Những ngày giữa tháng 6, không khí tại Trung tâm Công tác xã hội và Bảo trợ trẻ em Hoa Phượng (Hải Phòng) rộn ràng hơn thường lệ. Trần Văn Bảo, học sinh trường THCS Lê Lợi, vừa nhận tin trở thành đồng thủ khoa lớp chuyên Sử của trường THPT chuyên Trần Phú với 46,5 điểm (Toán 9,5; Ngữ văn 8,5; Tiếng Anh 9; chuyên Sử 6,25).
“Lúc biết tin em đạt điểm cao, mọi người đều vỡ òa”, Bảo nhớ lại. Ngoài nhắn tin cho thầy cô, nam sinh chạy ngay đi khoe với các mẹ, dì nuôi.
Nhìn thấy những giọt nước mắt của họ, Bảo hiểu rằng đó không chỉ là niềm tự hào, mà còn là sự nhẹ nhõm sau bao năm tháng nuôi nấng một đứa trẻ có số phận đặc biệt như em.
Bảo không biết mình sinh ra ở đâu, cũng không biết cha mẹ là ai. Ký ức tuổi thơ là những ngày lang thang trên phố. Cuộc đời Bảo lật sang trang mới khi được Trung tâm Hoa Phượng đón về vào năm 2016.
Ngày đó, các cán bộ tại trung tâm phải đưa em đi chụp X-quang xương để xác định độ tuổi, rồi làm giấy khai sinh. Cái tên Trần Văn Bảo cũng ra đời từ đó. Thể trạng vốn yếu ớt, không ít lần sốt cao trên 40 độ, các mẹ, dì tại trung tâm đã thức trắng đêm để lau người, thay khăn chườm cho em. Những lần ốm nặng phải nằm viện, họ thay phiên, túc trực ngày đêm ở bệnh viện.
“Sự chăm sóc ấy đối với em không chỉ đơn thuần là trách nhiệm của những người làm công tác xã hội, mà đó tựa như tình mẫu tử ruột thịt”, Bảo nhớ lại.
Do hoàn cảnh đặc biệt, Bảo đi học muộn hơn bạn bè đồng trang lứa. Năm lớp 8, em từng rơi vào khủng hoảng và có ý định bỏ.
“Ở tuổi 17, các bạn chuẩn bị bước vào giảng đường đại học hoặc định hướng tương lai, thì em lại ngồi ở lớp 8, lọt thỏm giữa những đứa trẻ kém mình 4, 5 tuổi”, nam sinh kể. “Vì thế, em từng nghĩ học nốt cấp 2 sẽ nghỉ học để đi làm kiếm tiền”.
Khi tâm sự với các cô, bác ở trung tâm Hoa Phượng, Bảo được động viên học tiếp cấp ba. Các thầy cô ở lớp dạy thêm cũng hỗ trợ để em không phải đóng học phí. Những điều này giúp Bảo có động lực để cố gắng học tập.
“Họ chấp nhận sự khác biệt của em, nâng đỡ em đứng dậy bằng lòng vị tha và tình người”, Bảo chia sẻ.
Ngoài ra, Bảo tìm thấy điểm tựa tinh thần vững chắc từ môn Lịch sử – môn học mà em đam mê. Nam sinh thấy đất nước từng chịu nhiều đau thương, mất mát, chiến tranh tàn phá nhưng cha ông chưa bao giờ chịu khuất phục. Vì thế, những mặc cảm, khó khăn của em rất nhỏ bé. Những bài học cũng dạy em cách đối diện lịch sử của chính mình để vượt qua và vươn lên.
Cô Nguyễn Thị Mai Hương, Hiệu trưởng trường THCS Lê Lợi, đánh giá Bảo chín chắn, chăm ngoan, có trách nhiệm. Nam sinh được thầy cô yêu quý, bạn bè nể trọng. Từ lớp 6, Bảo đã được bầu làm lớp trưởng.
