Trong danh sách “20 loại trái cây tốt nhất” được chuyên trang ẩm thực nổi tiếng BBC Good Food công bố, bưởi xếp ở vị trí thứ 9, vượt qua nhiều loại quả quen thuộc như: đu đủ, lựu, nho hay mận. Điều đặc biệt, đây là loại quả được trồng rộng rãi tại Việt Nam với giá thành phải chăng, dễ tìm mua.
Việt Nam có điều kiện khí hậu thuận lợi để phát triển cây bưởi. Từ Bắc vào Nam đều có những giống bưởi nổi tiếng như: bưởi Diễn, bưởi Đoan Hùng, bưởi Phúc Trạch, bưởi Da Xanh, Năm Roi (miền Tây)… Nhờ sự đa dạng về chủng loại, bưởi được nhiều người ưa chuộng và sử dụng thường xuyên trong bữa ăn hằng ngày.
Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), một nửa quả bưởi cỡ trung bình (khoảng 120g) chỉ chứa 41 calo nhưng cung cấp gần 64% lượng vitamin C khuyến nghị mỗi ngày. Ngoài ra, bưởi còn cung cấp vitamin A, chất xơ, kali, canxi và nhiều chất chống oxy hóa có lợi cho sức khỏe. Với giá trị dinh dưỡng phong phú, bưởi mang lại nhiều lợi ích sức khỏe, chẳng hạn như:
Tăng cường hệ miễn dịch
Quả bưởi chứa lượng vitamin C và vitamin A dồi dào. Vitamin C là một chất chống oxy hóa mạnh mẽ, giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do các gốc tự do, đồng thời tăng cường hệ miễn dịch, giúp cơ thể chống lại các bệnh cảm cúm thông thường.
Cùng với đó, bưởi còn là nguồn cung cấp beta-carotene, một tiền chất của vitamin A, rất quan trọng cho sức khỏe của mắt và da. Beta-carotene được cơ thể chuyển hóa thành vitamin A, giúp duy trì thị lực bình thường và có thể hỗ trợ phòng ngừa thoái hóa điểm vàng liên quan đến tuổi tác.
Hỗ trợ kiểm soát cân nặng
Trung bình một quả bưởi chứa khoảng 4 g chất xơ. Ăn một nửa quả cũng có thể làm chậm quá trình tiêu hóa và giúp bạn cảm thấy no. Chế độ ăn giàu chất xơ có thể giúp bạn kiểm soát cân nặng, từ đó ngăn ngừa các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng hơn như bệnh tim và đái tháo đường type 2.
Giảm nguy cơ sỏi thận
Có nhiều nguyên nhân gây ra sỏi thận, từ chế độ ăn uống đến tiền sử gia đình. Acid citric (citrate) trong bưởi có thể giúp ngăn ngừa một số loại sỏi thận tái phát. Tuy nhiên, bạn sẽ phải ăn hoặc uống rất nhiều bưởi mỗi ngày, vì vậy bổ sung acid citric theo hướng dẫn của bác sĩ có thể là một lựa chọn tốt hơn.
Bưởi tốt cho hệ tiêu hóa
Quả bưởi còn chứa một lượng chất xơ đáng kể. Lượng chất xơ này không chỉ hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru mà còn giúp tạo cảm giác no lâu, hỗ trợ kiểm soát cân nặng hiệu quả. Bưởi cũng cung cấp một lượng nhỏ các khoáng chất quan trọng như kali, canxi và magie, đóng góp vào nhiều chức năng của cơ thể.
Hỗ trợ sức khỏe tim mạch
Bưởi có khả năng giúp giảm cholesterol xấu (LDL) và tăng cholesterol tốt (HDL) trong máu. Các chất xơ hòa tan trong bưởi, đặc biệt là pectin, có thể liên kết với cholesterol trong ruột và giúp loại bỏ chúng ra khỏi cơ thể. Điều này góp phần làm giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.
