Cô T.T.H (67 tuổi, ở TP.HCM) trước đây từng có thời gian nuôi mẹ già 3 năm. Mỗi bữa, cô H. thường chuẩn bị cho mẹ 1 khứa cá kho, cùng 1 chén cơm và canh chua. Theo cô H., người lớn tuổi chỉ cần bữa ăn có đủ đạm, tinh bột và chất xơ là được, không nên ăn nhiều thịt, đặc biệt là thịt đỏ, vì nghĩ không tốt cho sức khỏe.
“Tới giờ tôi cũng hạn chế ăn thịt, mỗi bữa ăn một chút cho có chất là được. Bây giờ chủ yếu ăn nhiều rau, trái cây và uống sữa, chứ ăn thịt nhiều nghe nói cũng bệnh lắm”, cô H. chia sẻ.
Mặt khác, có những người lớn tuổi vì muốn giảm cân nên gần như cắt hoàn toàn tinh bột và đạm động vật. Kết quả là cân nặng không giảm được bao nhiêu, nhưng cơ thể uể oải, xanh xao, tinh thần trì trệ, chưa kể nguy cơ ảnh hưởng tới nhiều vấn đề sức khỏe khác nếu tiếp tục giảm cân không khoa học.
Từ đó, thạc sĩ – bác sĩ Phạm Ánh Ngân, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – cơ sở 3, cho biết dinh dưỡng cho độ tuổi sau 60 cần nhiều sự điều chỉnh hài hòa. Những quan điểm như “càng lớn tuổi càng phải ăn ít thịt” hay “già rồi không cần ăn thịt cho nhẹ bụng” là chủ quan và thiếu tính khoa học.
“Trái với người trẻ, người lớn tuổi cần sự thong thả và hài hòa hơn trong các bữa ăn. Cần chia nhỏ lượng đạm ra các bữa trong ngày và đa dạng các chế biến để giúp việc hấp thu dinh dưỡng được hiệu quả hơn. Việc chăm sóc người lớn tuổi cần nỗ lực không chỉ của chính bản thân họ, mà còn là sự đồng hành của cả người thân và cộng đồng”, bác sĩ Ánh Ngân nhấn mạnh.
Theo bác sĩ, cung cấp đủ đạm cho cơ thể người lớn tuổi đặc biệt quan trọng, vì nó giúp chống suy giảm thể lực và chống teo cơ. Đạm chiếm khoảng 50% thể tích của xương, đóng vai trò tạo nên khung cấu trúc của xương. Cùng với canxi và vitamin D, đạm góp phần tăng mật độ khoáng cho xương, giúp xương chắc khỏe hơn.
Ăn đủ đạm còn giúp tăng cường hệ miễn dịch cho cơ thể, hoạt động trí óc được minh mẫn và giảm tốc độ suy giảm nhận thức.
Một vai trò quan trọng khác của đạm là hỗ trợ quá trình tái tạo và sửa chữa tế bào bị tổn thương, tăng sinh collagen cho da. Thiếu đạm làm quá trình hồi phục sau phẫu thuật kéo dài hoặc các vết loét trở nên lâu lành hơn.
Khi không nạp đủ lượng đạm trong ngày, lâu dần sẽ gây mệt mỏi, chậm chạp trong hoạt động sinh hoạt, những vết thương chậm lành, suy giảm độ linh hoạt trong hoạt động trí óc – các tình trạng vốn dễ bị nhầm lẫn và đổ lỗi cho tuổi già.
Bác sĩ Ánh Ngân cho biết, đối với người lớn tuổi (trên 60 tuổi), lượng đạm cần cung cấp mỗi ngày cao hơn so với chuẩn của người trẻ. Nếu người trẻ cần 0,8 g đạm/kg thể trọng/ngày, thì ở người lớn tuổi, cần từ 1 – 1, 2 g đạm/kg thể trọng/ngày.
Lượng đạm được bổ sung không nhất thiết chỉ từ động vật như thịt, cá, hải sản…, mà có thể xen kẽ nguồn đạm thực vật từ các loại hạt (hạnh nhân, óc chó, hạt điều…); các loại đậu (đậu hà lan, đậu cô ve, đậu nành…); các loại nấm (nấm rơm, nấm bào ngư, nấm đùi gà…). Hình thức chế biến cũng nên đa dạng như làm sữa hạt, súp nấm, yến mạch trộn các loại hạt hoặc làm thành bữa ăn phụ trong ngày.