“Bảo rất chăm chỉ, có nghị lực vượt qua nghịch cảnh”, cô Hương nói, cho biết trước khi là thủ khoa môn Sử, Bảo từng giành giải nhất học sinh giỏi cấp trường, cấp phường và giải ba cấp thành phố.
Trong 3 năm sắp tới tại trường chuyên Trần Phú, Bảo đặt mục tiêu nỗ lực để có cơ hội thi học sinh giỏi quốc gia môn Lịch sử. Nam sinh cũng tích cực tham gia các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ của trường để rèn kỹ năng mềm, năng động hơn.
Xa hơn, Bảo mong đỗ đại học hoặc “săn” được học bổng du học. Dù thế nào, nam sinh nói sẽ tiếp tục lan tỏa niềm yêu thích với môn Sử và trở thành người có ích cho xã hội.
“Hoàn cảnh có thể đặc biệt, nhưng nếu không từ bỏ, chúng ta vẫn có thể tỏa sáng theo cách riêng”, Bảo nhắn nhủ các em nhỏ ở mái nhà Hoa Phượng.
Ngày 2.6, Hội Chuyên gia và người học Việt Nam tại Mỹ (VPS) chính thức ra mắt VPS 2.0, thu hút khoảng 250 đại biểu tham dự trực tuyến, trong đó có nhiều nhà ngoại giao, học giả, doanh nhân và người học ở hai nước Việt Nam-Mỹ. Sự kiện diễn ra nhân sinh nhật lần thứ 14 của VPS, đánh dấu việc đơn vị tái cấu trúc tổ chức để xây dựng những cầu nối vững chắc hơn giữa chuyên gia, người học Việt Nam tại Mỹ với các đối tác ở Việt Nam.
Phát biểu ở sự kiện ra mắt, tiến sĩ Huỳnh Thế Du, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành VPS, cho biết VPS trao quyền cho các thành viên để theo đuổi 3 mục tiêu quan trọng: Phát triển sự nghiệp, hội nhập thành công vào xã hội Mỹ và đóng góp cho sự phát triển 2 nước. Bởi lẽ, không ít thành viên đang sống giữa 2 nền văn hóa, 2 bản sắc và 2 "mái nhà".
"Điều VPS mong muốn mang lại là nền tảng nơi các thành viên có thể kết nối để tạo ra giá trị cho xã hội", ông Du nói.
Tiến sĩ Du cho biết thêm, với tinh thần "anh em một nhà, sức mạnh lan tỏa", VPS thời gian qua đã gặt hái nhiều thành tựu đáng ghi nhận. Bước qua giai đoạn mới, hay còn gọi là VPS 2.0, tổ chức này chia sẻ sẽ tiếp tục theo đuổi 3 nguyên tắc cốt lõi thông qua việc thành lập hội đồng cố vấn và xây dựng bộ máy vận hành chuyên nghiệp.
Ông Nguyễn Quốc Dũng, Đại sứ Việt Nam ở Mỹ, chia sẻ tầm nhìn của VPS 2.0 không chỉ phù hợp với chiến lược phát triển mới của đất nước mà còn với sự phát triển ngày càng sâu rộng của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Mỹ, trong đó khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số... đang dần trở thành những "xương sống" hợp tác mới.
Dẫn lại câu nói "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia" của danh sĩ Thân Nhân Trung ở triều Hậu Lê, Đại sứ Dũng nhận định trong một thế giới ngày càng kết nối, sức sống của dân tộc không chỉ khu biệt trong biên giới quốc gia mà còn được lan tỏa qua những người Việt tài năng trên toàn cầu. Đây là những cá nhân không chỉ tiếp thu những giá trị tốt đẹp của nhân loại, mà còn góp phần lan tỏa giá trị, tinh thần của Việt Nam ra thế giới.
