Nội dung thuộc dự án Luật An ninh dữ liệu đang được Bộ Công an chủ trì soạn thảo, lấy ý kiến công khai đến 9/8.
Mỗi năm thiệt hại ước tính 15-20 tỷ USD vì lừa đảo trực tuyến
Trong bối cảnh dữ liệu trở thành “dầu mỏ” của nền kinh tế nhưng cũng là mục tiêu tấn công hàng đầu của tội phạm mạng, Bộ Công an cho biết năm 2025, các hệ thống thông tin dữ liệu của Việt Nam đã đối mặt hơn 552.000 cuộc tấn công mạng; hơn 5.230 cơ quan, doanh nghiệp ghi nhận bị ảnh hưởng.
Lực lượng chức năng cũng phát hiện 300 vụ rao bán thông tin với tổng số hơn 1,7 triệu bản ghi dữ liệu thuộc nhiều lĩnh vực nhạy cảm như y tế, giáo dục, ngân hàng và viễn thông.
Điển hình là vụ tin tặc chiếm đoạt và rao bán hơn 160 triệu bản thông tin khách hàng của Trung tâm Thông tin ứng dụng quốc gia thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Kết quả kiểm tra tại 7 bộ, ngành, địa phương phát hiện hơn 1.300 lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng và 4.000 lỗ hổng mức độ cao tại các máy chủ, hệ thống.
Theo Bộ Công an, 60-70% vụ lộ, lọt dữ liệu bắt nguồn từ sai phạm nội bộ hoặc sự thiếu trách nhiệm của cán bộ quản trị.
Thiệt hại do lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam ước tính lên tới 15-20 tỷ USD mỗi năm, tương đương gần 4% GDP.
Mức phạt tiền cố định đã ‘lạc hậu’
Cơ quan soạn thảo cho rằng chế tài xử phạt hiện nay chủ yếu là phạt tiền cố định nên không còn phù hợp, nhất là với các tập đoàn đa quốc gia có doanh thu rất lớn.
Theo Bộ Công an, điều này khiến nhiều doanh nghiệp sẵn sàng nộp phạt như một khoản chi phí vận hành thay vì đầu tư nghiêm túc cho hệ thống bảo mật.
Vì vậy, dự thảo Luật An ninh dữ liệu đề xuất chuyển sang cơ chế tính mức phạt dựa trên doanh thu.
Khoản 2 Điều 57 quy định mức phạt tối đa bằng 5% tổng doanh thu của tổ chức vi phạm tại Việt Nam trong năm tài chính liền kề trước đó.
Đối với tổ chức là thành viên của tập đoàn đa quốc gia, nếu doanh thu tại Việt Nam không tương xứng với quy mô và mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét áp dụng mức phạt tính trên doanh thu toàn cầu của tập đoàn, song vẫn không vượt quá 5%.
Cơ chế này được áp dụng trên cơ sở phân loại dữ liệu theo bốn cấp độ rủi ro gồm: Dữ liệu Thông thường (Cấp độ 1), Dữ liệu Nội bộ (Cấp độ 2), Dữ liệu Quan trọng (Cấp độ 3) và Dữ liệu Cốt lõi (Cấp độ 4).
Theo dự thảo, mức phạt tới 5% doanh thu chỉ áp dụng với các hành vi vi phạm liên quan đến hai cấp độ cao nhất là Dữ liệu Quan trọng và Dữ liệu Cốt lõi.
Dữ liệu Quan trọng là dữ liệu thuộc các ngành, lĩnh vực trọng điểm mà nếu bị rò rỉ hoặc chiếm đoạt sẽ gây nguy hại nghiêm trọng đến an ninh quốc gia, an ninh kinh tế vĩ mô hoặc lợi ích công cộng.
Dữ liệu Cốt lõi là nhóm dữ liệu liên quan trực tiếp đến quốc phòng, an ninh quốc gia, chủ quyền số và lợi ích chiến lược tối cao; nếu bị xâm phạm sẽ gây nguy hại đến sự tồn vong của đất nước.
Ngoài xử phạt bằng tiền, dự thảo còn đề xuất áp dụng các biện pháp cưỡng chế kỹ thuật như giới hạn băng thông, tạm ngừng hoặc đình chỉ quyền truy cập luồng dữ liệu vi phạm trên lãnh thổ Việt Nam nhằm ngăn chặn kịp thời nguy cơ phát tán dữ liệu độc hại.
