“Có thông tin rằng Iran đang thu phí với tàu dầu đi qua eo biển Hormuz. Họ không nên làm vậy và nếu đang làm thì phải dừng ngay”, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội hôm 9/4.
Trong thông điệp đăng vài phút sau, ông Trump cho biết tàu dầu sẽ sớm lưu thông trở lại “dù có được Iran trợ giúp hay không”. Tổng thống Mỹ chỉ trích Iran đang xử lý “rất tệ, đáng hổ thẹn” đối với vấn đề cho phép tàu dầu đi qua eo biển Hormuz. “Đó không phải thỏa thuận mà chúng tôi đã đạt được”, ông Trump cho biết.
Giới chức Anh cùng ngày thông báo Thủ tướng Keir Starmer và Tổng thống Trump đã thảo luận về “kế hoạch thực tiễn” nhằm khôi phục hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz càng sớm càng tốt.
Các thông điệp được đưa ra sau khi đài truyền hình nhà nước Iran hôm 6/4 cho biết Ủy ban An ninh thuộc quốc hội nước này đã thông qua kế hoạch thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz và thực thi “vai trò chủ quyền của Iran”.
Mỹ và Iran đã nhất trí mở lại eo biển Hormuz trong khuôn khổ thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần đạt được hôm 8/4, nhưng hoạt động vận chuyển dầu qua tuyến hàng hải quan trọng này vẫn gần như bị đình trệ do thiếu sự hướng dẫn rõ ràng từ Tehran, theo đài CNN.
Hãng thông tấn AFP dẫn dữ liệu theo dõi hàng hải thu thập hôm 9/4 cho biết chỉ có 10 tàu đi qua eo biển Hormuz kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực ở Trung Đông.
Theo thỏa thuận, Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn, nhưng tàu thuyền đi qua sẽ chịu sự giám sát của lực lượng vũ trang Iran và phải tuân thủ một số “biện pháp kỹ thuật”. Tehran nói với các bên trung gian đàm phán rằng sẽ hạn chế số lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz xuống khoảng chục chiếc mỗi ngày.
Các bên trung gian và môi giới hàng hải cũng nói rằng Iran yêu cầu tàu hàng phải thỏa thuận trước về phí quá cảnh, sau đó thanh toán bằng tiền điện tử hoặc đồng nhân dân tệ. Mức phí phụ thuộc vào kích thước tàu, bao gồm phí quá cảnh cơ bản, hộ tống an ninh và xử lý hành chính.
Quan chức các nước Arab vùng Vịnh phản đối biện pháp thu phí, cho rằng đề xuất của Iran vi phạm các hiệp ước quốc tế, như Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển, vốn đảm bảo quyền tự do hàng hải ở các khu vực như eo biển Hormuz.
Truyền thông Iran hôm 8/4 đưa tin nước này đã tạm đóng trở lại eo biển Hormuz để đáp trả những vụ tấn công của Israel vào Lebanon. Trong khi đó, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho rằng vấn đề Lebanon không nằm trong thỏa thuận ngừng bắn với Iran, kêu gọi Tehran giữ lời hứa mở cửa eo biển.
Để thực sự đặt chân xuống vùng cực nam mặt trăng, nhân loại phải hóa giải vô số thử thách tiềm ẩn rủi ro chết người, đòi hỏi những bước nhảy vọt về công nghệ mà Mỹ cùng các đối tác đang ráo riết chuẩn bị.
Trước hết, thách thức lớn nhất đối với các phi hành gia không nằm ở kỹ thuật bay mà là sự khắc nghiệt của địa hình cực nam mặt trăng. Do trục tự quay của mặt trăng chỉ nghiêng khoảng 1,5 độ, khiến một số khu vực ở đó không bao giờ nhận được ánh sáng mặt trời, hình thành những vùng tối vĩnh viễn, còn gọi là "cái bẫy lạnh" bên trong các miệng hố sâu thẳm với nhiệt độ có thể xuống tới âm 203 độ C. Ở mức nhiệt này, ngay cả những loại thép cứng nhất cũng trở nên giòn rụm như thủy tinh, khiến việc vận hành thiết bị trở thành một bài toán nan giải.
Bên cạnh đó, địa hình dốc đứng tới 35 độ tại miệng hố Shackleton, nơi được chọn làm địa điểm hạ cánh sắp tới, buộc các tàu hạ cánh thế hệ mới phải sở hữu hệ thống cảm biến điều hướng chính xác tuyệt đối để tìm được bãi đáp an toàn trong bóng tối dày đặc.
