Nam thanh niên ngoài 30 tuổi được đưa vào cấp cứu tại Bệnh viện Quân y 175 trong tình trạng hôn mê, liệt nửa người. Huyết áp lúc nhập viện lên tới 190/110 mmHg. Người nhà không tin nổi bởi trước đó anh vẫn đi làm bình thường, chưa từng than đau đầu hay chóng mặt, cũng chưa bao giờ khám sức khỏe.
TS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa, Chủ nhiệm Khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Quân y 175, cho biết đây không phải trường hợp hiếm gặp. Nhiều bệnh nhân trẻ chỉ phát hiện mình bị tăng huyết áp sau khi đã xảy ra đột quỵ. Nguyên nhân là bệnh diễn tiến âm thầm, hầu như không gây triệu chứng, khiến nhiều người chủ quan vì nghĩ mình còn trẻ, còn khỏe.
Mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 200.000 ca đột quỵ và xu hướng đang ngày càng trẻ hóa. Tại nhiều trung tâm đột quỵ lớn, bệnh nhân dưới 45 tuổi chiếm khoảng 10-15% tổng số ca và tỷ lệ này tiếp tục tăng qua từng năm. Tuổi trung bình người bệnh ở Việt Nam khoảng 62, trẻ hơn gần 10 tuổi so với nhiều nước. Đáng lo là phần lớn bệnh nhân trẻ đang ở độ tuổi lao động, là trụ cột gia đình. Nếu sống sót, nhiều người phải chịu di chứng như liệt, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm trí nhớ, thậm chí mất khả năng làm việc.
Theo bác sĩ Nghĩa, trong các yếu tố nguy cơ, tăng huyết áp đứng đầu. Khoảng 78% ca đột quỵ liên quan đến tăng huyết áp. Riêng xuất huyết não – thể đột quỵ nặng có tỷ lệ tử vong cao – tăng huyết áp là nguyên nhân của 80-85% trường hợp. Điều nguy hiểm là bệnh gần như không có dấu hiệu báo trước. Nhiều người nghĩ huyết áp cao phải đau đầu, chóng mặt, đỏ mặt. Thực tế, có người huyết áp trên 180, thậm chí hơn 200 mmHg nhưng vẫn sinh hoạt bình thường. Vì vậy, tăng huyết áp được gọi là “kẻ giết người thầm lặng”.
Áp lực máu tăng kéo dài làm thành mạch xơ cứng, hẹp lại, tăng nguy cơ nhồi máu não; đồng thời khiến thành mạch yếu đi, có thể vỡ bất ngờ gây xuất huyết não. Ở Việt Nam, người trẻ bị xuất huyết não do tăng huyết áp không kiểm soát vẫn chiếm tỷ lệ khá cao và thường diễn biến nặng.
Theo Hội Tim mạch Việt Nam, cứ bốn người 25-49 tuổi thì có một người bị tăng huyết áp, cho thấy căn bệnh đã hiện diện phổ biến ngay trong nhóm tuổi nhiều người vẫn cho là “không thể mắc bệnh”.
Nguyên nhân đầu tiên khiến nhiều người trẻ không biết mình tăng huyết áp là tâm lý chủ quan. Không ít người cho rằng bệnh tim mạch chỉ gặp ở người lớn tuổi nên không bao giờ đo huyết áp hay khám sức khỏe định kỳ. Trong khi đó, thức khuya, căng thẳng, ăn nhiều muối, uống nhiều rượu bia, hút thuốc, lạm dụng cà phê và nước tăng lực, ít vận động, thừa cân… đều góp phần làm huyết áp tăng sớm. Ngay cả khi đã được chẩn đoán, nhiều người trẻ cũng tự ý ngừng thuốc vì thấy cơ thể bình thường.
“Thuốc điều trị tăng huyết áp giúp kiểm soát huyết áp chứ không chữa khỏi bệnh. Nếu tự ý bỏ thuốc, huyết áp sẽ tăng trở lại và nguy cơ đột quỵ vẫn còn nguyên”, bác sĩ nói.
