Nếu quay ngược thời gian về khoảng năm 1550, tổ tiên của gia tộc họ Bối là Bối Lan Đường rời huyện Hải Diêm, tỉnh Chiết Giang đến Tô Châu lập nghiệp. Hành trang của ông chỉ gồm một tủ thuốc và vài cuốn sổ kế toán.
Việc khám chữa bệnh, bán dược liệu khi đó không mang lại khoản lợi nhuận quá lớn. Tuy nhiên, Bối Lan Đường duy trì một nguyên tắc quản lý rất đặc biệt. Ông có một cuốn sổ chỉ ghi các khoản thu, cuốn còn lại chỉ ghi các khoản chi.
Cách quản lý tách biệt thu – chi giúp các thế hệ sau sớm nhận ra giá trị của quản trị tài chính, đặt nền móng cho sự phát triển lâu dài của gia tộc.
Đến thời Vạn Lịch nhà Minh, Tô Châu trở thành một trong những đô thị đông dân nhất Trung Quốc, nhu cầu sử dụng dược liệu ngày càng tăng. Chỉ sau khoảng 30 năm, tiệm thuốc ban đầu đã phát triển thành chuỗi hiệu thuốc quy mô lớn.
Nhờ phương thức kinh doanh cẩn trọng, đây cũng là lĩnh vực mang về khoản tài sản đầu tiên cho gia tộc họ Bối.
Tới đời nhà Thanh dưới thời vua Càn Long, kinh tế vùng Giang Nam bước vào thời kỳ hưng thịnh. Nghề dệt lụa, buôn trà và cầm đồ phát triển mạnh mẽ. Gia tộc họ Bối không còn giới hạn hoạt động trong lĩnh vực dược phẩm.
Năm 1770, đời thứ 8 của gia tộc là Bối Di Trung mở một xưởng sản xuất phẩm màu, chuyên kinh doanh thuốc nhuộm chàm nhập khẩu cùng các loại bột màu khai thác trong nước.
Thị trường hội họa và trang trí bùng nổ đã giúp tài sản của gia tộc tăng nhanh. Sử sách địa phương Tô Châu thời đó xếp họ Bối cùng các gia tộc họ Phan, họ Ngô và họ Hạ vào nhóm 4 gia tộc giàu có nhất vùng.
Đến đời thứ 12, gia tộc cùng lúc có 4 người đỗ tú tài. Theo các thế hệ họ Bối, tri thức không chỉ giúp đạt được công danh, còn tạo nền tảng giao tiếp bình đẳng với các ngân hàng và doanh nhân phương Tây, mở ra nhiều cơ hội kinh doanh hoàn toàn mới.
Đời thứ 13 của gia tộc họ Bối xuất hiện thêm 2 nhân vật được sử sách Trung Hoa đánh giá kiệt xuất. Đó là Bối Nhuận Sinh – người được mệnh danh là ông vua thuốc nhuộm và Bối Lý Thái – ông trùm ngành tài chính.
Trong khi Bối Nhuận Sinh bắt đầu từ cửa hàng buôn bán nhỏ, sau thành công trong ngành thuốc nhuộm và đầu tư thành công vào lĩnh vực bất động sản ở Thượng Hải, thì em trai ông – Bối Lý Thái vào năm 1915 đã sáng lập ngân hàng Thượng Hải để phục vụ tầng lớp bình dân.
Bước đi này được đánh giá táo bạo khi phần lớn các ngân hàng thời điểm đó chỉ chủ yếu phục vụ người nước ngoài hoặc tầng lớp thượng lưu.
Kể từ dấu mốc này, gia tộc họ Bối bắt đầu hoạt động trong ngành tài chính.
Con trai của Bối Lý Thái là Bối Tổ Di dù sinh ra trong gia đình giàu có nhưng không ăn chơi hưởng lạc. Ông thừa hưởng đầu óc kinh doanh nhạy bén của gia đình, nhanh chóng kế thừa tài năng để tiếp quản lĩnh vực tài chính.