Trong đông y, có các vị thuốc khi nấu cùng với các thực phẩm giàu đạm như thịt gà, cá chép, cá quả… có tác dụng hỗ trợ nhau.
“Thảo dược giúp món ăn dễ tiêu hóa, có mùi thơm, ngược lại protein từ thịt là nguồn dẫn tốt cho các chất trong thảo dược được phát huy tác dụng. Các vị thuốc thường được dùng để nấu canh hầm, súp, như hoài sơn, bạch linh, sơn tra, thần khúc, hồng táo…, khi nấu cùng với các loại thịt giúp giảm mùi tanh, làm thịt mềm hơn và dễ tiêu hóa”, bác sĩ Ánh Ngân cho biết.
Trong nhịp sống hiện đại, thận là cơ quan lọc máu quan trọng của cơ thể, thường phải làm việc quá sức do chế độ ăn uống, thói quen sinh hoạt và ô nhiễm môi trường.
Bổ sung những loại rau củ quả giàu dưỡng chất, ít kali và chất chống oxy hóa là cách đơn giản nhưng hiệu quả để hỗ trợ thận thải độc, duy trì sức khỏe lâu dài.
Súp lơ trắng ít kali, giàu chất xơ, vitamin C và các hợp chất chống oxy hóa như sulforaphane, được nghiên cứu cho thấy giúp giảm stress oxy hóa, một trong những nguyên nhân dẫn đến tổn thương thận.
Nghiên cứu trên tạp chí Food & Function chỉ ra rằng, sulforaphane có khả năng bảo vệ tế bào thận trước tác động của các gốc tự do, đồng thời hỗ trợ hoạt động của gan, từ đó giảm gánh nặng lọc độc tố cho thận. Người tiêu dùng có thể chế biến súp lơ trắng hấp, xào nhẹ hoặc thêm vào salad để duy trì hương vị và dưỡng chất.
Dưa chuột: lợi tiểu tự nhiên, giảm nguy cơ sỏi thận
Dưa chuột chứa tới hơn 95% là nước, cùng hợp chất cucurbitin và lượng kali vừa phải, hỗ trợ chức năng bài tiết của cơ thể và giảm tình trạng sưng phù quanh thận.
Theo nghiên cứu của Journal of Medicinal Food, cucurbitin có tác dụng lợi tiểu nhẹ, hỗ trợ cơ thể loại bỏ cặn canxi, giảm nguy cơ hình thành sỏi thận. Ngoài ra, dưa chuột còn là món ăn nhẹ lý tưởng khi kết hợp với sữa chua, vừa giải khát vừa hỗ trợ tiêu hóa.
Táo
Táo là loại trái cây ít kali nhưng giàu chất xơ hòa tan và chất chống oxy hóa như quercetin.
Một nghiên cứu trên Journal of Renal Nutrition (2017) cho thấy, quercetin giúp hỗ trợ giảm viêm trong các mô thận, đồng thời hỗ trợ kiểm soát đường huyết, từ đó giảm nguy cơ tổn thương thận do tiểu đường.
Táo còn giúp cải thiện tiêu hóa và bảo vệ sức khỏe tim mạch, yếu tố liên quan mật thiết đến chức năng thận. Ăn táo mỗi ngày, đặc biệt có thể ăn cả vỏ để tận dụng tối đa chất chống oxy hóa, sẽ là lựa chọn an toàn cho người muốn bảo vệ thận.
Ớt chuông đỏ
Ớt chuông đỏ ít kali nhưng giàu vitamin A, vitamin C và lycopene. Đây là những chất chống oxy hóa mạnh. Theo nghiên cứu đăng trên Nutrients (2021), lycopene giúp hạn chế viêm và tổn thương tế bào thận do stress oxy hóa, đồng thời hỗ trợ tim mạch và tăng cường miễn dịch.
Loại quả này có thể dùng sống trong salad, xào nhẹ hoặc nấu canh để giữ trọn dưỡng chất.
Hành tây: tăng lưu thông máu, kháng viêm
Hành tây chứa flavonoid và quercetin, có khả năng trung hòa gốc tự do, giảm viêm, đồng thời hỗ trợ lưu thông máu và quá trình thải độc tự nhiên của cơ thể. Nghiên cứu từ Phytotherapy Research cho thấy, hành tây hỗ trợ cải thiện chức năng thận và giảm nguy cơ viêm đường tiết niệu.