Do tăng huyết áp không thể nhận biết bằng cảm giác, cách duy nhất để phát hiện là đo huyết áp. Việc này chỉ mất khoảng hai phút và có thể thực hiện tại nhà, nhà thuốc hoặc trạm y tế. Huyết áp dưới 120/80 mmHg là tối ưu; từ 120-139/80-89 mmHg cần điều chỉnh lối sống và theo dõi; từ 140/90 mmHg trở lên (qua nhiều lần đo) nên đi khám để được chẩn đoán và điều trị.
Người trưởng thành nên đo huyết áp ít nhất mỗi năm một lần. Người có tiền sử gia đình bị tăng huyết áp hoặc đột quỵ, thừa cân, hút thuốc, uống nhiều rượu bia cần kiểm tra thường xuyên hơn. Một số trường hợp có thể được chỉ định đo huyết áp liên tục 24 giờ để loại trừ hiện tượng “tăng huyết áp áo choàng trắng”.
Mỗi người cũng cần ghi nhớ dấu hiệu đột quỵ theo quy tắc F.A.S.T, gồm F (mặt méo), A (yếu hoặc tê một bên tay chân), S (nói khó, nói đớ), T (gọi 115 và đưa người bệnh đến cơ sở điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt). Một số hướng dẫn bổ sung quy tắc BE FAST, thêm dấu hiệu mất thăng bằng và giảm thị lực đột ngột. Đột quỵ có “giờ vàng” để điều trị, càng đến viện sớm cơ hội phục hồi càng cao. Tuyệt đối không cạo gió, chích máu đầu ngón tay hay chờ người bệnh tự tỉnh.
Khoảng 90% ca đột quỵ liên quan các yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát được, trong đó tăng huyết áp là quan trọng nhất. Bác sĩ khuyến cáo duy trì đo huyết áp định kỳ, kiểm soát đường huyết và mỡ máu, giảm muối, ăn nhiều rau quả, tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng. Người đã được chẩn đoán tăng huyết áp cần uống thuốc đều đặn theo chỉ định và tái khám đúng hẹn, không tự ý ngừng thuốc.
Một phụ nữ 25 tuổi tại Trung Quốc được chẩn đoán mắc viêm tụy cấp sau khi áp dụng chế độ giảm cân cực đoan, theo Xinmin Evening News. Bệnh nhân Thanh Thanh (đã đổi tên) ở thành phố Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, cao 1m55 và nặng 55 kg. Cách đây vài tháng, cô lên kế hoạch giảm cân nghiêm ngặt: nhịn ăn gần như hoàn toàn suốt 6 ngày và chỉ ăn "thả ga" vào ngày còn lại trong tuần.
Trong 6 ngày ép cân, cô hầu như không đụng đến tinh bột, chỉ ăn rau luộc, ức gà và các loại trái cây ít đường, nhằm kiểm soát lượng calo nạp vào cơ thể dưới mức 800 calo mỗi ngày. Ngược lại, vào ngày "xả láng", cô sẽ ăn một thực đơn đa dạng món đậm vị như lẩu, gà rán, mì cay, trà sữa và các loại hạt.
Phương pháp này bước đầu mang lại hiệu quả khi Thanh Thanh giảm liền 7,5 kg chỉ trong vòng một tháng, chạm mốc cân nặng 47,5 kg. Hôm 14/5, sau 6 ngày nhịn ăn, người phụ nữ bước vào ngày "ăn thả ga". Cô ăn một xô gà rán lớn vào buổi trưa và tiếp tục ăn thêm hai gói mì cay vào buổi tối. Đêm muộn hôm đó, cô cảm thấy đau thắt vùng bụng, thắt lưng và lưng. Ngay cả sau khi nôn hết thức ăn, tình trạng chướng bụng và đau đớn vẫn không thuyên giảm khiến gia đình phải đưa cô đi cấp cứu tại bệnh viện thuộc trường Y, Đại học Chiết Giang.