Ngân hàng Thượng Hải không chỉ trụ vững trong thời kỳ bất ổn, còn mở rộng mạng lưới khắp Trung Quốc. Năm 1945, ông được bổ nhiệm làm Thống đốc Ngân hàng Trung ương Trung Quốc.
Giữ gìn gia sản bằng giáo dục và người con lừng danh của gia tộc
Dù hoạt động trong những lĩnh vực khác nhau, Bối Lý Thái và Bối Nhuận Sinh đều có chung một quan điểm. Đó là coi trọng nền tảng giáo dục.
Bối Tổ Di – con trai của Bối Lý Thái được cử sang Mỹ học tập và làm việc một thời gian. Trong quãng thời gian này, ông nhận ra tầm quan trọng của nền giáo dục quốc tế. Từ đó, ông luôn khuyến khích con cháu trong nhà theo học tại nước ngoài.
Nhờ định hướng này, thế hệ thứ 15 của gia tộc họ Bối đều có trình độ học vấn cao, trong đó nổi bật nhất là Bối Duật Minh.
Vào năm 1917, Bối Duật Minh, hậu duệ đời thứ 15 của dòng họ được sinh ra. Trong số các hậu duệ của gia tộc họ Bối, ông cũng là người được thế giới biết tới nhiều nhất.
Sinh ra và lớn lên trong những khu vườn cổ nổi tiếng ở Tô Châu, tuổi thơ của ông gắn liền với những mái hiên, hồ nước và nghệ thuật tạo cảnh của các lâm viên truyền thống.
Thế nhưng khi theo học chương trình sau đại học tại Đại học Harvard (Mỹ), Bối Duật Minh lại say mê những kết cấu bê tông cốt thép và phong cách kiến trúc hiện đại.
Năm 1954, ông thành lập văn phòng kiến trúc tại New York (Mỹ) và nhanh chóng gây tiếng vang với thiết kế Trung tâm Nghiên cứu Khí quyển Quốc gia.
Đến năm 1983, Bối Duật Minh được trao Giải thưởng Pritzker – giải thưởng danh giá nhất trong lĩnh vực kiến trúc. Hội đồng trao giải nhận xét, ông đã đưa vẻ đẹp kín đáo của phương Đông vào những đường nét kiến trúc phương Tây.
Từ thế hệ thứ 16 trở đi, rất nhiều thành viên của gia tộc này lựa chọn Đại học Harvard (Mỹ) làm điểm đến để học tập. Không chỉ con cái của Bối Duật Minh mà nhiều hậu duệ khác của dòng họ cũng tốt nghiệp từ ngôi trường danh tiếng này.
Ba người con trai của Bối Duật Minh đều tốt nghiệp Đại học Harvard. Người tiếp nối sự nghiệp kiến trúc của cha, người theo đuổi lĩnh vực ngân hàng đầu tư và người con trai thứ 3 nghiên cứu quy hoạch đô thị. Người con gái duy nhất của ông lấy bằng tiến sĩ luật tại Đại học Columbia trước khi trở về Hong Kong (Trung Quốc) hành nghề luật sư.
Gia phả không ghi nhiều về tài sản
Đằng sau thành công của gia tộc phải kể tới nền tảng giáo dục, truyền thống hiếu học và tư tưởng cởi mở được gìn giữ suốt nhiều thế kỷ.
Một điều thú vị là dù luôn kín tiếng trước công chúng, gia tộc họ Bối lại đặc biệt coi trọng việc lưu giữ gia phả.
Thông tin của 17 thế hệ, từ tên tuổi, ngày sinh đến nghề nghiệp của từng thành viên đều được ghi chép cẩn thận bằng tay.
Khi biên soạn lại gia phả vào năm 2010, từ xuất hiện nhiều nhất không phải là “tài sản” mà là “học bổng”.
Người đứng đầu gia tộc từng đúc kết một câu ngắn gọn: “Tiền bạc dù nhiều đến đâu cũng có thể tiêu hết sau vài thế hệ, nhưng tri thức thì không”.