Tiếp nối khó khăn về môi trường là nỗi ám ảnh mang tên bụi regolith. Những hạt bụi sắc nhọn như mảnh kính vỡ và mang tĩnh điện cực mạnh này không chỉ tàn phá các khớp nối cơ khí mà còn đe dọa trực tiếp đến hệ hô hấp của con người. Để đối phó, NASA đã chuẩn bị công nghệ lá chắn bụi điện động (EDS) giúp đẩy lùi bụi bằng trường điện biến thiên. Đồng thời, bộ đồ du hành thế hệ mới cũng được thiết kế như những "áo giáp", giúp phi hành gia linh hoạt thao tác và chịu đựng cái lạnh thấu xương trong nhiều giờ liên tục.
Mục tiêu đề ra của sứ mạng lần này là xây dựng căn cứ lâu dài trên mặt trăng, yêu cầu phải chuyển hàng trăm tấn thiết bị từ trái đất lên đó. Hiện tại không chỉ NASA mà các công ty tư nhân như SpaceX của tỉ phú Elon Musk hay Blue Origin của tỉ phú Jeff Bezos đang ráo riết tìm giải pháp.
Cuối cùng, để duy trì sự sống qua một đêm trăng (bằng hơn 14 ngày trái đất), lò phản ứng hạt nhân không gian tương lai của NASA sẽ là chìa khóa then chốt, giúp điện phân băng nước thành oxy và nhiên liệu.
Trong khi đó, các chương trình vũ trụ hiện đại không còn là sân chơi độc quyền của chính phủ. Theo chương trình Artemis, NASA đã chuyển sang làm khách hàng mua dịch vụ từ SpaceX và Blue Origin nhằm tối ưu ngân sách. Đồng thời những thiết kế khổng lồ như tàu Starship của Elon Musk hứa hẹn khả năng vận chuyển hàng trăm tấn thiết bị lên mặt trăng để xây dựng căn cứ.
Dù vậy, việc phải nạp nhiên liệu liên tục giữa môi trường không trọng lực tiềm ẩn rủi ro chẳng khác nào bơm xăng cho một chiếc xe tải đang lao với tốc độ cực cao trên cao tốc. Đây chính là một trong những thách thức lớn mà các gã khổng lồ này phải giải quyết để đáp ứng nhu cầu của khách hàng NASA.
Bên cạnh yếu tố công nghệ còn có áp lực cạnh tranh gay gắt từ các cường quốc khác. Thông tin từ Hiệp hội Planetary cho thấy nội bộ NASA hiện đang chật vật với tình trạng xói mòn chất xám khi hàng nghìn chuyên gia bị các tập đoàn tư nhân thu hút bằng mức đãi ngộ cao. Cuối cùng, khi công nghệ lõi nằm trọn trong tay giới siêu giàu, ranh giới giữa lợi ích quốc gia và tham vọng cá nhân ngày càng mờ nhạt, khiến các định hướng khoa học dễ rơi vào thế bị động.
Việc "đi nhờ" hạ tầng của các doanh nhân là lối tắt giúp nhân loại nhanh chóng trở lại quỹ đạo. Dù vậy, các chuyên gia cho rằng cần sớm thiết lập những hành lang pháp lý quốc tế vững chắc bởi lẽ khi các tỉ phú bắt đầu hạ cánh lên mặt trăng, một câu hỏi pháp lý hóc búa nảy sinh: Liệu họ có đang đại diện cho quốc gia hay chỉ đơn thuần là các thực thể tư nhân?
Chuyến thăm được thực hiện theo đề nghị từ chính phủ Mỹ và đã được Cuba chấp thuận, nhằm góp phần thúc đẩy đối thoại giữa hai nước trong bối cảnh quan hệ song phương còn nhiều phức tạp.
Tại Havana, ông Ratcliffe đã trao đổi nhiều vấn đề với giới chức Bộ Nội vụ Cuba. Chính phủ Cuba thông tin rằng phía Washington và Havana thể hiện rõ sự quan tâm chung đối với việc phát triển hợp tác song phương giữa các cơ quan thực thi pháp luật, vì lợi ích an ninh của cả hai quốc gia, cũng như của khu vực và quốc tế.
Qua cuộc trao đổi, Cuba nhấn mạnh lập trường kiên định rằng nước này không phải là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia của Mỹ. Havana cũng bày tỏ rằng không có lý do chính đáng nào để đưa Cuba vào danh sách các quốc gia tài trợ khủng bố. Chính phủ Cuba tái khẳng định lập trường lịch sử nhất quán trong việc lên án và đấu tranh chống khủng bố dưới mọi hình thức. Chính quyền Havana nêu rõ quan điểm không dung túng cho các tổ chức khủng bố, không có căn cứ quân sự hay cơ sở tình báo nước ngoài nào trên lãnh thổ Cuba, đồng thời không bao giờ cho phép sử dụng lãnh thổ Cuba để chống lại Mỹ hay một quốc gia khác.