Kết quả xét nghiệm cho thấy chỉ số amylase, một loại enzyme tiêu hóa quan trọng do tuyến tụy và tuyến nước bọt sản xuất, trong huyết thanh của bệnh nhân vọt lên mức 823 U/L, cao gấp nhiều lần so với mức bình thường. Sau khi ghi nhận thêm tình trạng sưng nề và tụ dịch nghiêm trọng ở đuôi tụy, các bác sĩ chẩn đoán cô mắc viêm tụy cấp tính mức độ trung bình đến nặng và lập tức yêu cầu nhập viện.
Các bác sĩ cho biết nhiều người lầm tưởng viêm tụy cấp chỉ xảy ra ở những người thường xuyên uống rượu bia, ăn quá nhiều dầu mỡ hoặc có tiền sử viêm túi mật, sỏi mật, song số lượng bệnh nhân trẻ tuổi mắc căn bệnh này do kết hợp giữa việc ăn kiêng cực đoan và ăn bù vô độ đang có xu hướng gia tăng mạnh mẽ. "Để giảm cân, nhiều người chỉ ăn một bữa mỗi ngày với niềm tin sẽ gầy đi. Tuy nhiên, phương pháp này dễ đẩy tuyến tụy đến bờ vực suy kiệt", một bác sĩ giấu tên tại bệnh viện cho biết.
Tuyến tụy là một trong những cơ quan quan trọng nhất tiết ra các enzyme tiêu hóa. Việc nhịn ăn kéo dài hoặc ăn uống thất thường sẽ khiến tuyến tụy luôn trong trạng thái "chờ với tải trọng thấp". Lúc này, một bữa ăn vô độ, đặc biệt là các món nhiều dầu mỡ và giàu chất béo, sẽ lập tức kích thích tuyến tụy phải làm việc quá tải, tiết ra một lượng lớn enzyme tiêu hóa trong thời gian ngắn.
Áp lực trong ống tụy tăng cao làm các enzyme này bị kích hoạt sớm, tràn ra ngoài và quay lại "tiêu hóa" chính các mô của tuyến tụy, gây ra tình trạng phù nề, thậm chí là xuất huyết, hoại tử, dẫn đến viêm tụy cấp.
Sau khi được chỉ định nhịn ăn tuyệt đối, truyền dịch, hút dịch dạ dày, dùng thuốc ức chế tiết enzyme tụy cùng các biện pháp điều trị triệu chứng và hỗ trợ khác, tình trạng của Thanh Thanh đã được kiểm soát nhưng vẫn cần một thời gian nữa mới có thể bình phục hoàn toàn.
Ngay cả sau khi xuất viện, căn bệnh này vẫn có nguy cơ tái phát cao và dễ chuyển thành viêm tụy mạn tính nếu người bệnh tái diễn thói quen ăn uống sai lầm.
Viêm tụy cấp là một căn bệnh cấp cứu bụng thường gặp, trong đó khoảng 20% người bệnh có nguy cơ trở nặng. Khi bệnh đã chuyển sang thể nặng, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 20-30%, chưa kể đi kèm các biến chứng nguy hiểm như áp xe tụy, nang giả tụy, rò tụy hay tiểu đường... khiến chi phí điều trị tốn kém và thời gian hồi phục kéo dài.
Ngoài ra, việc liên tục lặp đi lặp lại vòng lặp "nhịn ăn khắc nghiệt rồi lại ăn uống vô độ" trong thời gian dài còn có thể dẫn dến các cơn cấp cứu nguy hiểm khác như viêm túi mật, tổn thương dạ dày, thậm chí làm rối loạn hoàn toàn hệ nội tiết. Điều này không chỉ dẫn đến một loạt hệ lụy như rối loạn kinh nguyệt, vô kinh, rụng tóc, suy giảm hệ miễn dịch mà còn khiến tốc độ chuyển hóa cơ bản ngày càng trì trệ, hệ quả là càng giảm cân lại càng dễ béo.
