Đáng chú ý, không chỉ siết chặt yêu cầu truy xuất nguồn gốc, Trung Quốc còn mở rộng danh mục sản phẩm phải có thư giới thiệu của cơ quan có thẩm quyền, đồng thời tăng cường hậu kiểm với các lô hàng nhập khẩu. Điều này buộc doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi cách tiếp cận nếu không muốn bị ách tắc hoặc từ chối thông quan.
Trung Quốc điều chỉnh cách quản lý với gạo, rau củ sấy và loạt nông sản nhập khẩu
TS Ngô Xuân Nam - Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam (thuộc Bộ NN&MT) - cho biết, từ đầu năm đến nay, các nước thành viên RCEP đã đưa ra 135 thông báo dự thảo và thông báo có hiệu lực về SPS, chiếm 28,2% tổng số thông báo của Thành viên WTO. Riêng thị trường Trung Quốc có 33 thay đổi liên quan đến vấn đề an toàn thực phẩm và an toàn dịch bệnh động thực vật (SPS).
Trong số này, Nghị định 280 của Hải quan Trung Quốc sẽ có hiệu lực từ 1/6/2026, siết mạnh quản lý nông sản, thủy sản nhập khẩu. Cơ quan chức năng cảnh báo doanh nghiệp và các hợp tác xã có thể bị trả hồ sơ, đình chỉ mã xuất khẩu hoặc ách tắc thông quan chỉ vì sai lệch nhỏ trong hồ sơ, bao bì và khai báo hệ thống…
Cụ thể, Thông báo số 27/2026 của GACC hướng dẫn thực hiện Nghị định 280 về quản lý đăng ký doanh nghiệp sản xuất thực phẩm nước ngoài nhập khẩu đưa ra nhiều yêu cầu chặt chẽ hơn đối với doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm vào Trung Quốc.
Theo quy định mới, có 18 nhóm thực phẩm bắt buộc phải được cơ quan có thẩm quyền giới thiệu khi đăng ký xuất khẩu vào Trung Quốc. Trong đó có nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như gạo, rau củ sấy khô, bột gia vị, thủy sản, sản phẩm từ trứng, dầu thực vật, quả khô, hạt điều, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và trái cây đông lạnh trong một số trường hợp đặc biệt.
Riêng với gạo, Trung Quốc đã điều chỉnh cách quản lý từ nhóm “ngũ cốc dùng làm thực phẩm” sang quản lý trực tiếp theo nhóm “gạo”. Theo đánh giá rủi ro của GACC, mặt hàng này tiềm ẩn nguy cơ nhiễm sinh vật gây hại, dư lượng kim loại nặng như cadimi và nguy cơ liên quan đến gạo biến đổi gen.
Đối với rau củ sấy khô và bột gia vị, phía Trung Quốc đặc biệt lưu ý các nguy cơ về dư lượng phụ gia, sulfur dioxide, ethylene oxide (ETO), vi sinh vật gây bệnh và kim loại nặng vượt ngưỡng cho phép.
Không chỉ siết điều kiện đăng ký, Trung Quốc còn thay đổi cách quản lý hiệu lực mã số doanh nghiệp.
Theo đó, với các doanh nghiệp thuộc diện phải có cơ quan có thẩm quyền giới thiệu, sản phẩm được sản xuất trong thời gian mã số còn hiệu lực vẫn có thể được nhập khẩu ngay cả khi đến thời điểm thông quan mã số đã hết hạn nhưng chưa được gia hạn, miễn là sản phẩm còn hạn sử dụng. Ngược lại, đối với doanh nghiệp tự đăng ký, mã số bắt buộc phải còn hiệu lực tại thời điểm khai báo nhập khẩu.
GACC cũng nhấn mạnh việc khai báo gian dối hoặc sai mã số đăng ký doanh nghiệp có thể dẫn đến việc bị từ chối thông quan hoặc xử lý theo quy định.
Theo Văn phòng SPS Việt Nam, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý phân biệt rõ sản phẩm nào thuộc diện phải đăng ký thông qua cơ quan có thẩm quyền và sản phẩm nào được phép tự đăng ký trực tiếp với GACC.
Theo quy định mới, có 2.589 mã sản phẩm thuộc diện phải đăng ký qua cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam, trong khi nhiều nhóm sản phẩm khác doanh nghiệp có thể tự đăng ký và tự chịu trách nhiệm.
Đồng thời, doanh nghiệp phải chuẩn bị đầy đủ hồ sơ bằng tiếng Anh hoặc tiếng Trung, kê khai chính xác địa chỉ, thông tin doanh nghiệp và mã HS, mã CIQ tương ứng.
Siết hậu kiểm, doanh nghiệp cần tránh nguy cơ bị “cấm cửa”
Một điểm đáng chú ý khác là Trung Quốc đang chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời áp dụng cơ chế đánh giá rủi ro với từng ngành hàng và từng doanh nghiệp.
Theo tài liệu đánh giá của GACC, các yếu tố như tỷ lệ lô hàng vi phạm, nguy cơ mất an toàn thực phẩm hay các sự cố nghiêm trọng phát sinh tại quốc gia xuất khẩu đều có thể ảnh hưởng đến việc gia hạn hoặc đình chỉ mã số doanh nghiệp.
Trong bối cảnh này, Văn phòng SPS Việt Nam khuyến nghị doanh nghiệp cần tăng cường kiểm soát an toàn thực phẩm trên toàn chuỗi sản xuất, từ vùng nguyên liệu đến cơ sở đóng gói và chế biến. Đồng thời, trước khi xuất khẩu phải chủ động kiểm tra hiệu lực mã số đăng ký doanh nghiệp để tránh rủi ro bị ách tắc hàng hóa tại cửa khẩu.
Ngoài ra, doanh nghiệp cũng được khuyến cáo thường xuyên cập nhật các thông báo SPS mới trên website của Văn phòng SPS Việt Nam và hệ thống CIFER của GACC để kịp thời điều chỉnh hoạt động sản xuất, xuất khẩu.
Theo danh mục mới được phía Trung Quốc công bố, riêng nhóm sản phẩm có nguồn gốc thực vật dùng làm thực phẩm hiện có 25 mặt hàng bắt buộc phải đăng ký thông qua cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam trước khi xuất khẩu.
Danh mục này bao gồm gạo trắng, gạo lứt, gạo tấm, mít sấy, chuối sấy, dừa sấy, vải sấy, nhãn sấy, hạt điều, mắc ca, hạt sen và nhiều loại hạt khác.
Theo thống kê của Bộ NN&MT, Trung Quốc vẫn là thị trường lớn của nông sản Việt trong 4 tháng đầu năm nay, chiếm khoảng 21,1% tổng kim ngạch xuất khẩu.
Thứ trưởng Bộ NN&MT Võ Văn Hưng khẳng định, việc nâng cao năng lực thực thi SPS sẽ là nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới, hướng tới chuyển từ tư duy “đáp ứng yêu cầu thị trường” sang “xây dựng năng lực cạnh tranh bằng tiêu chuẩn, chất lượng và tính minh bạch”.
Việc Trung Quốc liên tục cập nhật và siết chặt quy định nhập khẩu cho thấy thị trường này không còn là “sân chơi dễ tính” như trước đây. Do đó, với doanh nghiệp Việt Nam, việc đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và quản lý an toàn thực phẩm sẽ trở thành điều kiện bắt buộc nếu muốn duy trì thị phần tại thị trường xuất khẩu nông sản lớn nhất hiện nay.
Tin Gốc: Dân Trí
