Tổng thư ký NATO Mark Rutte ngày 8/4 tới Washington họp kín với Tổng thống Mỹ Donald Trump để thảo luận về những vấn đề gai góc nhất trong mối quan hệ song phương, đặc biệt là về cuộc chiến Iran, cuộc xung đột hoàn toàn không liên quan đến liên minh quân sự lớn nhất thế giới này.
Kể từ khi phát động cuộc chiến, ông Trump đã chế giễu các đồng minh châu Âu là “những kẻ hèn nhát”, chỉ trích NATO là “hổ giấy” vì đã phớt lờ lời kêu gọi hỗ trợ của ông khi Iran gần như phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch với ngành năng lượng thế giới.
Ông Trump ngày 1/4 tuyên bố “chắc chắn sẽ xem xét” khả năng rút Mỹ khỏi NATO, liên minh quân sự mà ông cho rằng không mang lại nhiều lợi ích cho Mỹ. Đến ngày 6/4, Tổng thống Mỹ tiếp tục nhắc lại lời đe dọa này.
Những tuyên bố cứng rắn của ông Trump đã làm sứt mẻ nghiêm trọng mối quan hệ giữa Mỹ với các đồng minh Mỹ trong NATO. Tuy nhiên, các lãnh đạo châu Âu phải tìm cách ngăn ông rút khỏi NATO, ngay cả khi những quốc gia này đang chật vật gánh chịu những tổn thất kinh tế từ cuộc chiến của Mỹ – Israel với Iran. Điều đó khiến ông Rutte đối mặt với một “sứ mệnh giải cứu” đầy khó khăn trong chuyến đi tới Washington, theo bình luận viên Lorne Cook của AP.
Câu hỏi đầu tiên mà các phóng viên đặt ra cho Tổng thư ký NATO sau khi ông kết thúc cuộc họp kín với Tổng thống Mỹ là ông Trump có tuyên bố rút Mỹ khỏi liên minh hay không. Ông Rutte tránh trả lời trực tiếp vào câu hỏi, mô tả cuộc gặp là “cuộc trò chuyện thực sự giữa những người bạn”.
Ông Trump, trong một bài viết trên mạng xã hội ngày 9/4, cho rằng NATO “thật đáng thất vọng” và không hiểu bất cứ điều gì “trừ khi bị gây áp lực”. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ không nhắc lại lời đe dọa rút khỏi NATO.
“Đôi khi chúng tôi vẫn phải lo liệu các vấn đề chính trị trong nước”, ông Rutte phát biểu tại Viện Ronald Reagan ở Washington hôm 9/4, một lời nhắc nhở khéo léo rằng cuộc chiến tại Iran vốn không được lòng dân tại châu Âu. “Tất nhiên NATO tồn tại để bảo vệ châu Âu, nhưng cũng là để bảo vệ Mỹ”.
Ông chỉ rõ rằng quân đội Mỹ vẫn được hưởng lợi rất lớn từ hệ thống căn cứ tại châu Âu khi đã sử dụng những nơi này làm hậu cứ cho các chiến dịch tại Iran, bất chấp căng thẳng đang diễn ra.
Tuy nhiên, những rạn nứt ngày càng lớn cho thấy dù Mỹ – Iran có thể đạt thỏa thuận chấm dứt chiến sự trong cuộc đàm phán ở Pakistan vào cuối tuần này, những tổn thương trong mối quan hệ đồng minh Mỹ – NATO khó có thể xóa nhòa trong một sớm một chiều, theo bình luận viên Cook.
Cuộc chiến Iran “đã trở thành một bài kiểm tra sức bền đối với mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương”, Thủ tướng Đức Friedrich Merz nói, đồng thời thừa nhận đất nước ông đang chịu tổn thất nặng nề do thị trường năng lượng bị gián đoạn vì xung đột.
“Chúng tôi không muốn và cá nhân tôi cũng không muốn thấy NATO bị chia rẽ”, ông cho hay.
Ông Trump đã tỏ thái độ không hài lòng với NATO từ nhiều năm trước, xuất phát từ quan điểm cho rằng các nước châu Âu bấy lâu nay chỉ hưởng lợi nhờ chiếc ô an ninh của Mỹ. Cơn thịnh nộ mới nhất bắt nguồn từ việc các đồng minh không ủng hộ việc Mỹ cùng Israel tấn công Iran, trong đó Anh và Tây Ban Nha thậm chí còn hạn chế chiến đấu cơ Mỹ sử dụng căn cứ quân sự trên lãnh thổ của họ.