Có tiềm năng ngừa ung thư
Một số loại bưởi, đặc biệt là bưởi đào, có chứa lycopene – một chất chống oxy hóa mạnh mẽ mang lại màu hồng đặc trưng. Một nghiên cứu năm 2015 cho thấy chế độ ăn giàu lycopene có thể làm giảm nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt.
Dù mang lại nhiều lợi ích, bưởi và nước ép bưởi có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của một số loại thuốc, đặc biệt là các thuốc điều trị tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, thuốc giảm cholesterol (statin), thuốc an thần hoặc chống lo âu. Nguyên nhân là do một số hợp chất trong bưởi làm thay đổi quá trình chuyển hóa thuốc trong cơ thể, dẫn đến tăng nồng độ thuốc trong máu và nguy cơ quá liều. Vì vậy, những người đang điều trị bằng thuốc nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi thường xuyên ăn bưởi hoặc uống nước ép bưởi.
Nữ dịch giả trẻ với hơn 30 đầu sách nhiều chủ đề ấy là Lê Hồng Phương Hạ. Từng học ngành hệ thống thông tin quản trị đến năm 3 song không tìm thấy động lực bước tiếp nên cô mạnh dạn thay đổi, muốn góp sức đem tri thức đến nhiều người qua trang sách. Trò chuyện cùng Tuổi Trẻ, Phương Hạ nhớ lại:
- Khoảnh khắc tìm được thành ngữ có ý nghĩa tương đương giữa tiếng Anh và tiếng Việt trong bài dịch hồi năm nhất đại học khiến tôi như trúng tiếng sét ái tình. Giây phút ấy đã gieo trong tôi những cảm xúc đầu tiên về dịch thuật, cảm nhận hạnh phúc khi tìm được cách dịch một ngôn ngữ sang tiếng Việt thật tự nhiên, mượt mà.
* Trải nghiệm nào khiến bạn quyết định chọn gắn bó với công việc dịch thuật?
- Lúc đọc bộ truyện Harry Potter, tôi thán phục khả năng chuyển ngữ của dịch giả Lý Lan. Rồi đọc tự truyện Không gục ngã của dịch giả Bích Lan, tôi cảm nhận công việc dịch sách như thôi thúc mình và mong một ngày nào đó được đứng tên dịch giả trên bìa sách. Tôi mày mò dịch và tham gia khóa học dịch thuật do dịch giả Uông Xuân Vy dạy.
Sau đó tôi làm cộng tác viên dịch cho một trang mạng xã hội chia sẻ kiến thức, ước mơ trở thành dịch giả ngày càng lớn dần. Nhưng quyết định nghiêm túc theo nghề dịch được đánh dấu bằng việc tôi dám thi lại đại học, chuyển sang ngành ngôn ngữ học vì "phải nắm vững tiếng Việt để dịch thuật tốt".
* Tác phẩm nào khiến bạn có ký ức sâu sắc nhất?
- Tôi thích nhất cuốn Phép màu của Chúa, là tác phẩm văn học đầu tiên tôi dịch vào năm 21 tuổi. Câu chuyện về những thành viên trong một gia đình sau nhiều mất mát, đau thương, đổ vỡ vẫn nuôi dưỡng được tình yêu thương để sưởi ấm cho nhau như "phép màu" đêm Giáng sinh. Một phần vì tôi đồng cảm với cảm xúc của nhân vật như tôi từng đi qua cảm giác ấy.
Nhưng tình cảm mẹ con trong cuốn Bật khóc ở H Mart có nhiều điểm tương đồng với mẹ con tôi hơn. Nên trong lúc dịch, tôi nỗ lực cân bằng trạng thái vừa đồng cảm sẻ chia với tác giả để truyền cảm xúc vào con chữ vừa giữ tinh thần của một người dịch, không quá ủy mị. Tôi nghe nhạc, xem video hướng dẫn nấu món Hàn Quốc mà tác giả nhắc đến để hiểu và dịch tốt hơn cũng là khám phá văn hóa.
* Khoảnh khắc nào khiến bạn cảm thấy dịch thuật là công việc dành cho mình?
