Thị trưởng Moscow Sergey Sobyanin tuyên bố quân đội Ukraine đã phóng hàng loạt máy bay không người lái (UAV) về phía Moscow vào rạng sáng nay 26/6, trong bối cảnh Kiev tiếp tục tăng cường các cuộc tấn công nhằm vào thủ đô của Nga.
Theo ông Sobyanin, tính đến 5h45 giờ địa phương, ít nhất 39 máy bay không người lái đã bị bắn hạ khi đang tiếp cận thủ đô Moscow. Đợt máy bay không người lái đầu tiên bắt đầu một giờ trước đó, vào khoảng 2h30.
Hiện chưa có thông tin về việc có mục tiêu nào bị tấn công hay không. Các đội cứu hộ đang đánh giá thiệt hại do mảnh vỡ máy bay không người lái gây ra.
Các cuộc tấn công mới nhất nhằm vào Moscow diễn ra chỉ một tuần sau đợt tấn công bằng máy bay không người lái quy mô lớn nhất của Ukraine vào thủ đô của Nga kể từ đầu xung đột, với thiệt hại lớn tại nhà máy lọc dầu Moscow.
Reuters dẫn nguồn tin cho biết nhà máy lọc dầu lớn nhất của Moscow khó có thể hoạt động trở lại trong năm nay sau khi bị hư hại nặng nề.
Ukraine ngày càng triển khai nhiều máy bay không người lái tự sản xuất để tấn công các mục tiêu sâu bên trong lãnh thổ Nga, đặc biệt là các cơ sở liên quan đến lọc dầu, hậu cần và sản xuất quốc phòng.
Trong bài phát biểu trực tuyến hôm 24/6, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuyên bố ông đã “chỉ thị cho các cơ quan tình báo và quân đội hành động phủ đầu chống lại các cơ sở mà Nga sử dụng để mở rộng hoạt động quân sự của họ”.
Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh Ukraine mở rộng các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng nhằm gây sức ép buộc Moscow ngồi vào bàn đàm phán.
Vào cuối tuần qua, quân đội Ukraine đã thực hiện một loạt cuộc tấn công mạnh vào các mục tiêu quân sự của Nga tại bán đảo Crimea. Các mục tiêu bao gồm các trạm phân phối ga, cảng dầu, hệ thống phòng không và cơ sở hạ tầng hậu cần.
Ngoài ra, Kiev cũng thực hiện các cuộc tấn công thường xuyên vào ngành nhiên liệu và năng lượng của Nga.
Tổng thống Nga Vladimir Putin đã chỉ thị cho chính phủ và Bộ Quốc phòng Nga thực hiện các biện pháp nhằm giảm thiểu về mức bằng không hậu quả từ các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở hạ tầng.
“Chúng ta có thể thấy rằng khi tình hình tại mặt trận đang xấu đi nhanh chóng đối với Ukraine và khi đối phương mất dần lãnh thổ này đến lãnh thổ khác, họ đã áp dụng chiến thuật tấn công vào các cơ sở hạ tầng của chúng ta. Họ đang cố gắng làm gián đoạn nguồn cung cấp năng lượng và gây ảnh hưởng đến mùa du lịch”, Tổng thống Putin phát biểu tại một cuộc họp trực tuyến ngày 23/6.
Tổng thống Zelensky dẫn thông tin tình báo quân sự cho biết Nga đang biến Moscow thành một “pháo đài” phòng không kiên cố, khi thủ đô của Nga được các hệ thống tên lửa tiên tiến nhất bảo vệ.
Theo ông Zelensky, các hệ thống phòng không S-400 và S-500, với sự hỗ trợ của các hệ thống phòng không Pantsir, đã được triển khai xung quanh khu vực Moscow để bảo vệ thành phố khỏi các mối đe dọa trên không.
Ông Zelensky cho biết Nga đang tập trung thêm các hệ thống phòng không về phía thủ đô Moscow, vùng Valdai, khu vực có nơi ở của các lãnh đạo cao nhất của Nga, và cây cầu bắc qua eo biển Kerch nối bán đảo Crimea và đất liền Nga. Điều này đồng nghĩa với việc Nga phải cắt giảm các hệ thống phòng không ở các hướng khác.
Theo Hãng thông tấn Tass, ngày 1-4, Bộ Quốc phòng Nga cho biết một máy bay vận tải quân sự An-26 đã mất liên lạc khi đang thực hiện chuyến bay theo lịch trình tại bán đảo Crimea vào lúc 18h ngày 31-3 (giờ Matxcơva), sau đó xác nhận máy bay này đã rơi.
"Lực lượng tìm kiếm cứu nạn đã xác định được vị trí rơi của máy bay An-26. Theo báo cáo từ hiện trường, toàn bộ 6 thành viên phi hành đoàn và 23 hành khách trên máy bay đã thiệt mạng", Bộ Quốc phòng Nga cho biết.
Không có dấu hiệu cho thấy máy bay bị tác động bên ngoài. Nguyên nhân sơ bộ của vụ việc được xác định là do trục trặc kỹ thuật. Ủy ban của Bộ Quốc phòng Nga đang làm việc tại hiện trường.
