Trước ngày thi tốt nghiệp THPT năm nay, trả lời báo chí về tầm quan trọng của kỳ thi, ông Hoàng Minh Sơn, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT, khẳng định: “Kỳ thi này ngày càng cho thấy mức độ tin cậy để sử dụng trong tuyển sinh ĐH, CĐ. Các trường ĐH cũng sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT làm căn cứ chính để xét tuyển. Từ nhiều năm nay đã như vậy và năm nay, chúng tôi tin rằng kết quả của kỳ thi sẽ được sử dụng nhiều hơn và quan trọng hơn”.
Đặc biệt, theo ông Hoàng Minh Sơn, năm nay là năm đầu tiên thực hiện Nghị định 179 của Chính phủ về học bổng các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Việc xét học bổng sẽ dựa vào điểm thi tốt nghiệp THPT của các bài thi toán, lý, hóa, sinh và tiếng Anh. Với các chương trình đào tạo tài năng, hiện Bộ đã phê duyệt 90 chương trình trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, kỹ thuật và công nghệ. Những chương trình này cũng sẽ xét chọn thí sinh (TS) ở mức độ khắt khe hơn. Ngay từ đầu, hệ thống sẽ lấy kết quả thi của các em từ những môn khoa học cơ bản để xét tuyển.
“Vì vậy, ý nghĩa và kết quả của kỳ thi sẽ rất quan trọng đối với việc chúng ta lựa chọn để phát triển, đào tạo nhân lực các ngành lĩnh vực STEM và các ngành công nghệ chiến lược quan trọng của đất nước”, người đứng đầu ngành giáo dục nói.
Từ ý nghĩa ấy, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh đến các nguyên tắc chặt chẽ trong khâu ra đề, chấm thi, phải đảm bảo phản ánh đúng năng lực học tập của từng đối tượng TS, đảm bảo nguyên tắc cốt lõi về sự công bằng và phân hóa TS.
Dù là kỳ thi tốt nghiệp THPT và không gọi đây là kỳ thi “2 trong 1” (vừa xét tốt nghiệp THPT vừa xét tuyển ĐH) như trước kia nhưng trong việc xây dựng đề thi, Bộ GD-ĐT luôn hướng tới nhiều mục tiêu. Tỷ lệ câu hỏi trong đề thi được xác định theo cấu trúc 40 – 30 – 30, trong đó 40% là mức độ nhận biết, 30% là thông hiểu và 30% là vận dụng, vận dụng cao. Với cấu trúc này, đề thi bắt buộc phải có sự phân hóa hợp lý.
Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD-ĐT) lý giải: Hiện nay, kỳ thi tốt nghiệp THPT có 3 mục tiêu lớn. Thứ nhất là xét tốt nghiệp. Với tỷ lệ 40 – 30 – 30 như trên, học sinh (HS) ở mức độ trung bình hoàn toàn có thể vượt qua kỳ thi. Đặc biệt, với thêm 30% câu hỏi ở mức độ thông hiểu, gần như các em đều có thể đạt được yêu cầu để xét tốt nghiệp. Vì vậy, tỷ lệ tốt nghiệp hằng năm ở mức cao không phải vì đề thi dễ, mà nguyên tắc là HS sau khi hoàn thành 12 năm học thì có thể tốt nghiệp được thông qua kỳ kiểm tra này.
Mục tiêu thứ hai là đánh giá chất lượng dạy và học trên diện rộng, đối sánh kết quả giữa trường với trường, lớp với lớp, địa phương này với địa phương khác và đánh giá trên phạm vi toàn quốc. Do đó, đề thi phải có tính phân hóa.
Mục tiêu thứ ba là phục vụ tuyển sinh ĐH, CĐ. Với khoảng 30% câu hỏi ở mức độ vận dụng và vận dụng cao, đề thi sẽ tạo được sự phân hóa cần thiết để các cơ sở đào tạo tuyển sinh. Đối với các trường có điểm đầu vào cao, như lĩnh vực khoa học sức khỏe hay các ngành kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược đang nhận được chính sách học bổng thì phải có sự cạnh tranh. Như vậy, đề thi bắt buộc phải phân hóa, nhưng là phân hóa ở mức độ hợp lý, không gây khó đối với TS chỉ đặt mục tiêu xét tốt nghiệp.
