Khi Patrick Ciriello mất việc và không tìm được công việc mới trong gần một năm, mọi thứ với người đàn ông 60 tuổi ở Vermont (Mỹ) này dường như sụp đổ, bởi ông là trụ cột kinh tế của gia đình. “Bạn thường nghe về những người rơi xuống đáy vực”, Ciriello nói với Guardian. “Tôi cũng đã ở trong hoàn cảnh đó”.
Trong phần lớn sự nghiệp, Ciriello với tấm bằng thạc sĩ quản lý thông tin đã thiết kế vô số hệ thống phần mềm cho các ngân hàng, trường đại học và công ty dược phẩm. Ông đã trải qua nhiều cú sốc kinh tế, từ sự sụp đổ của bong bóng dotcom, khủng hoảng tài chính năm 2008 cho đến đại dịch Covid-19. Ông cũng mất việc nhiều lần, nhưng thường kiếm được công việc mới sau đó.
Nhưng đến năm 2023, khi cơn sốt AI bùng nổ, mọi thứ dường như khác hẳn. Ciriello cũng mất việc. Ông đã gửi hàng trăm đơn xin việc đến vị trí hỗ trợ IT, dịch vụ khách hàng, thậm chí cả công việc bán hàng tại quầy thực phẩm ở một siêu thị, nhưng đều nhận lại cái lắc đầu.
Không thể tìm công việc mới, Ciriello phải ở trên “ngôi nhà di động” là chiếc xe Toyota Highlander cũ. Vào một tối tháng 3/2024, ông nhận được tin nhắn bí ẩn trên LinkedIn và cuối cùng có công việc mới: huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo.
Sau khi tốt nghiệp trường Y khoa Albert Einstein và thạc sĩ y tế công cộng tại Đại học Brown nhiều năm trước, Rebecca Kimble, 52 tuổi, đã điều trị và cứu sống bệnh nhân tại các phòng cấp cứu trên khắp nước Mỹ, với thu nhập 300.000-500.000 USD mỗi năm. Nhưng vào tháng 2/2022, công việc của bà gặp trục trặc vì vấn đề sức khỏe. Sau hai năm điều trị và trở lại, bà liên tục bị từ chối khi ứng tuyển vào các vị trí.
Nhiều tháng nỗ lực tìm công việc mới không thành công, Kimble nhận ra bản thân có thể không quay lại phòng cấp cứu nữa, và đó là một cú sốc lớn. “Thật kinh khủng. Mỗi lần cố gắng nhưng lại bị từ chối, tôi lại phải trải qua quá trình vật lộn với chứng trầm cảm và lo âu. Tôi nghĩ một phần con người tôi đã chết, nhưng tôi chưa sẵn sàng cho điều đó”. Đầu năm nay, Kimble tìm thấy công việc mới: đào tạo AI trên nhiều nền tảng khác nhau, đánh giá cách các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) phản hồi câu hỏi về y tế.
Giống như Kimble, Anne chuyển sang lĩnh vực đào tạo AI sau khi sự nghiệp học thuật của cô bị đình trệ. Người phụ nữ 60 tuổi yêu cầu giấu tên này có bằng thạc sĩ về khoa học sức khỏe và tiến sĩ về chính sách công, đã dành 18 năm làm việc trong lĩnh vực quản lý giáo dục đại học, giám sát và giảng dạy các chương trình tiến sĩ.
Tuy nhiên, các hội chứng liên quan đến hậu Covid-19 khiến Anne mệt mỏi và giảm trí nhớ. Bà nghỉ việc tháng 4/2023, sau đó ứng tuyển vào khoảng 100 vị trí làm việc từ xa, nhưng đều bị từ chối. Trong một lần tình cờ, Anne tìm thấy công việc huấn luyện AI trên mạng. Từng có mức lương 6 con số trong giới học thuật, bà khi đó kiếm được 26 USD/giờ khi huấn luyện AI của Google, sau đó là Meta, không có bất kỳ phúc lợi nào. “Thật đau lòng và nản chí khi nghĩ đến tất cả thời gian tôi đã dành cho sự nghiệp và những hy sinh tôi đã bỏ ra để có tấm bằng thạc sĩ”, Anne nói.
