Dù vậy, nếu loay hoay với một kỳ thi nhiều mục tiêu và giao về cho các địa phương, phụ thuộc quá nhiều vào yếu tố con người trong tổ chức thi như hiện nay thì không thể tránh khỏi vòng luẩn quẩn: sai phạm, sửa đổi rồi sai lại như lâu nay.
Mới đây, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nêu một trong những nhiệm vụ trọng tâm 6 tháng cuối năm của Bộ GD-ĐT là đánh giá toàn diện việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, tiếp tục hoàn thiện để hướng tới một kỳ thi an toàn, chất lượng, hiệu quả.
Tuy nhiên, làm thế nào để hướng tới một kỳ thi an toàn, chất lượng, hiệu quả thì Bộ GD-ĐT chưa nêu. Sau vụ sai phạm trong khâu coi thi ở điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang, ngoài yêu cầu rà soát tại địa phương, Bộ GD-ĐT cũng đề nghị giám đốc các sở GD-ĐT kiến nghị các giải pháp tổ chức kỳ thi trong thời gian tới.
Chia sẻ với Thanh Niên, hiệu trưởng một trường THPT tại Hà Nội cho rằng luật Giáo dục dù mới sửa đổi, bổ sung nhưng vẫn giữ quy định phải có kỳ thi tốt nghiệp THPT. Vấn đề là Bộ GD-ĐT tổ chức hay địa phương (cấp tỉnh) tổ chức?
“Bộ GD-ĐT nên làm 3 việc: ban hành quy chế thi, ra đề thi và đáp án, giám sát kỳ thi. Địa phương làm tất cả những việc còn lại: in sao đề thi, coi thi, chấm thi, chấm phúc khảo, xét tốt nghiệp, cấp bằng tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên, Bộ GD-ĐT ra đề thì cần rạch ròi mỗi một nhiệm vụ: xác định tốt nghiệp THPT. Không nên “bận tâm” đến việc tuyển sinh ĐH, CĐ… Việc tuyển sinh sau tốt nghiệp THPT do các cơ sở giáo dục ĐH, CĐ tự chủ với các cách tuyển khác nhau”, vị này nói và phân tích: “Hiện nay, tuy là kỳ thi tốt nghiệp THPT, Bộ GD-ĐT vẫn nói tới mục tiêu ra đề đảm bảo phân hóa để các cơ sở giáo dục ĐH, CĐ lấy kết quả để tuyển sinh nên năm nào cũng có tranh luận về độ khó, dễ của đề thi. Nguy hại hơn là lùm xùm về sai phạm trong thi cử, ở khâu chấm thi, coi thi. Vòng luẩn quẩn ấy cứ lặp đi lặp lại chỉ bởi vì kết quả của kỳ thi được dùng để xét tuyển vào ĐH”…
Mong muốn của hiệu trưởng này và nhiều chuyên gia khác là sẽ có nhiều trung tâm khảo thí độc lập, có trách nhiệm và uy tín, đứng ra khảo sát năng lực học sinh ở nhiều khoảng thời gian trong năm học.
PGS Chu Cẩm Thơ, Chủ tịch mạng lưới quản lý giáo dục không biên giới (EdulightenUp), nguyên Trưởng ban Nghiên cứu đánh giá (Viện Nghiên cứu khoa học giáo dục VN), cho rằng hiện nay trọng tâm đánh giá vẫn dồn quá nhiều vào kỳ thi tốt nghiệp THPT thì nguy cơ bị lợi dụng để tác động, làm sai lệch mục tiêu đổi mới là điều hoàn toàn có thể xảy ra.
Vì vậy, theo bà Thơ, không nên chỉ đặt kỳ vọng vào việc đổi mới kỳ thi tốt nghiệp THPT mà cần nhìn nhận đây là một quá trình đổi mới mang tính hệ thống. Theo nguyên tắc của khoa học khảo thí, việc ứng dụng công nghệ và dữ liệu số vào quá trình đánh giá cũng như tổ chức các kỳ thi là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, nếu vẫn tiếp cận theo cách cũ, tức là chỉ tăng cường giám sát bằng con người, thì sẽ không đủ để giải quyết vấn đề trong bối cảnh hiện nay.
“Giải pháp căn cơ không phải là tiếp tục bổ sung các tầng giám sát bằng con người mà là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và xây dựng một hệ thống đánh giá đồng bộ, từ quá trình học tập của học sinh đến quá trình tổ chức thi. Chuẩn hóa, công nghệ hóa mới là giải pháp căn cơ”, bà Thơ chia sẻ.
