Tổng thư ký NATO Mark Rutte ngày 8/4 tới Washington họp kín với Tổng thống Mỹ Donald Trump để thảo luận về những vấn đề gai góc nhất trong mối quan hệ song phương, đặc biệt là về cuộc chiến Iran, cuộc xung đột hoàn toàn không liên quan đến liên minh quân sự lớn nhất thế giới này.
Kể từ khi phát động cuộc chiến, ông Trump đã chế giễu các đồng minh châu Âu là “những kẻ hèn nhát”, chỉ trích NATO là “hổ giấy” vì đã phớt lờ lời kêu gọi hỗ trợ của ông khi Iran gần như phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch với ngành năng lượng thế giới.
Ông Trump ngày 1/4 tuyên bố “chắc chắn sẽ xem xét” khả năng rút Mỹ khỏi NATO, liên minh quân sự mà ông cho rằng không mang lại nhiều lợi ích cho Mỹ. Đến ngày 6/4, Tổng thống Mỹ tiếp tục nhắc lại lời đe dọa này.
Những tuyên bố cứng rắn của ông Trump đã làm sứt mẻ nghiêm trọng mối quan hệ giữa Mỹ với các đồng minh Mỹ trong NATO. Tuy nhiên, các lãnh đạo châu Âu phải tìm cách ngăn ông rút khỏi NATO, ngay cả khi những quốc gia này đang chật vật gánh chịu những tổn thất kinh tế từ cuộc chiến của Mỹ – Israel với Iran. Điều đó khiến ông Rutte đối mặt với một “sứ mệnh giải cứu” đầy khó khăn trong chuyến đi tới Washington, theo bình luận viên Lorne Cook của AP.
Câu hỏi đầu tiên mà các phóng viên đặt ra cho Tổng thư ký NATO sau khi ông kết thúc cuộc họp kín với Tổng thống Mỹ là ông Trump có tuyên bố rút Mỹ khỏi liên minh hay không. Ông Rutte tránh trả lời trực tiếp vào câu hỏi, mô tả cuộc gặp là “cuộc trò chuyện thực sự giữa những người bạn”.
Ông Trump, trong một bài viết trên mạng xã hội ngày 9/4, cho rằng NATO “thật đáng thất vọng” và không hiểu bất cứ điều gì “trừ khi bị gây áp lực”. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ không nhắc lại lời đe dọa rút khỏi NATO.
“Đôi khi chúng tôi vẫn phải lo liệu các vấn đề chính trị trong nước”, ông Rutte phát biểu tại Viện Ronald Reagan ở Washington hôm 9/4, một lời nhắc nhở khéo léo rằng cuộc chiến tại Iran vốn không được lòng dân tại châu Âu. “Tất nhiên NATO tồn tại để bảo vệ châu Âu, nhưng cũng là để bảo vệ Mỹ”.
Ông chỉ rõ rằng quân đội Mỹ vẫn được hưởng lợi rất lớn từ hệ thống căn cứ tại châu Âu khi đã sử dụng những nơi này làm hậu cứ cho các chiến dịch tại Iran, bất chấp căng thẳng đang diễn ra.
Tuy nhiên, những rạn nứt ngày càng lớn cho thấy dù Mỹ – Iran có thể đạt thỏa thuận chấm dứt chiến sự trong cuộc đàm phán ở Pakistan vào cuối tuần này, những tổn thương trong mối quan hệ đồng minh Mỹ – NATO khó có thể xóa nhòa trong một sớm một chiều, theo bình luận viên Cook.
Cuộc chiến Iran “đã trở thành một bài kiểm tra sức bền đối với mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương”, Thủ tướng Đức Friedrich Merz nói, đồng thời thừa nhận đất nước ông đang chịu tổn thất nặng nề do thị trường năng lượng bị gián đoạn vì xung đột.
“Chúng tôi không muốn và cá nhân tôi cũng không muốn thấy NATO bị chia rẽ”, ông cho hay.
