Theo đó, AI không chỉ là động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tối ưu hóa vận hành, mà cũng có những thách thức, kẽ hở bảo mật mới khi hệ thống dữ liệu ngày càng trở nên kết nối và phức tạp.
Đây là nhận định được các chuyên gia nhấn mạnh tại hội thảo “Bảo mật trong kỷ nguyên AI – Chiến lược hình thành tương lai số”, do Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA) tổ chức ngày 7/4.
AI đang thay đổi cách thức vận hành của các tổ chức
Phát biểu tại sự kiện, ông Phạm Tiến Dũng, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia cho biết: “Trong những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo đang phát triển nhanh chóng và từng bước trở thành hạ tầng số chiến lược của các quốc gia. Đi kèm theo đó là yêu cầu ngày càng tăng về an ninh, an toàn hệ thống AI cũng như việc ứng dụng AI trong hoạt động bảo vệ an ninh mạng.
AI không chỉ là động lực thúc đẩy kinh tế – xã hội mà còn đang làm thay đổi sâu sắc cách thức vận hành, quản trị của các tổ chức. Trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, AI đang được nghiên cứu ứng dụng cho nhiều hoạt động như đánh giá, chấm điểm tín dụng, phát hiện gian lận, tự động hóa quy trình, hỗ trợ khách hàng; qua đó nâng cao hiệu quả và khả năng tiếp cận dịch vụ của khách hàng”.
Tuy nhiên, AI cũng đang làm thay đổi sâu sắc các nguy cơ, thách thức an ninh mạng toàn cầu.
“Việc các đối tượng tấn công khai thác AI để tự động hóa quy trình, mở rộng quy mô và tăng mức độ tinh vi của các chiến dịch đã khiến môi trường an ninh mạng trở nên phức tạp. Đồng thời đặt ra thách thức lớn hơn đối với các phương thức phòng vệ truyền thống”, ông Phạm Tiến Dũng cho biết.
Chia sẻ góc nhìn ở quy mô khu vực và quốc tế, bà Rama Palupraman, Chủ tịch khu vực châu Á Thái Bình Dương và Nhật Bản của Check Point Software nêu quan điểm: “AI là bước chuyển đổi công nghệ nhanh nhất trong lịch sử nhân loại. Chúng ta từng chứng kiến sự chuyển dịch từ hạ tầng tại chỗ lên đám mây (Cloud), nhưng AI đang tác động đến mọi ngành nghề: Từ dịch vụ tài chính, viễn thông đến khu vực công và các doanh nghiệp”.
Tuy nhiên, khả năng đổi mới này cũng đi kèm với những mối đe dọa nghiêm trọng.
Không tin tưởng bất kỳ ai
Theo đơn vị nghiên cứu Check Point Research, năm 2025, thời gian để tội phạm mạng chuyển từ việc phát hiện lỗ hổng sang khai thác thực tế đã giảm từ 9 tuần xuống còn dưới 16 phút.
Đồng thời, AI đang giúp các đối tượng tấn công hoạt động hiệu quả hơn, tốc độ hơn và tinh vi hơn bao giờ hết.
Tại sự kiện, bà Rama chỉ ra ba mối đe dọa đặc thù của AI bao gồm rò rỉ dữ liệu, tấn công bằng mã lệnh sai lệch và can thiệp vào quy trình công việc. Đáng chú ý là tình trạng “Shadow AI” – việc nhân viên sử dụng các công cụ AI nằm ngoài sự kiểm soát của tổ chức – tạo ra những điểm mù lớn về an ninh.
Để giải quyết vấn đề, bà Rama đề xuất một kiến trúc bảo mật đầy đủ dựa trên nguyên tắc “Zero Trust” (không tin tưởng bất kỳ ai). Trong mô hình này, các tác tử AI (AI agents) chỉ được trao đặc quyền nhỏ nhất để tiếp cận dữ liệu cần thiết.
Đồng thời, các tổ chức cần có khả năng quan sát toàn bộ hệ sinh thái AI để hiểu rõ công cụ nào đang tiếp cận dữ liệu gì, từ đó thiết lập các chính sách quản trị dữ liệu nghiêm ngặt.
El Nino là pha ấm của El Nino - Dao động Nam (ENSO), chu kỳ khí hậu tự nhiên được thúc đẩy bởi sự biến động nhiệt độ đại dương và áp suất khí quyển ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nhiệt đới. ENSO gây ra tác động dây chuyền lan khắp toàn cầu, ảnh hưởng đến mọi thứ như lượng mưa, hạn hán, bão, sóng nhiệt. ENSO thường tạo ra El Nino ấm rồi đến pha lạnh La Nina cứ sau 2-7 năm.