Lãnh đạo Cục Quản lý chất lượng cho rằng với những HS xét tốt nghiệp, mức điểm 4 – 6 là bình thường, không quá khó. Tuy nhiên, để đạt điểm 9 – 10 thì các em phải có năng lực tư duy và trình độ tốt hơn để có thể cạnh tranh vào các trường top cao. Và như vậy, đề thi phải bảo đảm sự phân hóa hợp lý để đáp ứng đầy đủ 3 mục tiêu của kỳ thi.
Sau khi mời các chuyên gia phân tích phổ điểm thi tốt nghiệp THPT năm nay, Bộ GD-ĐT gửi báo chí ý kiến của giáo sư – tiến sĩ Nguyễn Đình Đức, ĐH Quốc gia Hà Nội. Ông Đức cho rằng: Sẽ có câu hỏi đặt ra là với tỷ lệ tốt nghiệp rất cao thì cần thi tốt nghiệp THPT để làm gì? Tôi cho rằng kỳ thi tốt nghiệp THPT rất quan trọng. Thứ nhất, có thi cử thì các em mới học. Thông qua việc ôn luyện, thi cử đó, các em có dịp đánh giá, ôn tập lại kiến thức để chuẩn bị hành trang kết thúc những năm học phổ thông bước vào đời.
Thứ hai, kỳ thi là căn cứ rất quan trọng để xét tuyển ĐH, giảm tốn kém cho TS, phụ huynh, cho các trường và đáp ứng ngày càng tốt hơn mục tiêu “2 trong 1”.
Thứ ba, từ phổ điểm và kết quả thi tốt nghiệp THPT, Bộ GD-ĐT có sự đối sánh giữa các môn, các địa phương, các vùng miền, và thậm chí đối sánh giữa điểm thi tốt nghiệp THPT với học bạ. Đây là những chỉ số rất quan trọng để cơ quan quản lý nhà nước quản lý chất lượng. Thông qua các chỉ số này, các địa phương, các trường, đội ngũ giáo viên và cả HS, phụ huynh xem xét lại hoạt động giảng dạy, học tập, định hướng môn học. Đó như một cảnh báo để đầu tư, đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập, đổi mới kiểm tra đánh giá.
Từ đó, giáo sư – tiến sĩ Nguyễn Đình Đức khẳng định: “Chỉ số và ý nghĩa của kỳ thi này là vô cùng to lớn”.
Tương tự, giáo sư toán học Đỗ Đức Thái, giảng viên cao cấp Trường ĐH Sư phạm Hà Nội, nhận định: “Phổ điểm môn toán năm nay cho thấy đề thi đã đáp ứng được 3 mục tiêu: Thứ nhất, góp phần cung cấp thông tin tin cậy hoàn thành nhiệm vụ đánh giá và cấp bằng tốt nghiệp THPT cho các em HS lớp 12. Thứ hai, với 11% số HS có điểm số lớn hơn 8, đã thực hiện được phân hóa sâu năng lực, cho phép cung cấp thông tin tin cậy cho các trường ĐH và CĐ dựa vào kết quả để tuyển sinh, tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao và công bằng trong tuyển sinh. Thứ ba, phổ điểm cho thấy thực chất giáo dục toán học ở bậc phổ thông như thế nào: 38% dưới điểm 5 chứng tỏ còn nhiều vấn đề cần thực hiện tốt hơn, làm tốt hơn để con số đó nhỏ hơn nữa”.
Nhìn lại lịch sử đổi mới thi cử nhiều năm qua cho thấy, bản thân ngành giáo dục cũng không khỏi lúng túng với việc tổ chức kỳ thi này cũng như tên gọi, mục đích của nó.
Từ năm 2014, tên gọi kỳ thi được đổi là thi THPT quốc gia thay vì tốt nghiệp THPT, số môn giảm xuống còn 4 (2 môn bắt buộc ngữ văn, toán; 2 môn tự chọn trong số các môn: hóa học, vật lý, địa lý, lịch sử, sinh học, ngoại ngữ). Lần đầu tiên Bộ GD-ĐT quyết định sử dụng kết quả kỳ thi THPT quốc gia làm căn cứ để các trường ĐH, CĐ tuyển sinh.