Ông Trump đã tỏ thái độ không hài lòng với NATO từ nhiều năm trước, xuất phát từ quan điểm cho rằng các nước châu Âu bấy lâu nay chỉ hưởng lợi nhờ chiếc ô an ninh của Mỹ. Cơn thịnh nộ mới nhất bắt nguồn từ việc các đồng minh không ủng hộ việc Mỹ cùng Israel tấn công Iran, trong đó Anh và Tây Ban Nha thậm chí còn hạn chế chiến đấu cơ Mỹ sử dụng căn cứ quân sự trên lãnh thổ của họ.
Tổng thống Trump gia tăng lời đe dọa nhắm vào NATO dù đang hướng tới việc kết thúc cuộc chiến. Trước khi phát động chiến dịch tấn công, ông thậm chí còn không muốn xây dựng một liên minh với các nước châu Âu.
Tuần trước, ông nói với báo Telegraph rằng mình có thể sẽ rút Mỹ hoàn toàn khỏi liên minh. Trong cuộc họp báo hồi đầu tuần, một ngày trước lệnh ngừng bắn, Tổng thống còn nhắc lại việc vẫn muốn giành quyền kiểm soát Greenland, vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch ở Bắc Đại Tây Dương.
Ông Trump nói rằng Mỹ muốn có Greenland nhưng NATO không chịu giao hòn đảo, coi đó là lý do hàng đầu khiến ông muốn rút khỏi liên minh. Việc Tổng thống Trump quay trở lại tập trung vào vấn đề Greenland gây bất ngờ bởi hồi tháng 1, ông từng tuyên bố mình và ông Rutte đã thiết lập được khuôn khổ “tuyệt vời” cho thỏa thuận tương lai về hòn đảo.
Các cuộc đàm phán ba bên giữa giới chức Greenland, Đan Mạch và Mỹ vẫn tiếp diễn từ đó đến nay. Dù chưa có dấu hiệu nào cho thấy những cuộc thảo luận sẽ giúp Washington giành được quyền kiểm soát Greenland, một quan chức Nhà Trắng cho biết chính quyền vẫn rất lạc quan về tiến trình đàm phán.
Trước đây, nhiều đồng minh của ông Trump tại Washington từng tìm cách kiềm chế Tổng thống công kích NATO, cố gắng nhắc nhở ông về sức mạnh mà Mỹ nhận được khi có thể đồn trú quân đội và chiến đấu cơ tại châu Âu. Tuy nhiên, trong những tuần qua, nhiều người ủng hộ cuộc chiến tại Iran đã quay sang hậu thuẫn ông Trump gây áp lực lên NATO, nhất là khi Tổng thống đang giận dữ trước việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz.
Sean Hannity, người dẫn chương trình Fox News, đã phát biểu trong chương trình tối 8/4 rằng châu Âu là “một lục địa đang chết dần”, đồng thời đặt câu hỏi rằng “liệu có đáng để tiếp tục duy trì NATO trong tương lai hay không”.
Jack Keane, tướng quân đội về hưu từng được ông Trump trao tặng Huân chương Tự do Tổng thống vào năm 2020, nói ông không nghĩ Tổng thống sẽ rút khỏi NATO vì liên minh này vẫn còn giá trị, nhưng ông tin rằng chắc chắn sẽ có những hệ lụy đi kèm.
“Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu chúng ta quyết định rút bớt quân khỏi các nước Tây Âu để chuyển sang các quốc gia Đông Âu”, tướng Keane cho biết.
Wall Street Journal hôm 8/4 đưa tin Tổng thống Trump đang cân nhắc chuyển quân đội Mỹ đồn trú tại châu Âu từ những quốc gia bị coi là không hỗ trợ chiến dịch ở Iran sang những nước có thái độ ủng hộ như Ba Lan và Romania. Nhà Trắng không bình luận về thông tin này, nhưng một quan chức quân sự cấp cao Mỹ tại châu Âu tiết lộ các phương án đang được xem xét.
