Gan là một trong những cơ quan quan trọng nhất trong cơ thể, có chức năng thải độc, sản xuất mật cho quá trình tiêu hóa và lưu trữ các chất dinh dưỡng thiết yếu. Tuy nhiên, khi các tế bào gan bị viêm hoặc tổn thương, chúng không còn có thể thực hiện hiệu quả các chức năng quan trọng này.
Các nguyên nhân phổ biến gây tổn thương gan bao gồm:
– Uống rượu quá mức.
– Nhiễm virus (viêm gan A, B, C).
– Bệnh gan nhiễm mỡ (do rượu và không do rượu).
– Một số loại thuốc và độc tố.
– Bệnh tự miễn.
– Béo phì và rối loạn chuyển hóa
Dưới đây là 14 dấu hiệu cảnh báo tổn thương gan bạn không nên bỏ qua:
Mệt mỏi và suy nhược kéo dài
Theo thông tin từ website của Bệnh viện Horizon Prime (Ấn Độ), cảm thấy mệt mỏi, suy nhược mà không rõ lý do thường là một trong những dấu hiệu sớm nhất của tổn thương gan. Khi gan không thể lọc độc tố đúng cách, các chất này sẽ tích tụ trong máu, dẫn đến mệt mỏi liên tục và thiếu năng lượng.
Vàng da và vàng mắt
Vàng da xảy ra khi bilirubin, một sắc tố được tạo ra trong quá trình phân hủy tự nhiên của các tế bào hồng cầu trong cơ thể, tích tụ trong máu do chức năng gan không hoạt động đúng cách. Nó khiến da, mắt và thậm chí cả lưỡi chuyển sang màu vàng. Đây là một trong những dấu hiệu dễ nhận biết nhất của các vấn đề về gan.
Nước tiểu sẫm màu và phân nhạt màu
Nước tiểu sẫm màu (ngay cả khi đã uống đủ nước) và phân màu đất sét có thể là dấu hiệu của sự suy giảm sản xuất hoặc lưu thông mật, cho thấy chức năng gan bị rối loạn.
Đau bụng và chướng bụng
Đau, khó chịu ở phía trên bên phải bụng là dấu hiệu phổ biến của gan bị viêm hoặc phình to. Trong trường hợp nặng, dịch có thể tích tụ trong bụng, dẫn đến sưng tấy được gọi là cổ trướng.
Buồn nôn và nôn mửa
Khi gan phải hoạt động để lọc độc tố, các vấn đề về tiêu hóa như buồn nôn, nôn mửa và chán ăn trở nên phổ biến. Buồn nôn kéo dài không nên bị bỏ qua, vì nó có thể cho thấy gan đang bị căng thẳng đáng kể.
Chán ăn và sụt cân
Khi chức năng gan suy giảm, nó ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất và sự thèm ăn. Sụt cân không rõ nguyên nhân và mất hứng thú với thức ăn có thể là dấu hiệu của bệnh gan.
Sưng ở chân và mắt cá chân (phù nề)
Giữ nước là một dấu hiệu khác của các vấn đề về gan. Việc gan không sản xuất đủ albumin, một loại protein ngăn ngừa rò rỉ dịch, dẫn đến phù ở chân, mắt cá chân và bàn chân.
Theo Mayo Clinic, xơ gan làm chậm lưu lượng máu qua gan và làm tăng áp lực trong tĩnh mạch đưa máu qua cơ quan này. Áp lực trong tĩnh mạch cửa có thể khiến chất lỏng tích tụ ở chân (gây phù nề) và ở bụng (gây cổ trướng). Phù nề và cổ trướng cũng có thể xảy ra nếu gan không thể tạo ra đủ một số protein máu nhất định, chẳng hạn như albumin.
Ngứa da
Sự tích tụ muối mật dưới da có thể gây ngứa dai dẳng, đặc biệt là vào ban đêm. Đây có thể là một dấu hiệu tinh tế nhưng quan trọng của tổn thương gan.
Dễ bị bầm tím và chảy máu
Khi gan bị tổn thương, nó sản xuất ít các protein mà máu cần để đông lại hơn. Điều này dẫn đến người bệnh dễ bị bầm tím, chảy máu cam hoặc chảy máu nướu răng, ngay cả từ những vết thương nhỏ.