Theo Bộ Công an, mô hình tính mức phạt dựa trên doanh thu được tham khảo từ các khung pháp lý tiên tiến trên thế giới như Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR) của Liên minh châu Âu nhằm tăng tính răn đe đối với các tập đoàn công nghệ xuyên biên giới.
Theo cáo trạng, Trần Tuấn là Giám đốc khối khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Á Châu (ACB), Phòng giao dịch Lê Trọng Tấn, thuộc Chi nhánh quận Tân Phú, TP.HCM từ năm 2021.
Khoảng đầu tháng 2 đến 8-2023, Tuấn tham gia các sàn giao dịch vàng ảo bị thua lỗ nên nói dối cần vay tiền làm dịch vụ đáo hạn ngân hàng, hứa hẹn trả lãi suất cao.
Tin tưởng là thật nên nhiều khách hàng cá nhân của Ngân hàng ACB đã chuyển tiền cho Tuấn vay mà không biết đã bị Tuấn lừa dối.
Cụ thể, đầu tháng 8-2023, Tuấn liên hệ vợ chồng ông Lưu Châu, bà Dụng Thị Ánh hỏi vay 3 tỉ đồng làm dịch vụ đáo hạn ngân hàng trong vòng 3 ngày, Tuấn sẽ trả 10 triệu đồng/lần vay. Vợ chồng ông Châu đồng ý.
Sau đó, Tuấn liên hệ với bà Nguyễn Thị Kim Oanh nói dối vợ chồng ông Châu có căn nhà ở phường Tân Sơn Nhì đang thế chấp tại Ngân hàng ACB vay 3 tỉ đồng và đang muốn bán nhà với giá 3,5 tỉ đồng.
Tin tưởng là thật, bà Oanh giới thiệu cho bà Nguyễn Hồng Nhung mua căn nhà này.
Dù vợ chồng ông Châu không có ý định bán nhà nhưng Tuấn nói dối ký hợp đồng bán nhà chỉ là giả cách để vay 3 tỉ đồng cho Tuấn làm dịch vụ đáo hạn ngân hàng, rồi Tuấn sẽ giải quyết hủy hợp đồng đặt cọc nên ông Châu, bà Ánh đã ký hợp đồng đặt cọc nhà với bà Nhung, nhận 3 tỉ đồng rồi chuyển khoản toàn bộ tiền vào tài khoản của Tuấn.
Đến tối cùng ngày, Tuấn đưa ông Phan Tất Hiển (là nhân viên tín dụng Ngân hàng HDBank) đến căn nhà trên, giới thiệu vợ chồng ông Châu là chủ nhà đang cần vay 3 tỉ đồng để tất toán khoản vay tại Ngân hàng ACB. Sau khi tất toán xong khoản vay, Tuấn sẽ giới thiệu ông Châu, bà Ánh vay tiền tại HDBank của ông Hiển. Tin tưởng là thật nên ông Hiển đã đồng ý cho ông Châu, bà Ánh vay 3 tỉ đồng, số tiền được chuyển cho Tuấn.
Tổng số tiền Tuấn chiếm đoạt của ông Châu, bà Ánh và ông Hiển là 6 tỉ đồng. Trong đó, Tuấn đã nạp vào sàn vàng ảo 2,8 tỉ đồng và bị thua lỗ hết, số tiền còn lại Tuấn trả nợ, tiêu xài cá nhân.
Tương tự, bà Nguyễn Thị Bích Thuận quen biết Tuấn, do bà Thuận là khách hàng cá nhân tại Ngân hàng ACB.
Do Tuấn biết bà Thuận đang có khoản nợ 5,65 tỉ đồng và 2 tài sản thế chấp tại Ngân hàng ACB nên Tuấn nói dối có khách hàng cần tiền để làm thủ tục đáo hạn ngân hàng. Tuấn nhờ bà Thuận đứng tên làm thủ tục ký hồ sơ vay 5,65 tỉ đồng làm dịch vụ đáo hạn, mọi chi phí, lãi suất Tuấn sẽ trả thì bà Thuận đồng ý.