Một nguồn tin tại hiện trường tiết lộ với Tass rằng chiếc máy bay gặp nạn đã đâm vào một vách đá.
Máy bay vận tải quân sự An-26 được đưa vào sử dụng từ năm 1968. Đây là phiên bản phát triển mạnh hơn của An-24 với phần cửa đuôi để bốc dỡ hàng và phần đuôi được thiết kế lại phục vụ mục đích quân sự.
Hai động cơ Ivchenko AI-24VT giúp máy bay đạt tốc độ hành trình khoảng 435km/h. Máy bay này có khả năng chở 42 hành khách cùng hành lý trong tầm bay khoảng 1.800km.
Theo trang Avia Pages, An-26 được xem là lựa chọn hàng đầu để đến những nơi khó tiếp cận, do máy bay này hoạt động hiệu quả ở những nơi mà đường băng gần không còn tồn tại, nằm trong rừng rậm hay vùng lãnh nguyên.
Vùng lãnh nguyên (tundra) là một loại địa hình đặc trưng ở các vùng cực, chủ yếu gần Bắc Cực và Nam Cực, với điều kiện khí hậu khắc nghiệt và đất đóng băng vĩnh cửu.
An-26 có thể chở người tới các khu mỏ xa xôi, vận chuyển binh lính qua địa hình hiểm trở, hoặc chở hàng đến những nơi chỉ phù hợp với máy bay nhỏ, đơn giản.
Đàm phán giữa Mỹ và Iran tiếp tục bế tắc khi các bên bác bỏ đề xuất mà bên kia đưa ra nhằm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài từ cuối tháng 2.
Giữa lệnh ngừng bắn mong manh, Iran đã và đang chuẩn bị cho khả năng Mỹ và Israel nối lại chiến dịch không kích. Họ phát tín hiệu rằng sẽ không ngần ngại khiến các nước láng giềng và nền kinh tế thế giới phải trả cái giá đắt nếu Iran bị tấn công một lần nữa.
Iran có thể trả đũa như thế nào?
Ông Hamidreza Azizi, một chuyên gia về các vấn đề an ninh Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh và Quốc tế Đức, cho biết trong vòng chiến sự đầu tiên năm nay, Iran đã chuẩn bị tinh thần cho một cuộc xung đột kéo dài khoảng ba tháng. Kết quả là, Iran đã hạn chế việc sử dụng tên lửa của mình để duy trì các cuộc tấn công kéo dài nhiều tuần nhằm vào Israel và các mục tiêu trong khu vực.
Ngược lại, theo ông Azizi, Iran dự đoán nếu xung đột bùng phát trở lại, giao tranh sẽ diễn ra “ngắn nhưng với cường độ cao”, bao gồm các cuộc không kích hạng nặng có phối hợp nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran.
“Trong bất kỳ đợt chiến sự mới nào, Iran có thể bắn hàng chục hoặc hàng trăm tên lửa mỗi ngày để đối phó hiệu quả với kẻ thù và cũng để thay đổi tính toán của phía bên kia”, ông Azizi nói.
Điều đó sẽ khiến các quốc gia Ả rập Vùng Vịnh phải chuẩn bị tinh thần cho các cuộc tấn công gia tăng nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của họ.
Tấn công các mỏ dầu, nhà máy lọc dầu và cảng biển Vùng Vịnh là một trong những cách hiệu quả nhất để Iran gây tổn thương cho nền kinh tế toàn cầu và gây áp lực lên chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump. Nếu thiệt hại đủ lớn, nó có thể cuốn các quốc gia như Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE), Kuwait và Ả rập Xê út lún sâu hơn nữa vào một cuộc chiến mà nhiều nhà lãnh đạo Vùng Vịnh đã tìm cách né tránh. Tin tức gần đây tiết lộ UAE và Ả rập Xê út đã thực hiện các cuộc tấn công trả đũa bí mật vào Iran trong tháng 3 và tháng 4.
Tuy nhiên, ông Ali Alfoneh, một chuyên gia cao cấp tại Viện các Quốc gia Ả rập Vùng Vịnh, nhận định mối đe dọa trả đũa của Iran nhằm vào các nhà sản xuất dầu lớn trong khu vực vẫn là một trong số rất ít yếu tố tác động đến quyết định hành động của Mỹ đối với Iran.
Những quân bài khác của Iran
Iran cũng có thể cố gắng áp đặt quyền kiểm soát đối với eo biển Bab-al-Mandeb, một tuyến đường thủy hẹp nối Hồng Hải với vịnh Aden, nơi 1/10 lượng thương mại toàn cầu đi qua. Tuyến đường thủy này nằm dọc theo vùng lãnh thổ do lực lượng dân quân Houthi ở Yemen, một nhóm được Iran hậu thuẫn, nắm giữ.
Trong đợt chiến sự vừa qua, Iran đã sử dụng vị trí địa lý gần eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy thương mại quan trọng khác, để tạo ra đòn bẩy khổng lồ đối với nền kinh tế thế giới.