Tổng thống Trump gia tăng lời đe dọa nhắm vào NATO dù đang hướng tới việc kết thúc cuộc chiến. Trước khi phát động chiến dịch tấn công, ông thậm chí còn không muốn xây dựng một liên minh với các nước châu Âu.
Tuần trước, ông nói với báo Telegraph rằng mình có thể sẽ rút Mỹ hoàn toàn khỏi liên minh. Trong cuộc họp báo hồi đầu tuần, một ngày trước lệnh ngừng bắn, Tổng thống còn nhắc lại việc vẫn muốn giành quyền kiểm soát Greenland, vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch ở Bắc Đại Tây Dương.
Ông Trump nói rằng Mỹ muốn có Greenland nhưng NATO không chịu giao hòn đảo, coi đó là lý do hàng đầu khiến ông muốn rút khỏi liên minh. Việc Tổng thống Trump quay trở lại tập trung vào vấn đề Greenland gây bất ngờ bởi hồi tháng 1, ông từng tuyên bố mình và ông Rutte đã thiết lập được khuôn khổ “tuyệt vời” cho thỏa thuận tương lai về hòn đảo.
Các cuộc đàm phán ba bên giữa giới chức Greenland, Đan Mạch và Mỹ vẫn tiếp diễn từ đó đến nay. Dù chưa có dấu hiệu nào cho thấy những cuộc thảo luận sẽ giúp Washington giành được quyền kiểm soát Greenland, một quan chức Nhà Trắng cho biết chính quyền vẫn rất lạc quan về tiến trình đàm phán.
Trước đây, nhiều đồng minh của ông Trump tại Washington từng tìm cách kiềm chế Tổng thống công kích NATO, cố gắng nhắc nhở ông về sức mạnh mà Mỹ nhận được khi có thể đồn trú quân đội và chiến đấu cơ tại châu Âu. Tuy nhiên, trong những tuần qua, nhiều người ủng hộ cuộc chiến tại Iran đã quay sang hậu thuẫn ông Trump gây áp lực lên NATO, nhất là khi Tổng thống đang giận dữ trước việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz.
Sean Hannity, người dẫn chương trình Fox News, đã phát biểu trong chương trình tối 8/4 rằng châu Âu là “một lục địa đang chết dần”, đồng thời đặt câu hỏi rằng “liệu có đáng để tiếp tục duy trì NATO trong tương lai hay không”.
Jack Keane, tướng quân đội về hưu từng được ông Trump trao tặng Huân chương Tự do Tổng thống vào năm 2020, nói ông không nghĩ Tổng thống sẽ rút khỏi NATO vì liên minh này vẫn còn giá trị, nhưng ông tin rằng chắc chắn sẽ có những hệ lụy đi kèm.
“Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu chúng ta quyết định rút bớt quân khỏi các nước Tây Âu để chuyển sang các quốc gia Đông Âu”, tướng Keane cho biết.
Wall Street Journal hôm 8/4 đưa tin Tổng thống Trump đang cân nhắc chuyển quân đội Mỹ đồn trú tại châu Âu từ những quốc gia bị coi là không hỗ trợ chiến dịch ở Iran sang những nước có thái độ ủng hộ như Ba Lan và Romania. Nhà Trắng không bình luận về thông tin này, nhưng một quan chức quân sự cấp cao Mỹ tại châu Âu tiết lộ các phương án đang được xem xét.
Tổng thư ký NATO từ chối xác nhận thông tin này. “Tôi hoàn toàn hiểu rằng theo thời gian, Mỹ ngày càng muốn xoay trục sang khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”, ông Rutte nói.
Ông cũng ca ngợi ông Trump vì đã buộc các đồng minh phải chi tiêu nhiều hơn cho quốc phòng. Tổng thư ký NATO chúc mừng Tổng thống Mỹ về cuộc chiến Iran và kiềm chế chỉ trích lời cảnh báo của ông Trump rằng “cả một nền văn minh sẽ lụi tàn” nếu Iran không chịu mở lại eo biển.
“Tại đây, cho phép tôi được tán dương Tổng thống Trump vì tầm nhìn và sự lãnh đạo táo bạo của ông”, ông Rutte nói trong bài phát biểu hôm 9/4 về vai trò của Mỹ trong NATO. Tổng thư ký NATO cũng “trách khéo” một số đồng minh vì “hơi chậm trễ” trong việc hỗ trợ Mỹ giải quyết vấn đề Iran.