El Nino được xác nhận xảy ra khi nhiệt độ bề mặt đại dương trung bình tăng ít nhất 0,5 độ C trong năm tháng liên tiếp trở lên so với mức trung bình dài hạn. Tháng trước, Trung tâm Dự báo Khí hậu thuộc Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) thông báo có 62% khả năng El Nino xuất hiện từ tháng 6 đến tháng 8.
Theo chuyên trang thời tiết AccuWeather, nếu xuất hiện như dự đoán, El Nino có thể mạnh lên thành "siêu El Nino" với nhiệt độ mặt biển cao hơn mức trung bình dài hạn ít nhất 2 độ C. Cơ quan Khí tượng Trung Quốc cuối tuần trước cũng cho biết, El Nino ở mức trung bình đến mạnh được dự báo xuất hiện tháng tới và tiếp tục phát triển trong thời gian còn lại của năm. Một số mô hình máy tính, bao gồm cả mô hình tổng hợp được đánh giá cao của châu Âu, cũng dự báo khá mạnh mẽ về khả năng hiện tượng này hình thành, thậm chí có thể phát triển thành siêu El Nino cuối mùa thu.
"El Nino mạnh có thể gây lũ lụt nghiêm trọng, buộc các nhà máy thủy điện giảm sản lượng hoặc ngừng hoạt động, đồng thời gây hư hại đường dây điện và trạm biến áp do sạt lở đất và mực nước dâng cao. Ngược lại, trong trường hợp hạn hán, việc sản xuất điện cũng chịu ảnh hưởng do nguồn cung cấp nước giảm mạnh", Wang Yaqi, kỹ sư cấp cao tại Trung tâm Khí hậu Quốc gia Trung Quốc, cho biết.
Cảnh báo này được đưa ra sau khi giá dầu toàn cầu tăng mạnh do xung đột Trung Đông dẫn đến eo biển Hormuz gần như đóng cửa. Đây vốn là tuyến đường vận chuyển dầu khí lớn, đóng vai trò trọng yếu với nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Ông Wang nhận định, El Nino có thể ảnh hưởng nặng nề đến những cộng đồng phụ thuộc thủy điện như Nam Á, Đông Nam Á và một số vùng thuộc châu Phi, buộc họ phải đốt nhiều nhiên liệu hóa thạch hơn để sản xuất năng lượng, khiến nhu cầu dầu khí tăng mạnh và có thể đẩy giá lên cao hơn nữa.
Thêm vào đó, 2026 được dự báo là một trong những năm nóng nhất lịch sử nếu siêu El Nino xảy ra. Nhiều người cho rằng nhiệt độ tăng cao sẽ thúc đẩy sản xuất quang điện, nhưng thực tế, sức nóng dữ dội có thể làm giảm hiệu suất pin mặt trời, đồng thời làm tăng áp lực lên lưới điện.
"Nhiều người lầm tưởng càng nắng nóng thì năng lượng tạo ra càng lớn. Tuy nhiên, pin mặt trời là chất bán dẫn, và giống như mọi thiết bị điện tử, hiệu suất của chúng giảm khi nhiệt độ tăng", Ioanna Vergini, nhà sáng lập wfy24.com, nền tảng phân tích dữ liệu thời tiết và xu hướng dao động khí hậu, giải thích với Euronews Earth.
Với mỗi độ tăng thêm trên 25 độ C, hiệu suất pin mặt trời giảm khoảng 0,4-0,5%. Trong những đợt nắng nóng cực độ bao trùm Tây Ban Nha và Hy Lạp hè năm ngoái, nhiều trang trại điện mặt trời địa phương sụt giảm sản lượng đáng kể đúng lúc nhu cầu sử dụng điều hòa không khí đạt đỉnh điểm. "Chúng tôi đã theo dõi các trường hợp nhiệt độ bề mặt trên tấm pin đạt đến 65 độ C, dẫn đến công suất lý thuyết giảm gần 20%", Vergini nói thêm.
Tương tự với trường hợp thủy điện, sản lượng quang điện giảm có thể dẫn đến tăng cường đốt nhiều nhiên liệu hóa thạch để phục vụ nhu cầu năng lượng. Điều đó sẽ làm tăng phát thải carbon và chi phí năng lượng nhập khẩu, tạo ra một vòng luẩn quẩn tiêu cực, làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu và gây áp lực lên nền kinh tế.
