Đại tá, BS.CK2 Vũ Đình Ân, Chủ nhiệm Khoa Hồi sức tích cực chống độc, Bệnh viện Quân y 175, tại chương trình truyền thông tư vấn sức khỏe cộng đồng chiều 22/7, cho biết DRS.ABCDE là quy trình cấp cứu trước bệnh viện, giúp người dân biết cần làm gì ngay khi gặp người nguy kịch.
Bước đầu tiên là D (Danger) – đánh giá nguy hiểm. Người sơ cứu cần nhanh chóng nhận diện các nguy cơ tại hiện trường, bảo đảm an toàn cho bản thân, những người hỗ trợ và nạn nhân trước khi tiếp cận. Nếu khu vực vẫn còn nguy hiểm, cần loại bỏ hoặc hạn chế nguy cơ nếu có thể; trường hợp không bảo đảm an toàn thì không nên tiếp cận nạn nhân.
“Nhiều người vừa thấy tai nạn đã lao vào băng bó ngay giữa đường hoặc đứng sơ cứu ở nơi xe cộ vẫn qua lại. Cách làm này không đúng. Trước hết phải đánh giá hiện trường, bảo đảm an toàn cho người sơ cứu rồi mới tiếp cận nạn nhân”, bác sĩ giải thích.
Bước thứ hai là R (Response) – đánh giá mức độ đáp ứng. Người sơ cứu gọi lớn, lay nhẹ vai để kiểm tra nạn nhân còn tỉnh và còn phản ứng hay không.
Bước thứ ba là S (Send for help) – gọi hỗ trợ. Theo bác sĩ Ân, đây là bước nhiều người bỏ quên nhưng rất quan trọng. Một người khó có thể vừa sơ cứu vừa xử lý mọi tình huống, do đó cần gọi thêm người hỗ trợ và kích hoạt hệ thống cấp cứu 115 càng sớm càng tốt, đồng thời cung cấp thông tin về địa điểm, tình trạng và số lượng nạn nhân.
Sau ba bước đầu, người sơ cứu tiếp tục thực hiện ABCDE, gồm đánh giá và xử trí đường thở (Airway), đánh giá và hỗ trợ hô hấp (Breathing), đánh giá tuần hoàn, cầm máu và ép tim nếu người bệnh ngừng tuần hoàn (Circulation), đánh giá nhanh tình trạng thần kinh (Disability), cuối cùng bộc lộ toàn thân để phát hiện tổn thương và giữ ấm cho người bệnh (Exposure).
Theo bác sĩ Ân, trước đây việc đào tạo sơ cấp cứu chủ yếu tập trung vào nguyên tắc ABCDE. Hiện nay, quy trình quốc tế bổ sung thêm ba bước đầu là DRS, nhấn mạnh việc bảo đảm an toàn hiện trường, đánh giá nhanh người bệnh và gọi hỗ trợ trước khi thực hiện các kỹ thuật sơ cứu.
“Nhiều người chỉ nhớ ABCDE mà quên ba bước đầu tiên, trong khi DRS lại là những việc phải làm ngay khi tiếp cận người bệnh”, ông nói.
Chia sẻ kinh nghiệm từ thực tế, bác sĩ Ân cho biết nhiều trường hợp tử vong hoặc để lại di chứng nặng không phải do điều trị tại bệnh viện, mà vì xử trí ban đầu chưa đúng. Ông dẫn trường hợp một vận động viên bị sốc nhiệt khi tham gia giải chạy marathon. Nhân viên y tế tại chỗ đã cởi quần áo, làm mát đúng cách, song trong gần 20 phút vận chuyển đến bệnh viện, các biện pháp hạ thân nhiệt không được duy trì khiến người bệnh bị tổn thương não.
“Cấp cứu phải được thực hiện liên tục, kể cả trong quá trình vận chuyển, chứ không phải sơ cứu xong là dừng lại”, bác sĩ nói.
Bác sĩ Ân cũng lưu ý mọi người cần nhận biết các dấu hiệu cấp cứu như đau ngực dữ dội, rối loạn ý thức, nhìn mờ hoặc đau đầu dữ dội kèm tăng huyết áp để đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay, thay vì chủ quan theo dõi tại nhà.
Chương trình do Bệnh viện Quân y 175 tổ chức cho cán bộ hưu trí nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ (27/7). Thiếu tướng, PGS.TS Lê Quang Trí, Bí thư Đảng ủy, Phó giám đốc bệnh viện, cho biết nhiều tình huống cấp cứu nguy hiểm có thể xảy ra bất cứ lúc nào, trong khi người có mặt đầu tiên thường là người thân hoặc người xung quanh. Vì vậy, việc trang bị kiến thức nhận biết sớm, xử trí đúng và kích hoạt hệ thống cấp cứu kịp thời có ý nghĩa quyết định trong việc cứu sống người bệnh và hạn chế di chứng.
