Đây không chỉ là thay đổi cách thi, mà còn là thay đổi cách nhìn: ngoại ngữ không còn để lấy điểm, mà là năng lực thiết yếu cho giao tiếp, học tập, làm việc và hội nhập.
Trước hết, cần nhìn lại vai trò của ngoại ngữ trong bối cảnh mới. Khi tiếng Anh được định hướng là ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường, ngoại ngữ không còn là môn học riêng lẻ mà trở thành công cụ học tập. Học sinh không chỉ học để thi mà dùng ngoại ngữ để tiếp cận tri thức, học liệu và tham gia môi trường học tập toàn cầu.
Đồng thời, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi cách sử dụng ngôn ngữ. Dù AI có thể dịch, viết hay hỗ trợ học tập, người học vẫn cần đủ năng lực ngoại ngữ để hiểu đúng, kiểm chứng và làm chủ công cụ. Nếu thiếu nền tảng này, dễ rơi vào phụ thuộc, học thụ động, thậm chí lạm dụng AI trong kiểm tra.
Vì vậy, trong kỷ nguyên số, ngoại ngữ không mất đi vai trò mà trở thành năng lực cốt lõi, giúp con người giao tiếp, hợp tác và sáng tạo trong môi trường toàn cầu.
Phân tích điểm thi ngoại ngữ giai đoạn 2021–2025 cho thấy 2 giai đoạn rõ rệt.
Giai đoạn 2021–2024, khi ngoại ngữ là môn bắt buộc, điểm thi phản ánh khá đầy đủ mặt bằng năng lực học sinh, nên việc so sánh giữa các địa phương tương đối ổn định. TP.HCM, Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu thường dẫn đầu; Hà Nội, Đà Nẵng, Hải Phòng thuộc nhóm khá; Hậu Giang, Sóc Trăng, Quảng Nam ở nhóm thấp. Điểm trung bình 12 địa phương đạt 5,71, cao hơn mức chung cả nước 5,22, cho thấy khác biệt rõ về điều kiện và chất lượng giáo dục.
Năm 2025 tạo ra “điểm gãy” khi ngoại ngữ trở thành môn tự chọn. Dữ liệu khi đó chỉ phản ánh nhóm học sinh dự thi, không còn đại diện toàn bộ. Hệ quả là thứ hạng biến động mạnh: Hải Dương, Cần Thơ tăng hạng, trong khi nhiều địa phương giảm sâu như Bà Rịa – Vũng Tàu, Sóc Trăng, Huế. Những biến động này chủ yếu do thay đổi tỷ lệ dự thi, không phản ánh đúng chất lượng thực.
Sau khi có kết quả thi tốt nghiệp THPT năm 2025, Bộ GD-ĐT thực hiện đối sánh điểm thi với 2 hệ thống khác nhau: với 63 tỉnh, thành phố (cũ) và 34 địa phương mới sau sáp nhập 1.7.2025.
Kết quả điểm trung bình điểm thi ngoại ngữ của 6 thành phố trực thuộc trung ương như sau: Hà Nội xếp thứ nhất cả nước và Cần Thơ xếp thứ 23/34.
Đây chỉ là cách nhìn dựa trên điểm thi, còn thực chất chất lượng ngoại ngữ, cần thêm chỉ số độ phủ ngoại ngữ (tỷ lệ phần trăm học sinh thi ngoại ngữ). Tuy nhiên, đây cũng là chỉ báo ban đầu cho biết điểm thi ngoại ngữ của bộ phận học sinh dự thi môn này của 6 thành phố trực thuộc trung ương sau sáp nhập.
Từ thực tế trên, có thể khẳng định: điểm thi không còn là thước đo duy nhất để đánh giá chất lượng ngoại ngữ. Đây là xu hướng chung khi giáo dục chuyển từ tiếp cận nội dung sang phát triển năng lực, đòi hỏi một hệ thống đối sánh mới.
