Pon Doikam phát hiện những cục máu dính trên khăn giấy khi xì mũi sau nhiều giờ bán dừa trong bầu không khí bị ô nhiễm ở Chiang Mai. “Cảm giác như mắc kẹt trong khói”, người bán dừa 36 tuổi nói.
Tình trạng đốt nương rẫy theo mùa, cháy rừng và các kiểu thời tiết đặc thù tạo nên “mùa ô nhiễm” hàng năm. Một số khu vực ở miền bắc Thái Lan xuất hiện hiện tượng sương mù dày đặc – điều người dân địa phương cho rằng “chưa từng có”. “Tôi sống ở Chiang Mai từ khi còn nhỏ, và đây là tình trạng tồi tệ nhất từ trước đến nay,” Pon nói. “Nhưng tôi không có lựa chọn nào khác ngoài việc phải ra đường kiếm sống hàng ngày”.
Trong tuần đầu tiên của tháng 4, Chiang Mai, thành phố lớn thứ hai của Thái Lan, thường xuyên đứng đầu danh sách những thành phố lớn ô nhiễm nhất thế giới trên chuyên trang IQAir.
Tại thị trấn Pai, nơi nổi tiếng với thiên nhiên xanh, nồng độ bụi mịn PM2.5 có thời điểm vượt 900 microgram/m3, gấp 60 lần mức khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Địa hình đồi núi cũng khiến khói bụi khó thoát ra ngoài và gây khó khăn cho việc tiếp cận các điểm cháy rừng.
AFP ghi nhận nhiều đám cháy rừng bùng phát trên sườn đồi và dọc các con đường giữa Pai và Chiang Mai. Các lính cứu hỏa tình nguyện như anh Maitree Nuanja đang nỗ lực làm việc với nguồn lực hạn chế, chủ yếu dựa vào đồ quyên góp như nước uống và khẩu trang.
Theo lời Maitree Nuanja, trung tâm kiểm soát cháy rừng chỉ cung cấp 20 lít nhiên liệu và cho mượn máy thổi lá. Khi mùa cháy rừng kết thúc họ phải trả lại. “Trời tối và mờ mịt đến mức không ai có thể nhìn thấy gì, tình trạng này đã kéo dài quá lâu”, Maitree nói. Anh cũng lo sợ ngôi nhà cạnh rừng của mình bị cháy lan và các vấn đề về sức khỏe của bản thân.
Hôm 1/4, một lính cứu hỏa tình nguyện đã tử vong. Giới chức địa phương cho biết nạn nhân nghi bị kiệt sức do nắng nóng và các bệnh lý nền.
Để bảo vệ nhóm người dễ tổn thương như có bệnh nền, người già và trẻ em, chính quyền Chiang Mai lắp đặt hàng trăm “phòng không bụi”, trang bị máy lọc không khí và hệ thống áp suất dương để ngăn không khí ô nhiễm.
Bà Watwilai Chaiwan, 82 tuổi, một y tá nghỉ hưu trong viện dưỡng lão ở Chiang Mai, cho biết ô nhiễm khiến bà sợ ra ngoài vì hay bị chóng mặt và đau nửa đầu. “Đây là vấn đề với người già. Bạn phải đeo khẩu trang toàn thời gian khi hít thở bầu không khí này”, bà nói.
Một số quận ở Chiang Mai đã ban bố tình trạng thảm họa để đẩy nhanh hỗ trợ tài chính.
Ô nhiễm cũng khiến khách du lịch rời bỏ Chiang Mai. Anh Chakkrawat Wichitchaisilp, một tài xế xe tuk-tuk, cho biết đường phố vắng lặng lạ thường so với sự nhộn nhịp của tháng 3 và tháng 4 hàng năm.
Từ một điểm quan sát nhìn ra Chiang Mai, thành phố gần như bị che khuất hoàn toàn, chỉ còn những đường nét mờ ảo của các ngọn đồi hiện ra qua lớp sương mù và mặt trời màu cam nhạt treo lơ lửng trên bầu trời. Martin Astill, 57 tuổi, một du khách Anh, nói: “Tôi đã chụp ảnh từ chính vị trí này và bầu trời khi đó xanh trong vắt thật tuyệt đẹp”.