Về phía Mỹ, CIA xác nhận cuộc gặp của Giám đốc Ratcliffe tại Havana. Đây mới chỉ là chuyến thăm thứ hai của một lãnh đạo CIA đến Cuba trong hơn 65 năm qua. Reuters dẫn lời một quan chức CIA tiết lộ ông Ratcliffe đã chuyển thông điệp từ Tổng thống Mỹ Donald Trump đến giới chức Cuba, dù không nêu chi tiết.
Lầu Năm Góc tuần này cho biết đã quân đội Mỹ đã tiến hành hơn 11.000 cuộc tấn công vào các mục tiêu tại Iran trong vòng 5 tuần qua, nhấn mạnh đã đạt tiến triển đáng kể trong việc làm suy yếu năng lực quân sự của nước này. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth thừa nhận Iran vẫn còn năng lực phóng tên lửa, nhưng số lượng đã giảm rõ rệt và vẫn trong khả năng đánh chặn của Mỹ.
Theo Nhà Trắng, các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo và drone của Iran đã giảm tới 90% so với thời điểm đầu xung đột, trong khi nhiều cơ sở sản xuất và năng lực hải quân của nước này đã bị phá hủy hoặc suy yếu. Giới chức Mỹ ghi nhận Iran phóng khoảng 15-30 tên lửa đạn đạo và 50-100 máy bay không người lái mỗi ngày, thường theo từng đợt nhỏ.
Tuy nhiên, báo cáo của các cơ quan tình báo Mỹ mà NY Times tiếp cận được lại cho thấy sự hoài nghi về mức độ hiệu quả của chiến dịch trong việc phá hủy hoàn toàn năng lực tên lửa của Iran, vốn là một trong những mục tiêu chính của cuộc chiến.
Dù chưa có ước tính chính xác, các quan chức tình báo Mỹ cho rằng Iran vẫn bảo tồn được một lượng đáng kể tên lửa và bệ phóng, đủ để tiếp tục tấn công Israel và các mục tiêu khác trong khu vực khi chiến sự kéo dài.
Iran cũng có thể đang thay đổi chiến thuật, cất trữ phần lớn bệ phóng trong các hầm ngầm và hang động để tránh bị phát hiện. Tình báo Mỹ đánh giá lực lượng Iran đủ năng lực để nhanh chóng khai thông những công sự ngầm và hầm chứa tên lửa bị bom đạn Mỹ - Israel vùi lấp.
"Những hệ thống tên lửa này có thể được đưa vào tác chiến trở lại chỉ vài giờ sau một đợt tấn công của Mỹ và Israel", báo cáo có đoạn.
Một số nguồn tin cho rằng tình trạng chia rẽ trong nội bộ chính quyền Iran phần nào ảnh hưởng đến khả năng phối hợp đáp trả, khiến nước này khó triển khai các đòn tấn công quy mô lớn cùng lúc. Điều này tạo ra ấn tượng rằng Iran đã giảm mật độ tập kích, khiến giới chức Mỹ cho rằng kho vũ khí của Tehran đã suy kiệt dù chưa thể xác minh thực hư.
Trên thực tế, việc đánh giá chính xác năng lực quân sự còn lại của Iran là bài toán rất hóc búa, do nước này triển khai rất nhiều mục tiêu "mồi nhử", phân tán bệ phóng trên lãnh thổ rộng lớn và nhiều địa hình núi non. Mỹ cũng chưa thể xác định rõ bao nhiêu trong số các 11.000 mục tiêu mà họ phá hủy trong một tháng qua là mục tiêu thật, cũng như số lượng bệ phóng còn hoạt động trong các cơ sở ngầm.
CNN ngày 2/4 dẫn ba nguồn tin am hiểu tình hình tiết lộ các đánh giá tình báo của Mỹ gần đây cho thấy Iran vẫn duy trì năng lực đáng kể. Khoảng một nửa số bệ phóng tên lửa và hàng nghìn máy bay không người lái (UAV) tự sát, tương đương khoảng 50% số UAV mà nước này sở hữu, vẫn còn khả năng hoạt động.
Các nguồn tin cũng cho rằng lượng lớn tên lửa hành trình chống hạm của Iran vẫn còn nguyên vẹn, phù hợp với thực tế là Mỹ không tập trung tấn công những khí tài phòng thủ bờ biển.
Những loại tên lửa chống hạm này được coi là vũ khí then chốt giúp Iran kiểm soát hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz. Mục tiêu của Tehran là duy trì năng lực răn đe trong trường hợp xung đột kéo dài, đồng thời giữ khả năng gây sức ép sau khi chiến sự kết thúc.
Iran và Mỹ chưa bình luận về thông tin trên. Chiến sự đến nay sắp bước sang tuần thứ 6, khiến hơn 3.000 người thiệt mạng mà chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