Siêu El Nino gần đây nhất xảy ra vào năm 2015 và năm sau đó đã phá vỡ kỷ lục nhiệt độ trung bình toàn cầu. Một đợt El Nino khác hình thành năm 2023 và năm 2024 cũng đạt kỷ lục nhiệt độ trung bình toàn cầu, trở thành năm nóng nhất lịch sử.
Dù vậy, Chen Lijuan, trưởng bộ phận dự báo khí hậu của Trung tâm Khí hậu Quốc gia Trung Quốc, kêu gọi thận trọng trước những thông tin cho rằng El Nino năm nay sẽ là đợt mạnh nhất 140 năm hoặc gây ra tình trạng khẩn cấp về nắng nóng toàn cầu. Bà nói: "Xét đến độ trễ trong tác động của El Nino, việc khẳng định Trái Đất sẽ chạm ngưỡng nhiệt độ cực đoan mới ngay trong năm nay vẫn còn quá sớm. Dù vậy, những rủi ro liên quan chắc chắn đang gia tăng đáng kể".
Meta hôm 23/4 công bố kế hoạch cắt giảm 10% nhân lực, đồng thời dừng tuyển dụng khoảng 6.000 vị trí, có hiệu lực từ cuối tháng 5. Lãnh đạo công ty cho biết việc điều chỉnh sẽ giúp vận hành hiệu quả hơn, cũng như bù đắp cho những khoản đầu tư khác.
"Tôi biết điều này khiến mọi người sẽ phải sống trong tình trạng mơ hồ suốt gần một tháng tới. Thông thường chúng tôi sẽ hoàn thiện mọi chi tiết trước khi công bố tình hình, nhưng thông tin bị rò rỉ khiến tôi muốn chia sẻ những gì mình biết vào lúc này", Giám đốc nhân sự Janelle Gale viết trên diễn đàn nội bộ của Meta.
Bên dưới bài đăng, các nhân viên đặt ra nhiều câu hỏi cũng như tỏ ra lo ngại. Tình trạng tương tự cũng diễn ra trên ứng dụng Blind. Đây là nền tảng cho phép người tham gia bình luận ẩn danh về công việc và công ty họ đang làm. Người đăng ký tài khoản phải cung cấp địa chỉ email công việc, chức danh, vị trí... để nền tảng có thể đánh giá trạng thái nghề nghiệp trước khi chấp nhận hoạt động. Mạng xã hội này cũng thường xuyên gửi yêu cầu xác thực qua email sau một thời gian nhất định nhằm xác định một người còn làm tại công ty đó hay không.
Trên đó, bài đăng có tiêu đề "28 ngày địa ngục" đang thu hút sự chú ý lớn, khi một người đặt câu hỏi làm gì để có động lực làm việc trong một tháng tới. "Tôi đang tự thúc đẩy bản thân làm những thứ có thể đưa vào hồ sơ cá nhân để tìm công việc mới", một người trả lời.
Một số nhân viên cho biết tin đồn sa thải đã được bàn luận trong nội bộ công ty từ lâu, nên thông báo từ giám đốc nhân sự làm giảm bớt một phần sự mơ hồ. Ngược lại, nhiều người nói thông tin chỉ khiến họ thêm bồn chồn, áp lực vì chưa rõ nhóm nào sẽ bị cắt giảm.
"Đây là tuần đầu làm việc của tôi, nhưng cũng có thể là lúc tôi ra đi", một người viết.
Một nhân viên lại cho rằng nằm ngoài danh sách cũng chưa hẳn là tin tốt, đề cập tới hàng loạt đợt cắt giảm việc làm ở Meta kể từ năm 2022. "Tôi thấy rất lo lắng về khả năng thoát đợt sa thải này. Tất cả đều hiểu mọi chuyện sẽ ngày càng xấu đi với những người ở lại. Công việc sẽ dồn đống nhiều hơn, trong khi hàng loạt yếu tố khác ở công ty cũng ngày càng đi xuống", người này viết.
Đây không phải lần đầu những nhân viên này đối mặt với tình trạng cắt giảm việc làm. Họ khẳng định sẽ vừa tiếp tục công việc như bình thường vừa chuẩn bị cho tình huống xấu nhất và cố gắng hết sức trong lúc chờ cập nhật thông tin mới. "Tôi luôn nghĩ mình sẽ mất việc trong vòng hai tháng tới, dù ban lãnh đạo có nói gì đi nữa, nên công việc vẫn sẽ diễn ra bình thường", người này nói thêm.