Sau đó, Tuấn liên hệ với ông Đặng Bá Long nói dối bà Thuận đang gặp khó khăn về tài chính nên cần thế chấp 2 thửa đất trên để vay 5,65 tỉ đồng, ông Long đồng ý.
Ngày 7-8-2023, ông Long và bà Thuận ký hợp đồng đặt cọc chuyển nhượng 2 thửa đất, với giá 5,65 tỉ đồng. Bà Thuận nhắn tin báo cho Tuấn biết tiền lãi 3 ngày là hơn 84 triệu đồng thì Tuấn đồng ý. Sau đó số tiền này được chuyển vào tài khoản của Tuấn.
Tuấn đã sử dụng tiền để cá cược bóng đá, đầu tư chứng khoán bị thua lỗ hết.
Ngày 10-8-2023, thông qua ông Trần Thanh Thân giới thiệu nên Tuấn quen biết ông Hồ Tấn Chương. Sau đó, Tuấn tiếp tục gian dối để nhờ bà Thuận ký hợp đồng thế chấp 2 thửa đất trên cho ông Chương vay 5,65 tỉ đồng, thời hạn vay từ ngày 10 đến 12-8-2023, lãi suất 67 triệu đồng. Ông Chương đồng ý nhận thế chấp và chuyển số tiền này cho bà Thuận, sau đó bà Thuận chuyển tiền cho Tuấn để trả nợ và tiêu xài cá nhân.
Tổng cộng, ca hai vụ Tuấn đã lừa 17,3 tỉ đồng của 5 bị hại.
Ngày 19-6, Công an TP.HCM thông tin về kết quả điều tra, triệt phá các đường dây núp bóng doanh nghiệp để lừa đảo bằng hình thức mua bán hợp đồng kỳ nghỉ trên địa bàn.
Đại tá Nguyễn Tiến Đạt - Trưởng Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP.HCM cho biết thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Công an và Giám đốc Công an TP.HCM về đấu tranh với tội phạm lừa đảo liên quan đến các hợp đồng kỳ nghỉ.
Thượng tá Nguyễn Thành Hưng - Phó Giám đốc, Thủ trưởng Cơ quan cảnh sát điều tra Công an TP chỉ đạo trong vòng 3 ngày các đơn vị nghiệp vụ phối hợp Cục Cảnh sát hình sự Bộ Công an triển khai các biện pháp nghiệp vụ để nhận diện các doanh nghiệp lừa đảo thông qua hoạt động mua bán các hợp đồng kỳ nghỉ.
Qua đấu tranh, Công an TP xác định các doanh nghiệp trên đã tổ chức hoạt động theo mô hình khép kín, phân công vai trò cụ thể cho từng bộ phận, từng nhân viên nhằm thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, kết quả ban đầu xác định các công ty đã ký kết.
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP đã khởi tố 11 vụ án (11 công ty), khởi tố gần 200 bị can (bao gồm ban giám đốc và nhân viên) để tạm giam về tội "lừa đảo chiếm đoạt tài sản".
Qua khám xét thu giữ 5.563 hợp đồng, các nghi can đã chiếm đoạt 612 tỉ đồng. Sơ bộ ghi nhận khách hàng bị chiếm đoạt nhiều nhất là 8,5 tỉ đồng/42 hợp đồng, khách hàng bị chiếm đoạt ít nhất là 30 triệu đồng/ 1 hợp đồng
Chưa dừng lại, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an TP.HCM đang tiếp tục mở rộng điều tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật với tinh thần tấn công tội phạm đến cùng.
Theo Đại tá Nguyễn Văn Minh - Chánh văn phòng Cơ quan cảnh sát điều tra Công an TP.HCM các nghi can thường nhắm tới những người lớn tuổi để dẫn dụ quà tặng, các voucher du lịch, gói kỳ nghỉ "miễn phí", cam kết sinh lời bất thường cao hơn nhiều so với lãi suất ngân hàng.
"Tôi kêu gọi người dân cần nâng cao cảnh giác, tuyên truyền cho các thành viên trong gia đình, cộng đồng khu cân cư, cần cẩn trọng suy xét trước khi tham gia đầu tư; khi có dấu hiệu nghi ngờ, người dân cần khẩn trương trình báo và hợp tác với Cơ quan Công an.