Gan suy yếu có thể cho phép các chất độc như amoniac tích tụ trong máu và đến não, gây ra lú lẫn, khó tập trung, thậm chí thay đổi tính cách. Trong trường hợp nghiêm trọng, nó có thể dẫn đến hôn mê gan.
Gan sưng hoặc to
Gan to (gan phì đại) có thể được phát hiện thông qua chẩn đoán hình ảnh hoặc trong quá trình khám sức khỏe. Nguyên nhân thường là do bệnh gan nhiễm mỡ, viêm gan hoặc uống quá nhiều rượu.
Các mạch máu hình mạng nhện trên da
Các tĩnh mạch hình mạng nhện màu đỏ hoặc tím có thể nhìn thấy ở ngực trên và cánh tay, được gọi là u mạch máu hình mạng nhện, có thể xuất hiện do sự mất cân bằng nội tiết tố gây ra bởi rối loạn chức năng gan.
Hơi thở hôi và vị kim loại trong miệng
Gan bị tổn thương có thể gây ra hơi thở hôi hoặc vị kim loại dai dẳng do sự tích tụ độc tố trong cơ thể.
Rối loạn kinh nguyệt, rối loạn chức năng tình dục
Ở phụ nữ, tổn thương gan có thể gây ra kinh nguyệt không đều, mất kinh. Ở nam giới, nó có thể dẫn đến giảm ham muốn tình dục hoặc liệt dương, vì chức năng gan ảnh hưởng đến sự điều hòa hormone.
Phát hiện sớm trong giai đoạn viêm hoặc xơ hóa mang lại cơ hội phục hồi tốt nhất.
Nếu bạn nhận thấy hai hoặc nhiều hơn trong số 14 dấu hiệu tổn thương gan, hãy đến gặp bác sĩ ngay lập tức. Bỏ qua các triệu chứng ban đầu có thể dẫn đến tổn thương không thể phục hồi.
Việc điều trị tổn thương gan phụ thuộc vào nguyên nhân và giai đoạn của bệnh. Trước hết, bạn cần thay đổi lối sống như ngừng uống rượu, duy trì chế độ ăn uống lành mạnh (bao gồm rau lá xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và protein nạc), tập thể dục thường xuyên (giúp giảm tích tụ mỡ và cải thiện quá trình trao đổi chất), tránh dùng thuốc không cần thiết.
Phòng ngừa tổn thương gan
Bảo vệ gan của bạn bắt đầu bằng những lựa chọn lành mạnh hàng ngày. Dưới đây là cách giữ cho gan khỏe mạnh:
– Ăn một chế độ ăn uống cân bằng giàu chất chống oxy hóa và chất xơ, tránh rượu bia và thuốc lá.
– Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày.
– Tiêm phòng viêm gan A và B.
– Uống nhiều nước để giúp đào thải độc tố.
– Tránh tiếp xúc với hóa chất độc hại.
– Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và lượng đường nạp vào cơ thể.
– Theo dõi chặt chẽ các loại thuốc có thể gây hại cho gan.
Mới đây, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cảnh báo, yêu cầu rà soát về một loại sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ ăn dặm, nghi có chứa thuốc chuột. Hiện sản phẩm cảnh báo chưa có báo cáo ghi nhận tại Việt Nam.
Trên thực tế, tại bệnh viện đã tiếp nhận các ca ngộ độc thuốc diệt chuột là trẻ nhỏ, do uống nhầm. Bệnh viện Nhi T.Ư từng tiếp nhận bệnh nhi 10 tuổi, vào viện trong tình trạng nguy kịch do ngộ độc thuốc diệt chuột, với biểu hiện khó thở, tím tái, suy hô hấp, suy tuần hoàn, hôn mê sâu, co giật liên tục, rối loạn nhịp tim và tổn thương thận cấp.
Xét nghiệm định lượng độc chất trong mẫu máu, nước tiểu bệnh nhi này và ống thuốc cho kết quả trẻ dương tính với natri fluoroacetate, là hợp chất cực độc thường có trong một số loại thuốc diệt chuột không rõ nguồn gốc.