Ciriello, Kimble, Anne là ba trong số những người trên 50 tuổi tìm đến công việc huấn luyện AI dù sở hữu trình độ chuyên môn cao. Công việc của họ chủ yếu là gắn nhãn và đánh giá thông tin sử dụng để đào tạo các mô hình như ChatGPT của OpenAI hay Gemini của Google. Các dịch vụ thường thông qua bên thứ ba như Mercor, GlobalLogic, TEKsystems, Micro1 hay Alignerr.
So với công việc trước đó, mức thu nhập của những chuyên gia giàu kinh nghiệm này có thể giảm rất sâu. Tuy nhiên, với hầu hết, chúng là công việc làm thêm, hoặc một phương án tạm thời sau khi bị sa thải. So với người huấn luyện phổ thông, nhóm chuyên gia này cũng kiếm nhiều tiền hơn, có thể tới 180 USD/giờ.
Nhưng đối với một số người lao động lớn tuổi như Ciriello, công việc huấn luyện AI lại mang ý nghĩa hoàn toàn khác: nơi nương náu cuối cùng trong một thị trường việc làm khắc nghiệt thời công nghệ, nơi càng lớn tuổi càng khó trụ lại hoặc quay lại làm việc. Đối với nhiều người trong số họ, việc AI “cướp” việc nếu đào tạo chúng hay không là điều không còn quan trọng. Họ cần việc làm ngay bây giờ.
Theo Richard Johnson, Phó chủ tịch Viện Chính sách Công AARP của Mỹ, lao động Mỹ trên 60 tuổi mất thời gian tìm việc mới lâu hơn tới 50% so với độ tuổi 20-30. Chỉ một phần nhỏ tìm được công việc có mức thu nhập trước đây. “Các nhà tuyển dụng cho rằng người lao động lớn tuổi tốn kém hơn, thiếu kỹ năng hiện đại và khó đào tạo hơn so với người trẻ tuổi”, Johnson nói với WSJ.
Urban Institute, một tổ chức phi lợi nhuận chuyên nghiên cứu chính sách xã hội, cuối năm ngoái cho biết khoảng một nửa số người lao động ở Mỹ trong độ tuổi 50-54 bị buộc thôi việc sớm trước khi đến tuổi nghỉ hưu. Một tổ chức khác là Viện Chính sách Kinh tế (Economic Policy Institute) chỉ ra khoảng 5,7 triệu người lao động trên 55 tuổi đã mất việc làm giai đoạn 2020-2025, và nhiều người đến nay vẫn chưa tìm được việc làm ổn định.
Những người đang huấn luyện AI có trình độ cao cho biết công việc này có thể thú vị về mặt trí tuệ, nhưng nó cũng khiến họ phải đối mặt với sự bất ổn của nền kinh tế việc làm tự do. Ciriello cho biết đã phải ngừng một số công việc dán nhãn dữ liệu sau khi cảm thấy bị bóc lột; Anne đánh giá mọi thứ thoải mái hơn công việc cũ; nhưng Kimble cho rằng chúng “không phải là công việc”, chỉ là một hình thức làm thêm.
“Nếu ngày mai, khi được giao một công việc đúng chuyên môn mà tôi nghĩ mình có thể làm được, tôi sẽ đi làm”, bà Kimble nói”. Tôi nhớ phòng cấp cứu”.
Bảo Lâm tổng hợp
Mặt trái của nghề bán dữ liệu cá nhân cho AI
30 tỷ hình ảnh thu thập từ Pokémon Go được dùng để huấn luyện robot
Con người có thể cần huấn luyện để phân biệt khuôn mặt AI tạo
Khi Artemis II bắt đầu hành trình 10 ngày tính từ 1/4, Koch trở thành nữ phi hành gia đầu tiên đi vào không gian sâu. Ngày 6/4 (7/4 theo giờ Hà Nội) tiếp tục ghi nhận cô là người phụ nữ đầu tiên bay quanh Mặt Trăng.