"Tôi hy vọng VPS thành công trong việc trở thành hạt nhân kết nối cộng đồng chuyên gia, người học Việt Nam tại Mỹ. Đồng thời, truyền cảm hứng để các thành viên hỗ trợ lẫn nhau và cùng chung tay xây dựng một tương lai tươi sáng hơn cho bản thân, gia đình và tình hữu nghị, quan hệ đối tác bền chặt giữa Việt Nam và Mỹ", ông Dũng nói.
Tại sự kiện, các lãnh đạo VPS cũng lần lượt giới thiệu nhiều sáng kiến hỗ trợ người học và chuyên gia Việt, như American journey (Hành trình nước Mỹ) bao gồm các buổi trò chuyện và workshop thực tiễn...; Opportunities for skilled labor (Cơ hội cho lao động kỹ năng cao) là chương trình "mentor" (cố vấn bởi người có chuyên môn) hỗ trợ phát triển người học từ bậc ĐH, thạc sĩ và những chuyên gia ở giai đoạn đầu sự nghiệp trong lĩnh vực STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học)...
Một sáng kiến đáng chú ý được đề cập tới là Mạng lưới học thuật và đổi mới sáng tạo Việt Nam (VIAN), được phối hợp vận hành bởi 3 nền tảng là VPS, LOTUSnet và PhD.Hub.
Theo các cá nhân liên quan, mạng lưới đặt mục tiêu huy động 200.000 USD cho quỹ nghiên cứu chung, đồng thời mỗi năm hỗ trợ khoảng 30-40 sinh viên sau ĐH và giảng viên Việt Nam nhập học hay trở thành giảng viên thỉnh giảng ở Mỹ. VIAN cũng ra mắt nhiều chương trình học bổng cho người học Việt, không chỉ cung cấp hỗ trợ tài chính mà còn xây dựng một hệ thống hỗ trợ toàn diện.
Trong khuôn khổ sự kiện, VPS 2.0 cùng Trung tâm Đổi mới sáng tạo ĐH Quốc gia TP.HCM (VIH) cũng ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU), với nội dung phối hợp triển khai hoạt động nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, gồm các hoạt động như xây dựng và thực hiện các đề xuất nghiên cứu, chương trình, dự án; tổ chức nhiều khóa học, hội thảo, tọa đàm...; tăng cường trao đổi ấn phẩm khoa học...
Hiện hai bên đã triển khai những dự án hợp tác đầu tiên ở lĩnh vực dự báo lũ lụt, công nghệ giáo dục giúp giải quyết các nhu cầu cấp thiết của đất nước, theo GS-TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc ĐH Quốc gia TP.HCM. GS Mai kỳ vọng trong tương lai hai bên có thể phát triển thêm nhiều dự án chung, xây dựng các nhóm nghiên cứu liên kết cũng như hỗ trợ cho công cuộc khuyến nghị chính sách.
"Tôi tin rằng khi trí tuệ Việt Nam trong và ngoài nước được kết nối xung quanh những vấn đề thực tế, chúng ta sẽ tạo ra những giải pháp không chỉ cho Việt Nam mà còn cho khu vực và thế giới", GS Mai nhấn mạnh.
Theo Sở GD-ĐT TP.HCM, trong khoảng thời gian này phụ huynh và học sinh được thay đổi nguyện vọng nhiều lần (nếu muốn). Đến 17h cùng ngày sẽ đóng cổng đăng ký lớp 10 trực tuyến.
Lãnh đạo một trường THCS tại khu vực 1 (TP.HCM) nói ở giai đoạn đầu tiên, nhiều lớp có gần 100% học sinh cùng đăng ký vào một trường THPT thuộc top đầu dù lực học của các bạn hoàn toàn khác nhau.
Khi hỏi tại sao lại chọn trường giống nhau, các bạn trả lời là chọn theo bạn ngồi bên cạnh, hoặc theo nhóm bạn thân hoặc theo bạn cùng lớp. Ngay cả khi giáo viên chủ nhiệm giải thích về nguyên tắc chọn nguyện vọng lớp 10 nhưng nhiều bạn vẫn giữ nguyên ý định, phụ huynh thì bảo để cho các con thử sức.