Có lẽ cũng vì vậy mà sau hơn 400 năm, trải qua chiến tranh, biến động chính trị và những thay đổi của thời cuộc, gia tộc họ Bối vẫn được nhắc đến như một trong số ít dòng họ ở Trung Quốc duy trì được sự giàu có và sức ảnh hưởng suốt 17 thế hệ.
Đối với nhiều người, câu chuyện của gia tộc họ Bối không đơn thuần là hành trình tích lũy tài sản, mà còn là minh chứng cho giá trị của truyền thống hiếu học, tinh thần sẻ chia với cộng đồng và tầm nhìn dài hạn trong việc xây dựng gia phong.
Hệ thống bảo tàng TPHCM còn nhiều dư địa phát triển
Hội nghị tập trung đánh giá hoạt động hệ thống bảo tàng thành phố giai đoạn 2021-2025, đồng thời đề xuất các giải pháp phát triển trong thời gian tới, trong bối cảnh mô hình bảo tàng trên thế giới đang thay đổi mạnh theo hướng hiện đại, tăng tính tương tác và chú trọng trải nghiệm.
Theo báo cáo của Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, thành phố hiện là địa phương sở hữu hệ thống bảo tàng đa dạng, gồm cả công lập lẫn ngoài công lập, với nhiều chủ đề trải rộng từ lịch sử, mỹ thuật, chiến tranh, y học đến văn hóa Nam Bộ, phụ nữ hay đời sống đô thị.
TPHCM hiện có 25 bảo tàng, gồm 14 bảo tàng công lập và 11 bảo tàng ngoài công lập, đang lưu giữ khoảng 700.000 hiện vật, tài liệu. Trong đó có gần 300.000 hiện vật gốc và 25 bảo vật quốc gia.
Ông Nguyễn Minh Nhựt - Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM - cho biết, TPHCM là địa phương kế thừa hệ thống bảo tàng lâu đời nhất cả nước, với nhiều nơi có lịch sử gần một thế kỷ như Bảo tàng Lịch sử TPHCM.
Đây được xem là nền tảng quan trọng để thành phố phát triển hệ thống bảo tàng theo hướng hiện đại và hội nhập quốc tế.
Dù chịu ảnh hưởng lớn của đại dịch Covid-19, giai đoạn 2021-2025, hệ thống bảo tàng của thành phố vẫn đón khoảng 13,5 triệu lượt khách, trong đó có gần 4 triệu lượt khách quốc tế.
Những năm gần đây, nhiều bảo tàng tại TPHCM bắt đầu triển khai ứng dụng công nghệ số, thuyết minh tự động đa ngôn ngữ hay không gian trải nghiệm ảo nhằm nâng cao trải nghiệm tham quan.
Tuy nhiên, tại hội nghị, nhiều chuyên gia cho rằng hoạt động bảo tàng của thành phố vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác hết, đặc biệt trong việc thu hút công chúng trẻ.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu - Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử TPHCM, dù hệ thống bảo tàng khá phong phú về chủ đề nhưng nhiều nơi vẫn chưa tạo được sức hút rõ nét do nội dung và hình thức trưng bày chưa tạo được kết nối mạnh với người xem.
Một số bảo tàng vẫn vận hành theo mô hình khép kín, thiên về trưng bày hiện vật hơn là kể chuyện hay diễn giải lịch sử, khiến trải nghiệm tham quan chưa thật sự sinh động.
Trong tham luận trình bày tại hội nghị, bà Hậu nhận định: “TPHCM sở hữu một hệ thống di sản phong phú, đa dạng và có khả năng liên kết cao, giàu tiềm năng để phát triển thành một “Thành phố bảo tàng sống”.
Tuy nhiên, điều quan trọng không nằm ở việc gia tăng số lượng bảo tàng mà ở khả năng tổ chức chúng thành một hệ thống bảo tàng thông minh hơn, có cấu trúc logic, có kết nối và khả năng kể chuyện một cách thuyết phục”.
Theo bà Hậu, việc phát huy giá trị di sản thông qua hệ thống bảo tàng cần một cách tiếp cận mới, vượt khỏi khuôn khổ hành chính để hướng tới mô hình hệ sinh thái đa trung tâm, nơi các bảo tàng có thể liên kết và bổ trợ cho nhau trong việc kể câu chuyện về thành phố.