Ngoài ra, đặc tính kháng khuẩn của hành tây cũng giúp bảo vệ cơ thể trước nguy cơ nhiễm trùng. Đây là một trong những yếu tố có thể ảnh hưởng đến thận. Hành tây có thể được dùng trong các món xào, canh, hoặc làm gia vị sống trong salad.
Lời khuyên khi bổ sung rau củ quả cho thận
Các chuyên gia khuyến cáo, người có vấn đề về thận nên ưu tiên các loại rau củ ít kali, giàu chất xơ và chống oxy hóa. Hãy kết hợp đa dạng các loại thực phẩm, ăn vừa phải và duy trì thói quen uống đủ nước mỗi ngày.”
Các loại rau củ quả kể trên không chỉ cung cấp vitamin và khoáng chất cần thiết, mà còn tạo ra cơ chế bảo vệ thận và hỗ trợ cơ thể loại bỏ độc tố hiệu quả. Khi kết hợp hợp lý trong bữa ăn hàng ngày, chúng giúp giảm nguy cơ sỏi thận, viêm thận, đồng thời góp phần cải thiện sức khỏe tổng thể.
Thêm vào đó, các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị người dùng nên chọn rau củ quả tươi, hạn chế chiên xào nhiều dầu mỡ và giữ nguyên phần vỏ, nơi chứa nhiều chất chống oxy hóa tự nhiên. Đồng thời, duy trì thói quen kiểm tra sức khỏe định kỳ để nắm rõ tình trạng thận, từ đó có chế độ ăn uống phù hợp.
Thực trạng này đặt ra thách thức lớn cho công tác kiểm soát bệnh, trong khi vẫn tồn tại rào cản tâm lý kỳ thị trong cộng đồng và thiếu hụt nhân lực y tế cơ sở.
Một thanh niên trẻ 19 tuổi ngụ Đồng Tháp thấy trên da xuất hiện nhiều vết loét chảy dịch mủ, cằm kèm sưng các khớp. Bệnh nhân khám tại tỉnh, điều trị kháng sinh, kháng viêm và giảm đau không đỡ. Mảng loét cũ đóng mài đen, xuất hiện nhiều vết loét mới khiến bệnh nhân lo lắng và đến khám tại Bệnh viện Da liễu, TP.HCM.
Thanh niên này từng có quan hệ đồng giới, có nhiều hơn hai bạn tình, được chẩn đoán nhiễm HIV cách đây năm năm, đang điều trị thuốc ARV.
Nghi ngờ bệnh nhân nhiễm giang mai trên nền HIV sẵn có nên bác sĩ hướng dẫn bệnh nhân làm xét nghiệm sàng lọc tất cả các bệnh lý lây truyền qua đường tình dục. Kết quả cho thấy bệnh nhân mắc giang mai ác tính và được điều trị theo phác đồ.
Một bệnh nhân nam 43 tuổi tại Tây Ninh đang điều trị HIV, có quan hệ đồng giới. Tuy nhiên gần đây bệnh nhân bắt đầu nhận thấy thị lực của mình giảm dần trong suốt ba tuần. Mọi thứ trước mắt trở nên mờ nhòe, như bị phủ một lớp sương. Không lâu sau, lòng bàn tay và bàn chân của bệnh nhân xuất hiện những nốt đỏ bất thường.
Đi khám, ông được chẩn đoán viêm màng bồ đào ở cả hai mắt. Tưởng rằng chỉ là bệnh lý về mắt đơn thuần, bệnh nhân tiếp tục được chuyển đến Bệnh viện Da liễu TP.HCM để kiểm tra thêm. Tại đây, kết quả xét nghiệm khiến ông không khỏi bàng hoàng: huyết thanh học dương tính với giang mai.
Trao đổi với Tuổi Trẻ ngày 6-5, bác sĩ Bùi Mạnh Hà - Phó giám đốc Bệnh viện Da liễu TP.HCM - cho biết số bệnh nhân đến khám và điều trị bệnh giang mai tại bệnh viện tăng theo thời gian, ước tính ca bệnh tăng gấp 3-5 lần trong khoảng 10-15 năm qua. Đây không phải là vấn đề riêng lẻ mà có xu hướng toàn cầu, nhất là các quốc gia phát triển.
BS Hà phân tích sự gia tăng của bệnh giang mai đến từ sự kết hợp của nhiều yếu tố, bên cạnh năng lực quản lý, chẩn đoán của hệ thống y tế được cải thiện, nâng cao khả năng phát hiện bệnh thì hành vi xã hội, tâm lý chủ quan của cộng đồng, đặc biệt là ở các nhóm đối tượng nguy cơ cao, cũng là yếu tố quan trọng làm tăng tỉ lệ nhiễm bệnh.