Trước hết, cần tách bạch hai giai đoạn dữ liệu: giai đoạn 2021–2024 dùng để đánh giá hệ thống; từ 2025, điểm thi chỉ mang tính tham khảo, không thể xếp hạng tổng thể.
Tiếp theo, cần chuyển trọng tâm từ điểm số sang mức độ phổ cập năng lực. Câu hỏi quan trọng không phải là “điểm bao nhiêu” mà là “bao nhiêu học sinh sử dụng được ngoại ngữ”. Các chuẩn như A2, B1 cần trở thành thước đo chính.
Đồng thời, cần tổ chức các đánh giá diện rộng độc lập trên mẫu đại diện, đo đủ 4 kỹ năng để so sánh khách quan giữa các địa phương. Việc đối sánh cũng nên theo nhóm địa phương có điều kiện và tỷ lệ dự thi tương đồng, thay vì so sánh chung.
Cuối cùng, cần gắn kết quả đầu ra với điều kiện dạy học và môi trường sử dụng ngoại ngữ, tránh đánh giá phiến diện chỉ dựa vào điểm số.
Khi vai trò thay đổi, cách dạy và học ngoại ngữ cũng phải đổi mới. Lâu nay, việc dạy học ngoại ngữ vẫn nặng về ngữ pháp, từ vựng và luyện thi – phù hợp với mục tiêu điểm số nhưng không còn đáp ứng yêu cầu sử dụng thực tế. Vì vậy, cần chuyển mạnh từ “truyền thụ kiến thức” sang “phát triển năng lực”. Học sinh phải được rèn đủ 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết trong tình huống thực, biết tư duy, giải quyết vấn đề bằng ngoại ngữ.
Điều này đòi hỏi mở rộng môi trường học tập: từ lớp học sang câu lạc bộ, dự án, hoạt động trải nghiệm, không gian song ngữ… Ngoại ngữ cần trở thành một phần tự nhiên của đời sống học đường. Đồng thời, AI phải được tích hợp như công cụ học tập: học sinh không chỉ dùng để dịch hay viết mà còn biết đặt câu hỏi, kiểm chứng và hoàn thiện sản phẩm.
Khi cách dạy thay đổi, kiểm tra – đánh giá cũng phải đổi theo. Các bài kiểm tra viết truyền thống dần mất khả năng phân loại, cần chuyển sang đánh giá năng lực thực tế như giao tiếp, thuyết trình, làm việc nhóm, dự án; kết hợp đánh giá quá trình và hồ sơ học tập.
Việc ngoại ngữ trở thành môn thi tự chọn từ năm 2025 là bước ngoặt quan trọng, giúp giảm áp lực và thúc đẩy dạy học theo năng lực. Tuy nhiên, cũng có nguy cơ học sinh giảm đầu tư, nhất là ở vùng khó khăn. Đồng thời, dữ liệu điểm thi có thể bị “lệch” do tỷ lệ dự thi khác nhau, khiến việc so sánh giữa các địa phương kém chính xác.
Sự thay đổi của kỳ thi đã cho thấy rõ: cách đo cũ không còn phù hợp với mục tiêu mới. Khi ngoại ngữ trở thành năng lực nền tảng trong kỷ nguyên số, việc đánh giá vẫn chủ yếu dựa vào điểm thi là chưa đủ. Đã đến lúc chuyển từ “đối sánh điểm thi” sang “đối sánh năng lực thực”, từ “xếp hạng” sang “cải thiện chất lượng”.