Sáng sớm là khoảng thời gian hệ tim mạch phải hoạt động bận rộn và dễ bị tổn thương nhất. Việc duy trì những thói quen xấu ngay khi thức dậy có thể vô tình đặt áp lực cực lớn lên trái tim của bạn.
Bác sĩ Sanjay Bhojraj, chuyên gia tim mạch người Mỹ với hơn 20 năm kinh nghiệm lâm sàng, cho biết buổi sáng là thời điểm hệ tuần hoàn phải làm việc căng thẳng và tương đối nhạy cảm.
Theo báo cáo từ tờ CNBC, trong vài giờ đầu sau khi thức dậy, nồng độ cortisol và huyết áp trong cơ thể người sẽ tăng dần, trong khi chỉ số biến thiên nhịp tim (HRV) lại giảm xuống.
Lúc này, cơ thể đang chuyển từ trạng thái nghỉ ngơi sang chế độ hoạt động, và đây cũng chính là khoảng thời gian ghi nhận tỷ lệ xảy ra các biến cố tim mạch cao hơn.
Chính vì lý do này, bác sĩ Bhojraj đã chia sẻ 5 việc mà bản thân ông tuyệt đối không bao giờ làm trước 9 giờ sáng để bảo vệ trái tim:
Tránh uống cà phê chứa nhiều đường
Bác sĩ Bhojraj cho biết, nhiều người có thói quen bắt đầu ngày mới bằng một ly latte thêm đường hoặc các loại cà phê có hương vị khác. Tuy nhiên, một ly cà phê nhiều đường như vậy có thể khiến bạn nạp vào cơ thể từ 30-50 g đường ngay cả khi chưa ăn sáng. Điều này dễ làm lượng đường trong máu tăng vọt, từ đó kích thích tuyến tụy tiết ra một lượng lớn insulin.
Quá trình này không chỉ làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho cơ thể, mà còn khiến cảm giác no không duy trì được lâu, làm bạn nhanh chóng cảm thấy đói lại trong thời gian ngắn.
Không ăn đồ ngọt thay cho bữa sáng
Các lựa chọn bữa sáng như bánh sừng bò (croissant), bánh muffin hay bánh donut dù rất tiện lợi nhưng hầu hết đều là sự kết hợp giữa carbohydrate tinh chế và chất béo bão hòa. Bác sĩ Bhojraj chỉ ra rằng loại thực phẩm này thường thiếu hụt lượng chất xơ và protein cần thiết để ổn định đường huyết. Chúng khiến đường máu tăng nhanh rồi lại giảm sâu đột ngột, tạo ra sự biến động lớn trong cơ thể, và tình trạng này hoàn toàn không có lợi cho sức khỏe tim mạch.
Hạn chế ăn thịt chế biến sẵn
Thịt xông khói, giăm bông và xúc xích là những món ăn sáng phổ biến nhưng lại nằm trong danh sách khuyến cáo nên tránh ăn thường xuyên của bác sĩ Bhojraj. Ông phân tích, các loại thịt chế biến sẵn này thường chứa hàm lượng natri (muối) và chất béo bão hòa rất cao, một số sản phẩm còn được thêm chất bảo quản như nitrate. Nếu tiêu thụ lượng lớn trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.
Dù vậy, ông cũng nói thêm rằng thỉnh thoảng ăn một chút thì không phải là vấn đề lớn, điều thực sự cần lưu ý là thói quen ăn chúng hằng ngày.
Không uống nước tăng lực
Trong số những điều cấm kỵ được bác sĩ Bhojraj liệt kê, nước tăng lực là loại đồ uống ông cho rằng tuyệt đối không nên chạm vào. Chuyên gia này giải thích, nước tăng lực thường chứa lượng lớn caffeine, đường và các thành phần kích thích, rất dễ làm tăng gánh nặng cho hệ tim mạch, có thể dẫn đến tim đập nhanh, tăng huyết áp, thậm chí là tăng nguy cơ loạn nhịp tim.
Đặc biệt là khi vừa ngủ dậy, cơ thể vốn đang trong giai đoạn kích hoạt dần dần, việc nạp thêm các thức uống có tính kích thích cao vào thời điểm này có nguy cơ gây áp lực lớn hơn nữa cho trái tim.