Do vậy, PGS Chu Cẩm Thơ cho rằng khi có ngân hàng đề thi chuẩn hóa, các công cụ đánh giá khách quan và hệ thống dữ liệu giáo dục được kết nối, sẽ từng bước hạn chế những yếu tố mang tính chủ quan trong quá trình đánh giá. Đây mới là nền tảng để bảo đảm tính khách quan, minh bạch và bền vững của các kỳ thi.
“Với những định hướng mà Bộ GD-ĐT đang triển khai, từ những năm tới chúng ta có thể từng bước tổ chức thi trên máy tính, công khai dữ liệu đánh giá quốc gia trên diện rộng cũng như dữ liệu học tập của học sinh trong suốt quá trình học. Khi chuyển đổi số được thực hiện mạnh mẽ và làm thay đổi bản chất của hoạt động quản trị nhà trường cũng như công tác kiểm tra, đánh giá, những vụ việc như vừa qua sẽ rất khó có cơ hội xảy ra”, bà Thơ nêu đề xuất.
Tiến sĩ Nguyễn Viết Khuyến, nguyên Phó chủ tịch Hiệp hội Các trường ĐH, CĐ VN, cũng cho rằng nhiều quốc gia đã xây dựng ngân hàng đề thi chuẩn hóa với số lượng câu hỏi rất lớn. Đề thi được thử nghiệm, phân tích và hiệu chỉnh thường xuyên để bảo đảm độ tin cậy trước khi đưa vào sử dụng. Khi tổ chức thi, hệ thống sẽ tự động lựa chọn câu hỏi theo thuật toán ngẫu nhiên, bảo đảm mỗi thí sinh có một bộ đề khác nhau nhưng vẫn tương đương về độ khó. Cách làm này không chỉ hạn chế nguy cơ lộ đề mà còn giảm đáng kể khả năng can thiệp vào quá trình tổ chức thi. Quan trọng hơn, nó tạo nền tảng để xây dựng một hệ thống khảo thí hiện đại, trong đó chất lượng của kỳ thi không còn phụ thuộc quá nhiều vào yếu tố con người.
Ông Khuyến gọi đây là “xu hướng tất yếu mà giáo dục VN cần từng bước triển khai”. Điều cốt lõi không phải chỉ là thay giấy bằng máy tính, mà là xây dựng một hệ thống khảo thí hiện đại, trong đó toàn bộ quy trình từ xây dựng ngân hàng đề thi, tổ chức thi đến chấm thi đều được chuẩn hóa và ứng dụng công nghệ. Người làm công tác tổ chức thi chủ yếu thực hiện nhiệm vụ giám sát, hỗ trợ kỹ thuật và bảo đảm đúng quy trình, thay vì tham gia vào những khâu có thể tác động trực tiếp đến kết quả của thí sinh.
Xung quanh lộ trình tổ chức thi trên máy, tại họp báo kết thúc thi tốt nghiệp THPT năm nay, ông Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD-ĐT), cho biết Bộ đang tích cực chuẩn bị cho sự thay đổi này, trong đó bao gồm việc xây dựng ngân hàng câu hỏi thi, thực hiện thí điểm ở các địa phương… Nếu thuận lợi, Bộ GD-ĐT sẽ có báo cáo Chính phủ để triển khai đồng loạt vào năm 2030.
Ngày 10/5, UBND tỉnh Nghệ An cho biết đã yêu cầu các xã, phường cân đối nguồn cấp bù học phí năm nay để chi trả khoản nói trên.
Đây là nhóm ký hợp đồng lao động với cấp huyện (cũ), gồm 57 giáo viên và 147 nhân viên (văn thư, kế toán...). Tuy nhiên, từ tháng 10 năm ngoái, tỉnh Nghệ An giao biên chế trực tiếp về các trường nên giáo viên, nhân viên hợp đồng không còn thuộc diện được trả lương từ ngân sách. Nhiều người rơi vào cảnh khó khăn, phải vay mượn để trang trải cuộc sống.
Qua rà soát, Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết một số trường tạm ứng, hỗ trợ 3-4 triệu đồng mỗi tháng, còn phần lớn giáo viên và nhân viên hợp đồng chưa được thanh toán tiền lương suốt nửa năm qua.