Để bảo vệ sức khỏe tuyến tụy, các chuyên gia y tế khuyến cáo tuyệt đối không được loại bỏ hoàn toàn chất béo và carbohydrate ra khỏi thực đơn vì đây là những nguồn năng lượng thiết yếu, đồng thời cần duy trì việc ăn uống điều độ, tránh việc thay đổi đột ngột từ nhịn ăn sang ăn các bữa lớn giàu dầu mỡ để hệ tiêu hóa có thời gian thích nghi. Bên cạnh hạn chế bia rượu, người dân cũng cần chủ động kiểm soát các bệnh lý về đường mật và mỡ máu thông qua thăm khám định kỳ.
Đối với nhu cầu giảm cân lành mạnh, các bác sĩ nhấn mạnh nguyên tắc an toàn phải được đặt lên hàng đầu, không nên theo đuổi tốc độ giảm cân nhanh nhất thời mà phải xây dựng thói quen ăn uống và vận động khoa học để cơ thể thích nghi dần dần.
Rau má được sử dụng rộng rãi trong đời sống, làm nước ép, canh giúp giải nhiệt mùa nắng nóng. Tuy nhiên, uống quá nhiều rau má có thể làm tăng lượng đường trong máu, khiến lượng cholesterol cũng tăng, không tốt cho sức khỏe. Đặc biệt, người bị tiểu đường càng không nên ăn nhiều rau má. Càng uống nhiều, càng nhanh khát.
Lạm dụng nước rau má để giải nhiệt có thể bị nhức đầu. Phụ nữ đang mang thai nên tránh ăn rau má bởi các chất trong loại rau này có thể gây hại đến thai nhi.
Do đó, bạn không nên uống rau má liên tục thay nước, nên luân phiên thay đổi bằng các nước khác nhau như cam, ổi, chanh leo, dưa hấu. Tuy nhiên, cách đơn giản nhất chỉ cần uống nước đun sôi để nguội, nếu uống nước đóng chai thì phải chọn các hãng có uy tín trên thị trường. Nhiều người không thích uống nước lọc vì chúng không có hương vị, có thể thêm vài lát chanh, dâu tây, dưa chuột, lá bạc hà vào bình nước.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nước lọc vẫn là nguồn bù nước tối ưu trong điều kiện thời tiết nóng. Do đó, thay vì đợi khát mới uống, nên chia nhỏ lượng nước và uống đều trong ngày. Người trưởng thành bình thường cần khoảng 1,5–2,5 lít nước mỗi ngày, tùy mức độ vận động và thời tiết. Chỉ nên uống nước rau má như thức uống bổ sung, không thay thế nước lọc. Mức tham khảo hợp lý là không quá 300–500 ml/ngày.
Người cao tuổi, trẻ nhỏ, người mắc bệnh thận, đái tháo đường, tim mạch hoặc có hệ tiêu hóa nhạy cảm không nên tự ý sử dụng kéo dài các loại nước thảo mộc.
Theo báo cáo, Ebola là bệnh truyền nhiễm cấp tính đặc biệt nguy hiểm (bệnh truyền nhiễm nhóm A1) có khả năng lây lan nhanh và tỷ lệ tử vong cao (có thể tới 90%). Vi rút Ebola lây truyền sang người từ động vật hoang dã mang vi rút như dơi ăn quả, nhím và các loài linh trưởng. Sau khi xâm nhập vào người, vi rút có thể lây từ người sang người qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết, mô, phủ tạng hoặc các dịch cơ thể của người mắc bệnh hoặc người tử vong do bệnh Ebola hoặc qua tiếp xúc với bề mặt, vật dụng bị nhiễm các dịch cơ thể này như quần áo, chăn, ga, gối, đệm và dụng cụ chăm sóc người bệnh.
Hiện chỉ có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh Ebola do chủng Ebola, chưa có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu bệnh gây ra bởi các chủng khác như: Sudan và Bundibugyo (chủng Bundibugyo được xác định là vi rút gây nên đợt dịch bệnh hiện nay tại CHDC Congo và Uganda).