Dưới bài đăng của bà Gale, một nhân viên thắc mắc liệu họ có được nhận khoản chi trả cổ tức bằng cổ phiếu vào ngày 15/8, vốn có gói thu nhập, hay không. Giám đốc nhân sự Meta đáp rằng những nhân viên trong diện sa thải sẽ bị cắt hợp đồng trước ngày này và không được nhận.
Trên nền tảng Blind, một số nhân viên Meta cũng đặt câu hỏi tại sao công ty không đưa ra thỏa thuận thôi việc tự nguyện như Microsoft. Tập đoàn phần mềm hôm 23/4 đề xuất khoản chi một lần cho hàng nghìn nhân viên để họ chủ động nghỉ việc sớm, trong khi Google cũng từng áp dụng biện pháp tương tự.
Theo Guardian, các nhà thiên văn học sử dụng kính viễn vọng không gian Euclid của ESA để chụp bức ảnh lớn và chi tiết nhất từ trước đến nay về trung tâm dải Ngân Hà. Euclid chụp bức ảnh trong tổng cộng 26 giờ vào tháng 3/2025, qua 9 lần hướng ống kính máy ảnh về phía khu vực trung tâm gọi là vùng phình thiên hà.
"Được thiết kế để quan sát những thiên hà xa xôi, camera ánh sáng khả kiến của kính viễn vọng đủ nhạy để phân biệt từng ngôi sao riêng lẻ trong khu vực siêu chật chội đó mà không bị che khuất", ESA chia sẻ kèm theo bức ảnh hôm 24/6. Hình ảnh đồ sộ này hứa hẹn mở ra kỷ nguyên mới trong khám phá hành tinh ngoài hệ Mặt Trời với số lượng ngoại hành tinh có thể tăng từ khoảng 6.000 lên hơn 100.000.
Kính viễn vọng Euclid trị giá 1,1 tỷ USD được phóng vào năm 2023 để lập bản đồ 3D chính xác nhất của vũ trụ và làm sáng tỏ những bí ẩn xoay quanh vật chất tối và năng lượng tối. Theo mô hình phổ biến nhất, chỉ có 5% vũ trụ được tạo thành từ vật chất thông thường, chiếm khoảng 70% là năng lượng tối (lực thúc đẩy sự giãn nở vũ trụ) và 25% còn lại là vật chất tối (chất keo vô hình liên kết các thiên hà). Tuy nhiên, với ảnh chụp vùng phình thiên hà, Euclid có thể hỗ trợ quan sát các sự kiện vi thấu kính.
Một phương pháp phát hiện ngoại hành tinh là quan sát ngôi sao chủ khi nó di chuyển phía trước ngôi sao khác ở xa hơn. Thông qua quá trình gọi là vi thấu kính, lực hấp dẫn của ngôi sao gần hơn bẻ cong ánh sáng từ ngôi sao xa hơn, làm cho nó trông sáng hơn. Khi một hành tinh quay quanh ngôi sao gần hơn, lực hấp dẫn bổ sung của nó có thể khiến độ sáng tăng vọt. Theo Space, các nhà khoa học sử dụng phương pháp này rất hiệu quả với Kính viễn vọng Không gian James Webb (JWST) để nghiên cứu một số thiên hà xuất hiện sớm nhất. Tuy nhiên, ánh sáng uốn cong từ nguồn nền cũng có thể được dùng để phát hiện vật thể mờ nhạt như hành tinh.
Theo Live Science, NASA chuẩn bị phóng kính viễn vọng không gian Nancy Grace Roman, đặt theo tên trưởng bộ phận thiên văn học đầu tiên của NASA. Cỗ máy sẽ phóng vào không gian trên tên lửa Falcon Heavy của SpaceX từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy của NASA ở Florida sớm nhất vào ngày 30/8. Giới nghiên cứu hy vọng đài quan sát mới có thể phát hiện khoảng 1.500 ngoại hành tinh bằng phương pháp vi thấu kính.
Dữ liệu từ ảnh chụp của Euclid có thể cung cấp mục tiêu quan sát cho kính viễn vọng Roman, giúp các nhà thiên văn học đo lường tốc độ di chuyển của những ngôi sao, đồng thời xác nhận sự tồn tại của hành tinh và khối lượng của nó. Bằng cách đối chiếu dữ liệu quan sát, họ có thể tìm ra ngoại hành tinh di chuyển ngang qua bề mặt sao chủ, loại trừ khả năng hai ngôi sao quay quanh nhau trong hệ nhị phân và tạo ra tín hiệu tương tự.
