Đề thi có giá trị học thuật và khả năng phân loại thí sinh
Markeiz Ryan, giáo viên tiếng Anh người Mỹ từng có 6 năm giảng dạy tại một hệ thống Anh ngữ ở Việt Nam, hiện là học viên cao học tại Trường Đại học Văn Lang (TPHCM), cho rằng đề thi tốt nghiệp THPT môn tiếng Anh năm 2026 thể hiện nỗ lực nâng cao chuẩn đánh giá và khả năng phân loại thí sinh.
Theo Markeiz Ryan, đề thi năm nay sử dụng nhiều từ vựng, ngữ cảnh và nội dung mang tính học thuật cao, tương đồng với ngôn ngữ được sử dụng trong các môi trường nghiên cứu khoa học hoặc giáo dục bậc cao.
Anh cho biết việc tiếp xúc với những dạng ngôn ngữ như vậy có thể giúp học sinh mở rộng vốn từ, nâng cao khả năng đọc hiểu tài liệu chuyên ngành và tạo nền tảng để tham gia các môi trường học thuật quốc tế trong tương lai.
Bên cạnh đó, nhiều câu hỏi trong đề yêu cầu thí sinh phân tích, suy luận và xử lý thông tin thay vì chỉ ghi nhớ kiến thức. Điều này cho thấy đây là một bài thi có khả năng phân hóa và đánh giá năng lực ở mức độ cao.
"Tôi nghĩ những dạng ngôn ngữ này sẽ hữu ích trong môi trường khoa học hoặc học thuật. Nó giúp người học có thể tham gia vào những cộng đồng chuyên môn và trao đổi ở trình độ cao hơn", Ryan nói.
Tuy nhiên, theo giáo viên người Mỹ, vấn đề nằm ở chỗ tiếng Anh là ngoại ngữ đối với học sinh Việt Nam, trong khi nhiều nội dung trong đề lại được xây dựng theo cách đánh giá gần giống với học sinh bản ngữ.
ThS Phan Huỳnh Thảo, từng là giảng viên thỉnh giảng tiếng Anh tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQG TPHCM), đánh giá đề thi tiếng Anh tốt nghiệp THPT năm 2026 được biên soạn công phu và bám sát tinh thần của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Theo bà, điểm thay đổi đáng chú ý nhất là đề đã loại bỏ hoàn toàn các câu hỏi ngữ âm, trọng âm hay ngữ pháp rời rạc. Thay vào đó, mọi đơn vị kiến thức đều được đặt trong ngữ cảnh cụ thể, buộc học sinh phải đọc hiểu và xử lý thông tin thay vì dựa vào mẹo làm bài. Ngữ liệu sử dụng trong đề cũng được lấy từ các nguồn thực tế.
Một điểm đáng ghi nhận khác là tính công bằng giữa các mã đề. Theo ThS Thảo, dù ngữ liệu được thay đổi, các mã đề vẫn được xây dựng trên cùng một cấu trúc, giữ nguyên dạng bài và độ khó tương đương. Điều này giúp hạn chế sự chênh lệch giữa các thí sinh.
So với đề thi năm 2025 từng bị nhận xét là khá nặng về từ vựng học thuật, đề năm nay đã tiết chế hơn ở lớp từ vựng khó. Tuy nhiên, đề vẫn duy trì được khả năng phân hóa thông qua các câu hỏi đọc hiểu, suy luận logic và xử lý những khái niệm mang tính trừu tượng.
Trước ý kiến cho rằng đề thi quá khó, ThS Phan Huỳnh Thảo cho hay cần đặt trong bối cảnh kỳ thi hiện nay vừa phục vụ xét tốt nghiệp, vừa là căn cứ để nhiều trường đại học tuyển sinh. Vì vậy, sự xuất hiện của các câu hỏi khó nhằm phân loại thí sinh là điều cần thiết.
Theo nữ chuyên gia, một điểm tích cực khác là "hiệu ứng dội ngược" của đề thi đối với hoạt động dạy và học. Khi muốn đạt điểm cao, học sinh buộc phải đọc hiểu thực chất, còn giáo viên cũng phải hướng học sinh đến việc hiểu ngôn ngữ thay vì chỉ luyện kỹ thuật làm bài. Điều này góp phần thúc đẩy việc học tiếng Anh theo hướng bền vững và đúng với mục tiêu phát triển năng lực mà chương trình mới đang theo đuổi.
Cần tăng tỷ trọng kỹ năng nghe - nói
Dù ghi nhận đề thi được xây dựng công phu và có khả năng phân loại thí sinh, Markeiz Ryan nhận định bài thi vẫn còn dư địa để cân bằng hơn giữa yêu cầu học thuật và tính ứng dụng thực tế.