Cứu chữa cho bệnh nhi, cùng với xử trí cấp cứu ngay lập tức, bao gồm hỗ trợ thở máy, thuốc điều chỉnh rối loạn nhịp tim, các bác sĩ đã áp dụng lọc máu liên tục để hỗ trợ chức năng thận, điều trị chống phù não nhằm hạn chế tổn thương não.
Theo Bệnh viện Nhi T.Ư, chất natri fluoroacetate là một hợp chất cực độc từng được phát hiện trong một số loại thuốc diệt chuột không rõ nguồn gốc. Chất này có thể gây ngừng tim, tổn thương não, gan, thận và tử vong chỉ với liều lượng nhỏ.
Loại thuốc diệt chuột khiến bé ngộ độc nguy kịch sau khi uống phải, là ống nước màu trắng, không tem nhãn, có hình dạng gần giống với các ống men vi sinh hoặc thuốc uống dành cho trẻ nhỏ, rất dễ gây tò mò, nhầm lẫn cho trẻ.
Khoa Cấp cứu và chống độc Bệnh viện Nhi T.Ư cũng từng tiếp nhận chùm ca bệnh 5 trẻ (độ tuổi từ 7 - 9) cùng nhập viện do ngộ độc thuốc diệt chuột.
Nguyên nhân do các trẻ này cùng uống một số ống thuốc màu đỏ đựng trong túi bóng, do các em nhặt được. Sau uống, các trẻ nôn, đau bụng, đau đầu, thậm chí có trẻ bị co giật… Tại bệnh viện, các trẻ được chẩn đoán ngộ độc thuốc diệt chuột fluoroacetat qua các triệu chứng và kết quả xét nghiệm độc chất.
Bệnh viện Nhi T.Ư từng điều trị 2 bệnh nhi ngộ độc thuốc diệt chuột do ăn nhầm trứng gà đã tiêm thuốc diệt chuột mà gia đình dùng để làm bẫy chuột.
Khoảng 3 - 4 giờ sau ăn nhầm phải trứng này, cả hai cùng xuất hiện triệu chứng chóng mặt, buồn nôn và được gia đình đưa đến bệnh viện tỉnh rồi nhanh chóng được chuyển đến Bệnh viện Nhi T.Ư. Tại đây, các bác sĩ xác định trẻ bị ngộ độc thuốc diệt chuột chứa thành phần bromadiolone, đây là một chất gây rối loạn đông máu kéo dài.
Bệnh viện Nhi T.Ư đặc biệt lưu ý các gia đình có trẻ nhỏ, cần để thuốc, hóa chất độc hại tránh xa tầm tay trẻ, tốt nhất nên cất ở những nơi kín đáo, trẻ ít có cơ hội tiếp xúc.
Không đựng hóa chất trong vỏ chai đựng nước uống hoặc các chai lọ có màu sắc bắt mắt thu hút sự chú ý của trẻ. Luôn có người lớn giám sát trẻ trong quá trình sinh hoạt, vui chơi, đặc biệt tại những khu vực tiềm ẩn nguy hiểm như nhà kho, nhà vệ sinh, bếp hoặc khu vực chứa hóa chất.
Giáo dục và hướng dẫn nghiêm khắc cho trẻ về sự nguy hiểm và không được uống bất kỳ loại dung dịch, chế phẩm nào không rõ nguồn gốc nếu không có sự cho phép của người lớn.
Khi phát hiện trẻ có dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc hóa chất (nôn, co giật, khó thở, hôn mê…), cần nhanh chóng đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế gần nhất. Việc xử trí tại nhà không đúng cách có thể làm chậm quá trình cứu sống và tăng nguy cơ biến chứng cho trẻ.
Bệnh nhân được chẩn đoán sỏi thận khoảng 3 năm trước. Ngại đụng dao kéo và e dè chi phí điều trị, ông mua các sản phẩm được quảng cáo rầm rộ trên mạng với lời cam kết có thể làm tan sỏi chỉ trong một đến hai tháng. Sau thời gian sử dụng, bệnh không cải thiện mà nặng hơn.
Ngày 4/3, ThS.BS.CK1 Trần Quốc Phong, Trưởng Đơn vị Tiết niệu, Bệnh viện An Bình, cho biết bệnh nhân vào cấp cứu với viên sỏi thận kích thước khoảng 20 mm đang gây tắc nghẽn đường niệu. Đây là tình trạng nguy hiểm, có thể phá hủy chức năng thận nếu không xử lý kịp thời.