Để cơ thể rơi vào trạng thái áp lực cao khi bụng rỗng
Bác sĩ Bhojraj lưu ý rằng, nếu việc nhịn ăn gián đoạn được lên kế hoạch và thực hiện đúng cách, đi kèm với việc bổ sung đủ nước và vận động vừa phải thì sẽ không gây ra vấn đề gì nghiêm trọng cho cơ thể. Thế nhưng, nhiều người không phải đang nhịn ăn một cách khoa học, mà họ lại uống cà phê khi bụng rỗng, vội vã xử lý công việc, thậm chí uống thuốc khi chưa ăn gì, rồi dựa dẫm vào adrenaline trong thời gian dài để duy trì sự tỉnh táo.
Khi bước vào khoảng thời gian buổi sáng, hệ thần kinh dễ bị hưng phấn quá mức, và lượng đường trong máu cũng có khả năng biến động dữ dội.
Bác sĩ Bhojraj nhấn mạnh, khi tuổi tác ngày một lớn, khả năng điều hòa sự thay đổi đường huyết, huyết áp và hormone của cơ thể sẽ giảm dần. Do đó, việc xây dựng một thói quen buổi sáng lành mạnh là vô cùng quan trọng.
Ông khuyên mọi người sau khi thức dậy nên bổ sung nước trước, nạp đầy đủ chất dinh dưỡng phù hợp, đồng thời dành cho bản thân một khoảng thời gian đệm để cơ thể từng bước thích nghi và bước vào trạng thái làm việc. Điều này sẽ giúp giảm bớt gánh nặng cho hệ tim mạch và duy trì một trạng thái sức khỏe ổn định hơn.
Bệnh nhân nam 44 tuổi đau ngực nhẹ và đi bộ đến Trung tâm cấp cứu A9 Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) để khám bệnh. Qua khám lâm sàng, các chỉ số sinh tồn ổn định, không ghi nhận rối loạn nhịp. Người bệnh được chỉ định lấy máu làm các xét nghiệm cơ bản, dự kiến nếu kết quả bình thường sẽ cân nhắc cho về nhà theo dõi tiếp. Tuy nhiên, khi đang ngồi chờ kết quả tại Trung tâm cấp cứu A9, người bệnh đột ngột ngã khuỵu, mất ý thức và ngừng tuần hoàn. Ngay lập tức, các bác sĩ tiến hành xử trí ép tim, ghi nhận rung thất trên monitor (thiết bị y tế theo dõi chỉ số sinh tồn). Người bệnh được sốc điện 3 lần, đặt nội khí quản và tiếp tục hồi sinh tim phổi. Sau khoảng 15 phút, người bệnh có mạch trở lại, tuần hoàn tự nhiên được tái lập.
Nhận định nguyên nhân do tim mạch gây rung thất, ê kíp bác sĩ đã hội chẩn khẩn, chuyển người bệnh chụp và can thiệp mạch vành ngay lập tức. Kết quả chụp mạch vành phát hiện cầu cơ động mạch liên thất trước LAD (bất thường động mạch liên thất trước) kèm hẹp tới 99% đoạn mạch vành sau cầu cơ. Tổn thương này được xác định là nguyên nhân gây rối loạn nhịp thất ác tính. Người bệnh được đặt stent LAD thành công.
Sau khi can thiệp, người bệnh được chuyển lại phòng hồi sức, được tiến hành hạ thân nhiệt chỉ huy trong 48 giờ, an thần, thở máy, hỗ trợ huyết động, kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Kết thúc liệu trình hạ thân nhiệt, người bệnh tỉnh táo, được rút ống nội khí quản và hồi phục hoàn toàn không để lại di chứng.
Theo PGS-TS Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm cấp cứu A9, trường hợp người bệnh này hẹp rất nặng LAD sau cầu cơ, vùng cơ tim thiếu máu lớn, khi có co thắt mạch vành, kèm mảng xơ vữa không ổn định dẫn đến thiếu máu cấp tính, đột ngột rung thất. Đây có thể là dạng rối loạn nhịp thất ác tính do thiếu máu đột ngột. Đáng lưu ý, trường hợp này không có yếu tố nguy cơ rõ ràng, triệu chứng lâm sàng mơ hồ, điện tâm đồ không điển hình về mạch vành. Kết quả chẩn đoán bệnh nhồi máu cơ tim ban đầu trong giới hạn bình thường. Thông thường các bác sĩ thăm khám có thể kê đơn cho về, hoặc tiếp tục theo dõi ở tuyến y tế cơ sở.
Theo Trung tâm cấp cứu A9, người trẻ vẫn có thể có tổn thương mạch vành nguy hiểm. Những tổn thương như cầu cơ kèm xơ vữa khu trú rất khó phát hiện nếu chỉ dựa vào điện tâm đồ và xét nghiệm máu. Khi xảy ra ngừng tuần hoàn mà không được xử trí và cấp cứu kịp thời, người bệnh sẽ tử vong. Do đó, người trẻ không nên chủ quan với đau ngực, dù chỉ thoáng qua hoặc mức độ nhẹ. Cần chủ động tiếp cận các phương tiện chẩn đoán hiện đại để tầm soát và phát hiện bệnh trước khi biến cố xảy ra. Bởi trên thực tế, biểu hiện đầu tiên của bệnh tim mạch không phải là đau ngực, mà là ngừng tuần hoàn.