Cần xây dựng một chỉ số đối sánh mới, phản ánh đồng thời hai yếu tố: mức độ phổ cập và chất lượng học tập. Một hướng khả thi là chỉ số ngoại ngữ tổng hợp cấp địa phương, dựa trên tỷ lệ học sinh dự thi (độ phủ) và điểm trung bình (chất lượng). Công thức đơn giản có thể là:
Thực tế năm 2025 cho thấy TP.HCM có khoảng 97.940 thí sinh, trong đó 49.328 em chọn thi ngoại ngữ, đạt tỷ lệ 50,37% (cao hơn mức chung 30,2%). Với điểm trung bình 5,69, chỉ số ngoại ngữ đạt 28,68. Hà Nội có 124.072 thí sinh, 62.203 em dự thi, tỷ lệ khoảng 50,1%, điểm trung bình 5,78, tương ứng chỉ số ngoại ngữ là 28,98. Điều này cho thấy hai đô thị lớn vẫn duy trì độ phủ ngoại ngữ cao, không chỉ là “mũi nhọn”. Như vậy, chỉ số ngoại ngữ của Hà Nội cao hơn TPHCM.
Ưu điểm của cách tính này là không cho phép “đánh đổi” giữa số lượng và chất lượng. Địa phương điểm cao nhưng ít học sinh dự thi sẽ không thể dẫn đầu; ngược lại, nơi có tỷ lệ dự thi cao nhưng điểm thấp cũng khó đạt thứ hạng tốt. Muốn cải thiện, buộc phải nâng cả hai yếu tố.
Cách tiếp cận này phù hợp với yêu cầu mới: ngoại ngữ không chỉ là thế mạnh của một nhóm nhỏ mà cần trở thành năng lực phổ biến. Để tăng độ tin cậy, nên công bố đồng thời ba chỉ số: điểm trung bình, tỷ lệ dự thi và chỉ số tổng hợp, qua đó giúp nhận diện rõ điểm mạnh – yếu của từng địa phương.
Trường đại học Cửu Long là trường đại học ngoài công lập đầu tiên của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long với diện tích hơn 23,6ha, bao gồm khu làm việc dành cho cán bộ quản lý, hệ thống phòng học, phòng thí nghiệm, phòng mô phỏng doanh nghiệp, thư viện điện tử, khu nhà nghỉ, nhà ăn, khu thể thao sinh viên…
Tính đến nay trường đã đi qua hơn 26 năm xây dựng và phát triển. Trường đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực và cung cấp nguồn nhân lực trình độ cao đáp ứng nhu cầu xã hội.
Đây cũng là trung tâm nghiên cứu và chuyển giao kỹ thuật, công nghệ, văn hóa cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước.
Đến với số phát sóng ngày 7-4 của Khám phá trường học 2026, quý phụ huynh và học sinh sẽ được khám phá đầy đủ cơ sở vật chất tại trường từ phòng học đến thư viện, các phòng thực hành dành cho sinh viên.
Sở GD-ĐT TP.HCM yêu cầu 168 phường, xã, đặc khu phải cập nhật Kế hoạch tuyển sinh đầu cấp lên trên trang tuyển sinh thành phố tại địa chỉ: https://tuyensinhdaucap.hcm.edu.vn, chậm nhất vào ngày 25.5.
Sau đó từ ngày 27.5 đến ngày 7.6, các địa phương hướng dẫn và tổ chức cho phụ huynh đăng ký tuyển sinh đầu cấp lớp 1, lớp 6.
Tuyển sinh vào các trường có chương trình đặc thù, bao gồm: chương trình chất lượng cao, tiên tiến, hội nhập khu vực và quốc tế; chương trình tiếng Anh tích hợp theo Đề án 5695; chương trình tăng cường tiếng Pháp; các trường có mô hình đặc thù như TH THCS - THPT Nam Sài Gòn, THCS - THPT Lương Thế Vinh.
UBND các địa phương và 2 trường (TH - THCS - THPT Nam Sài Gòn, THCS - THPT Lương Thế Vinh) thực hiện xét tuyển và công bố kết quả tuyển sinh các chương trình đặc thù, đồng thời đồng bộ dữ liệu lên trang tuyển sinh đầu cấp của thành phố trước 17 giờ ngày 15.6.