Nếu chính phủ Iran tin rằng quyền kiểm soát của họ đối với eo biển đó đang bị đe dọa, họ có thể muốn “buộc Mỹ phải tập trung vào 2 mặt trận hàng hải thay vì một mặt trận”, ông Azizi nói.
Theo một số nhà phân tích, nếu Mỹ tấn công cơ sở hạ tầng kinh tế của Iran, Iran sẽ trả đũa bằng cách hạn chế lưu thông tại Bab-al-Mandeb.
Điều đó có thể duy trì áp lực lên nền kinh tế toàn cầu, nhưng biện pháp này có thể rất phức tạp.
Lực lượng Houthi tuyên bố sẽ bảo vệ Iran trong trường hợp xảy ra xung đột khu vực, nhưng họ đã phản ứng thận trọng trong vòng chiến sự vừa qua. Các nhà phân tích cho rằng điều này xuất phát từ những tính toán về việc nhóm này có thể mất bao nhiêu từ kho dự trữ quân sự đang vơi dần của mình.
"Iran đã yêu cầu tổ chức một cuộc gặp. Nó sẽ diễn ra tại Doha vào ngày mai", Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 29/6, đề cập tới thủ đô của Qatar.
Ông sau đó xác nhận thông tin với phóng viên tại Nhà Trắng, nói rằng "cuộc gặp ở Doha có thể sẽ quan trọng hoặc không, chúng ta sẽ cùng chờ xem". Tổng thống Trump khẳng định Mỹ "đang chiến thắng về mặt quân sự" và nhắc lại điều kiện phải ngăn Iran sản xuất vũ khí hạt nhân.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt thêm rằng ông Trump đã cử con rể Jared Kushner và đặc phái viên Steve Witkoff dẫn đầu phái đoàn đàm phán.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cùng ngày cho hay nước này đã cử phái đoàn kỹ thuật đến Qatar, song nhấn mạnh động thái "không liên quan" đến chuyến đi của quan chức Mỹ và không có cuộc đàm phán nào được lên kế hoạch giữa hai bên trong những ngày tới.
"Chúng tôi chưa bước vào giai đoạn đàm phán thỏa thuận cuối cùng", ông nói.
Reuters dẫn nguồn một quan chức cấp cao Iran cho biết sẽ có cuộc họp tại Doha vào ngày 30/6. Tuy nhiên, khác với các cuộc đàm phán kỹ thuật trước đây giữa Iran và Mỹ tại Thụy Sĩ, trọng tâm lần này sẽ là "quản lý eo biển Hormuz và hạ nhiệt căng thẳng".
Một quan chức am hiểu kế hoạch cho biết các phái đoàn kỹ thuật từ Mỹ và Iran dự kiến gặp riêng trung gian hòa giải của Qatar và Pakistan vào ngày 1/7.
Mỹ và Iran ngày 17/6 ký bản ghi nhớ gồm 14 điểm, kỳ vọng mở ra lộ trình chấm dứt cuộc xung đột bùng phát từ cuối tháng 2. Hai bên đã thống nhất dành ít nhất 60 ngày để thực hiện điều khoản bản ghi nhớ, cũng như thảo luận về chương trình hạt nhân Iran và đàm phán thỏa thuận ngừng bắn lâu dài.
Tuy nhiên, tiến trình đã bị đình trệ khi các bên cáo buộc nhau vi phạm điều khoản đã thỏa thuận. Mỹ và Iran sau đó cũng tấn công ăn miếng trả miếng.
"Hiểu biết lẫn nhau là con đường hai chiều. Nếu Mỹ tuân thủ thỏa thuận, chúng tôi sẽ thực hiện các cam kết của mình", Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian viết trên mạng xã hội hôm 29/6.
Dù không nêu đích danh Tổng thống Trump, ông Pezeshkian dường như đã ngầm chỉ trích Nhà Trắng. "Trước những lời chỉ trích vô lý và mối đe dọa vô căn cứ, chúng tôi lựa chọn hành động bằng lý trí và tôn trọng phẩm giá con người. Nhưng khi phải hành động, chúng tôi sẽ bảo vệ lợi ích của mình một cách dứt khoát, không chút do dự", ông nói.
Truyền thông nhà nước Iran đưa tin Tổng thống Pezeshkian cùng ngày tuyên bố 6 tỷ USD trong số 12 tỷ USD tài sản bị đóng băng ở Qatar sẽ được giải phóng và hoàn trả cho Iran. Ông mô tả bản ghi nhớ với Mỹ là "chiến thắng lớn cho nhân dân Iran".
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ngày 29/6 cho biết đang làm việc với Oman để hạ nhiệt căng thẳng ở khu vực và sẽ hợp tác với các đối tác để rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi phản hồi rằng hoạt động rà phá thủy lôi phải do Iran thực hiện theo bản ghi nhớ 14 điểm, cảnh báo Pháp "không nên làm phức tạp thêm tình hình".