Ông Juraci Rosa Alves (88 tuổi) sống tại Emilianópolis (Brazil) nhập viện trong tình trạng suy hô hấp nghiêm trọng.
Sau quá trình thăm khám, các bác sĩ xác nhận ông đã qua đời và thi thể nhanh chóng được chuyển tới nhà tang lễ để chuẩn bị hậu sự.
Tại đây, khi các nhân viên đang tiến hành những thủ tục thông thường trước lễ viếng, họ bất ngờ phát hiện vùng bụng của ông Alves có dấu hiệu chuyển động giống nhịp thở.
"Khi đặt ông ấy lên bàn, chúng tôi nhận thấy vùng bụng chuyển động bất thường. Ban đầu mọi người không chắc đó có phải là hơi thở hay không, nhưng ngay sau đó chúng tôi xác định ông ấy vẫn còn dấu hiệu sinh tồn", bà Jacqueline Brogiato, giám sát kỹ thuật của nhà tang lễ, kể lại.
Các nhân viên lập tức tiến hành sơ cứu, làm thông đường thở trong lúc chờ lực lượng y tế tới hiện trường.
Ông Alves sau đó được đặt nội khí quản và chuyển khẩn cấp tới bệnh viện ở Presidente Prudente để tiếp tục điều trị.
Một người thân trong gia đình kể lại, thời điểm đó, người nhà đang chuẩn bị giấy tờ và quần áo cho tang lễ thì nhận thấy quá trình tại nhà tang lễ kéo dài bất thường. "Khi gọi điện hỏi, chúng tôi mới biết ông tôi vẫn còn thở và có cử động. Cả gia đình đều sốc", một người cháu cho biết.
Ông Juraci Rosa Alves hiện được điều trị tích cực trong phòng chăm sóc đặc biệt (ICU). Các bác sĩ cho biết tình trạng của ông nghiêm trọng nhưng ổn định, tờ Mirror đưa tin ngày 19/5.
Bệnh viện ban đầu tiếp nhận ông Alves cho biết sẽ mở cuộc điều tra nội bộ nhằm làm rõ toàn bộ quy trình chuyên môn liên quan đến sự việc. Trong khi đó, cảnh sát địa phương đã vào cuộc điều tra. Danh tính bác sĩ đưa ra kết luận tử vong chưa được công bố.
Một sự việc tương tự cũng từng xảy ra tại Ấn Độ vào năm ngoái. Giữa tang lễ đang diễn ra, Bhau Lachke (19 tuổi, Ấn Độ) - người đã bị cho là tử vong sau tai nạn - bất ngờ tỉnh lại với tiếng ho khiến những gia đình và những người có mặt sửng sốt.
Bhau Lachke (19 tuổi), đến từ thị trấn Trimbakeshwar thuộc bang Maharashtra của Ấn Độ, đã bị thương nặng trong một vụ tai nạn xe hơi. Anh lập tức được đưa đến điều trị tại một bệnh viện tư nhân, SCMP đưa tin.
Theo gia đình Lachke, sau những nỗ lực cấp cứu, các bác sĩ đã thông báo rằng anh đang trong tình trạng "chết não" và "gần như hết cơ hội sống sót".
Gia đình đã chuẩn bị lễ tang cho anh nhưng ngay khi buổi lễ sắp bắt đầu, cơ thể Lachke đột nhiên có dấu hiệu của sự sống, đầu tiên là những chuyển động nhẹ, sau đó là vài tiếng ho.
Điều này khiến người thân và những người chứng kiến vô cùng kinh ngạc. Họ nhanh chóng đưa anh trở lại bệnh viện để tiếp tục điều trị.
Gia đình Lachke bày tỏ bức xúc, cáo buộc bệnh viện chẩn đoán sai và đánh lừa họ bằng cách tuyên bố anh bị chết não. Tình huống khiến cả gia đình rơi vào nỗi đau khó lòng diễn tả.