Sở GD-ĐT gửi dữ liệu học sinh đã nộp hồ sơ vào các trường có chương trình đặc thù về UBND cấp xã, đặc khu để phục vụ công tác thống kê, rà soát và làm sạch dữ liệu tuyển sinh tại địa phương.
UBND cấp xã căn cứ vào danh sách học sinh nộp hồ sơ vào các trường có chương trình đặc thù và dữ liệu nhận từ Sở GD-ĐT để thực hiện xét tuyển tất cả học sinh dựa trên đối tượng và khu vực mà học sinh đã đăng ký, từ đó phân tích, điều chỉnh, phân bổ học sinh vào các trường tuyển sinh trên địa bàn, phù hợp với tình hình thực tế địa phương.
Theo quy định, chậm nhất ngày 10.7, đồng bộ kết quả tuyển sinh của tất cả học sinh (bao gồm toàn bộ đối tượng tuyển sinh) vào tất cả các trường trên địa bàn lên Hệ thống tuyển sinh đầu cấp tại địa chỉ: https://tuyensinhdaucap.hcm.edu.vn.
Từ ngày 11-20.7, cho phụ huynh xác nhận trực tuyến trên Hệ thống tuyển sinh đầu cấp và nộp hồ sơ vào các trường phổ thông theo dữ liệu đã được UBND cấp xã phân bổ trên trang tuyển sinh của thành phố.
Mốc thời gian tuyển sinh đầu cấp lớp 1, lớp 6 phụ huynh cần lưu ý:
Sáng nay 2.4, tại hội nghị chuẩn bị tuyển sinh đầu cấp và thi tốt nghiệp THPT 2026 do Sở GD-ĐT Hà Nội tổ chức, ông Hà Xuân Nhâm, Trưởng phòng Giáo dục trung học (Sở GD-ĐT Hà Nội) đã thông tin cơ bản về kết quả kiểm tra khảo sát chất lượng học sinh lớp 12 và định hướng chỉ đạo ôn tập chuẩn bị kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.
Theo đó, kỳ khảo sát được tổ chức với 119.340 học sinh tham gia, đạt tỷ lệ 99,6%. Kết quả phản ánh tương đối đầy đủ, sát thực chất lượng dạy học của các nhà trường.
Qua tổng hợp và đặc biệt là từ rà soát dữ liệu chi tiết đến từng học sinh, ông Hà Xuân Nhâm rút ra một số nhận định.
Thứ nhất, mặt bằng chất lượng chung ở mức trung bình nhưng không vững, điểm trung bình toàn thành phố khoảng 5,31; trong đó khối công lập đạt khoảng 5,77, khối tư thục tiệm cận, khối giáo dục thường xuyên thấp, khoảng 3,52.
Điều này cho thấy sự phân hóa lớn giữa các khối, đồng thời tiềm ẩn rủi ro ở nhóm đơn vị có chất lượng thấp.
Thứ hai, các môn nền tảng đang là điểm nghẽn lớn, đặc biệt là môn toán. Phổ điểm toán lệch trái, tập trung nhiều ở nhóm 3 - 5 điểm; số lượng học sinh dưới trung bình còn lớn, nếu không có giải pháp mạnh sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ tốt nghiệp toàn thành phố. Môn ngữ văn tuy ổn định hơn nhưng vẫn còn nhóm học sinh yếu đáng kể.
Thứ ba, xu hướng lựa chọn môn thi đang lệch về "an toàn", học sinh tăng lựa chọn các môn xã hội, giảm mạnh các môn tự nhiên. Tuy nhiên, chất lượng không tương xứng, đặc biệt môn địa lý là môn có điểm trung bình thấp nhất.
Như vậy, tồn tại tình trạng "chọn nhiều nhưng điểm không cao", nếu không điều chỉnh sẽ không đạt hiệu quả.
Thứ tư, dữ liệu chi tiết cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở sự chênh lệch giữa các trường, mà còn là sự phân hóa rất lớn trong từng nhà trường.