"Quốc yến là cơ hội để chúng tôi giới thiệu nguồn sản vật trù phú của một quốc gia lớn, cũng như những nguyên liệu thượng hạng nhất mà đất nước Trung Quốc có. Đồng thời, món ăn cũng cần phải phù hợp với khẩu vị của quan khách nước ngoài. Vì vậy chúng tôi sẽ không làm khẩu phần quá lớn hay quá cay. Các món ăn có hương vị tương đối thanh đạm, sử dụng nguyên liệu phù hợp để ai cũng ăn được", Luo Chenglin, bếp trưởng nhà hàng Dương Châu Yến tại Bắc Kinh, nói hôm 14/5.
Luo, 31 tuổi, đã học nấu ăn từ năm 17. Anh từng phục vụ nhiều quan khách ngoại giao Nhật Bản và Australia. Nhiều đồng nghiệp cũ của anh nằm trong nhóm đầu bếp phục vụ quốc yến năm 2017 mà ông Tập chiêu đãi ông Trump.
Trung Quốc thường chọn trường phái ẩm thực Hoài Dương để phục vụ trong quốc yến. Ẩm thực Hoài Dương có nguồn gốc từ các vùng xung quanh sông Hoài và sông Trường Giang, chủ yếu là Hoài An và Dương Châu, nổi tiếng từ thời nhà Tùy (581-618) và nhà Đường (618-907).
Hoàng đế Khang Hi (1654-1722) và Càn Long (1711-1799) thường lưu lại Hoài An và Dương Châu trong những chuyến tuần du xuống vùng phía nam sông Trường Giang (vùng Giang Nam) bằng đường Đại Vận Hà, giúp trường phái ẩm thực này trở nên phổ biến khắp cả nước.
Hoài Dương được xếp vào một trong 4 trường phái ẩm thực lớn nhất Trung Quốc kể từ triều đại Vua Càn Long. Khác với ẩm thực Tứ Xuyên thiên về vị cay tê, ẩm thực Hoài Dương thiên về nghệ thuật cắt thái, nguyên liệu theo mùa và hương vị cân bằng, thanh đạm.
Nguyên liệu thường được sử dụng là nguồn thủy hải sản phong phú và rau củ theo mùa của vùng sông nước trù phú Giang Tô. Kỹ thuật cắt thái thể hiện rõ nhất qua món Đậu phụ Văn Tư, với khối đậu phụ vuông được cắt thành hơn 5.000 sợi nhỏ như tơ.
"Ẩm thực Hoài Dương là nơi chúng tôi thể hiện tay nghề. Từng chiếc xương, chiếc vây, chiếc gai đều được lọc sạch, để khi món ăn được dâng lên trước mặt quan khách quốc tế, chúng tôi có thể phô diễn trọn vẹn đỉnh cao của kỹ thuật 'ăn cá mà không chạm phải một chiếc xương nào'", anh nói.
Patrick Taylor, thanh niên 18 tuổi vừa tốt nghiệp trung học ở ngoại ô Ottawa, là một trong 8 tân binh của quân đội Canada tham gia lễ tuyên thệ trung thành với đất nước và nhà vua hồi tháng 4.
"Hiện nay có rất nhiều cuộc xung đột, tôi muốn giúp đỡ mọi người và đứng về phía chính nghĩa", Taylor nói sau buổi lễ.
Sự kiện phản ánh một phần chuyển biến lớn trong xã hội Canada. Khi thế giới ngày càng bất ổn, người Canada nhận thức rõ rằng đất nước cần nền quốc phòng mạnh mẽ hơn. 8 tân binh, trong đó có Taylor, nằm trong số thanh niên Canada góp phần tăng 13% lượng người nhập ngũ trong năm qua, tỷ lệ cao nhất trong nhiều thập kỷ.
Sự quan tâm ngày càng lớn với quân đội Canada xuất phát từ tâm lý "sẵn sàng đối đầu", vốn đến từ những tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump như đề xuất biến Canada thành bang thứ 51 và áp thuế nặng nề đối với nhiều sản phẩm từ nước này.
Thêm nhiều người nhập ngũ cũng bổ sung cho kế hoạch tăng ngân sách quốc phòng hàng chục tỷ USD của Thủ tướng Mark Carney nhằm đáp ứng mục tiêu của NATO, sau nhiều thập kỷ Canada tụt hậu trong liên minh.
Thủ tướng Carney đã công bố chiến lược toàn diện để tái vũ trang quân đội Canada, trong đó có bổ sung tàu ngầm, khu trục hạm, tiêm kích và một kho đạn cấp quốc gia. Ông còn đưa ra ưu đãi tốt hơn cho các binh sĩ bằng phương án tăng lương thêm 20%, cam kết cung cấp nhà ở và dịch vụ xã hội tốt hơn cho họ.
