Trao đổi về vấn đề này, bác sĩ Dương Minh Tuấn, khoa nội tiết – đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai – cho hay rụng tóc không phải là một bệnh cụ thể mà là biểu hiện của rất nhiều tình trạng khác nhau.
Nguyên nhân phổ biến nhất là rụng tóc kiểu di truyền. Ở nam giới, tóc thưa dần vùng trán và đỉnh đầu; ở nữ giới, tóc mỏng ở đường ngôi và vùng đỉnh đầu. Tình trạng này liên quan đến nhiều gene từ cả bố và mẹ, không chỉ di truyền từ phía ông ngoại như quan niệm phổ biến.
Một nguyên nhân thường gặp khác là rụng tóc pha nghỉ, xuất hiện khoảng 2-3 tháng sau các biến cố như sốt cao, phẫu thuật, sinh con, căng thẳng kéo dài, mất ngủ, giảm cân nhanh, ăn kiêng thiếu chất hoặc thiếu sắt.
Về nội tiết, cả suy giáp và cường giáp đều có thể khiến tóc khô, mảnh và rụng lan tỏa. Tuy nhiên người bệnh thường kèm theo các dấu hiệu khác như mệt mỏi, hồi hộp, sợ nóng hoặc sợ lạnh, tăng hoặc giảm cân bất thường, táo bón, rối loạn kinh nguyệt hoặc bướu cổ.
Ở phụ nữ, rụng tóc vùng đỉnh đầu kèm kinh nguyệt thưa, mụn trứng cá, rậm lông, tăng cân hoặc khó mang thai có thể liên quan đến hội chứng buồng trứng đa nang.
Nếu rụng tóc diễn tiến nhanh cùng các dấu hiệu nam hóa như giọng trầm, rậm lông nhiều, cần loại trừ các bệnh nội tiết hiếm gặp như u tiết androgen hoặc hội chứng Cushing.
Phụ nữ sau sinh cũng thường rụng tóc do nồng độ estrogen giảm nhanh. Đa số trường hợp sẽ tự hồi phục, nhưng nếu rụng nhiều hoặc kéo dài cần kiểm tra thiếu sắt, thiếu máu và bệnh tuyến giáp sau sinh.
Ngoài ra, rụng tóc còn có thể liên quan đến bệnh tự miễn, nấm da đầu, lupus, viêm da đầu, lạm dụng hóa chất, buộc tóc quá chặt, một số loại thuốc hoặc giảm cân quá nhanh, đặc biệt ở người dùng thuốc điều trị béo phì do thiếu năng lượng và vi chất.
Đặc biệt nếu da đầu đỏ, đau, ngứa, nóng rát, có mụn mủ, bong vảy hoặc bề mặt da đầu trở nên bóng và mất các lỗ chân tóc, cần đi khám da liễu sớm. Đây có thể là rụng tóc có sẹo, trong đó nang tóc bị phá hủy và có nguy cơ mất tóc vĩnh viễn nếu điều trị muộn.
Bác sĩ Tuấn cho hay phần lớn trường hợp, da liễu là chuyên khoa nên được khám đầu tiên, bởi bác sĩ da liễu có thể xác định loại rụng tóc, soi da đầu và đánh giá nang tóc.
Bác sĩ nội tiết sẽ tham gia khi người bệnh có dấu hiệu gợi ý bệnh tuyến giáp, buồng trứng đa nang, tăng androgen, bệnh tuyến yên, hội chứng Cushing hoặc rụng tóc trong quá trình giảm cân.
Tuy nhiên không phải người nào rụng tóc cũng cần làm một gói xét nghiệm nội tiết thật lớn. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định công thức máu, ferritin để đánh giá thiếu sắt, TSH và FT4 để kiểm tra tuyến giáp, hoặc xét nghiệm androgen khi có kinh nguyệt bất thường, rậm lông và mụn trứng cá.
Một điều cần lưu ý là nhiều viên “đẹp tóc, đẹp móng” chứa biotin liều cao có thể làm sai lệch một số xét nghiệm tuyến giáp nên người đang sử dụng biotin cần báo với bác sĩ trước khi lấy máu.
“Điều trị rụng tóc phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân. Rụng tóc kiểu di truyền thường cần điều trị duy trì bằng minoxidil và có thể phối hợp các thuốc khác dưới sự theo dõi của bác sĩ.