- Với tôi đó là cơ hội học hỏi qua mỗi dự án. Mỗi quyển sách là một lĩnh vực với kiến thức, quan điểm mới, ít khi lặp lại giúp tôi cảm thấy mình vừa làm việc vừa được phát triển liên tục. Nghề dịch rèn cho tôi sự tỉ mỉ, kiên trì, tận tâm. Công việc này cho tôi biết mình đang góp chút công sức vào việc chia sẻ tri thức, thông điệp nhân văn đến bạn đọc.
* Dịch giả trẻ hiện nay trong góc nhìn của bạn có vị thế ra sao?
- Tôi nghĩ dịch giả trẻ đang có nhiều cơ hội khi các công ty xuất bản sách ngày càng nhiều, dòng sách cũng đa dạng ngôn ngữ. Các biên tập viên sẵn sàng cởi mở, chỉ cần bạn chủ động sẽ luôn có cơ hội. Tuy nhiên "gu" của độc giả thời nay cũng khác. Vì giỏi ngoại ngữ nên họ yêu cầu bản dịch chính xác hơn, trung thành hơn mà vẫn thuần Việt. Điều này vừa thuận lợi lại vừa là thử thách cho dịch giả trẻ.
Khi dịch mới những tác phẩm cổ điển, dịch giả trẻ thường đối diện với áp lực bị so sánh với bản dịch trước, nhất là nếu bản dịch của các tiền bối vốn xuất sắc. Nhưng một khi đã chấp nhận dịch tác phẩm, dịch giả trẻ có thể xem đây là cơ hội, xác định mình sẽ dịch khác đi cho thế hệ độc giả mới, đồng thời khẳng định phong cách dịch thuật riêng của bản thân.
* Khi AI phát triển như hiện nay, người trẻ muốn theo nghề dịch thuật cần lưu ý gì?
- Cần có tâm thế cộng tác với AI, làm chủ và đồng hành. Làm chủ trong việc đặt câu hỏi, ra yêu cầu cho AI song biết phản biện với AI như một đồng nghiệp. Hãy giữ vững năng lực cốt lõi trong nghề dịch như đọc hiểu, quyết định văn phong, lựa chọn từ ngữ, nắm bắt mạch ý... để có thể chủ động và đi đường dài với công việc này.
Tôi đã làm việc cùng AI một thời gian và nhận ra bản dịch của AI ở mức chấp nhận được chứ câu từ làm sao có thể trau chuốt hay sinh động được. Nói cách khác là không có hồn và chính văn phong mộc mạc, chân thành, đa dạng của mỗi dịch giả mới là nét độc đáo riêng nhất định phải giữ.
Dữ liệu từ chuỗi siêu thị Waitrose cho thấy phong cách nấu ăn "tận dụng mọi bộ phận của con vật" (nose-to-tail) đang giúp các mặt hàng thực phẩm "bị lãng quên" phục hồi mạnh mẽ.
Doanh số bán tim động vật tăng 91%, gan tăng 33% và thận tăng 25% so với cùng kỳ năm ngoái. Trên các nền tảng trực tuyến, lượt tìm kiếm "gan cừu" tăng 54%, "đuôi bò" tăng 76% và "cổ cừu" tăng 28%.
Nguyên nhân chính dẫn đến sự thay đổi này là áp lực chi phí sinh hoạt. Trong bối cảnh giá thực phẩm tăng theo lạm phát, nội tạng vốn ít được ưa chuộng nay trở thành lựa chọn tiết kiệm. Theo dữ liệu năm 2025, giá thịt tại Anh tăng trung bình 15,9%, trong đó thịt bò tăng mạnh nhất ở mức 32,3%.
Nội tạng còn được ưa chuộng nhờ giá trị dinh dưỡng cao. Chuyên gia Emer Lowry của Waitrose phân tích, tim, gan và thận cừu là nguồn cung cấp tự nhiên các vi chất như vitamin B12, sắt, giúp bổ sung năng lượng và hỗ trợ hệ miễn dịch. Đây cũng là nguồn protein dồi dào cho những người muốn đa dạng hóa chế độ ăn uống bằng thực phẩm chất lượng cao.