Có trường điểm trung bình không thấp nhưng tỷ lệ học sinh dưới trung bình vẫn cao; đồng thời "môn yếu" ở mỗi trường khác nhau.
Điều này khẳng định, không thể ôn tập theo một mô hình chung, mà bắt buộc phải phân hóa, cá thể hóa theo từng nhóm học sinh và từng đơn vị.
Thứ năm, qua kết quả khảo sát, đã xuất hiện nhóm đơn vị có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả tốt nghiệp nếu không có giải pháp kịp thời. Ví dụ như các trường THPT Ứng Hòa B, THPT Lưu Hoàng, THPT Đại Cường; một số trung tâm như Trung tâm GDNN-GDTX Ba Vì, Trung tâm GDNN-GDTX Mỹ Đức.
"Đây là các đơn vị cần phải chú ý đặc biệt, có kế hoạch ôn tập ngay và có kiểm đếm kết quả theo tuần", ông Nhâm nhấn mạnh.
Từ các phân tích trên, ông Nhâm đề xuất cần "rõ người, rõ việc" trong công tác ôn tập chuẩn bị ôn thi tốt nghiệp THPT năm nay.
Trong đó, yêu cầu tất cả các nhà trường rà soát lại toàn bộ dữ liệu khảo sát, phân loại học sinh theo 3 nhóm: nguy cơ trượt tốt nghiệp, nhóm trung bình và nhóm khá, giỏi; trên cơ sở đó xây dựng kế hoạch ôn tập riêng cho từng nhóm, không dạy đồng loạt.
Tập trung xử lý dứt điểm các môn nền tảng, đặc biệt là toán và ngữ văn; tổ chức các lớp phụ đạo bắt buộc đối với học sinh dưới trung bình; kiểm đếm kết quả theo từng tuần.
Đối với các môn có kết quả thấp như địa lý, yêu cầu các đơn vị rà soát lại phương pháp dạy học, tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo cụm, thống nhất cách tiếp cận, tránh tình trạng dạy học không sát dạng đề.
Tổ chức ôn tập theo tổ hợp xét tuyển, đặc biệt đối với các môn tự chọn và tiếng Anh; tăng cường luyện đề, nâng cao chất lượng ở nhóm học sinh khá, giỏi để tạo nguồn điểm cao.
Đối với các đơn vị có kết quả thấp, yêu cầu xây dựng kế hoạch riêng, báo cáo tiến độ theo tuần. Sở sẽ tổ chức theo dõi riêng theo cụm, không để tình trạng "điểm yếu kéo dài".
Giao các đơn vị có kết quả cao thực hiện vai trò hỗ trợ chuyên môn, chia sẻ đề, chia sẻ phương pháp cho các đơn vị trong cụm.
Ông Hà Xuân Nhâm cho rằng, kết quả khảo sát lần này đã chỉ ra rất rõ những vấn đề cốt lõi, không còn là nhận định chung mà đã có số liệu cụ thể đến từng đơn vị, từng nhóm học sinh. Vì vậy, đề nghị các nhà trường nghiêm túc nhìn thẳng vào kết quả, không né tránh, không đánh giá chung chung, xác định rõ trách nhiệm của từng tập thể, từng cá nhân trong tổ chức ôn tập.
Đối với các đơn vị có kết quả thấp, không để kéo dài tình trạng yếu kém, phải có giải pháp cụ thể, có cam kết kết quả. Đối với các đơn vị có kết quả tốt, yêu cầu phát huy vai trò dẫn dắt, hỗ trợ chuyên môn trong cụm.
Theo ông Nhâm, Sở GD-ĐT sẽ tổ chức hội nghị riêng với các trường, TTGDTX có kết quả khảo sát thấp để hỗ trợ thêm các giải pháp nâng cao chất lượng cho học sinh khối 12 từ nay đến khi thi tốt nghiệp.