Sau khi bay vòng ra phía xa thiên thể này và gián đoạn liên lạc khoảng 40 phút, Christina Koch chia sẻ: "Thật tuyệt khi được nghe tin từ Trái Đất một lần nữa. Gửi đến châu Á, châu Phi, châu Đại Dương, chúng tôi đang ngắm nhìn và lắng nghe các bạn. Mọi người có thể ngước lên và thấy Mặt Trăng lúc này, chúng tôi cũng nhìn thấy các bạn".
Koch, sinh năm 1979, là chị cả trong gia đình có ba anh chị em. "Chị ấy muốn trở thành phi hành gia từ khi học mẫu giáo", em gái Denise Clayton, cho biết trên News & Observer năm 2023.
Từ khi thành lập, NASA đã lựa chọn 370 phi hành gia, với 61 nữ, chiếm 16%. Tỷ lệ giới tính đã dần cân bằng hơn những năm gần đây, nhưng do các tiêu chí cũ kéo dài trong nhiều năm, nam giới vẫn chiếm đa số. Trong 7 khóa đào tạo phi hành gia đầu tiên từ 1959 đến 1969, họ chọn ra 73 phi hành gia, đều là nam giới, chủ yếu đến từ các nhóm phi công quân sự. Phải đến khóa thứ 8 năm 1978, giới nữ mới được tuyển.
Christina Koch tham gia khóa thứ 21 năm 2013. Trước đó, cô học vật lý và kỹ thuật điện tại Đại học bang North Carolina, rồi lấy bằng thạc sĩ kỹ thuật điện. Sau khi tốt nghiệp, Koch từng là kỹ sư điện cho dự án khoa học không gian tại NASA hai năm nhưng nghỉ công việc cô gọi là "hoàn hảo" để đi nghiên cứu tại Nam Cực.
"Rời bỏ là một quyết định khó khăn. Nhưng ý tưởng về khoa học và khám phá những vùng đất mới đã thu hút tôi đến Nam Cực và không gian", Koch nói trong phỏng vấn với WUNC News.
Chính trải nghiệm đó, cùng với những chuyển dịch trong ngành hàng không vũ trụ, đưa Koch trở về "quỹ đạo" khám phá không gian. NASA xem kinh nghiệm ở các môi trường xa xôi là một năng lực quan trọng trong quá trình tuyển chọn cho chương trình đào tạo phi hành gia năm 2013.
Trước khi tham gia Artemis II, cô đã có chuyến thám hiểm không gian trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) vào tháng 3/2019. Khi NASA yêu cầu kéo dài thời gian nhằm thực hiện các nhiệm vụ khoa học, cô đồng ý và ở đây trong 328 ngày liên tục, lập kỷ lục về số ngày một nữ phi hành gia ở trong vũ trụ.
Khi đó, cô và các đồng đội đã đóng góp vào hàng trăm thí nghiệm trong các lĩnh vực sinh học, khoa học Trái Đất, nghiên cứu con người, khoa học vật lý và phát triển công nghệ. Một số thành tựu khoa học nổi bật từ nhiệm vụ bao gồm cải tiến máy quang phổ từ tính Alpha, dùng để nghiên cứu vật chất tối, nuôi cấy tinh thể protein cho nghiên cứu dược phẩm và thử nghiệm máy in sinh học 3D để in mô trong môi trường không trọng lực.
Koch cũng tham gia chuyến đi bộ ngoài không gian toàn nữ đầu tiên của NASA vào tháng 10/2019. Dấu mốc này, cùng với nhiệm vụ 328 ngày, đưa cô trở thành một trong những phi hành gia nổi tiếng nhất ở thế hệ hiện tại, trước khi bước vào Artemis II.
Theo NASA, sống và làm việc lâu ngày trên ISS đòi hỏi sức bền thể chất, kỷ luật và khả năng giữ bình tĩnh ở môi trường khép kín. Artemis II đòi hỏi những phẩm chất tương tự, và với khoảng cách xa Trái Đất hơn cũng như ít phương án ứng phó tức thời hơn, Koch trở thành ứng viên sáng giá.