Theo Sở, nhóm giáo viên, nhân viên hợp đồng bị nợ lương hiện làm việc tại khoảng 40 xã, phường. Trong đó, Cửa Lò cần chi trả nhiều nhất - hơn 2,8 tỷ đồng. Về lâu dài, Sở đề nghị các địa phương trình cấp có thẩm quyền giao chỉ tiêu để tiếp tục ký hợp đồng từ tháng 7 và chủ động cân đối nguồn kinh phí.
Một cô giáo trường THCS ở phường Cửa Lò cho biết vui vì sắp có lương để sinh sống, trả các khoản đã vay trong thời gian khó khăn, song cũng thấp thỏm về tương lai. Cô mong những giáo viên làm hợp đồng lâu năm được ưu tiên xét vào biên chế.
Nghệ An hiện có hơn 46.000 giáo viên, nhân viên ngành giáo dục, còn thiếu trên 6.000 người ở bậc mầm non và phổ thông.
Đề xuất trên được nêu tại dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục, đang được Bộ GD&ĐT lấy ý kiến để hoàn thiện.
Tại dự thảo, cơ quan này đã đề xuất các quy định về xử phạt các hành vi vi phạm trong quản lý và tổ chức dạy thêm, học thêm. Theo đó, hành vi tổ chức hoạt động dạy thêm, học thêm nhằm trục lợi, ép buộc học sinh học thêm hoặc lôi kéo học sinh học thêm trái quy định có thể bị phạt từ 30 triệu đồng đến 50 triệu đồng.
Mức phạt này cũng được áp dụng đối với trường hợp tổ chức dạy thêm có thu tiền khi chưa đáp ứng yêu cầu về đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật hoặc tiếp tục tổ chức dạy thêm sau khi đã bị cơ quan có thẩm quyền yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm.
Giáo viên dạy thêm chính học sinh của mình có thể bị phạt tới 20 triệu đồng
Dự thảo cũng đề xuất phạt từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng đối với giáo viên đang giảng dạy tại nhà trường nếu dạy thêm ngoài nhà trường có thu tiền đối với chính học sinh mà mình đang được phân công giảng dạy theo kế hoạch giáo dục của nhà trường.
Cùng mức phạt này còn áp dụng đối với các hành vi như giáo viên thuộc trường công lập tham gia quản lý, điều hành hoạt động dạy thêm ngoài nhà trường; dạy thêm đối với học sinh tiểu học ngoài các trường hợp được phép; xếp giờ dạy thêm trong nhà trường xen kẽ với thời khóa biểu chính khóa hoặc dạy thêm trước nội dung so với chương trình chính khóa.
Nhà trường hoặc cơ sở giáo dục không thiết lập, không công khai số điện thoại đường dây nóng để tiếp nhận, xử lý phản ánh về hoạt động dạy thêm, học thêm cũng có thể bị xử phạt từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng.
Đối với giáo viên đang dạy học tại nhà trường tham gia dạy thêm ngoài nhà trường, dự thảo yêu cầu phải báo cáo với hiệu trưởng về môn học, địa điểm, hình thức dạy thêm, thời gian tham gia và mối quan hệ với chủ thể đứng tên đăng ký kinh doanh cơ sở dạy thêm.
Trường hợp không báo cáo, báo cáo không đầy đủ, không cập nhật kịp thời hoặc báo cáo không trung thực có thể bị phạt từ 2 triệu đồng đến 5 triệu đồng.
Trong khi đó, những vi phạm ở mức độ nhẹ hơn, như báo cáo chưa đầy đủ nhưng chưa làm phát sinh xung đột lợi ích, cơ sở dạy thêm công khai thông tin chưa đúng thời hạn hoặc lưu giữ hồ sơ chưa đầy đủ nhưng chưa làm sai lệch dữ liệu, sẽ bị phạt cảnh cáo.
Ngoài phạt tiền, dự thảo còn đề xuất nhiều hình thức xử phạt bổ sung. Cụ thể, lớp học hoặc địa điểm dạy thêm vi phạm có thể bị đình chỉ hoạt động từ 1 đến 3 tháng; trường hợp vi phạm nghiêm trọng hơn có thể bị đình chỉ từ 3 đến 6 tháng hoặc 6 đến 12 tháng đối với cơ sở dạy thêm.