Tuy nhiên, sai phạm trong khâu chấm thi của kỳ thi năm 2018 gây chấn động dư luận. Nhằm sử dụng kết quả để xét tuyển vào các trường ĐH top đầu, các tỉnh thành phía bắc lúc bấy giờ như Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình đã xảy ra việc sửa bài làm của hàng loạt TS để có kết quả cao vút. Vụ việc khiến 16 cán bộ trong ngành giáo dục và công an bị khởi tố, hàng trăm TS bị phát hiện có bài thi kết quả sai lệch, cá biệt có em tổng điểm các môn tăng tới 29,95 so với kết quả thực.
Cũng sau vụ việc này, kỳ thi từ năm 2019 được trả lại là kỳ thi tốt nghiệp THPT, trở về nhiệm vụ vốn có của nó là xét tốt nghiệp THPT. Các trường ĐH, CĐ thực hiện tự chủ hơn trong công tác tuyển sinh, sử dụng đa dạng các phương thức xét tuyển khác nhau ngoài điểm thi tốt nghiệp.
Theo quy chế thi tốt nghiệp THPT của Bộ GD-ĐT (Thông tư 24 năm 2024), mục đích tổ chức thi tốt nghiệp THPT là cung cấp dữ liệu đủ độ tin cậy cho các cơ sở giáo dục ĐH, giáo dục nghề nghiệp sử dụng trong tuyển sinh theo tinh thần tự chủ.
Thực tế, nhiều trường ĐH dù tổ chức kỳ thi riêng nhưng vẫn dành phần lớn chỉ tiêu để xét tuyển dựa trên kết quả của kỳ thi tốt nghiệp THPT. Quy chế tuyển sinh ĐH áp dụng từ năm 2026, Bộ GD-ĐT cũng đặt điều kiện khắt khe hơn cho phương thức xét tuyển bằng học bạ. Dù đăng ký xét tuyển bằng học bạ nhưng TS bắt buộc phải có điểm thi tốt nghiệp THPT đạt tối thiểu 15 điểm (trên thang 30) tổ hợp 3 môn dùng để xét học bạ.
Năm 2025, kết thúc kỳ thi tốt nghiệp đầu tiên theo chương trình Giáo dục phổ thông 2018, dư luận tranh luận gay gắt về độ khó dễ của đề thi, nhất là đề thi môn toán và tiếng Anh. Trong đó, một bên cho rằng đề thi phân hóa TS rất tốt, phổ điểm khá đẹp, rất cần thiết và phù hợp để xét tuyển vào ĐH. Nhưng một bên lại phản ứng vì cho rằng đề thi toán, tiếng Anh quá khó so với mặt bằng chung TS cả nước, không phù hợp với một kỳ thi có nhiệm vụ chính là tốt nghiệp THPT.
Chưa kể, khâu chấm thi bài thi tự luận duy nhất là môn ngữ văn đã khiến dư luận lo ngại khi điểm thi ở môn này nhiều địa phương cao ở mức bất bình thường. Đại diện Bộ GD-ĐT, Bộ Công an cũng cảnh bảo có hiện tượng “nới lỏng” trong khâu chấm thi.
Điều này không mới, từ khi Bộ GD-ĐT gọi kỳ thi này là kỳ thi THPT quốc gia với mục tiêu “2 trong 1” đến nay, không ít chuyên gia đã góp ý việc gộp 2 kỳ thi là khiên cưỡng và khó nhất vẫn là khâu ra đề vì một đề thi chung sẽ khó đáp ứng 2 mục đích khác nhau về bản chất.
Đó là chưa kể những hệ lụy tiêu cực nảy sinh khi kỳ thi được tổ chức ở địa phương, giao cho địa phương chủ trì. Thực tế sai phạm “động trời” năm 2018 đã cho thấy điều đó.
