnh chụp bằng máy ảnh phim. Điều này cho thấy, phim không nhất thiết là một lựa chọn thay thế vượt trội so với nhiếp ảnh kỹ thuật số trong môi trường có phóng xạ cao.
Tóm lại, việc tiếp xúc với phóng xạ có thể gây ra những tác động tiêu cực rõ rệt đến chất lượng hình ảnh của cả máy ảnh kỹ thuật số và máy ảnh phim.
Với máy ảnh kỹ thuật số, bức xạ ion hóa làm hỏng cảm biến, gây nhiễu tín hiệu và tạo ra các điểm ảnh lỗi, khiến hình ảnh bị suy giảm độ sắc nét và màu sắc.
Trong khi đó, với máy ảnh phim, phóng xạ có thể làm biến đổi cấu trúc hóa học của lớp nhạy sáng, dẫn đến hiện tượng mờ, loang màu hoặc xuất hiện các vệt bất thường trên ảnh.
Điều này cho thấy, dù công nghệ chụp ảnh đã thay đổi qua nhiều thế hệ, cả hai loại máy ảnh đều dễ bị tổn thương trước tác động của phóng xạ.
Vì vậy, việc bảo quản thiết bị trong môi trường an toàn, tránh tiếp xúc với nguồn bức xạ mạnh là yếu tố quan trọng để duy trì chất lượng hình ảnh và tuổi thọ của máy ảnh.
Theo bản tin của News 5 Cleveland, cư dân vùng đông bắc bang Ohio (Mỹ) đã trải qua một hiện tượng hiếm gặp vào ngày 17/3, khi một tiếng nổ siêu thanh làm rung chuyển nhiều ngôi nhà tại quận Medina và khu vực lân cận. Nhiều người còn nhìn thấy một quả cầu lửa xẹt qua bầu trời trước khi phát ra tiếng nổ.
Cả National Weather Service và NASA đều xác nhận hiện tượng này do một thiên thạch gây ra. Ông Bill Cooke, người phát ngôn của NASA, cho biết thiên thạch di chuyển với tốc độ khoảng 72.000km/h khi bay qua bầu trời Ohio và đây vẫn được xem là “chậm” so với nhiều thiên thạch khác.
Việc tận mắt chứng kiến thiên thạch lao qua bầu trời hoặc phát nổ trên cao là trải nghiệm hiếm gặp với đa số người dân. Vì vậy, xung quanh hiện tượng này vẫn tồn tại nhiều quan niệm sai lầm phổ biến.
Thiên thạch không nhất thiết nóng khi rơi xuống Trái Đất
Sao băng thường xuất hiện như những quả cầu lửa trên bầu trời vì thiên thạch bị đốt nóng khi đi vào khí quyển. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc các mảnh thiên thạch còn sót lại sẽ nóng bỏng khi chạm đất.
Theo ông Bill Cooke, khi tiếp đất, thiên thạch thường đã nguội đáng kể và con người có thể chạm vào. Dù vậy, NASA không khuyến khích nhặt thiên thạch bằng tay trần vì dầu và vi khuẩn từ da có thể làm ảnh hưởng tới mẫu vật. Cơ quan này khuyến cáo nên dùng găng tay, giấy bạc hoặc kẹp để thu thập và bảo quản mẫu.
Thiên thạch va chạm với Trái Đất không quá hiếm
Nhiều người cho rằng thiên thạch rơi xuống Trái Đất là hiện tượng cực kỳ hiếm gặp. Trên thực tế, mỗi năm có hàng nghìn thiên thạch đi vào khí quyển Trái Đất.
Tuy nhiên, phần lớn chúng có kích thước nhỏ và bị đốt cháy gần như hoàn toàn trước khi chạm mặt đất. Chỉ một tỷ lệ nhỏ còn sót lại dưới dạng thiên thạch.
Để quan sát hiện tượng này, người yêu thiên văn thường theo dõi các đợt mưa sao băng như Perseid meteor shower. Các chuyên gia cho rằng quan sát bằng mắt thường hiệu quả hơn dùng kính thiên văn hoặc ống nhòm, bởi sao băng có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên bầu trời.
Không phải thiên thạch nào cũng tạo hố va chạm
Nhiều người cho rằng thiên thạch rơi xuống Trái Đất luôn tạo ra các hố lớn trên mặt đất. Thực tế, phần lớn thiên thạch đủ khả năng chạm tới bề mặt hành tinh đều có kích thước nhỏ, không đủ để tạo miệng hố rõ rệt.
Trong khi đó, bề mặt Moon lại xuất hiện dày đặc các hố va chạm do thiên thể này gần như không có khí quyển để đốt cháy thiên thạch trước khi va chạm. Ngoài ra, các quá trình địa chất và xói mòn trên Trái Đất cũng khiến nhiều dấu vết va chạm biến mất theo thời gian.
Thiên thạch hiếm khi gây thương tích cho con người
Dù thiên thạch có khả năng gây nguy hiểm, các trường hợp con người bị thương bởi thiên thạch là cực kỳ hiếm.
Một trong những sự kiện nổi tiếng nhất là Tunguska event xảy ra năm 1908 tại Siberia (Nga), khi một thiên thể phát nổ trên không, tàn phá khoảng 2.150km vuông rừng. Nếu vụ nổ này xảy ra ở khu vực đông dân cư, thiệt hại có thể rất nghiêm trọng.
Tuy nhiên, trường hợp đầu tiên được ghi nhận con người bị thương trực tiếp bởi thiên thạch chỉ xảy ra vào năm 1954 tại bang Alabama (Mỹ), khi một thiên thạch nặng khoảng 4kg xuyên qua mái nhà và khiến một phụ nữ bị bầm tím.
Phần lớn hiểu biết của công chúng về thiên thạch đến từ phim ảnh hoặc văn hóa đại chúng, khiến nhiều quan niệm sai lệch vẫn tồn tại. Trên thực tế, các hiện tượng thiên văn này thường ít nguy hiểm hơn so với hình dung phổ biến.