Rụng tóc do thiếu sắt, bệnh tuyến giáp hoặc thiếu dinh dưỡng cần điều trị đúng nguyên nhân. Rụng tóc từng mảng hoặc rụng tóc có sẹo có thể cần các thuốc chống viêm, điều hòa miễn dịch hoặc thuốc điều trị chuyên biệt.
Không nên tự uống hàng loạt biotin, kẽm, selen, vitamin A hoặc vitamin E khi chưa có bằng chứng thiếu hụt; uống quá nhiều không làm tóc mọc nhanh hơn, thậm chí một số vi chất dùng quá liều còn có thể khiến tóc rụng nhiều hơn”, bác sĩ Tuấn khuyến cáo.
Châu Âu đang phải trải qua những đợt nắng nóng kỷ lục, sức chịu đựng của mỗi người đối với thời tiết khắc nghiệt này là hoàn toàn khác nhau. Bác sĩ Anisha Patel, chuyên gia y khoa về sức khỏe phụ nữ, chỉ ra rằng có những nhóm phụ nữ phải chật vật hơn rất nhiều khi đối mặt với thời tiết nắng nóng. Sự khác biệt về mặt sinh học và các yếu tố sức khỏe đặc thù chính là nguyên nhân khiến phái nữ chịu ảnh hưởng nặng nề hơn, đồng thời đòi hỏi những biện pháp chăm sóc bản thân chuyên biệt khi thời tiết bắt đầu oi bức.
Yếu tố đầu tiên chính là sự thay đổi của nội tiết tố. Hai loại hormone estrogen và progesterone đóng vai trò quyết định trong cơ chế điều hòa thân nhiệt của cơ thể và tác động này trở nên mạnh mẽ nhất vào kỳ kinh nguyệt. "Vào nửa sau của chu kỳ kinh nguyệt, thân nhiệt tự nhiên của phụ nữ sẽ tăng lên, khiến họ dễ cảm thấy nóng bức hơn bình thường. Vì vậy, trong khoảng thời gian này, chị em sẽ nhạy cảm hơn với thời tiết và luôn cảm thấy nóng bức hơn hẳn", bà Patel, hiện là bác sĩ gia đình tại West Sussex, Anh, giải thích.
Bên cạnh chu kỳ kinh nguyệt, nội tiết tố cũng là tác nhân gây ảnh hưởng lớn trong giai đoạn mãn kinh. Sự sụt giảm nghiêm trọng của nồng độ estrogen lúc này thường dẫn đến các cơn bốc hỏa, tình trạng đổ mồ hôi trộm ban đêm và chứng khó ngủ. Những bất ổn nội tại này vô tình tạo ra "tác động kép", khiến cái nóng ngoài trời trở nên ngột ngạt và quá sức chịu đựng đối với cơ thể phụ nữ.
"Về cơ bản, hệ thống điều hòa thân nhiệt của cơ thể sẽ trở nên mất kiểm soát do sự thiếu hụt hormone. Điều này thực sự là một trải nghiệm quá tải và kiệt quệ đối với rất nhiều phụ nữ", bà Patel phân tích.
Giai đoạn thai kỳ cũng mang đến những thử thách khắc nghiệt không kém cho phụ nữ khi thời tiết chuyển sang nắng nóng. Bác sĩ Patel cho hay khi mang thai, tốc độ chuyển hóa, nhịp tim và cả thể tích máu trong cơ thể người mẹ đều tăng lên đáng kể. Hệ quả là cơ thể họ phải làm việc cật lực hơn rất nhiều so với bình thường chỉ để duy trì trạng thái mát mẻ.
Theo National Childbirth Trust (NCT), tổ chức từ thiện hàng đầu tại Anh chuyên cung cấp thông tin, hỗ trợ, vận động chính sách về thai kỳ, sinh nở và giai đoạn đầu làm cha mẹ, mặc dù cơ thể phụ nữ mang thai thường có khả năng tự điều hòa thân nhiệt nhưng thời tiết nắng nóng cực đoan vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng cho cả mẹ bầu và thai nhi. Các mối đe dọa sức khỏe nguy hiểm này bao gồm tình trạng mất nước, kiệt sức vì nóng và nghiêm trọng nhất là sốc nhiệt (heat stroke).