Theo Ryan, một số từ vựng và ngữ cảnh xuất hiện trong đề có tính học thuật khá cao, trong khi mục tiêu quan trọng của việc học ngoại ngữ là giúp người học có thể giao tiếp hiệu quả và tự tin sử dụng ngôn ngữ trong học tập, công việc cũng như đời sống hằng ngày.
"Tôi nghĩ đề thi hiện chưa thực sự hướng nhiều đến giao tiếp. Học sinh phải học khá nhiều từ vựng mà trên thực tế có thể không thường xuyên sử dụng trong cuộc sống hằng ngày", anh nhận xét.
Ryan cho rằng những dạng ngôn ngữ này có giá trị trong môi trường nghiên cứu hoặc học thuật, nhưng không phải là nội dung mà phần lớn người học ngoại ngữ sẽ gặp thường xuyên. Bản thân anh, dù là người Mỹ, cũng không sử dụng nhiều từ ngữ tương tự trong giao tiếp thường nhật.
"Tôi không nghĩ người Việt sẽ có nhiều cơ hội sử dụng phần lớn những ngôn ngữ đó ngoài các môi trường chuyên môn hoặc học thuật", anh nói.
Bên cạnh nội dung đề thi, Ryan cũng bày tỏ băn khoăn về áp lực thời gian. Theo anh, nhiều câu hỏi yêu cầu thí sinh đọc kỹ và suy luận, nhưng thời lượng làm bài khiến các em khó có đủ thời gian để xử lý một cách thoải mái.
"Ngay cả tôi cũng phải dùng phương pháp loại trừ ở một số câu hỏi. Điều đó cho thấy kỹ năng làm bài thi đang đóng vai trò khá lớn trong việc tìm ra đáp án", Ryan chia sẻ.
Từ kinh nghiệm học tiếng Việt suốt 6 năm, anh chia sẻ rằng việc sử dụng thành thạo một ngôn ngữ không nhất thiết phải gắn với khả năng ghi nhớ nhiều thuật ngữ học thuật chuyên sâu. Theo Ryan, một bài thi ngoại ngữ lý tưởng nên đánh giá được cả năng lực đọc hiểu lẫn khả năng sử dụng ngôn ngữ trong những tình huống gần gũi với đời sống.
Từ kinh nghiệm giảng dạy và học ngoại ngữ, Ryan cho biết các kỳ thi ngoại ngữ tại Mỹ thường tập trung nhiều hơn vào khả năng giao tiếp, sử dụng ngữ pháp và vốn từ phục vụ những tình huống thực tế trong học tập, công việc và đời sống.
Theo anh, đề thi tiếng Anh ở Việt Nam hiện nay có yêu cầu học thuật tương đối cao, trong khi đối tượng dự thi là người học tiếng Anh như một ngoại ngữ.
"Nếu đây là bài kiểm tra dành cho người bản ngữ thì mức độ học thuật như vậy có thể phù hợp. Nhưng đây là bài thi ngoại ngữ", Ryan nhận xét.
Tuy vậy, giáo viên người Mỹ không cho rằng nên hạ thấp chuẩn đánh giá. Theo anh, việc duy trì các yêu cầu về đọc hiểu và tư duy là cần thiết, song bài thi có thể cân bằng hơn bằng cách tăng cường những nội dung phản ánh việc sử dụng tiếng Anh trong thực tế.
Ryan góp ý rằng trong tương lai, hệ thống đánh giá có thể xem xét bổ sung hoặc tăng tỷ trọng các kỹ năng nghe và nói bên cạnh kỹ năng đọc hiểu hiện nay. Các tình huống được đưa vào bài thi cũng có thể gần gũi hơn với trải nghiệm thực tế của người học, chẳng hạn như nghe thông báo trên phương tiện công cộng, làm thủ tục tại sân bay, giao tiếp nơi công sở hoặc xử lý các tình huống thường gặp khi học tập và sinh sống ở nước ngoài.
Theo anh, những nội dung này vừa giúp đánh giá khả năng sử dụng ngôn ngữ trong đời sống, vừa tạo động lực để việc dạy và học tiếng Anh hướng nhiều hơn đến năng lực giao tiếp.
"Tôi không muốn thấy một người làm bài thi rất tốt nhưng lại gặp khó khăn khi giao tiếp. Mục tiêu cuối cùng của việc học ngoại ngữ là có thể sử dụng được ngôn ngữ đó trong cuộc sống", Ryan chia sẻ.
Tin Gốc: Dân Trí