Tổng thư ký NATO từ chối xác nhận thông tin này. “Tôi hoàn toàn hiểu rằng theo thời gian, Mỹ ngày càng muốn xoay trục sang khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”, ông Rutte nói.
Ông cũng ca ngợi ông Trump vì đã buộc các đồng minh phải chi tiêu nhiều hơn cho quốc phòng. Tổng thư ký NATO chúc mừng Tổng thống Mỹ về cuộc chiến Iran và kiềm chế chỉ trích lời cảnh báo của ông Trump rằng “cả một nền văn minh sẽ lụi tàn” nếu Iran không chịu mở lại eo biển.
“Tại đây, cho phép tôi được tán dương Tổng thống Trump vì tầm nhìn và sự lãnh đạo táo bạo của ông”, ông Rutte nói trong bài phát biểu hôm 9/4 về vai trò của Mỹ trong NATO. Tổng thư ký NATO cũng “trách khéo” một số đồng minh vì “hơi chậm trễ” trong việc hỗ trợ Mỹ giải quyết vấn đề Iran.
Theo Hãng tin AFP, Bộ Quốc phòng Nga ngày 28-4 cho biết nước này sẽ không trưng bày các loại khí tài quân sự trong lễ duyệt binh kỷ niệm 81 năm Ngày Liên Xô chiến thắng phát xít Đức trong Thế chiến II, còn gọi là Ngày Chiến thắng.
Sự kiện diễn ra vào ngày 9-5 tại quảng trường Đỏ, thành phố Matxcơva, vốn gây ấn tượng bằng những màn phô trương sức mạnh quân sự hoành tráng.
Trên Telegram, Bộ Quốc phòng Nga thông báo: "Do tình hình tác chiến hiện tại, một số trường quân sự, quân đoàn học viên, cũng như các đoàn xe khí tài quân sự sẽ không tham gia lễ duyệt binh năm nay".
Tuy nhiên buổi lễ dự kiến vẫn có sự góp mặt của đại diện tất cả binh chủng thuộc lực lượng vũ trang, cùng với các video trình chiếu cảnh quân nhân "đang thực hiện nhiệm vụ tại khu vực chiến dịch quân sự đặc biệt" - cách Nga gọi cuộc xung đột tại Ukraine.
"Trong phần trình diễn trên không, các đội bay biểu diễn của Nga sẽ bay qua quảng trường Đỏ.
Kết thúc buổi lễ, các phi công điều khiển cường kích Su-25 sẽ nhuộm bầu trời Matxcơva bằng màu sắc của quốc kỳ Liên bang Nga", bộ này cho biết thêm.
Theo Hãng tin AP, Liên Xô đã mất đi 27 triệu người trong Thế chiến II, được biết đến ở Nga là Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại (1941-1945).
Sự hy sinh to lớn này đã để lại dấu ấn sâu đậm trong tâm trí toàn dân tộc.
Năm ngoái, lễ duyệt binh được tổ chức với quy mô lớn, quy tụ số lãnh đạo thế giới đến Matxcơva nhiều nhất trong một thập kỷ.
Sự kiện có sự tham gia của hơn 11.500 binh sĩ và 180 phương tiện quân sự, bao gồm xe tăng, xe bọc thép chở bộ binh và pháo binh từng tham chiến tại Ukraine.
Bên cạnh đó lễ duyệt binh còn có sự xuất hiện của các bệ phóng tên lửa đạn đạo liên lục địa tầm xa Yars cỡ lớn, các máy bay không người lái được chở trên xe tải quân sự, cùng màn trình diễn của các phi đội tiêm kích trên bầu trời quảng trường Đỏ.
Giới chức ở 4 tỉnh của Ukraine sáng 11.5 cáo buộc các cuộc tấn công của Nga đã khiến 3 dân thường thiệt mạng và 16 người bị thương khi ngày thứ ba và cũng là ngày cuối cùng của lệnh ngừng bắn Ngày Chiến thắng kết thúc, theo trang tin The Kyiv Independent.