Với L.T.N, học sinh (HS) lớp 12 ở TP.HCM, một ngày ôn tập thường bắt đầu lúc 8 giờ sáng và kết thúc vào 2-3 giờ rưỡi sáng hôm sau với hy vọng đậu vào ngành sư phạm.
L.T.N kể em bắt đầu ôm giấc mơ trở thành giáo viên dạy sinh học từ cuối học kỳ 1 lớp 12 và tăng tốc ôn tập từ đầu năm nay để xét tuyển vào Trường ĐH Sư phạm TP.HCM. Song vì lo ngại điểm chuẩn tăng cao - năm ngoái yêu cầu hơn 8 điểm mỗi môn - nữ sinh quyết định thi đánh giá năng lực chuyên biệt của trường này (H-SCA) để kết hợp xét học bạ, bên cạnh ý định ban đầu là xét bằng điểm thi tốt nghiệp THPT.
Ngày 29.5 cũng là lần thứ ba N. tham dự kỳ thi này, sau 2 lần thi đầu kết quả chưa như ý. "Em thấy áp lực hơn hồi thi lớp 10 nhiều, thậm chí tính đến kế hoạch năm sau thi lại nếu năm nay chưa thành công. Các kỳ thi cứ tới liên tục, em rất sợ", nữ sinh bộc bạch.
Như kể nếu như năm lớp 9 chỉ chịu áp lực không được vào một ngôi trường tốt, thì năm lớp 12 nỗi lo tăng thành mất đi tương lai tốt nếu "sẩy chân". Bởi lẽ, số lượng nguyện vọng dù tăng gấp 5 lần so với hồi thi lớp 10, nhưng cơ hội vào nguyện vọng 1 phải cạnh tranh ở quy mô toàn quốc chứ không chỉ ở TP.HCM. "Kết quả cuộc thi ngày hôm nay sẽ ảnh hưởng rất nhiều tới những tháng ngày sau này", N. nói.
N. cho biết đã học thêm các môn toán, lý, hóa, sinh từ hè để chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT nhưng đến đầu tháng 4 phải học thêm môn sinh H-SCA vì "đề rất khó, như một chân trời mới", dù bản thân từng thi học sinh giỏi môn sinh. Thế là mỗi ngày, ngoài giờ học chính khóa, N. phải học thêm trực tiếp các môn thi tốt nghiệp THPT trong 3 tiếng, sau đó thêm 2 tiếng rưỡi học trực tuyến cho kỳ thi H-SCA, kéo dài đến đúng nửa đêm.
"Có những hôm em ôn tiếp tới 2, 3 giờ rưỡi sáng mới đi ngủ tùy tình trạng sức khỏe. Khi thi học kỳ thì có lúc em thức trắng đêm đợi trời sáng để đi thi luôn. Những ngày gần đây vì không có lịch học trên trường nữa nên em thường dậy trễ hơn, khoảng 7 giờ và 8 giờ sẽ ngồi vào bàn học tiếp đến chiều", N. kể và nói thêm: "Em và một bạn khác thấy áp lực kinh khủng. Có những ngày hai đứa nói chuyện xong, tự nhiên đứng giữa trường khóc ngon ơ".
Tương tự, thời gian qua, Trịnh Xuân Trang, HS lớp 12 Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong (TP.HCM), thường bắt đầu ngày mới vào sáng sớm và xếp lại sách vở khi kim đồng hồ đã nhích tới 1, 2 giờ. Đặt nguyện vọng 1 vào Trường ĐH Ngoại thương, nữ sinh nhìn nhận đây sẽ là một hành trình khó khăn và trước đó đã 2 lần dự thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TP.HCM (V-ACT) để tăng sức cạnh tranh - với mục tiêu trên 1.000 điểm.
Trang cũng nhận định so với thi lớp 10, kỳ thi tốt nghiệp THPT căng thẳng hơn do "có quá nhiều lựa chọn", khiến cô bạn liên tục thấy mông lung, băn khoăn chẳng biết lựa chọn của mình có thực sự phù hợp hay không. Đồng thời, nữ sinh cũng đối diện với áp lực đồng trang lứa, khi nhiều bạn bè ở trường sở hữu giải cấp thành phố, quốc gia hay thậm chí quốc tế.