Bên cạnh những biến động về nội tiết tố và thai kỳ, một nguyên nhân sinh học khác khiến phái nữ chịu nóng kém hơn nằm ở chính cơ chế đổ mồ hôi. Nhìn chung, phụ nữ thường tiết ra ít mồ hôi hơn nam giới. Nguyên nhân là do nhiệt độ vùng lõi cơ thể của phụ nữ vốn ở mức nền thấp hơn, khiến họ mất nhiều thời gian hơn để đạt đến ngưỡng nhiệt độ cần thiết nhằm kích hoạt "hệ thống làm mát" bằng mồ hôi.
Trong khi đó, đổ mồ hôi lại là một trong những cơ chế tự hạ nhiệt cốt lõi và hiệu quả nhất của con người. Sự chậm trễ mang tính sinh học này vô tình giữ nhiệt lượng lại trong cơ thể lâu hơn, khiến phụ nữ luôn có cảm giác oi bức, ngột ngạt và bí bách hơn hẳn so với cánh mày râu khi ở cùng một mức nhiệt độ môi trường.
Không dừng lại ở cơ chế tiết mồ hôi, cấu trúc cơ thể và hệ tuần hoàn vốn mang nhiều nét đặc thù của phái đẹp cũng là nguyên nhân khiến họ "lép vế" trước nắng nóng. Phụ nữ thông thường có vóc dáng nhỏ hơn, thể tích máu ít hơn, kích thước tim nhỏ hơn và nồng độ hemoglobin (huyết sắc tố chịu trách nhiệm vận chuyển oxy trong máu) thấp hơn đáng kể so với nam giới.
"Sự khác biệt về thể trạng này đồng nghĩa với việc hệ tim mạch của phụ nữ có ít 'nguồn lực dự trữ' hơn để vừa duy trì huyết áp ổn định, vừa làm nhiệm vụ bơm máu đến da để hạ nhiệt", bác sĩ Patel nói. "Về mặt cơ chế, khi máu được đẩy lên gần bề mặt da, cơ thể mới có thể giải phóng nhiệt lượng ra môi trường bên ngoài".
Song dù nhiệt độ vùng lõi thấp hơn, phụ nữ lại có nhiệt độ bề mặt da cao hơn nam giới, điều này càng làm tăng cảm giác oi bức, rát da khi trời nóng. Sự cộng hưởng của tất cả rào cản sinh học nói trên, từ vóc dáng, lượng máu đến nhiệt độ da, chính là lý do đẩy phái nữ vào tình trạng dễ bị hoa mắt, chóng mặt, kiệt sức và suy giảm nghiêm trọng khả năng chịu nhiệt.
Bên cạnh những bất lợi về cấu trúc cơ thể tự nhiên, sức chịu nhiệt của phụ nữ còn bị thử thách lớn bởi một danh sách các bệnh lý nền vốn có tỷ lệ mắc cao hơn ở nữ giới. Các căn bệnh phổ biến gồm bệnh lý tuyến giáp, lupus ban đỏ và tình trạng thiếu sắt, những tác nhân trực tiếp khiến cơ thể khó chống chọi với nhiệt độ cao.
Ví dụ về tình trạng thiếu sắt, bác sĩ Patel cho hay khi lượng sắt trong cơ thể xuống thấp, quá trình vận chuyển oxy đến các cơ quan sẽ kém hiệu quả một cách rõ rệt. Để bù đắp lượng oxy thiếu hụt này, tim buộc phải làm việc cật lực và áp lực hơn rất nhiều. "Hệ quả là bạn sẽ nhanh chóng cảm thấy mệt mỏi, kiệt sức và khả năng chịu đựng các hoạt động thể chất hằng ngày bị suy giảm nghiêm trọng dưới trời nắng nóng", bà nói.
Dù vậy, chuyên gia cũng lưu ý không phải bất kỳ phụ nữ nào cũng chịu tác động tiêu cực từ thời tiết khắc nghiệt theo cùng một cách. Mức độ ảnh hưởng nặng hay nhẹ hoàn toàn phụ thuộc vào thể trạng, cơ địa và các vấn đề sức khỏe riêng biệt của từng nhóm cụ thể.
Để chủ động ứng phó với thời tiết khắc nghiệt, những nhóm phụ nữ dễ bị tổn thương bởi nhiệt độ cao cần chủ động chuẩn bị và phòng ngừa nhằm tránh nguy cơ quá nhiệt hoặc kiệt sức vì nóng. Bác sĩ Patel khuyến nghị người dân uống đủ nước suốt cả ngày, đảm bảo bổ sung ít nhất từ 6 đến 8 cốc chất lỏng trong suốt (không chứa cồn và caffeine).