Hôm 8.5, Nga và Ukraine xác nhận rằng hai bên đã đồng ý với thỏa thuận ngừng bắn 3 ngày do Mỹ làm trung gian, kéo dài từ ngày 9-11.5, và Tổng thống Mỹ Donald Trump cho hay ông hy vọng thỏa thuận này sẽ được gia hạn, theo Reuters.
Trước đó, Kyiv tuyên bố ngừng bắn từ ngày 6.5 mà không nêu thời hạn kết thúc, còn Moscow tuyên bố ngừng bắn trong ngày 8 và 9.5, nhưng hai bên nhanh chóng cáo buộc nhau vi phạm lệnh ngừng bắn.
Trong thời gian ngừng bắn, không có các cuộc không kích quy mô lớn, dù Không quân Ukraine báo cáo về những vụ phóng máy bay không người lái (UAV) của Nga và một tên lửa đạn đạo Iskander-M được phóng từ bán đảo Crimea. Nga sáp nhập bán đảo này từ Ukraine vào năm 2014.
"Thật đáng mừng là cho đến nay, chưa có cuộc tấn công quy mô lớn nào xảy ra – không có cuộc tấn công bằng tên lửa hay không kích nào. Nhưng ở các khu vực tiền tuyến và các cộng đồng gần tiền tuyến, tình hình vẫn không yên ổn", Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nói trong bài phát biểu tối ngày 10.5.
Bộ Tổng tham mưu quân đội Ukraine ngày 11.5 nói rằng trong 24 giờ, kể cả khi lệnh ngừng bắn vẫn còn hiệu lực, đã có 180 cuộc giao tranh diễn ra trên nhiều khu vực khác nhau của tiền tuyến.
Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Nga ngày 11.5 tuyên bố rằng kể từ ngày 8.5, tất cả các đơn vị quân đội Nga tiếp tục tuân thủ nghiêm ngặt lệnh ngừng bắn do Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố dịp lễ kỷ niệm 81 năm Ngày Chiến thắng.
Tuy nhiên, bộ này khẳng định lực lượng Nga đã đáp trả các hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn của quân đội Ukraine, bắn trả vào các vị trí pháo phản lực, pháo binh và súng cối, cũng như tấn công các sở chỉ huy và địa điểm phóng UAV. Kết quả là Ukraine đã mất khoảng 920 binh sĩ trong 24 giờ, theo Bộ Quốc phòng Nga.
Cũng trong cùng thời gian, lực lượng Ukraine đã thực hiện 12 cuộc tấn công, tiến hành 767 vụ pháo kích bằng pháo phản lực, pháo binh và súng cối, và thực hiện 6.905 cuộc tấn công bằng UAV, theo Bộ Quốc phòng Nga.
Bộ này còn cáo buộc lực lượng Ukraine đã tấn công các cơ sở dân sự ở tỉnh Belgorod của Nga bằng 18 UAV, khiến 2 dân thường thiệt mạng và gây hư hại cho 3 ô tô, 1 cửa hàng, 1 tòa nhà chung cư và 2 ngôi nhà.
Đến tối 11.5 chưa có thông tin phản ứng từ phía Nga cũng như Ukraine đối với cáo buộc hay tuyên bố của bên kia. Hai bên lâu nay phủ nhận cáo buộc tấn công vào dân thường.
Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius và Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov ngày 11.5 đã ký một thư thỏa thuận nhằm tăng cường hợp tác trong việc phát triển công nghệ quốc phòng, theo hãng thông tấn Ukraine Ukrinform.
Lễ ký kết diễn ra cùng ngày ông Pistorius đến Kyiv trong một chuyến thăm bất ngờ, tập trung vào việc mở rộng hợp tác quốc phòng giữa hai nước.
Theo Ukrinform, hai bên đã công bố khởi động "Nước Đức Dũng cảm", một sáng kiến chung nhằm thúc đẩy công nghệ quốc phòng và hỗ trợ những công ty khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.