Ngoài ra, bệnh cũng có xu hướng tăng trở lại theo chu kỳ sau nhiều năm, có thể do những thay đổi khả năng miễn dịch của vật chủ.
Tỉ lệ mắc giang mai cao ở nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) do các hành vi có nguy cơ lây nhiễm cao, đặc biệt là nhóm MSM có nhiễm HIV. Ngoài ra mạng xã hội giúp việc tìm kiếm bạn tình trở nên dễ dàng và xuyên biên giới. Sự giao lưu giữa các khu vực và quốc gia diễn ra thuận tiện hơn, khiến bệnh lây lan trong một "thế giới phẳng".
Một phần số ca tăng là do công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe và năng lực xét nghiệm, sàng lọc tại các cơ sở y tế đã được cải thiện, giúp phát hiện bệnh tốt hơn. Với bệnh giang mai bẩm sinh (mẹ truyền sang con), hiện tỉ lệ mắc không cao nhưng hệ quả đối với thai nhi và thế hệ tương lai là cực kỳ trầm trọng.
Ngành y tế đang nỗ lực thực hiện các chương trình loại trừ giang mai bẩm sinh thông qua việc xét nghiệm sàng lọc 100% phụ nữ mang thai ngay từ lần khám đầu tiên và trước khi sinh.
BS Đào Trọng Nghĩa, chuyên khoa da liễu khoa tổng hợp Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TP.HCM), cho hay năm 2024-2025 bệnh viện đã tiếp nhận khoảng 500 trường hợp đến khám vì các bệnh lý lây truyền qua đường tình dục. Trong đó bệnh giang mai được chẩn đoán khoảng 200 trường hợp.
Bác sĩ Nghĩa chia sẻ thêm bệnh giang mai là bệnh lây truyền chủ yếu từ người sang người qua đường tình dục do xoắn khuẩn giang mai (Treponema pallidum) gây nên. Xoắn khuẩn xâm nhập vào cơ thể người lành qua quan hệ tình dục đường âm đạo, đường hậu môn hoặc đường miệng.
Bệnh cũng có thể lây gián tiếp qua các đồ dùng, vật dụng bị nhiễm xoắn khuẩn hoặc lây qua các vết xước trên da, niêm mạc. Đồng thời có thể lây truyền qua đường máu hoặc từ mẹ bị giang mai sang con trong thời kỳ mang thai.
Những người có nguy cơ mắc cao nhất là: nam quan hệ đồng giới, theo các nghiên cứu trên thế giới khoảng 47% nhóm MSM mắc giang mai đồng nhiễm HIV; người nhiềm HIV đồng thời, tỉ lệ mắc bệnh giang mai nhóm MSM đồng nhiễm HIV cao hơn đáng kể so với nhóm không nhiễm HIV; người trẻ tuổi quan hệ tình dục không an toàn và phụ nữ mang thai.
Bác sĩ Nghĩa phân tích thêm bệnh có thể gây tổn thương ở da, niêm mạc. Nếu không được điều trị có thể gây biến chứng tổn thương các tổ chức và cơ quan khác của cơ thể như cơ, xương, khớp, tim mạch và thần kinh.
Với biến chứng thần kinh, xoắn khuẩn giang mai có thể xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương ở bất kỳ giai đoạn nào, gây ra viêm màng não, gây đau đầu dữ dội, cứng cổ và sợ ánh sáng; đột quỵ do viêm mạch máu não; tổn thương tủy sống dẫn đến mất điều hòa vận động, đau nhức các chi và rối loạn cảm giác; sa sút trí tuệ, thay đổi nhân cách, mất trí nhớ và ảo giác.
Biến chứng tim mạch (Cardiovascular syphilis) thường xuất hiện từ 10-30 năm sau khi nhiễm bệnh như: phình động mạch chủ, đây là biến chứng nguy hiểm nhất, có thể gây vỡ động mạch dẫn đến tử vong nhanh chóng; hở van động mạch chủ do viêm làm giãn vòng van tim; hẹp lỗ động mạch vành, gây ra các cơn đau thắt ngực...
Trước thực trạng số ca nhiễm giang mai tăng gấp đôi trong năm năm qua cùng các bệnh lây truyền qua đường tình dục diễn biến phức tạp, ngành y tế TP.HCM đã chính thức khởi động chương trình phòng chống các bệnh lây truyền qua đường tình dục năm 2026.