Trong video của NASA năm 2020, Koch nói sự nghiệp của mình được thúc đẩy bởi "những điều khiến tôi cảm thấy mình nhỏ bé, khiến tôi suy ngẫm về kích thước của vũ trụ, vị trí của tôi trong đó và mọi thứ có thể khám phá ngoài kia".
Với cô, Mặt Trăng không chỉ là thám hiểm không gian sâu. "Nó thực sự là ngọn hải đăng cho khoa học", cô nói trong video giới thiệu các phi hành gia Artemis II năm 2023. "Nó là ngọn hải đăng giúp chúng ta hiểu được nguồn gốc của mình".
"Tôi luôn nói với mọi người rằng, hãy làm những điều khiến bạn sợ hãi", cô chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn trước nhiệm vụ Artemis. "Với tôi, làm điều sợ hãi nghĩa là lên máy bay đến Nam Cực, đăng ký trở thành phi hành gia, ngồi vào tên lửa, mở cửa khoang ISS và bước ra ngoài không gian".
Sau đợt báo cáo lợi nhuận mới nhất của các công ty công nghệ hàng đầu, cổ phiếu của Google đã tăng 10%, trong khi Meta, Microsoft và Amazon đều giảm hoặc chững lại. Nếu xu hướng này tiếp tục, Google có thể sớm trở thành công ty có giá trị nhất thế giới, vượt Nvidia, theo Business Insider.
Điều làm nên khác biệt của Google là họ xây dựng hệ sinh thái AI hoàn chỉnh nhất, được hình thành qua nhiều thập kỷ. Google tự chủ nguồn năng lượng cho các trung tâm dữ liệu khổng lồ của mình, vận hành hàng triệu chip và máy chủ. Họ cũng kiểm soát mạng lưới cáp quang toàn cầu. Google thậm chí còn thiết kế các thành phần quan trọng như TPU.
Trong bảng xếp hạng gần đây về sức mạnh tính toán của AI, Google đã dẫn đầu ngoạn mục. Lợi thế đó đang trở nên quyết định. Dù mô hình AI, chatbot hay công cụ lập trình có tốt đến đâu, nếu không thể cung cấp dịch vụ một cách nhanh chóng và tin cậy cho hàng tỉ người, doanh nghiệp sẽ mất lợi thế cạnh tranh.
Các chuyên gia trong ngành tin rằng mô hình AI hàng đầu sẽ sớm có hiệu suất tương đồng, khoảng cách trong lĩnh vực này ngày càng thu hẹp. Khi đó, lợi thế cạnh tranh thật sự sẽ chuyển từ thuật toán sang khả năng thực thi.
Google đã học được bài học này từ sớm. Đồng sáng lập Larry Page bị ám ảnh bởi tốc độ. Một nghiên cứu của Google năm 2009 nhấn mạnh "tốc độ là vấn đề quan trọng". Nghiên cứu này chỉ ra việc kết quả tìm kiếm chậm đi 400 mili giây đã làm giảm gần 0,5% người dùng và có thể khiến 1% người dùng rời nền tảng. Ở quy mô của Google, con số đó tương đương với hàng tỉ USD.
Với AI, mỗi truy vấn đòi hỏi sức mạnh tính toán lớn hơn so với một tìm kiếm thông thường. Điều này càng làm tốc độ trở nên quan trọng. Đó là lý do các gã khổng lồ công nghệ đang chi hàng nghìn tỉ USD cho cơ sở hạ tầng.
Google đang chi tiêu nhiều hơn các đối thủ và lợi ích thu được rất rõ ràng. Mảng kinh doanh điện toán đám mây của Microsoft đang phát triển mạnh mẽ, nhưng tốc độ tăng trưởng đã chững lại khi họ chuyển hướng năng lực sang các công cụ AI. Ngược lại, Google có đủ năng lực tính toán cho cả AI lẫn mảng tìm kiếm. Doanh thu từ điện toán đám mây của công ty tăng vọt 68% trong quý gần nhất, trong khi doanh thu từ tìm kiếm tăng 19%. Song song với đó, Google cũng tăng cường đầu tư cho các dự án AI.