Theo vị lãnh đạo trên, chỉ đến khi Sở GD-ĐT công bố số liệu học sinh đăng ký nguyện vọng, phụ huynh và các học sinh mới giật mình vì trường THPT đó có tỉ lệ chọi quá cao. Thế là các bạn lại rủ nhau đổi nguyện vọng sang một trường THPT khác có điểm chuẩn thấp hơn.
"Tôi yêu cầu các giáo viên chủ nhiệm làm việc với từng trường hợp, phân tích thật kỹ về tình hình tuyển sinh lớp 10 năm nay. Bên cạnh đó cần xác định việc chọn trường THPT phải dựa trên các tiêu chí năng lực học sinh, đường đi từ nhà đến trường có thuận lợi không… chứ không thể chọn trường theo phong trào", vị này nói.
Ghi nhận của Tuổi Trẻ cho thấy việc chọn nguyện vọng theo tâm lý hội nhóm như trên không phải là hiếm. "Lứa tuổi này học sinh rất dễ bị ảnh hưởng bởi bạn bè. Nhiều em tin và làm theo bạn chứ nhất quyết không nghe lời ba mẹ.
Vì vậy đứng trước ngưỡng cửa chọn trường THPT, các em cho rằng chọn cùng trường để sau này được tiếp tục học cùng nhau. Trong khi thực tế việc có thi đậu vào lớp 10 hay không phụ thuộc vào lực học của mỗi học sinh và chiến lược lựa chọn nguyện vọng đúng đắn" - cô Hà Vân, giáo viên lớp 9 ở phường Tân Hòa, cho biết.
Còn ông Xuân Trường - một phụ huynh ở nội thành TP.HCM - chia sẻ: "Con gái tôi chọn trường THPT cách nhà gần 9km chỉ vì trường đó có đồng phục học sinh "đẹp như trường quốc tế".
Vợ chồng tôi muốn con chọn trường ở gần nhà, chất lượng giáo dục tốt và khá nổi tiếng, điểm chuẩn cũng phù hợp với năng lực học tập nhưng con khăng khăng từ chối với lý do đồng phục quá xấu, nhìn rất quê, nếu phải mặc sẽ không dám ra đường".
Không thuyết phục được con, anh Trường vào nhóm Zalo phụ huynh của lớp than thở, không ngờ nhiều phụ huynh khác cũng bày tỏ nỗi lòng tương tự. "Chúng tôi phải nhờ giáo viên chủ nhiệm can thiệp khuyên các con đổi nguyện vọng. Trường có đồng phục đẹp nhưng tỉ lệ chọi, điểm chuẩn đều nằm trong top cao nhất TP thì với lực học mấp mé loại giỏi như con tôi rất khó thi đậu", ông Trường kể.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, hiệu trưởng nhiều trường THPT đều cho rằng hầu hết phụ huynh, học sinh lớp 9 khi đăng ký nguyện vọng lớp 10 chỉ quan tâm đến việc con mình có đậu được vào trường X, trường Y hay không mà thôi. Trong khi có một yếu tố cực kỳ quan trọng nhưng rất ít phụ huynh để ý, đó là tổ hợp môn lựa chọn ở các trường THPT.
"Khi vào lớp 10, học sinh sẽ được học những tổ hợp môn nào, có phù hợp với định hướng nghề nghiệp sau này của các em không. Kinh nghiệm cho thấy nhiều gia đình khi đi đăng ký nhập học lớp 10 cho con mới tá hỏa phát hiện tổ hợp môn không phải như con mình mong muốn", hiệu trưởng một trường THPT ở quận 1 (cũ) cho hay.