"May mắn là em luôn được nhận "liều thuốc" tinh thần rất lớn từ gia đình. Mỗi đêm khi học bài, ba mẹ có khi đang ngủ còn giật mình tỉnh giấc khuyên em ngủ sớm, mang trái cây tiếp sức hay ôm em để động viên. Em cũng từng rưng rưng khi mỗi lần đạt điểm không tốt, ba mẹ không trách móc mà chỉ bảo còn nhiều con đường khác để đi và ba mẹ sẽ luôn ở đây với con", Trang kể.
Có thể thấy, không chỉ HS mà nhiều phụ huynh cũng sinh hoạt chung lịch trình với con để động viên con trong những tháng năm thi cử cuối cùng của tuổi học trò. Chị Lê Thị Oanh (46 tuổi, ngụ P.Bình Hưng Hòa, TP.HCM), có con đang học lớp 12 vừa đạt nhiều học bổng giá trị của các trường nước ngoài, là một trường hợp điển hình.
Chị Oanh kể từ lúc con bắt đầu nhen nhóm ý định du học cho tới thời điểm đã chuẩn bị sẵn sàng như hiện tại, chị chưa từng nguôi lo lắng. Mỗi lần chứng kiến con phải thức tới 2-3 giờ sáng để học hay nghiên cứu hồ sơ, chị rất xót, đến nỗi không ngủ được, phải thức chuẩn bị đồ ăn thức uống cho con. "Nhiều lúc thấy con ngủ rồi nên mình cũng ngủ, tới khi chợt tỉnh giấc lại thấy con đang học vì chưa đạt mục tiêu trong ngày. Thực sự xót lắm", chị kể.
Hiện tại, khi con không còn nhiều áp lực trước kỳ thi tốt nghiệp THPT sắp tới, nỗi lo chuyển sang việc liệu con có thể tự lập và sống tốt ở xứ người. "Con nói mình tự bay được, ba mẹ không cần đưa đi, đồng thời đặt các mục tiêu rõ ràng ngay từ hè này nên tôi đã phần nào an tâm", chị Oanh kể.
Như vậy, những lựa chọn khác ngoài xét điểm tốt nghiệp THPT là lý do giúp nhiều sĩ tử cuối cấp giảm được áp lực. Nguyễn Tôn Diễm Anh, HS lớp 12 Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, chia sẻ em thấy may mắn vì không chọn phương thức xét điểm thi tốt nghiệp THPT nên có thể tận hưởng những ngày cuối cấp một cách trọn vẹn nhất và học thêm một số kỹ năng mềm.
Trước đó, Diễm Anh đạt điểm SAT 1.550 và IELTS 8.5, đồng thời đạt giải học sinh giỏi quốc gia môn tiếng Anh. Đây là tiền đề giúp nữ sinh xét tuyển vào các trường công lập, trường quốc tế tại VN để chinh phục đam mê ngành kinh doanh quốc tế. Nỗi lo lớn nhất của Diễm Anh ở thời điểm này là việc chuẩn bị hồ sơ xin học bổng sao cho chỉn chu nhất. "Em khá háo hức về hành trình trên giảng đường ĐH sắp tới", Diễm Anh nói.
Thầy Nguyễn Võ Minh Tâm, đồng sáng lập TTE-The Learning Center ở TP.HCM, kể nhiều học trò của thầy nhìn nhận kỳ thi lớp 10 nặng nề hơn vì mang tính "sống còn", không có nhiều phương thức để vào trường mơ ước và không có cách nào để tăng khả năng cạnh tranh ngoài việc phải dồn sức luyện thi. Trong khi đó, với kỳ thi tốt nghiệp THPT, các bạn có đa dạng phương thức xét tuyển và có thể ôn luyện lấy các chứng chỉ quốc tế từ trước - chẳng hạn như IELTS hoặc SAT - để được cộng thêm điểm.