Trong cuộc thăm dò được Politico thực hiện vào tháng 2, 63% người được hỏi đồng ý Canada cần chi nhiều hơn cho quốc phòng vào thời điểm hiện tại, trong khi 22% phản đối. 2/3 trong số này cho rằng cách tiếp cận trong chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đã làm tăng nguy cơ xung đột toàn cầu.
Bộ trưởng Quốc phòng David McGuinty, người phụ trách kế hoạch cải tổ quân đội của Thủ tướng Carney, khẳng định người dân Canada "không hiếu chiến", thay vào đó là cởi mở hơn để ứng phó với thực trạng mới.
"Một quốc gia như Canada có thể giúp họ tiến xa đến mức nhất định, nhưng không thể ngăn được tên lửa siêu vượt âm", ông nói.
Tuy nhiên, Canada cũng phải chấp nhận đánh đổi nhiều điều, như cắt giảm ngân sách cho lĩnh vực khác khi tăng chi tiêu quốc phòng. Viện trợ nước ngoài và mạng lưới an sinh xã hội nằm trong danh sách những hoạt động nguy cơ bị ảnh hưởng.
Canada từng tham gia liên minh quân sự do Mỹ dẫn đầu trong chiến dịch nhắm vào nhóm khủng bố al-Qaeda ở Afghanistan sau vụ tấn công ngày 11/9/2001. Trong hơn một thập kỷ tiếp theo, 158 binh sĩ Canada đã thiệt mạng trên chiến trường, thương vong lớn nhất mà quân đội nước này hứng chịu kể từ sau Chiến tranh Triều Tiên 1950-1953.
Bất chấp loạt biến động trên thế giới như xung đột tại Syria và Libya, Nga sáp nhập bán đảo Crimea, Anh rời Liên minh châu Âu (EU), đại dịch Covid-19, người Canada từng tin rằng họ được bảo vệ bởi ba đại dương xung quanh và đồng minh thân thiện ở phía nam là Mỹ.
Tuy nhiên, thực tế giờ đã khác. "Mọi người đều hiểu rằng vị trí của Canada không còn giúp bảo vệ chúng ta như trước nữa", Bộ trưởng McGuinty nói trong cuộc phỏng vấn vào tháng 3.
Ngày càng nhiều thanh niên Canada nhập ngũ còn đến từ yếu tố khác, đó là chi phí thực phẩm, nhiên liệu và nhu yếu phẩm tăng cao, dẫn đến khủng hoảng về khả năng chi trả sinh hoạt phí. Sở hữu nhà đã trở thành giấc mơ xa vời với nhiều thanh niên Canada, trong khi họ còn nỗi lo thanh toán khoản nợ khổng lồ sau khi tốt nghiệp đại học.
"Thanh niên quan tâm nhiều hơn đến quân đội đi kèm với sự suy giảm nghiêm trọng của nền kinh tế. Họ không còn lựa chọn nào ngoài nhập ngũ", nghị sĩ đảng Bảo thủ Cheryl Gallant cho biết.
Tuy nhiên, Bộ trưởng McGuinty không đồng ý với quan điểm này, khẳng định những tân binh mà ông gặp "đều là người yêu nước, tin tưởng vào chủ quyền, an ninh cả Canada và những gì mà quốc gia đại diện".
Khi được hỏi liệu tuyên bố về "sáp nhập Canada" mà ông Trump đưa ra có phải là yếu tố thúc đẩy tăng lượng tân binh hay không, tướng Erick Simoneau, lãnh đạo Bộ tư lệnh Quân lực của quân đội Canada, cho rằng nguyên nhân bắt nguồn từ "nền kinh tế, mối quan hệ với đối tác phía nam và khoản trợ cấp tuyển dụng cho những ngành nghề trọng yếu".
Hannah Hawker, 23 tuổi, người muốn trở thành lính quân y, quyết định nhập ngũ vì mục tiêu không để tụt hậu và mong muốn bảo vệ đất nước. Cô cho rằng điều này sẽ mang lại những cơ hội tốt nhất cho bản thân trong hiện tại và tương lai.
"Khả năng sở hữu nhà riêng, hưởng chế độ thai sản, tích lũy lương hưu là những điều rất quan trọng mà tôi không thấy ở một số nghề nghiệp khác. Theo đuổi nghề điều dưỡng ở bên ngoài đồng nghĩa với gánh khoản nợ khổng lồ khi tốt nghiệp", Hawker nói.