Việc duy trì đều đặn các loại thuốc đang điều trị cũng đóng vai trò sống còn; riêng với những người đang sử dụng thuốc lợi tiểu, liều lượng có thể cần phải điều chỉnh hoặc giảm bớt sau khi tham khảo ý kiến kỹ lưỡng từ bác sĩ chuyên khoa. Đối với phụ nữ đang trong giai đoạn mãn kinh, việc tiếp tục duy trì liệu pháp thay thế hormone (HRT) hoặc các loại thuốc hỗ trợ khác để kiểm soát hiệu quả các cơn bốc hỏa.
Cuối cùng, việc tuân thủ các hướng dẫn an toàn chung trong mùa hè như bôi kem chống nắng, mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát hay đặt đá lạnh trước quạt gió sẽ giúp hạ nhiệt hiệu quả. Bác sĩ Patel nhấn mạnh điều quan trọng nhất là mỗi người cần nâng cao nhận thức để tự chăm sóc bản thân kỹ lưỡng hơn, đặc biệt khi thuộc nhóm dễ bị tổn thương trước các đợt nắng nóng gay gắt.
"Cốt lõi của vấn đề là chúng ta cần nâng cao nhận thức để tự chăm sóc bản thân kỹ lưỡng hơn, đặc biệt khi thuộc nhóm dễ bị tổn thương trước thời tiết khắc nghiệt", chuyên gia nhấn mạnh.
Ngày 1/6, bác sĩ Nguyễn Văn Đức, Khoa Phẫu thuật Tiết niệu - Nam học, Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn, cho biết đây là một trong những ca bệnh nặng và hiếm gặp nhất mà anh từng tiếp nhận trong nhiều năm làm nghề.
Bệnh nhân người Lào, từng đến phòng khám tư gần nhà để thực hiện thủ thuật tăng kích cỡ dương vật bằng cách tiêm chất làm đầy. Sau ba tháng, vùng tiêm bắt đầu xuất hiện dấu hiệu bất thường. Dương vật ngày một sưng to, đau buốt dữ dội, nguy cơ hoại tử. "Phía trên hình thành ổ áp xe, phía dưới chứa đầy mủ ăn sâu vào vùng xương mu", bác sĩ nói. Bệnh nhân bị sốt kéo dài, sức khỏe suy kiệt.
Thời gian đầu, người bệnh tự mua thuốc kháng sinh và thuốc chống viêm để uống với hy vọng tình trạng sẽ cải thiện. Thế nhưng bệnh không thuyên giảm mà ngày càng nghiêm trọng hơn.
Sau liên hệ bác sĩ, người đàn ông này quyết định sang Việt Nam để can thiệp.
Sau mổ, tình trạng bệnh nhân ổn định, qua giai đoạn nguy kịch. Tuy nhiên, người bệnh nhập viện muộn, dương vật hoại tử nặng nề, rất khó quan hệ lại bình thường sau này.
Bác sĩ khuyến cáo nam giới không nên tới các phòng khám, cơ sở thẩm mỹ chui để bơm chất làm tăng kích thước. Nếu muốn cải thiện, nên đến khoa phẫu thuật thẩm mỹ, phẫu thuật tạo hình tại bệnh viện uy tín để được chuyên gia tư vấn cụ thể. Không nên quá tự ti về kích cỡ dương vật, bởi yếu tố quyết định cuộc yêu chủ yếu phụ thuộc vào khả năng cương dương, thời gian giao hợp, kỹ thuật, sự tự tin của người đàn ông và tình cảm giữa hai người.
Theo bác sĩ Vũ Thị Phương Dung - khoa khám bệnh, Bệnh viện Da liễu Trung ương, nắng nóng kéo dài khiến hàng rào bảo vệ da suy yếu, đồng thời làm tăng tiết mồ hôi và bã nhờn. Đây là điều kiện thuận lợi để vi khuẩn và vi nấm phát triển, gây ra nhiều bệnh lý da.
Ghi nhận thực tế cho thấy ngay trong những ngày đầu nhiệt độ chạm ngưỡng 36 - 37°C, lượng bệnh nhân đến khám đã tăng đáng kể. Có những ngày, số ca nấm da và viêm nang lông liên quan trực tiếp đến thời tiết nắng nóng chiếm tỉ lệ lớn trong tổng số bệnh nhân.