Đây là lý do tại sao Altman lại bị ám ảnh bởi việc tích lũy càng nhiều năng lực tính toán càng tốt, ngay cả khi điều đó đẩy tình hình tài chính của OpenAI đến bờ vực phá sản. Công ty sở hữu ChatGPT đã phải hủy nhiều dự án do không đủ năng lực tính toán. Gần đây, Anthropic cũng gặp phải tình trạng tương tự, giải pháp của họ là mua thêm dịch vụ từ Google.
Theo Business Insider, nếu điện toán là tương lai, thì Google nắm giữ tương lai đó.
Các báo cáo mới nhất cho thấy Google cũng đang chuẩn bị nhiều nâng cấp mạnh mẽ cho AI Gemini trên nền tảng Android. Công ty được cho là đang thử nghiệm việc tích hợp các hiệu ứng động vào trải nghiệm trò chuyện, đánh dấu bước tiến trong quá trình nâng cấp Gemini UX 2.0.
Bên cạnh đó, thiết kế mới cũng mang đến màu sắc tươi sáng hơn, hình nền được cập nhật cho cả chế độ sáng và tối, cùng với các biểu tượng tối giản. Những điều chỉnh này cho thấy nỗ lực của Google trong việc làm cho AI của công ty trở nên nhanh nhạy và hấp dẫn hơn về mặt hình ảnh.
Theo báo The Guardian ngày 23-5, trong lần phóng tên lửa của Công ty SpaceX hôm 15-5 từ Trung tâm vũ trụ Kennedy (bang Florida, Mỹ), start-up BioOrbit đã đưa lên Trạm Vũ trụ quốc tế (ISS) thiết bị mang tên Box-E - một hộp công nghệ cao to cỡ lò vi sóng dùng để nuôi tinh thể protein siêu tinh khiết.
Thiết bị này sẽ hoạt động ngoài quỹ đạo khoảng sáu tuần. Trong môi trường vi trọng lực, các hợp chất dược phẩm có thể kết tinh thành cấu trúc tinh khiết và ổn định hơn so với trên Trái đất.
Sau khi được đưa trở lại mặt đất, các tinh thể này có thể được dùng để sản xuất thuốc điều trị ung thư dạng tự tiêm.
Người bệnh có thể bảo quản thuốc trong tủ lạnh và tự tiêm tại nhà hoặc nơi làm việc, thay vì phải đến bệnh viện để truyền liệu pháp miễn dịch qua đường tĩnh mạch trong nhiều giờ.
Tiến sĩ Katie King - đồng sáng lập kiêm giám đốc điều hành BioOrbit - cho biết trọng lực ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình kết tinh protein.
"Điều đó đặc biệt quan trọng với các loại thuốc protein hay thuốc kháng thể vì chúng là những phân tử có kích thước rất lớn và linh hoạt. Khi đưa lên không gian, quá trình kết tinh đạt chất lượng vượt trội hơn nhiều so với trên Trái đất", bà King nói.
Theo bà King, các phương pháp điều trị ung thư hiện nay cần liều lượng lớn, khiến dung dịch thuốc trở nên quá đặc để sử dụng với bút tiêm.
"Đó là lý do các phương pháp điều trị này chưa thể triển khai cho bệnh nhân dùng tại nhà. Nhờ sử dụng tinh thể, có thể tạo ra các công thức thuốc đậm đặc nhưng vẫn đủ loãng để đi qua kim tiêm", bà King giải thích.
Công ty BioOrbit nhận định công nghệ mới có thể giúp giảm đáng kể số lần bệnh nhân phải đến bệnh viện, đồng thời tiết kiệm cho các hệ thống y tế "hàng triệu, thậm chí hàng tỉ bảng Anh".
Nếu thử nghiệm thành công, công ty dự kiến triển khai nhiều thiết bị Box-E để tăng quy mô sản xuất dược phẩm trong không gian.
Các nhà khoa học của hãng dược Mỹ Merck & Co. từng tạo ra tinh thể protein cho thuốc điều trị ung thư mang tên Keytruda, giúp chuyển thuốc từ dạng truyền tĩnh mạch kéo dài sang dạng tiêm nhanh.
Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đã phê duyệt hình thức điều trị mới này vào tháng 9 năm ngoái.