Được hỗ trợ bởi nền tảng công nghệ quốc phòng Brave1 của Ukraine, dự án này sẽ cung cấp các khoản tài trợ cho những công ty Ukraine và Đức hoạt động trong lĩnh vực quốc phòng, theo Bộ Quốc phòng Ukraine.
Nói về hợp tác quốc phòng trong tương lai với Đức, ông Fedorov cho hay Kyiv và Berlin đã ký một hợp đồng lớn vào ngày 14.4 để mua hàng trăm tên lửa cho hệ thống phòng không Patriot.
"Năm tới, chúng tôi sẽ bắt đầu nhận được những tên lửa này, và đây là gói viện trợ chưa từng có đối với chúng tôi", ông Fedorov nói, đồng thời cảm ơn Đức về sự hỗ trợ trong các lĩnh vực phòng không khác.
Ông Fedorov nói thêm rằng Đức cũng đã bắt đầu tài trợ cho khả năng tấn công tầm trung và tầm xa nhắm vào những mục tiêu của Nga, đồng thời phân bổ kinh phí ban đầu cho các đơn vị tấn công bằng UAV của Ukraine.
Cũng theo ông Fedorov, Ukraine vẫn quan tâm đến tên lửa Taurus của Đức, có tầm bắn lên tới 500 km (310 dặm), dù Kyiv đã sở hữu các loại vũ khí có tầm bắn tương tự.
Đức và Ukraine cũng có kế hoạch cùng nhau phát triển UAV với nhiều tầm bắn khác nhau, bao gồm loại có khả năng bay xa tới 1.500 km.
Bộ trưởng Pistorius cho biết thêm đối với Ukraine, "việc phát triển UAV tầm xa có tầm quan trọng rất lớn để phản công vào cơ sở hạ tầng quân sự của Nga".
Đến tối 11.5 chưa có thông tin phản ứng từ Nga đối với phát ngôn của hai ông Fedorov và Pistorius.
Xem thêm: Nghị sĩ Đức nói Ukraine có thể dùng tên lửa Đức tấn công đất Nga?
Trong chuyến thăm thủ đô Kyiv của Ukraine hôm 11.5, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius nhận định việc Tổng thống Nga Vladimir Putin nói rằng ông nghĩ cuộc xung đột Nga --Ukraine sắp đến hồi kết có thể là một chiêu trò lừa bịp khác nhằm đánh lạc hướng dư luận khỏi điểm yếu của Moscow, theo Reuters.
Ông Pistorius nói rằng ông Putin có thể tự mình chấm dứt cuộc xung đột nếu ông ấy muốn. "Và luôn có nỗi lo sợ - tôi hy vọng mình sai - rằng đây lại là một chiêu trò lừa bịp khác, nhưng không thể loại trừ khả năng đó", ông Pistorius nói.
"Tôi tin rằng cuối cùng ông Putin đang cố gắng đánh lạc hướng dư luận khỏi điểm yếu của chính mình bằng cách tiếp cận này. Hiện tại, ông ấy hầu như không thể chỉ ra bất kỳ thắng lợi nào về lãnh thổ, và quân đội của ông ấy liên tục mất những phần lãnh thổ đã kiểm soát được", Bộ trưởng Pistorius nói thêm.
Đến tối 11.5 chưa có thông tin phản ứng từ Nga. Trong cuộc họp báo hôm 9.5, Tổng thống Putin nói rằng ông sẵn sàng gặp ở một quốc gia thứ ba, nhưng chỉ để ký kết thỏa thuận, theo Hãng tin TASS. "Tuy nhiên, đây phải là bước cuối cùng, chứ không phải là để đàm phán", ông Putin nhấn mạnh. Ông nói thêm: "Tôi nghĩ [cuộc xung đột Nga - Ukraine] đang tiến gần đến hồi kết".
Nhà lãnh đạo Nga còn nói rằng ông sẵn sàng đàm phán các thỏa thuận an ninh mới cho châu Âu, và ông muốn cựu Thủ tướng Đức Gerhard Schroeder làm đối tác đàm phán, theo Reuters.