Bà cũng cho rằng TPHCM hiện vẫn chưa có một bảo tàng thể hiện đầy đủ chiều dài lịch sử và diện mạo văn hóa đặc trưng của Sài Gòn - TPHCM với tư cách một đô thị lớn hình thành sớm và phát triển năng động hàng đầu cả nước.
Hướng đến mô hình bảo tàng mở, hiện đại và giàu trải nghiệm
Từ những trăn trở về sức hút của bảo tàng hiện nay, nhiều ý kiến tại hội nghị cho rằng TPHCM cần mạnh dạn thay đổi cách vận hành và tiếp cận công chúng nếu muốn hệ thống bảo tàng phát triển theo hướng hiện đại hơn.
Trong đó, Tiến sĩ Mã Thanh Cao - Nguyên Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM - cho rằng trong bối cảnh toàn cầu hóa, hiệu quả của bảo tàng không chỉ được đo bằng khả năng bảo tồn hiện vật mà còn ở năng lực đổi mới trải nghiệm dành cho công chúng.
Theo bà Cao, nhiều bảo tàng trên thế giới đã phát triển mạnh nhờ ứng dụng công nghệ tương tác, tổ chức tham quan trực tuyến và mở rộng trải nghiệm số cho người xem ở nhiều nơi.
Vì vậy, các bảo tàng tại TPHCM cần tiếp tục hiện đại hóa hoạt động trưng bày, đẩy mạnh nghiên cứu hiện vật và tăng cường kết nối với các cơ sở đào tạo nhằm ứng dụng công nghệ trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản.
Nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số, Tiến sĩ Nguyễn Thị Tú Anh - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TPHCM - cho rằng, số hóa hiện vật, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung hay ứng dụng công nghệ thực tế ảo đang trở thành yêu cầu tất yếu với các bảo tàng trong thời đại số.
Theo bà Tú Anh, các công nghệ này có thể giúp xóa nhòa giới hạn về không gian và thời gian, đồng thời tạo trải nghiệm trực quan, sinh động hơn cho người xem, đặc biệt là thế hệ trẻ. Tuy nhiên, việc chuyển đổi số cần được triển khai bài bản và đồng bộ, tránh tình trạng đầu tư manh mún hoặc chạy theo hình thức.
Ông Phạm Định Phong - Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa - đánh giá TPHCM là một trong những địa phương có hoạt động bảo tàng năng động và tiếp cận nhanh với xu hướng bảo tàng hiện đại trên thế giới.
Theo ông Phong, xu hướng hiện nay là phát triển mô hình bảo tàng mở, lấy công chúng làm trung tâm, tăng tính trải nghiệm và kết nối cộng đồng.
“Trước nhất thì các bảo tàng đang cần chuyển mạnh mẽ từ quản lý hiện vật sang phục vụ công chúng, từ giới thiệu thông tin một cách đơn thuần sang kể chuyện chia sẻ, từ không gian tham quan sang không gian trải nghiệm, sáng tạo. Đây chính là xu thế phổ biến của bảo tàng hiện đại trên thế giới hiện nay”, ông Phong nói.
Ông cũng cho rằng TPHCM cần tiếp tục hiện đại hóa hệ thống bảo tàng theo tiêu chuẩn quốc tế, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, phát triển sản phẩm văn hóa gắn với du lịch sáng tạo, đồng thời quan tâm hơn đến hệ thống bảo tàng ngoài công lập.
Phát biểu kết luận hội nghị, ông Trần Thế Thuận - Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM - nhận định, bảo tàng ngày nay không còn chỉ là nơi lưu giữ hiện vật mà đang dần trở thành không gian sáng tạo, giáo dục cộng đồng và đối thoại xã hội.
Theo ông, bên cạnh chức năng bảo tồn, bảo tàng cần phát huy vai trò là không gian sáng tạo văn hóa, không gian học tập suốt đời, nơi dẫn dắt tri thức đa sắc và góp phần hình thành bản sắc đặc trưng của TPHCM.