Các nhà quản lý tại bệnh viện tư nhân cho rằng gia đình có thể đã hiểu sai thuật ngữ y khoa phức tạp. Bác sĩ đặc biệt trích dẫn thuật ngữ "chết não", ám chỉ tình trạng mất chức năng não không thể phục hồi nhưng không nhất thiết đồng nghĩa với tử vong lâm sàng.
"Bệnh nhân đang trong tình trạng nguy kịch, và chúng tôi đã thông báo tình trạng của bệnh nhân cho gia đình. Không có tuyên bố tử vong", một phát ngôn viên của bệnh viện cho biết.
Ngày 23-4, trao đổi với Tuổi Trẻ Online, anh Nguyễn Hữu Phước (42 tuổi, ngụ tổ dân phố 2, phường Sông Trí, Hà Tĩnh) xác nhận mình là tài xế taxi đã chở bà V. đến trụ sở công an thay vì đến ngân hàng để chuyển tiền, giúp bà tránh được vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Anh Phước kể khoảng 8h30 sáng 22-4, anh lái xe đến nhà bà V. (64 tuổi, ngụ phường Hải Ninh, Hà Tĩnh) để chở bà đến chi nhánh Ngân hàng Agribank trên địa bàn phường Sông Trí.
Trên đường đi, thấy bà V. liên tục giục đi nhanh, anh đề nghị cung cấp địa chỉ cụ thể để tìm đường ngắn nhất.
Lúc này, bà V. đưa điện thoại cho anh xem đoạn tin nhắn với một người khác, trong đó yêu cầu bà đến chi nhánh Ngân hàng ACB để chuyển tiền.
"Nhận thấy nội dung tin nhắn có nhiều chi tiết bất thường, lại mâu thuẫn với địa chỉ ngân hàng bà cung cấp nên tôi hỏi chuyển tiền cho ai. Bà nói chuyển tiền để nhận quà", anh Phước kể.
Qua quan sát và đọc thêm các tin nhắn, anh Phước nghi bà V. bị đối tượng xấu thao túng tâm lý nhằm chiếm đoạt tài sản. Dù đã gần đến ngân hàng, anh vẫn đề nghị bà ngồi yên trên xe và chở thẳng đến Công an phường Sông Trí.
Tại đây, lực lượng công an đã trấn an, giải thích phương thức lừa đảo, giúp bà V. nhận ra sự việc và từ bỏ ý định chuyển tiền.
Theo thông tin ban đầu, bà V. quen một người lạ qua mạng xã hội Facebook. Sau thời gian tạo lòng tin, người này hứa tặng quà, điện thoại iPhone và 50.000 USD, đồng thời yêu cầu bà chuyển tiền để làm thủ tục nhận quà.
Tin lời, bà V. bắt taxi đến ngân hàng để chuyển tiền nhưng đã được tài xế phát hiện dấu hiệu bất thường và kịp thời đưa đến công an, tránh thiệt hại.
Giữa tháng 4, khoảng 20 người trẻ ngồi trong phòng họp ở Thượng Hải để tham gia tọa đàm về các ý tưởng khởi nghiệp. Sự kiện do Karen Dai, người sáng lập nền tảng hỗ trợ khởi nghiệp SoloNest, tổ chức.
Mô hình khởi nghiệp "công ty một người" từng thịnh hành ở Thung lũng Silicon, nay lan rộng tại Trung Quốc. Làn sóng này được thúc đẩy khi chính quyền các thành phố cam kết tài trợ hàng triệu USD để tự chủ công nghệ. "Công ty một người là sản phẩm của kỷ nguyên AI", Dai nói.
Theo bà, việc tự điều hành doanh nghiệp trước đây rất khó khăn, nhưng khả năng hỗ trợ của AI hiện nay đã hạ thấp rào cản.