Về công tác phòng chống bệnh do vi rút Ebola tại VN, báo cáo cho biết Bộ Y tế đã phối hợp các bộ ngành, địa phương khẩn trương triển khai các biện pháp phòng chống dịch: rà soát hướng dẫn phòng chống dịch, hiện đã có đầy đủ hướng dẫn chuyên môn kỹ thuật về giám sát và phòng chống bệnh do vi rút Ebola; chẩn đoán, điều trị bệnh do vi rút Ebola…; cập nhật về tình hình dịch bệnh Ebola và khuyến cáo người dân chủ động phòng chống dịch bệnh; thường xuyên trao đổi với Văn phòng Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại VN để theo sát diễn biến tình hình dịch tại CHDC Congo và Uganda, đánh giá nguy cơ dịch bệnh đối với VN, từ đó đưa ra các biện pháp phòng chống phù hợp.
Bộ Y tế đã chỉ đạo các địa phương tăng cường giám sát, phòng chống bệnh do vi rút Ebola ngay tại khu vực cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng; phối hợp cơ quan xuất nhập cảnh để rà soát hành khách trở về từ 2 quốc gia đang có dịch, khuyến cáo tự theo dõi sức khỏe trong vòng 21 ngày.
Các viện vệ sinh dịch tễ, viện Pasteur sẵn sàng hỗ trợ các địa phương công tác phòng chống dịch bệnh, lấy mẫu, tiếp nhận mẫu bệnh phẩm xét nghiệm chẩn đoán; sẵn sàng các đội đáp ứng nhanh phòng chống dịch kịp thời khi có ca bệnh xâm nhập.
Về năng lực xét nghiệm, Bộ Y tế cho biết đảm bảo năng lực xét nghiệm, chẩn đoán xác định bệnh Ebola. Đến nay, Viện Vệ sinh dịch tễ T.Ư và Viện Pasteur TP.HCM đã có đầy đủ trang thiết bị, nhân lực, phòng an toàn sinh học cấp 3 để xét nghiệm chẩn đoán xác định vi rút Ebola bằng phương pháp giải trình tự gien. Sinh phẩm chẩn đoán đặc hiệu theo hướng dẫn của WHO đang được vận chuyển tới VN.
Cùng ngày, Cục Quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế) có công văn hỏa tốc gửi các sở y tế và các bệnh viện trong toàn quốc về việc chủ động phòng chống bệnh do vi rút Ebola.
Theo đó, Cục đề nghị các cơ sở khám chữa bệnh, sở y tế các tỉnh thành chỉ đạo các cơ sở thuộc phạm vi quản lý tăng cường công tác phòng chống dịch bệnh trong cơ sở khám chữa bệnh, đặc biệt lưu ý các trường hợp mới đến nước đã hoặc đang có dịch trong vòng 21 ngày. Tăng cường thực hiện, kiểm tra, giám sát thực hiện kiểm soát nhiễm khuẩn tại các cơ sở khám chữa bệnh, thực hiện việc sàng lọc, phân loại, cách ly nghiêm ngặt tất cả các trường hợp nghi ngờ hoặc xác định mắc vi rút Ebola tại cơ sở điều trị. Thường xuyên theo dõi, cập nhật thông tin kịp thời về tình hình dịch trên thế giới và các biện pháp phòng chống, truyền thông về tình hình dịch bệnh để người dân không hoang mang lo lắng và thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh.
Phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh để cách ly, phối hợp với các cơ sở dự phòng để xét nghiệm, chẩn đoán, điều trị và kiểm soát theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế. Đồng thời, rà soát, kiểm tra, chuẩn bị các phương tiện phòng hộ cá nhân cho nhân viên y tế, điều kiện cách ly, năng lực chẩn đoán, điều trị để sẵn sàng tiếp nhận người mắc bệnh do vi rút Ebola.