Sự bùng nổ này còn đi kèm phong cách "nấu ăn kiểu bà ngoại" (Granny cooking) - ưu tiên nguyên liệu đơn giản, tận dụng tối đa thực phẩm tạo ra bữa ăn thịnh soạn với chi phí thấp. Cách tiếp cận này gợi nhớ đến các kỹ thuật truyền thống từng phổ biến tại Anh, được các nhà hàng nổi tiếng như St John ở London tích cực đưa vào thực đơn, hay được tài tử Stanley Tucci quảng bá qua các video nấu ăn trên mạng xã hội.
Trên thực tế, nội tạng động vật từng là một phần quen thuộc trong ẩm thực của người Anh. Tuy nhiên, sự phát triển của nền công nghiệp chế biến thịt và xu hướng chuộng các phần thịt cắt sẵn, tiện lợi đã dần đẩy những nguyên liệu này ra khỏi bàn ăn. Ví dụ, khảo sát Thực phẩm Quốc gia Anh chỉ ra lượng tiêu thụ gan trung bình hàng tuần giảm từ 50 gr một người năm 1974 xuống 5 gr năm 2014.
Khi trở lại, thực phẩm từ nội tạng động vật vẫn đối mặt với rào cản tâm lý của những người có khẩu vị nhạy cảm. Các chuyên gia ẩm thực Anh gợi ý người tiêu dùng kết hợp nội tạng băm nhỏ vào những món quen thuộc như mì Ý sốt Bolognese, thịt viên hoặc bánh mì kẹp để làm quen dần.
Để cải thiện hương vị, Paul Gamble, bếp trưởng sáng tạo tại Waitrose, khuyên người tiêu dùng nên ướp nguyên liệu từ hai tiếng đến qua đêm với hỗn hợp dầu ô liu, nước cốt chanh và thảo mộc. Axit tự nhiên sẽ làm mềm các sợi cơ và tăng độ đậm đà, giúp nội tạng có hương vị "chuẩn nhà hàng" ngay tại gia.
"Bác sĩ, tôi còn có thể đứng dậy được không?" - Đó là câu nói của người đàn ông họ Tề (53 tuổi) hỏi bác sĩ điều trị sau khi ông nhận kết quả xét nghiệm tại Khoa Chấn thương chỉnh hình của Bệnh viện Y học Cổ truyền và Tây y kết hợp tỉnh Chiết Giang (Trung Quốc).
Bốn tháng trước, ông Tề bắt đầu cảm thấy đau âm ỉ ở vùng ngực và lưng, nhưng nghĩ rằng đó chỉ là đau cơ lưng thông thường nên không để ý.
Một tuần trước, vào buổi sáng khi thức dậy, ông đột nhiên phát hiện đôi chân mất hết cảm giác, vùng thắt lưng đau dữ dội và hoàn toàn không thể đứng dậy được.
Sau khi chuyển đến Bệnh viện Y học Cổ truyền và Tây y kết hợp tỉnh Chiết Giang, đội ngũ bác sĩ Khoa Chấn thương chỉnh hình đã dựa vào đặc điểm hình ảnh học và tiến hành sinh thiết chọc dò đốt sống ngực, nhanh chóng xác định ông mắc bệnh lao cột sống vùng ngực. Các xét nghiệm chuyên sâu cho thấy, bệnh lao đã phá hủy thân đốt sống, chèn ép tủy sống, dẫn đến tình trạng liệt cấp tính.
Trước tình trạng của ông Tề vừa bị phá hủy cấu trúc cột sống, vừa nhiễm trùng, nhóm của bác sĩ Trịnh Kỳ - Trưởng khoa Chấn thương chỉnh hình - đã thực hiện ca phẫu thuật giúp bệnh nhân kiểm soát nhiễm trùng và phục hồi chức năng thần kinh.