Tương tự, bà Nguyễn Ngọc Nga - một phụ huynh ở phường Đức Nhuận - kể: "Cách đây hai năm con tôi đã rơi vào trường hợp dở khóc dở cười khi thi đậu vào một trường THPT nhưng trường lại chỉ tập trung vào các tổ hợp môn thuộc nhóm khoa học tự nhiên. Nhóm khoa học xã hội có rất ít lựa chọn trong khi con tôi lại định hướng theo nhóm khoa học xã hội".
Liên quan đến vấn đề này, đại diện Sở GD-ĐT cho biết cổng thông tin tuyển sinh lớp 10 của sở đã cập nhật đầy đủ dữ liệu về các trường THPT, đặc biệt thông tin chi tiết về các tổ hợp môn học. Phụ huynh có thể chủ động tra cứu bằng cách nhập tên trường vào thanh tìm kiếm để tìm hiểu kỹ trước khi đăng ký.
Theo một cán bộ Sở GD-ĐT, thời điểm này có thể nói kỳ thi lớp 10 năm nay đã "hạ nhiệt" được một phần. Số liệu đăng ký nguyện vọng 1 cho thấy năm nay có hơn 151.000 học sinh lớp 9 đăng ký dự thi vào lớp 10 công lập. Trong khi đó, số học sinh tốt nghiệp lớp 9 năm học 2025 - 2026 dự kiến là 169.079 em.
Như vậy, TP có hơn 17.000 học sinh không đăng ký dự thi lớp 10 công lập. Năm học 2026 - 2027, các trường THPT trên địa bàn TP sẽ tuyển 118.955 chỉ tiêu. Nếu căn cứ trên số thí sinh đăng ký dự thi thì TP.HCM có hơn 78% học sinh hoàn thành THCS được vào lớp 10 công lập thay vì chỉ có 70,35% như dự kiến ban đầu.
Theo đó, Bộ GD-ĐT cho phép tuyển sinh nhiều đợt trong năm, đa dạng phương thức và mở rộng quyền tự chủ cho nhà trường. Tuy nhiên còn những băn khoăn vì có một số điểm chưa rõ, đặc biệt liên quan đến liên thông hệ thống và đối tượng tuyển sinh.
ThS Võ Công Trí, Phó hiệu trưởng thường trực Trường cao đẳng Kỹ thuật - Du lịch Sài Gòn (TP.HCM), cho rằng dự thảo đang đi theo hướng tích cực, mở thêm dư địa cho các cơ sở đào tạo.
Các trường được phép tuyển sinh nhiều đợt trong năm sẽ chủ động hơn trong kế hoạch tuyển sinh, đồng thời tạo điều kiện để người học có thêm cơ hội lựa chọn thời điểm nhập học phù hợp với nhu cầu.
Dự thảo cho phép thí sinh nộp hồ sơ cả trực tiếp và trực tuyến. Ông Trí nhận xét nếu so với xét tuyển đại học chủ yếu theo các đợt chung và đăng ký trên hệ thống trong khung thời gian cố định, cách thức đăng ký giáo dục nghề nghiệp linh hoạt hơn, giảm áp lực về thời điểm và thủ tục cho cả người học và các trường.
"Đặc biệt dự thảo vẫn mở ra khả năng để các trường cao đẳng tham gia hệ thống tuyển sinh chung của Bộ GD-ĐT cùng với các trường đại học, qua đó giúp mở rộng khả năng tiếp cận thí sinh ngay trong giai đoạn đăng ký nguyện vọng. Các trường có thể vừa tham gia hệ thống chung để tiếp cận nguồn thí sinh rộng hơn vừa chủ động triển khai các phương thức tuyển sinh riêng của mình", ông Trí nói.
ThS Phạm Duy Đông - Phó hiệu trưởng Trường cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi (Đồng Nai) - đánh giá dự thảo trao quyền cho cơ sở đào tạo tự chủ trong việc lựa chọn phương thức tuyển sinh. Nhà trường có thể quyết định xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp giữa xét tuyển và thi tuyển tùy theo đặc thù ngành nghề và định hướng đào tạo được quyền tự chủ trong cách tuyển sinh.