Nhiều năm qua, mạng xã hội Trung Quốc liên tục tranh luận về "lời nguyền tuổi 35", thuật ngữ ám chỉ việc nhân viên của các công ty công nghệ bị đào thải khi bước vào độ tuổi này. "Ở tuổi 35, dường như có một ranh giới vô hình. Công ty sẽ đánh giá lại xem ai phù hợp hơn để ở lại", Dai cho biết.
Để tránh rủi ro, nhiều người chọn cách làm chủ. Wang Tianyi, 26 tuổi, cựu quản lý sản phẩm của một công ty Internet, hiện kiếm 5.800 USD mỗi tháng nhờ làm video quảng cáo bằng AI. "Nhờ công nghệ, các công ty một người có lợi thế lớn về hiệu suất", Wang nói.
Wei Xin, 34 tuổi, ở Thượng Hải sớm nhận ra công việc đánh giá tài liệu tại một công ty tư vấn nước ngoài sẽ bị AI thay thế. Cô học cách dùng Google Gemini, tự tạo phiên bản kỹ thuật số và chuyển sang làm sáng tạo nội dung. "Nếu không tiếp cận và sử dụng AI, tôi sẽ sớm bị đào thải", Wei, người từng du học tại Mỹ cho biết.
Chính quyền các địa phương tại Trung Quốc đang hỗ trợ mô hình kinh doanh này, thường gọi là OPC (One-person company).
Tháng 11/2025, thành phố Tô Châu cam kết đào tạo hơn 10.000 nhân tài OPC vào năm 2028 và rót khoảng 100 triệu USD vào các lĩnh vực robot, chăm sóc sức khỏe. Tháng trước, thành phố Thành Đô cũng thông báo trợ cấp khoảng 2.800 USD cho sinh viên tốt nghiệp thành lập công ty một người sử dụng AI.
Ông Kyle Chan, nghiên cứu viên Viện Brookings, đánh giá các biện pháp này là chất xúc tác giúp doanh nghiệp nhỏ cất cánh. Theo ông, tài trợ cho OPC là giải pháp chi phí thấp nhằm giải quyết tình trạng thất nghiệp, khi 1/6 lao động trẻ Trung Quốc (16 đến 24 tuổi) đang thất nghiệp.
Chủ tịch Alibaba.com Kuo Zhang cho biết khoảng 30-40% khách hàng của nền tảng thương mại điện tử này hiện là "doanh nhân độc lập". Hãng vừa ra mắt Accio Work, một trợ lý AI thiết kế riêng cho các doanh nghiệp nhỏ. Công cụ có 10 triệu người dùng hàng tháng này giúp quản lý dịch vụ khách hàng, tuân thủ thuế, tiếp thị và hậu cần.
Tuy nhiên, bài toán khó nhất của các doanh nghiệp mới vẫn là làm thế nào để bán được sản phẩm và tạo lợi nhuận. Dai nhận định giới trẻ đang đầu tư vào các kế hoạch dự phòng. Họ tự hỏi liệu có thể dùng AI để làm chủ cuộc sống và theo đuổi đam mê thay vì chật vật xin việc tại các tập đoàn.
Thêm vào đó, bức tranh khởi nghiệp không phải lúc nào cũng mang màu hồng. Theo dữ liệu từ Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), khoảng 70% các nhà sáng lập độc lập thất bại trong hai năm đầu tiên, cao gần gấp đôi so với các dự án có nhóm đồng sáng lập (40%). Sự kiệt quệ tâm lý khi phải tự đưa ra mọi quyết định, cùng với việc khó gọi vốn từ các quỹ đầu tư là những rào cản lớn nhất khiến nhiều 'công ty một người' sớm sụp đổ.
Theo dữ liệu mới nhất cập nhật năm 2026 từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) và LendingTree, trung bình có khoảng 20% - 22% doanh nghiệp nhỏ và công ty siêu nhỏ thất bại ngay trong năm đầu tiên. Tỷ lệ này tăng lên xấp xỉ 50% sau 5 năm và 65,3% sau 10 năm. Riêng với mô hình startup công nghệ nói chung, tỷ lệ thất bại thực tế luôn neo ở mức 90%.