"Một số bạn cảm thấy tự tin hơn ở kỳ thi tốt nghiệp THPT vì có thể phát huy đúng sở trường của bản thân, thông qua việc chọn tổ hợp môn khoa học tự nhiên hay khoa học xã hội, thay vì bắt buộc học văn, toán, tiếng Anh như hồi thi lớp 10", thầy Tâm chia sẻ. "Tuy nhiên, tâm lý dù có phần thoải mái hơn, các bạn đều cho rằng kỳ thi sắp tới sẽ khó và nặng hơn hẳn vì đề phân hóa cao, phạm vi kiến thức rộng và cạnh tranh quy mô toàn quốc", thầy nói.
Chuẩn bị cho những ngày thi sắp tới, L.T.N chia sẻ em thường đi bơi vào cuối tuần cũng như tham gia các hoạt động cùng bạn bè để san sẻ áp lực. Trong khi đó, Xuân Trang dành thời gian để trò chuyện với gia đình về giấc mơ và định hướng của mình. "Đến những ngày cuối cùng, em không còn quá căng thẳng nữa vì tin rằng ngàn ngày học ở trường vừa qua đã trang bị đầy đủ năng lực, giúp em chinh phục hành trình phía trước", Trang nói.
Theo đó, ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào (điểm sàn) của ĐH Công nghiệp Hà Nội theo phương thức xét tuyển dựa trên kết quả thi tốt nghiệp THPT năm nay ở mức 17-18, tùy từng ngành.
Cụ thể, điểm sàn các ngành, chương trình đào tạo theo điểm thi tốt nghiệp THPT như sau:
Quy đổi học bạ với điểm thi tốt nghiệp THPT áp dụng cho phương thức xét tuyển kết hợp như sau:
Điểm quy đổi điểm thi đánh giá năng lực (HSA) và điểm thi tốt nghiệp THPT:
Điểm quy đổi điểm thi đánh giá năng lực (TSA) và điểm thi tốt nghiệp THPT:
Học sinh trúng tuyển sử dụng tài khoản của mình truy cập vào trang ts10.hcm.edu.vn để xác nhận nhập học trực tuyến từ ngày 19.6 đến trước 16 giờ ngày 23.6.
Lãnh đạo Sở GD-ĐT TP.HCM cho biết về nguyên tắc xét điểm chuẩn lớp 10 tiếng Anh tích hợp tính như sau:
Điểm xét tuyển = Điểm thi môn toán + điểm thi môn ngữ văn + điểm thi môn ngoại ngữ + Điểm trung bình của chương trình tiếng Anh tích hợp (theo Đề án 5695) lớp 9 cấp THCS (theo thang điểm 10) hoặc điểm bài thi môn tiếng Anh tích hợp (thí sinh không học chương trình tiếng Anh tích hợp ở bậc THCS).
Nguyên tắc xét tuyển, chỉ xét tuyển đối với thí sinh tham gia thi tuyển, đã dự thi đủ các bài thi quy định, không vi phạm quy chế trong kỳ thi tuyển sinh. Đồng thời mức điểm yêu cầu cần đạt được khi xét chương trình tiếng Anh tích hợp (theo Đề án 5695) cho các trường quy định. Điểm của các bài thi đều phải lớn hơn 0.
Những thí sinh trúng tuyển lớp 10 vào các trường THPT tổ chức giảng dạy chương trình tiếng Anh tích hợp xác nhận nhập học trực tuyến từ ngày 19.6 đến trước 16 giờ ngày 23.6.
Sau thời gian trên, thí sinh không nộp hồ sơ nhập học thì trường sẽ xóa tên trong danh sách trúng tuyển. Riêng những thí sinh trúng tuyển sau khi có kết quả phúc khảo sẽ nộp hồ sơ nhập học theo công bố sau.
Ngoài việc công bố điểm chuẩn lớp 10 chuyên, tích hợp năm học 2026-2027, Sở GD-ĐT cũng lưu ý nếu không trúng tuyển hoặc không nộp hồ sơ vào các lớp chuyên, lớp tích hợp, học sinh vẫn được tham gia xét tuyển vào lớp 10 đại trà theo 3 nguyện vọng đã đăng ký thi tuyển.
Dự kiến trong vòng 10 ngày tới, Sở GD-ĐT TP.HCM sẽ công bố điểm chuẩn lớp 10 đại trà vào 176 trường THPT công lập.