Đồng thời, đề nghị những ai đã và đang là nạn nhân của các công ty lừa đảo này hãy nhanh chóng đến Cơ quan Công an gần nhất để trình báo sự việc, cung cấp thông tin. Sự hợp tác của quần chúng nhân dân là yếu tố quan trọng giúp chúng tôi điều tra, mở rộng vụ án và thu hồi tài sản bị chiếm đoạt", ông Minh nói.
Còn Đại tá Ngô Thuận Lăng - Trưởng Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP.HCM chia sẽ cá nhân ông và các cán bộ chiến sĩ cảm thấy rất trăn trở và đau lòng khi phải ra quyết định khởi tố, bắt giam nhiều đối tượng còn quá trẻ.
Các em đa phần là những sinh viên mới ra trường, tuổi đời chỉ mới ngoài 20, tương lai còn rất dài phía trước.
Tuy nhiên, chỉ vì hám lợi trước mắt bởi những lời hứa hẹn về mức lương cứng từ 6 - 8 triệu đồng cùng các khoản hoa hồng, tiền thưởng tính trên số tiền thực tế chiếm đoạt được, các em đã trực tiếp tham gia và giúp sức đắc lực cho các đường dây lừa đảo này.
Cụ thể, các em được bố trí làm quản lý, nhân viên bộ phận telesale, hàng ngày làm nhiệm vụ gọi điện thoại dụ dỗ, lôi kéo khách hàng.
"Đứng trước thực trạng đáng buồn này, thay mặt Cơ quan điều tra, tôi đề nghị các bậc phụ huynh, gia đình và nhà trường cần có sự quan tâm sát sao hơn nữa trong việc định hướng nghề nghiệp cho con em mình.
Khi các em đi xin việc, cần tìm hiểu kỹ tính pháp lý, mô hình hoạt động của các công ty để tránh việc bị lợi dụng, trở thành công cụ phạm tội cho các đối tượng lừa đảo, từ đó dẫn đến những hậu quả đáng tiếc về mặt pháp luật", ông Lăng chia sẻ.
Ngày 14/6, Công an tỉnh Lào Cai cho biết vừa bắt giữ 19 đối tượng người Trung Quốc do có hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản xuyên quốc gia.
Trước đó vào đầu tháng 6, Công an tỉnh Lào Cai phát hiện nhóm đối tượng người Trung Quốc nhập cảnh từ Campuchia vào Việt Nam qua cửa khẩu Mộc Bài, Tây Ninh và đến địa bàn tỉnh Lào Cai. Nhóm này thuê số lượng phòng lớn tại khách sạn Sông Hồng View tại đường Duyên Hải, phường Lào Cai để cư trú.
Qua điều tra, cảnh sát phát hiện nhóm người trên có dấu hiệu từng tham gia hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Campuchia, do đối tượng Wang Xiang Sheng (SN 1981) cầm đầu.
Ngày 10/6, cảnh sát phát hiện các đối tượng trên tổ chức lắp đặt các thiết bị điện tử như máy tính, thiết bị thu phát sóng 5G… tại khách sạn, chuẩn bị thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Mục tiêu của các đối tượng là tìm kiếm các "con mồi" là công dân Trung Quốc có nhu cầu muốn vay tiền, sau đó các đối tượng đóng giả là nhân viên của các ứng dụng cho vay tiền, hướng dẫn người vay làm các thủ tục để vay tiền, sau đó lừa đảo chiếm đoạt tài sản của bị hại.
Ngày 12/6, ngay khi các đối tượng thực hiện các hoạt động lừa đảo, cảnh sát đã đột nhập kiểm tra khách sạn Sông Hồng View, bắt giữ toàn bộ nhóm 19 người Trung Quốc nêu trên.
Tại hiện trường, cảnh sát đã thu giữ 23 bộ máy tính, laptop đang được các đối tượng sử dụng để thực hiện hành vi phạm tội; 26 chiếc điện thoại di động; 8 thiết bị thu, phát sóng 5G; 16 chiếc USB...
Tại cơ quan công an, các đối tượng đã khai nhận hành vi phạm tội. Theo đó, nhóm người này đã thu thập được thông tin của 25.000 công dân Trung Quốc khi đang hoạt động tại địa bàn Campuchia để phục vụ việc lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Vụ án đang được Công an tỉnh Lào Cai tiếp tục điều tra, mở rộng.