Trong giai đoạn 2026-2030, TPHCM sẽ tập trung nâng cao chất lượng hoạt động chuyên môn, đổi mới nội dung và phương thức trưng bày, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường hợp tác quốc tế và xây dựng hệ thống bảo tàng theo định hướng hiện đại hơn.
Một con trăn cái dài hơn 4 mét vừa cùng đàn con xuất hiện trong khu dân cư ở tỉnh Udon Thani, Thái Lan đã khiến người dân địa phương một phen kinh ngạc và nhanh chóng kéo nhau đến theo dõi.
Thông tin ban đầu trên Khaosod ngày 12/6, Tổ chức Xúc tiến Phật giáo Udon Thani phối hợp với lực lượng cứu hộ động vật hoang dã tiếp nhận tin báo về việc một con trăn lớn ẩn náu dưới bụi tre trong khu vườn của một hộ dân tại phường Sam Phrao, huyện Mueang. Lo ngại nguy cơ mất an toàn cho người dân và vật nuôi, các lực lượng chức năng lập tức có mặt để kiểm tra và xử lý.
Tại khu vườn rộng khoảng hơn 1,6 ha, bà Aranya, 64 tuổi, chủ khu đất, đã dẫn lực lượng cứu hộ đến vị trí nghi có trăn sinh sống. Một hang lớn nằm sâu trong bụi tre rậm rạp được xác định là nơi trú ẩn của con vật. Qua quan sát ban đầu, lực lượng chức năng phát hiện không chỉ có một con trăn trưởng thành mà còn có nhiều trăn con bên trong.
Quá trình giải cứu gặp nhiều khó khăn khi con trăn liên tục lẩn sâu trong hang. Lực lượng cứu hộ buộc phải mở rộng cửa hang và sử dụng thiết bị chuyên dụng để đưa các cá thể ra ngoài, trong khi nhiều người dân tập trung theo dõi diễn biến.
Sau hơn một giờ nỗ lực, con trăn mẹ đã được khống chế an toàn. Từng con trăn non sau đó cũng lần lượt bò ra khỏi nơi trú ẩn. Tổng cộng có 10 cá thể được ghi nhận, gồm một con trăn mẹ và 9 trăn con; trong đó có một con đã chết. Ngoài ra, lực lượng chức năng còn phát hiện một số trứng chưa nở, cho thấy đây có thể là nơi sinh sản của trăn mẹ trong thời gian gần đây.
Kết quả đo đạc ban đầu cho thấy con trăn cái dài hơn 4 mét, nặng trên 20 kg một kích thước hiếm gặp tại khu vực dân cư, khiến nhiều người không khỏi sửng sốt.
Theo chia sẻ của bà Aranya, gia đình đã phát hiện sự xuất hiện của con trăn từ ngày 8/6 và nhiều lần liên hệ cơ quan chức năng để hỗ trợ. Dù lo lắng cho an toàn của gia đình, bà cho biết không muốn làm hại con vật, bởi theo quan niệm dân gian, nó có thể là "linh vật bảo hộ" của khu vườn.
Sau khi hoàn tất công tác kiểm tra và thu gom, toàn bộ số trăn được lực lượng cứu hộ di dời và thả về khu rừng cách xa khu dân cư, nhằm đảm bảo an toàn cho cả con người lẫn động vật hoang dã.
Sự việc không chỉ thu hút sự hiếu kỳ của người dân địa phương mà còn lan rộng trên mạng xã hội. Một số người còn ghi lại các con số liên quan như số nhà, số lượng trăn hay tuổi của chủ vườn để "tham khảo vận may", dù đây chỉ là quan niệm mang tính cá nhân, không có cơ sở khoa học.
Trăn gấm là một trong những loài rắn lớn và ấn tượng bậc nhất thế giới, phân bố rộng rãi khắp khu vực Đông Nam Á, nơi chúng thích nghi tốt với nhiều môi trường sống khác nhau như rừng rậm, đầm lầy, kênh rạch, ruộng nước và thậm chí có thể xuất hiện ngay trong các khu dân cư hoặc đô thị. Chính khả năng thích nghi mạnh mẽ này khiến trăn gấm thường xuyên rơi vào tình huống xung đột với con người khi vô tình tiến gần khu vực sinh sống của chúng.