Ngoài ra dự thảo có đề cập số lượng tuyển sinh thực tuyển hằng năm theo từng nhóm ngành, nghề đào tạo không vượt quá 15% so với số lượng đã xác định. Đối với những ngành, nghề có tỉ lệ người học bỏ học, thôi học hoặc chuyển sang ngành khác trong hai năm liên tiếp vượt quá 20%, dự thảo cho phép cơ sở đào tạo được xác định số lượng tuyển sinh tăng thêm tối đa 15%.
Theo ông Đông, đây là cách tiếp cận "khá sát với thực tế" bởi trong quá trình học tập, đặc biệt ở năm nhất, không ít sinh viên thay đổi lựa chọn do nhiều nguyên nhân khác nhau. "Quy định này giúp các trường có dư địa để điều chỉnh kế hoạch tuyển sinh, tránh tình trạng thiếu hụt người học ở một số ngành, nghề", ông Đông nhận xét.
TS Đặng Minh Sự - Phó chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP.HCM - nói dự thảo quy chế lần này có nhiều điểm tích cực, đặc biệt ở việc tăng tính linh hoạt và mở rộng quyền tự chủ cho các cơ sở đào tạo. Tuy nhiên ông cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện một số nội dung để đảm bảo tính đồng bộ trong toàn hệ thống.
Chẳng hạn vấn đề liên thông và tích hợp với hệ thống tuyển sinh chung của Bộ GD-ĐT cùng các trường đại học. Theo ông, dự thảo hiện mới dừng ở mức khuyến khích, chưa làm rõ việc tham gia hệ thống này là bắt buộc hay tự nguyện đối với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Do vậy, ông Sự đề xuất cần quy định rõ lộ trình tham gia hệ thống tuyển sinh chung theo hướng bắt buộc nhằm đảm bảo sự thống nhất trong toàn hệ thống. Đồng thời cần xây dựng cơ chế chia sẻ và liên thông dữ liệu giữa giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học để hạn chế trùng lặp trong tuyển sinh, mở rộng nguồn thí sinh cho cả hai hệ thống.
ThS Ngô Thị Quỳnh Xuân, Hiệu trưởng Trường cao đẳng Du lịch Sài Gòn (TP.HCM), nói khâu phân nhóm ngành cần được xem xét điều chỉnh phù hợp thực tiễn đào tạo. Cụ thể, theo khoản 4 điều 3 của dự thảo, các trường chỉ được tự điều chỉnh số lượng tuyển sinh giữa các ngành cụ thể (mã cấp IV) khi các ngành này thuộc cùng một nhóm ngành (mã cấp III) và cùng trình độ đào tạo.
Trong khi đó theo danh mục hiện hành, lĩnh vực du lịch - dịch vụ lại đang bị tách thành hai nhóm riêng biệt gồm nhóm Du lịch (mã 68101) và nhóm Khách sạn, nhà hàng (mã 68102). Theo bà, cách phân nhóm này khiến các trường không thể linh hoạt điều tiết chỉ tiêu giữa các ngành có tính chất liên thông rất cao.
Ví dụ không thể giảm chỉ tiêu ngành hướng dẫn du lịch để tăng cho quản trị khách sạn dù thực tế đây là các lĩnh vực gắn bó chặt chẽ trong cùng một hệ sinh thái dịch vụ.
Bà Xuân kiến nghị về lâu dài có thể rà soát và điều chỉnh danh mục ngành, nghề đào tạo theo hướng gộp các lĩnh vực du lịch và khách sạn - nhà hàng vào cùng một nhóm ngành (mã cấp III).
Trường hợp chưa thể điều chỉnh ngay cần bổ sung cơ chế mở trong quy chế tuyển sinh, cho phép các cơ sở đào tạo được tự chủ điều chỉnh chỉ tiêu giữa các nhóm ngành (mã cấp III) nếu cùng thuộc một lĩnh vực lớn (mã cấp II).