Hiện các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh tiên tiến, đặc biệt là chụp cắt lớp vi tính đếm photon (photon-counting CT) cho phép quan sát chi tiết lòng mạch với độ phân giải rất cao, phát hiện các mảng xơ vữa nhỏ, tổn thương sớm, đánh giá chính xác các cấu trúc bất thường như cầu cơ và phân tích các thành phần mảng bám dựa trên phân tích năng lượng.
Magie là khoáng chất tham gia vào nhiều phản ứng sinh hóa trong cơ thể, từ điều hòa chức năng thần kinh, cơ bắp đến duy trì nhịp tim ổn định. Khi lượng magie không đủ, nhiều triệu chứng có thể xuất hiện, trong đó một số dấu hiệu dễ nhận thấy xảy ra vào ban đêm.
Khó đi vào giấc ngủ
Theo Healthline, magie giúp điều hòa các chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến giấc ngủ, đồng thời hỗ trợ hoạt động của melatonin - hormone kiểm soát chu kỳ ngủ - thức.
Khi cơ thể thiếu magie, hệ thần kinh có thể khó thư giãn hoàn toàn, khiến một số người mất nhiều thời gian hơn để đi vào giấc ngủ hoặc thường xuyên trằn trọc trước khi ngủ. Tình trạng này kéo dài có thể làm giảm chất lượng nghỉ ngơi và ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể.
Chuột rút hoặc co cơ khi ngủ
Chuột rút bắp chân vào ban đêm là một trong những triệu chứng thường được nhắc đến khi cơ thể thiếu magie. Magie đóng vai trò quan trọng trong quá trình co và giãn cơ nên sự thiếu hụt khoáng chất này có thể làm tăng nguy cơ co cơ ngoài ý muốn, gây cảm giác đau hoặc khó chịu khi ngủ, theo Prevention.
Do đó, co giật cơ nhẹ, chuột rút hoặc co thắt cơ có thể xuất hiện khi lượng magie trong cơ thể xuống thấp. Tuy nhiên, chuột rút ban đêm không phải lúc nào cũng do thiếu magie, bởi mất nước, vận động quá sức hoặc một số bệnh lý khác cũng có thể gây ra tình trạng này.
Thường xuyên tỉnh giấc giữa đêm
Không chỉ gây khó ngủ, thiếu magie còn có thể khiến giấc ngủ bị gián đoạn giữa đêm. Theo Mayo Clinic, magie góp phần duy trì trạng thái thư giãn của hệ thần kinh và hỗ trợ chu kỳ ngủ tự nhiên.
Khi nồng độ magie thấp, một số người có thể dễ thức giấc giữa đêm hoặc ngủ chập chờn, không sâu giấc. Dù hiện tượng này có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau song thiếu magie cũng là một yếu tố đáng lưu ý, đặc biệt nếu tình trạng kéo dài.
Cảm giác bồn chồn ở chân khi nằm nghỉ
Khoáng chất này có thể hỗ trợ hoạt động của hệ thần kinh và giúp cơ bắp thư giãn. Vì vậy, khi thiếu hụt, một số người có thể xuất hiện cảm giác khó chịu, bứt rứt hoặc muốn liên tục cử động chân khi nằm nghỉ hoặc chuẩn bị ngủ.
Triệu chứng này có thể tương tự hội chứng chân không yên - tình trạng khiến người bệnh cảm thấy thôi thúc phải di chuyển chân để giảm cảm giác khó chịu. Dù không phải mọi trường hợp đều liên quan đến thiếu magie nhưng đây vẫn là dấu hiệu cần được chú ý nếu xuất hiện thường xuyên.
Những biểu hiện như mất ngủ, tỉnh giấc giữa đêm hay chuột rút chân khá phổ biến và có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Tuy nhiên, nếu các triệu chứng kéo dài hoặc đi kèm mệt mỏi, yếu cơ, tê bì chân tay hay rối loạn nhịp tim, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân.
Để phòng ngừa thiếu magie, mỗi người nên duy trì chế độ ăn đa dạng với các thực phẩm giàu magie như rau lá xanh đậm, các loại hạt, đậu, ngũ cốc nguyên cám và cá béo. Trường hợp sử dụng sản phẩm bổ sung cần tham khảo ý kiến của chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ.