Trong khi đó, Liên minh châu Âu và Kyiv ngày 11.5 đã bác bỏ đề xuất của Moscow rằng ông Schroeder có thể đóng vai trò trung gian hòa giải của châu Âu trong các cuộc đàm phán hòa bình nhằm chấm dứt cuộc xung đột Nga - Ukraine, theo trang tin The Kyiv Independent.
Xem thêm: Ông Putin nói xung đột sắp tới hồi kết, nêu điều kiện gặp Tổng thống Ukraine
Lực lượng Phòng vệ Israel hôm nay cho biết nhóm vũ trang Hezbollah đã triển khai thiết bị bay không người lái (drone) và đánh trúng xe vận tải bánh xích M548 triển khai ở trận địa pháo binh gần khu định cư Shomera, miền bắc nước này.
Vụ tập kích khiến chiếc M548 bốc cháy dữ dội, nhiều quả đạn pháo ở trận địa cũng bị kích nổ. Hai binh sĩ bị thương ở mức độ vừa, trong khi ít nhất 10 người bị thương nhẹ. Quân đội Israel đang điều tra sự việc, trong đó có xác minh liệu drone Hezbollah được điều khiển bằng cáp quang hay không.
Hình ảnh do lực lượng cứu hỏa và cứu nạn Israel công bố cho thấy xe M548 đang bốc cháy dữ dội, gần đó là một tổ hợp pháo tự hành kiểu M109.
Hezbollah cùng ngày tuyên bố đã tập kích trận địa pháo Israel gần biên giới với Lebanon, đồng thời bắn hạ một máy bay không người lái (UAV) trinh sát Hermes 450 có giá hơn 2 triệu USD.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) sau đó xác nhận một chiếc Hermes 450 đã trúng tên lửa phòng không của đối phương, khẳng định không có nguy cơ rò rỉ dữ liệu bí mật.
IDF gần đây hứng chỉ trích vì chưa chuẩn bị đầy đủ biện pháp bảo vệ người và khí tài khỏi các đòn tập kích bằng drone góc nhìn thứ nhất (FPV) của Hezbollah.
Những hình ảnh được công bố trong tuần trước cho thấy Hezbollah triển khai drone FPV tập kích hàng loạt xe tăng chủ lực Merkava Mark 4M tối tân và thiết giáp Eitan của Israel, cũng như nhắm đến nhiều binh sĩ đối phương. IDF xác nhận ít nhất một quân nhân đã thiệt mạng và 6 người bị thương trong vụ tập kích ở miền nam Lebanon ngày 26/4.
Trong sự việc ngày 27/4, một drone tự sát của Hezbollah cũng suýt đánh trúng trực thăng Black Hawk đang làm nhiệm vụ sơ tán binh sĩ Israel.
Chiến sự ở Lebanon tái bùng phát hồi đầu tháng 3, sau khi nhóm vũ trang Hezbollah phóng rocket vào lãnh thổ Israel để trả đũa vụ lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị hạ sát trong ngày đầu chiến sự Trung Đông. Israel đáp trả bằng các cuộc tập kích quy mô lớn trên khắp Lebanon và điều quân vào miền nam quốc gia láng giềng.
IDF đang kiểm soát lãnh thổ sâu khoảng 5-10 km bên trong lãnh thổ Lebanon, tuyên bố mục tiêu nhằm bảo vệ miền bắc Israel khỏi các cuộc tấn công của Hezbollah. Quân đội Israel cũng cảnh báo người dân miền nam Lebanon không được tiến vào khu vực này.
Các vụ giao tranh giữa Hezbollah và IDF vẫn tiếp diễn, bất chấp lệnh ngừng bắn Israel - Lebanon có hiệu lực từ ngày 16/4 và đã được gia hạn thêm 3 tuần. Xung đột đã khiến gần 2.500 người thiệt mạng và hơn 7.900 người bị thương ở Lebanon.