Công tác bảo vệ trẻ em không chỉ dừng ở chăm sóc sức khỏe mà còn bao gồm nhiều vấn đề xã hội cấp thiết như đuối nước, bạo lực và xâm hại trẻ em. "Trong bối cảnh trẻ em sử dụng thiết bị số ngày càng phổ biến, việc nghiên cứu một ứng dụng cầu cứu khẩn cấp có thể giúp các em tiếp cận hỗ trợ nhanh hơn khi gặp nguy hiểm", Thứ trưởng Y tế Nguyễn Tri Thức nói tại lễ ký kết hợp tác giữa Cục Bà mẹ và Trẻ em với Hệ sinh thái Y tế Tâm Anh - VNVC - ECO - Nutrihome hôm 3/6 tại Hà Nội.
Thống kê năm 2025, Tổng đài Quốc gia Bảo vệ trẻ em 111 tiếp nhận gần 360.000 cuộc gọi và hơn 4.600 thông báo qua các nền tảng trực tuyến, nhiều trường hợp liên quan đến bạo lực, xâm hại hoặc các tình huống cần hỗ trợ khẩn cấp. Chỉ cần một cuộc gọi, trong vòng từ 30 phút đến một giờ có nhân viên công tác xã hội hoặc lực lượng chức năng tiếp cận để hỗ trợ trẻ. Song, nhiều trường hợp không biết số tổng đài này để gọi hoặc không gọi.
Vì vậy, Thứ trưởng đề xuất nghiên cứu xây dựng ứng dụng trên điện thoại hoạt động tương tự Tổng đài Quốc gia bảo vệ trẻ em 111, giúp trẻ bị bạo hành, xâm hại có thể nhanh chóng phát tín hiệu cầu cứu và kết nối với hệ thống hỗ trợ.
Ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, nhìn nhận công tác chăm sóc và bảo vệ bà mẹ, trẻ em còn nhiều thách thức. Đặc biệt là sự chênh lệch trong tiếp cận dịch vụ y tế giữa các vùng miền, nguy cơ từ các bệnh truyền nhiễm mới nổi, tai nạn thương tích, đuối nước, bạo lực, xâm hại trẻ em và các vấn đề sức khỏe tâm thần.
Nhiều vấn đề cần được quan tâm như dinh dưỡng, sức khỏe sinh sản, sức khỏe sơ sinh, trẻ em và sức khỏe tiền hôn nhân. Bên cạnh đó, dù nhiều bệnh truyền nhiễm đã có thể phòng ngừa bằng vaccine, song công tác truyền thông còn hạn chế.
Hiện nay, phần lớn trường hợp mẹ hoặc trẻ em tử vong hay nhiều tai nạn thương tích có thể phòng tránh nếu được truyền thông, giáo dục, phòng bệnh và can thiệp kịp thời. Tuy nhiên, một trong những khó khăn lớn hiện nay là nguồn lực còn hạn chế nhằm truyền thông và nâng cao nhận thức cộng đồng.
"Thực tế này cho thấy nhu cầu cấp thiết phải tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan quản lý Nhà nước, hệ thống y tế, nhà trường, gia đình và cộng đồng nhằm xây dựng mạng lưới hỗ trợ hiệu quả hơn cho phụ nữ và trẻ em", ông Tuấn nói.
Tại sự kiện, Cục Bà mẹ và Trẻ em cùng Hệ sinh thái Y tế Tâm Anh - VNVC - ECO - Nutrihome ký biên bản ghi nhớ hợp tác nhằm đẩy mạnh truyền thông, đào tạo chuyên môn, nâng cao hiệu quả hoạt động của Tổng đài 111. Hai bên cũng triển khai các chương trình chăm sóc sức khỏe, bảo vệ phụ nữ và trẻ em trên phạm vi cả nước.
Bà Hà Thu Nga, Phó Chủ tịch Hội đồng Quản trị Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Vaccine Việt Nam VNVC, cho biết hai bên hợp tác với mục tiêu chung là nâng cao chất lượng chăm sóc và bảo vệ sức khỏe phụ nữ, trẻ em. Mô hình hợp tác công - tư sẽ phát huy thế mạnh của mỗi bên, góp phần xây dựng các giải pháp toàn diện từ phòng bệnh, tiêm chủng, dinh dưỡng, điều trị đến chăm sóc sức khỏe tinh thần, kiến tạo môi trường sống an toàn, lành mạnh cho phụ nữ và trẻ em.