Các bác sĩ phẫu thuật lấy sỏi, giải quyết tình trạng bít tắc và bảo tồn chức năng thận cho người bệnh. Hiện, sức khỏe bệnh nhân đã ổn định, bày tỏ ân hận vì đã tin vào các lời quảng cáo sai lệch và bỏ lỡ thời gian vàng để điều trị chính thống.
Theo bác sĩ Phong, hiện không có thuốc nào có thể làm tan hoàn toàn mọi loại sỏi thận. Một số thuốc chỉ hỗ trợ trong trường hợp nhất định, nhất là với sỏi nhỏ và có thành phần đặc hiệu. Phần lớn sỏi thận, điển hình là sỏi canxi, không thể tự tan bằng thuốc uống.
Các thuốc điều trị sỏi thận hiện nay chủ yếu giúp giảm đau, giãn cơ niệu quản để hỗ trợ sỏi nhỏ đào thải, đồng thời điều chỉnh môi trường nước tiểu nhằm hạn chế sỏi lớn thêm và giảm nguy cơ tái phát. Việc dùng "thuốc tan sỏi" trên mạng có thể làm chậm điều trị, khiến sỏi tiếp tục tăng kích thước, gây tắc nghẽn, nhiễm trùng và tổn thương thận.
Người dân cần đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường như đau hông lưng lan xuống bụng dưới hoặc bẹn, tiểu buốt, tiểu rắt, nước tiểu đục hoặc có máu; buồn nôn, nôn; đặc biệt sốt, ớn lạnh là dấu hiệu cần cấp cứu. Bác sĩ nhấn mạnh, điều quan trọng là xác định đúng loại sỏi, kích thước và mức độ ảnh hưởng để điều trị phù hợp, thay vì tin vào "thần dược" không rõ nguồn gốc.
Điều hòa bẩn còn có thể phát tán bụi mịn chứa mạt bụi và vi nấm - những tác nhân dễ kích hoạt phản ứng dị ứng ở người có cơ địa nhạy cảm.
Nếu không được bảo trì đúng cách, không được vệ sinh, thiết bị này có thể trở thành nguồn phát tán dị nguyên, "thổi" bào tử nấm mốc trực tiếp vào người sử dụng.
Để hạn chế nguy cơ dị ứng và bệnh lý hô hấp, nên vệ sinh điều hòa định kỳ để loại bỏ bụi bẩn, nấm mốc tích tụ; không nên đợi đến khi màng lọc bám đầy bụi mới vệ sinh. Đồng thời, chủ động tăng lưu thông không khí bằng cách hạn chế ở trong phòng kín liên tục nhiều giờ. Nên mở cửa sổ vào cuối ngày hoặc cuối tuần để đón ánh nắng và không khí tự nhiên. Dọn vệ sinh bề mặt bàn ghế, vật dụng bằng khăn ẩm thay vì phủi bụi bằng khăn khô hoặc chổi lông, tránh làm bụi và nấm mốc phát tán trong không khí.
Dị ứng do nấm mốc và mạt bụi thường diễn tiến âm thầm, dễ bị bỏ qua. Người dân cần chú ý một số biểu hiện như: mắt ngứa, đỏ, cộm dù không thiếu ngủ hay làm việc quá lâu trước màn hình; hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mũi trong, ngạt mũi xuất hiện khi bật điều hòa nhưng giảm rõ khi ra ngoài không khí thoáng; da nổi mẩn ngứa, mày đay dù không tiếp xúc với thực phẩm, thuốc hay mỹ phẩm lạ; ho khan, khò khè hoặc cảm giác khó thở kéo dài trong môi trường phòng kín.
Nếu các triệu chứng xuất hiện lặp đi lặp lại trong phòng điều hòa, rất có thể cơ thể đang phản ứng với dị nguyên trong không khí. Khi tình trạng hắt hơi, ngứa mũi, khò khè, nổi mẩn tái diễn nhiều lần, kéo dài, cần đến các cơ sở chuyên khoa để được tư vấn và điều trị kịp thời, tránh để bệnh tiến triển mạn tính, gây khó khăn cho điều trị về sau.