Với thân hình đồ sộ, sức mạnh cơ bắp đáng kinh ngạc và khả năng săn mồi linh hoạt, trăn gấm được xem là một trong những loài rắn lớn nhất hành tinh. Chúng là loài săn mồi cơ hội, có chế độ ăn rất đa dạng, từ các loài động vật nhỏ như chuột, chim, ếch cho đến những con mồi lớn hơn như mèo, chó và thậm chí cả các loài rắn khác.
Hạt điều giàu magie, giúp hỗ trợ hệ thần kinh khỏe mạnh và góp phần thư giãn mạch máu hiệu quả.
Bên cạnh đó, các chất béo không bão hòa đơn và đa trong hạt điều còn hỗ trợ quá trình hình thành tế bào não, từ đó giúp cải thiện trí nhớ.
Nhiều chuyên gia dinh dưỡng đánh giá hạt điều là nguồn cung cấp dưỡng chất quan trọng, hỗ trợ cơ thể tăng cường sản sinh collagen tự nhiên.
Theo các chuyên gia tại Cleveland Clinic, hạt điều chứa nhiều đồng, kẽm và protein - những thành phần cần thiết cho quá trình hình thành collagen, giúp da săn chắc, giảm nếp nhăn và duy trì độ đàn hồi.
Không chỉ tốt cho làn da, hạt điều còn hỗ trợ bảo vệ sức khỏe tim mạch nhờ hàm lượng chất béo không bão hòa đơn, giúp giảm cholesterol xấu (LDL) và tăng cholesterol tốt (HDL).
Chuyên gia dinh dưỡng Kathy McManus cho biết, việc bổ sung một lượng nhỏ các loại hạt mỗi ngày có thể góp phần cải thiện sức khỏe tim mạch và hỗ trợ kiểm soát cân nặng.
Để tận dụng tốt lợi ích của hạt điều, chuyên gia khuyến nghị:
Dùng khoảng 20-30g hạt điều mỗi ngày.
Ưu tiên hạt điều rang không muối.
Kết hợp cùng trái cây hoặc sữa chua để tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng.
Hạt điều không phải là "thực phẩm thần kỳ", nhưng nếu sử dụng hợp lý và duy trì đều đặn, đây là lựa chọn đơn giản giúp hỗ trợ làm đẹp da và bảo vệ tim mạch lâu dài.
Hạt mắc ca
Hạt mắc ca là nguồn cung cấp dồi dào chất béo lành mạnh, chất chống oxy hóa và nhiều dưỡng chất thiết yếu, góp phần hỗ trợ sức khỏe tim mạch và tổng thể. Việc bổ sung loại hạt này vào thực đơn hằng ngày không chỉ tăng hương vị mà còn nâng cao giá trị dinh dưỡng cho bữa ăn.
So với nhiều loại hạt khác như: hạnh nhân, hạt điều hay hạt óc chó, hạt mắc ca có hàm lượng chất béo cao hơn nhưng phần lớn là chất béo không bão hòa đơn. Loại chất béo này được chứng minh có khả năng giảm cholesterol xấu (LDL) và tăng cholesterol tốt (HDL), từ đó, hỗ trợ bảo vệ tim mạch.
Ngoài ra, hạt mắc ca còn mang lại lợi ích cho những người mắc bệnh đái tháo đường (tiểu đường) loại 2 hoặc hội chứng chuyển hóa, bao gồm tình trạng huyết áp cao và mỡ bụng dư thừa.
Đáng chú ý, hạt mắc ca chứa tocotrienols - một dạng vitamin E có khả năng bảo vệ tế bào não khỏi stress oxy hóa, liên quan đến các bệnh như Alzheimer và Parkinson.
Bên cạnh đó, axit oleic cùng các hợp chất chống oxy hóa, flavonoid trong hạt mắc ca còn giúp giảm viêm, hỗ trợ chức năng nhận thức và tăng cường sức khỏe tim mạch.