Ngày thứ 6 sau phẫu thuật, chân ông Tề bắt đầu có phản ứng co rút tự chủ. Sức cơ hai chân đã hồi phục từ mức 0 (hoàn toàn mất vận động) lên mức 2 (có thể di chuyển chân trên mặt giường). Đến ngày thứ 10, sức cơ tiếp tục tăng lên mức 3 (có thể nâng chân khỏi mặt giường 2-3cm). Sau đó, chức năng vận động của ông đang tiếp tục được cải thiện.
"Chẩn đoán sớm và can thiệp phẫu thuật sớm có ý nghĩa rất quan trọng đối với tiên lượng của bệnh nhân lao cột sống. Nếu chức năng thần kinh dần hồi phục và kết hợp dùng dụng cụ hỗ trợ, ông Tề hoàn toàn có khả năng đi lại được", bác sĩ Trịnh cho biết.
Lao cột sống lả tình trạng nhiễm khuẩn ở đĩa đệm và đốt sống do vi khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis gây nên.
Bệnh lao cột sống được gọi là bệnh thứ phát. Ban đầu một người có thể bị nhiễm lao do vi khuẩn lao trong môi trường hay lây từ người bệnh. Vi khuẩn lao xâm nhập vào đường hô hấp và phổi sau đó gây bệnh lao. Tiếp đến vi khuẩn lao từ phổi hoặc hệ tiêu hóa sẽ theo đường máu, bạch huyết và khu trú tại một bộ phận nào đó của hệ xương khớp. Chúng sẽ sinh sản và phát triển sau đó hình thành một vùng hoại tử bên ngoài có các tế bào khổng lồ, biểu mô và tế bào đơn nhân.
Vi khuẩn lao thường tấn công ở các xương khớp chịu trọng lực lớn của cơ thể như: cột sống, khớp gối, khớp háng… Khi lao tấn công vào cột sống thì được gọi là lao cột sống.
Ban đầu khi mắc bệnh lao xương khớp nói chung và lao cột sống nói riêng, người bệnh thường không có biểu hiện gì rõ rệt do vậy rất ít trường hợp phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.
-Người bệnh có thể có lao sơ nhiễm trước đó, hoặc lao phổi.
-Người bệnh có thể có các triệu chứng nhiễm trùng nhiễm độc mạn tính của bệnh lao như triệu chứng sốt nhẹ về chiều và tối, sốt dai dẳng, người mệt mỏi, xanh xao, biếng ăn, sụt cân, hay bị đổ mồ hôi trộm.
-Sưng, đau mỏi và hạn chế về vận động vùng cột sống do bị tổn thương.
-Người bệnh gặp khó khăn khi vận động và thấy đau nhẹ các khớp, xương. Lao xương cột sống sẽ gây ra tình trạng khó cúi/ngửa người.
-Áp xe lạnh: bên trong ổ áp xe có mủ, tổ chức hoại tử bã đậu… Nếu khám lâm sàng có thể thấy là một khối bùng nhùng và nằm cạnh khớp, khi vỡ ra để lại lỗ dò.
-Ở giai đoạn muộn có thể gặp một số biểu hiện khác như: cứng vận động khớp, teo cơ, gù/vẹo/gấp khúc cột sống nếu bị lao cột sống.
Với bệnh nhân lao cột sống, phần xương cột sống bị vi khuẩn tấn công sẽ có biểu hiện sưng to nhưng không nóng, đỏ giống các bệnh lý viêm khớp cấp tính.
Bác sĩ Trịnh nhấn mạnh, bệnh lao cột sống giai đoạn đầu dễ bị nhầm với đau cơ lưng hoặc thoát vị đĩa đệm. Nếu đau lưng kéo dài trên một tháng, kèm theo sốt nhẹ vào buổi chiều, đổ mồ hôi trộm, sụt cân, tê bì hoặc yếu chi ngày càng nặng, cần kiểm tra sớm để phát hiện nhiễm lao. Nếu điều trị muộn, bệnh có thể gây liệt vĩnh viễn hoặc thậm chí lây lan toàn thân, nguy hiểm đến tính mạng.