Các bệnh thường gặp trong mùa hè gồm viêm da do ánh nắng, rôm sảy, nấm da (nấm thân, nấm bẹn, nấm kẽ), viêm nang lông, mụn trứng cá, viêm da cơ địa tái phát, dị ứng ánh nắng và các bệnh da do côn trùng.
Về cơ chế gây bệnh, bác sĩ Dung cho biết nguyên nhân chủ yếu từ việc tăng tiết bã nhờn dễ làm bít tắc lỗ chân lông, từ đó gây mụn và viêm nang lông. Trong khi đó, mồ hôi tiết nhiều khiến độ ẩm trên da tăng cao, tạo môi trường lý tưởng cho vi nấm phát triển và lan rộng.
Nhiều bệnh có tính chất tái đi tái lại theo mùa, đặc biệt nếu người bệnh không điều trị dứt điểm hoặc chăm sóc da chưa đúng cách.
Theo bác sĩ Dung, trong số các bệnh lý, nấm da là tình trạng phổ biến, thường xuất hiện ở vùng chân hoặc ở những người tiếp xúc với vật nuôi như mèo. Bệnh có thể khởi phát chỉ từ vài nốt nhỏ nhưng lan nhanh trong điều kiện nóng ẩm, nhất là khi người bệnh gãi nhiều gây trầy xước da.
Dấu hiệu điển hình là các dát đỏ hình tròn hoặc bầu dục, viền có mụn nước li ti, vùng trung tâm có xu hướng lành. Nếu không điều trị kịp thời, tổn thương có thể lan rộng khắp cơ thể, gây ngứa ngáy, ảnh hưởng sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.
Không chỉ vậy, nấm da còn có khả năng lây lan trong gia đình nếu dùng chung khăn tắm, quần áo hoặc tiếp xúc gần.
Một sai lầm phổ biến là người bệnh tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là các thuốc chứa corticoid, khiến bệnh tạm "lặn" rồi bùng phát nặng hơn, gây khó khăn cho điều trị.
"Bên cạnh đó, không chỉ người lao động ngoài trời, dân văn phòng cũng là nhóm có nguy cơ cao mắc nấm da chân do thói quen đi giày kín cả ngày. Môi trường ẩm trong giày, tất cùng việc không thay tất thường xuyên tạo điều kiện cho nấm phát triển.
Vào cao điểm mùa hè, mỗi ngày bệnh viện tiếp nhận khoảng 5 - 6 ca nấm da chân, trong đó nhiều trường hợp là nhân viên văn phòng", bác sĩ Dung cho hay.
Bác sĩ Dung khuyến cáo trong mùa nắng nóng, việc chăm sóc da cần được chú trọng để hạn chế nguy cơ mắc bệnh. Da cần được giữ sạch và khô thoáng, sử dụng sản phẩm làm sạch phù hợp với từng loại da, ưu tiên dạng gel hoặc lỏng để tránh bít tắc.
Kem chống nắng là yếu tố không thể thiếu, cần bôi trước khi ra ngoài khoảng 20 phút và nhắc lại sau mỗi 2-3 giờ. Ngay cả khi ở trong nhà, việc sử dụng kem chống nắng vẫn được khuyến nghị để bảo vệ da trước tác động của tia UV.
Bên cạnh đó, dưỡng ẩm và cấp nước đầy đủ cũng rất quan trọng, đặc biệt với những người thường xuyên ngồi điều hòa. Việc uống khoảng 2 - 3 lít nước mỗi ngày giúp duy trì độ ẩm tự nhiên cho da.
Khi ra ngoài, người dân nên đội mũ, mặc quần áo chống nắng và hạn chế tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng. Trẻ nhỏ cần được mặc đồ cotton thoáng mát để tránh rôm sảy; người cao tuổi nên tăng cường dưỡng ẩm; người làm việc ngoài trời cần có biện pháp bảo hộ đầy đủ; còn những người thường xuyên đi giày kín nên thay tất mỗi ngày và chọn giày thoáng khí.
Các chuyên gia cũng lưu ý, khi xuất hiện dấu hiệu như da đỏ, ngứa kéo dài, tổn thương lan nhanh hoặc các mảng da bất thường, bong vảy, người dân nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.