Động thái cứng rắn hơn có thể mang lại một số lợi ích thực sự cho Canada. Khi biên chế nhiều binh sĩ và khí tài hơn, Canada có thể tăng cường khả năng tự vệ và hợp tác chặt chẽ với các đồng minh NATO tại châu Âu.
Trong một sự kiện hồi tháng 4, Bộ trưởng McGuinty thừa nhận quan hệ giữa Canada và Mỹ có thể liên quan tới mức tăng tân binh kỷ lục. "Đã có rất nhiều thay đổi trong hai năm qua. Mọi người đều biết rằng quan hệ của Canada với đối tác phía nam đã khác trước", ông nói.
Thủ tướng Carney ước tính đáp ứng mục tiêu ngân sách quốc phòng ở mức 5% GDP theo yêu cầu của NATO sẽ khiến Canada tiêu tốn 150 tỷ USD mỗi năm vào năm 2035. Sau các cuộc thảo luận, chính phủ của ông quyết định cắt giảm 15% viện trợ nước ngoài, phương án dễ dàng hơn so với đình chỉ hệ thống chăm sóc sức khỏe toàn dân được triển khai từ đầu những năm 1970.
Tiến sĩ Hayley Wickenheiser, nhà vận động phát triển quốc tế, cho rằng Canada có khả năng thực hiện được cùng lúc các mục tiêu về viện trợ nước ngoài và tăng cường sức mạnh quân sự, chứ không chỉ có giải pháp chọn một trong hai.
"Quân đội Canada cần được nâng cấp, điều đó rất quan trọng. Tuy nhiên, nếu chúng ta chăm sóc người dân, đảm bảo sức khỏe và cuộc sống tốt ở những nơi nguy hiểm trên thế giới, nguy cơ bùng phát xung đột cũng sẽ giảm đi", bà cho hay.
Trong hội nghị ở khu định cư Do Thái tại Bờ Tây hôm 29/5, Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố quân đội Israel đang gia tăng sức ép đối với nhóm vũ trang Hamas.
"Chúng ta đang kiểm soát 60% lãnh thổ tại Dải Gaza. Trước đây là 50%, sau đó tăng lên 60%. Chỉ thị của tôi là tiến từng bước một, trước mắt là 70%", ông nói giữa những tiếng hô hào kêu gọi Israel kiểm soát toàn bộ khu vực.
Theo thông tin được Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cung cấp cho các tổ chức viện trợ quốc tế hồi cuối tháng 4, Tel Aviv trên thực tế đã kiểm soát khoảng 64% diện tích Dải Gaza. Israel tiếp tục mở rộng vùng kiểm soát quân sự có thể buộc khoảng hai triệu người Palestine phải tập trung trong khu vực ngày càng thu hẹp, mở ra các nguy cơ về khủng hoảng nhân đạo.
Theo thỏa thuận ngừng bắn do Mỹ làm trung gian, có hiệu lực từ tháng 10/2025, quân đội Israel phải rút về ranh giới được gọi là "đường vàng", phân định giữa khoảng 53% diện tích Gaza đặt dưới giám sát của Israel và phần lãnh thổ còn lại do lực lượng địa phương quản lý.
Hamas hôm 27/5 cáo buộc Israel đã dịch chuyển ranh giới, cho rằng đây là hành động vi phạm nghiêm trọng thỏa thuận và là nỗ lực áp đặt hiện trạng mới bằng vũ lực, nhằm củng cố quyền kiểm soát quân sự đối với Gaza.
Israel và Hamas đều có nghĩa vụ tuân thủ lệnh ngừng bắn, nhưng tiến trình thực hiện thỏa thuận đã đình trệ trong nhiều tháng. Giai đoạn tiếp theo của kế hoạch dự kiến gồm Hamas từ bỏ vũ khí và quân đội Israel rút dần khỏi các khu vực chiếm đóng, song đàm phán về thực thi cả hai điều khoản đều đang bế tắc.
Nickolay Mladenov, nhà ngoại giao Bulgaria phụ trách triển khai thỏa thuận, cảnh báo rằng nếu đàm phán không đạt được tiến triển, "đường vàng" có thể trở thành "hàng rào" gây chia cắt lâu dài trên Gaza. Ông cho biết dân thường vẫn thiệt mạng và nhiều gia đình tiếp tục sống trong lo sợ trước các cuộc không kích của Israel.
Israel liên tục tiến hành các đợt tấn công nhằm vào Gaza kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, lập luận rằng Hamas đang tái vũ trang và tái thiết lực lượng. Theo cơ quan y tế Palestine, hơn 850 người đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công này.