Bên cạnh đó, các tổ chức, cá nhân vi phạm còn phải thực hiện nhiều biện pháp khắc phục hậu quả như chấm dứt hoạt động dạy thêm trái quy định; công khai, cập nhật đầy đủ thông tin; bố trí lại lớp học, thời khóa biểu đúng quy định; giảm số lượng học sinh trong lớp học thêm; dạy bù phần kiến thức đã cắt giảm để đưa vào dạy thêm; hoàn trả các khoản tiền thu trái quy định cho học sinh và phụ huynh hoặc nộp vào ngân sách nhà nước nếu không thể hoàn trả.
Dự thảo cũng yêu cầu các tổ chức, cá nhân vi phạm phải nộp lại số lợi bất hợp pháp có được và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của học sinh, phụ huynh, người dạy thêm và các bên liên quan.
Dạy thêm, học thêm là vấn đề được phụ huynh rất quan tâm. Ngày 20/12/2024, Bộ GD&ĐT đã ban hành Thông tư số 29/2024/TT-BGDĐT quy định về dạy thêm, học thêm. Đến ngày 15/5/2026, cơ quan này tiếp tục ban hành Thông tư số 19 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 29/2024/TT-BGDĐT.
Đinh Thị Giàu, sinh viên chuyên ngành Marketing số, cho biết em bắt đầu tìm hiểu thông tin tuyển sinh và học bổng của SIU từ năm lớp 11. Do đó, bên cạnh việc duy trì kết quả học tập tốt, em còn tích cực tham gia công tác Đoàn, phong trào thanh niên và nghiên cứu khoa học. Chính sự chủ động và tinh thần trách nhiệm với cộng đồng đã trở thành điểm cộng quan trọng trong quá trình xét học bổng của Giàu.
Với hồ sơ ấn tượng, Đinh Thị Giàu đã xuất sắc nhận học bổng Chủ tịch SIU trị giá 100% học phí toàn khóa, đồng thời được tài trợ sinh hoạt phí trong suốt 4 năm. Đây là học bổng danh giá nhất của SIU, trao cho những sinh viên không chỉ có thành tích học tập vượt trội mà còn thể hiện nỗ lực, khát vọng cống hiến và tiềm năng phát triển toàn diện. Nhờ học bổng này, Giàu và nhiều sinh viên ưu tú khác đã có cơ hội tập trung trọn vẹn vào việc học, nghiên cứu và hoàn thiện bản thân mà không bị rào cản tài chính.
Trong số các sinh viên nhận học bổng tại SIU, Lê Nguyễn Bảo Hùng - ngành Tâm lý học - tiếp cận học bổng từ lợi thế ngoại ngữ. Sở hữu IELTS 8.0 từ lớp 11, Bảo Hùng đã chinh phục Học bổng Tài năng trẻ trị giá 60% học phí toàn khóa: "Nhờ chuẩn bị sẵn, khi biết đến học bổng của SIU, em có thể tự tin chọn SIU là nguyện vọng 1 của mình".
Trần Lê Minh Triết, sinh viên chuyên ngành Thương mại quốc tế, biết đến SIU thông qua các chương trình hướng nghiệp được tổ chức ngay tại Trường THPT Thủ Đức. Sau đó, Triết và phụ huynh đã trực tiếp đến SIU để tìm hiểu kỹ hơn về ngành học phù hợp cũng như các chính sách học bổng. Với nền tảng là vận động viên bộ môn võ cổ truyền từng đạt huy chương cấp quốc gia, Minh Triết đã nhận được học bổng trị giá 50% học phí toàn khóa.
Dù gia đình gặp nhiều khó khăn, Hồ Thị Mỹ Anh, sinh viên ngành Quan hệ công chúng vẫn kiên định theo đuổi ước mơ học đại học bằng cách chủ động tìm hiểu học bổng phù hợp. Biết đến học bổng "Tiếp bước hành trình" - chương trình hỗ trợ 100% học phí suốt 4 năm đại học từ một cựu học sinh cùng trường THPT, Mỹ Anh đã không ngần ngại kết nối với các anh chị sinh viên và thầy cô để được hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ ứng tuyển.
Không có một "công thức chung" cho hành trình săn học bổng đại học. Nhưng từ những câu chuyện tại SIU, có thể thấy điểm gặp nhau của các sinh viên nhận học bổng chính là sự chuẩn bị sớm, hiểu rõ thế mạnh bản thân và dám nắm bắt cơ hội.
