Các công ty trực tiếp chế tạo hệ thống Patriot cho biết thỏa thuận với Ukraine mới chỉ ở giai đoạn khởi động. RTX, công ty mẹ của Raytheon, mới đang nghiên cứu cách triển khai sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ cấp giấy phép.
Một lãnh đạo cấp cao của tập đoàn hôm đầu tuần cho biết các cuộc thảo luận vẫn đang ở giai đoạn rất sơ khai, Breaking Defense đưa tin từ Triển lãm Hàng không Farnborough ở Anh.
Thông tin từ nhà sản xuất cho thấy vẫn còn khoảng cách đáng kể giữa cam kết của ông Trump và các tên lửa được sản xuất tại Ukraine.
Tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara ngày 8/7, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ cho phép Ukraine sản xuất Patriot, nhưng trên thực tế Washington chưa cấp giấy phép chính thức. Hai công ty chế tạo hệ thống này là Lockheed Martin và RTX khi đó cũng chưa được thông báo. Hai tuần sau, tại Farnborough, cả hai doanh nghiệp đều cho biết quy trình này mới chỉ bắt đầu.
“Quá trình đó mới chỉ khởi động. Tất nhiên chúng tôi sẽ tuân theo chỉ đạo của chính phủ Mỹ về vấn đề cấp phép”, ông Tom Laliberty, Chủ tịch bộ phận hệ thống phòng không và phòng thủ mặt đất của Raytheon, cho biết.
Patriot không phải là một sản phẩm đơn lẻ mà là một tổ hợp gồm nhiều thành phần, vì vậy “giấy phép” cũng không phải chỉ là một quyết định duy nhất.
Hệ thống bao gồm radar và các hệ thống khác do RTX chế tạo, cùng các tên lửa đánh chặn do cả RTX và Lockheed Martin sản xuất. RTX chế tạo tên lửa GEM-T, trong khi Lockheed Martin sản xuất PAC-3, cả hai đều có khả năng đánh chặn mục tiêu trên không và tên lửa.
Ông Laliberty cho biết có nhiều cấp độ để Ukraine có thể tham gia vào chuỗi cung ứng của RTX, song chưa có phương án nào tiến gần đến quyết định cuối cùng. Theo ông, RTX đang hợp tác với nhiều đối tác trên toàn cầu để sản xuất linh kiện, vận hành các cơ sở bảo dưỡng và, trong một số trường hợp, lắp ráp hoàn chỉnh tên lửa.
Ông nói thêm rằng các nghiên cứu về tính khả thi và quá trình cấp phép sẽ được tiến hành song song, và sau đó “hy vọng sẽ tạo điều kiện để Ukraine nhận được mức độ hỗ trợ phù hợp nhằm tăng cường năng lực sản xuất Patriot theo nhu cầu của họ”.
Phía Lockheed Martin cũng đưa ra đánh giá tương tự. Ông Tim Cahill, Chủ tịch bộ phận Tên lửa và Kiểm soát hỏa lực của Lockheed Martin, cho biết, “hiện vẫn còn quá sớm”, đồng thời xác nhận các cuộc trao đổi với Lục quân Mỹ đang diễn ra.
Tuy nhiên, chiến sự đang không chờ đợi Ukraine. Trong tháng 6, tỷ lệ đánh chặn tên lửa đạn đạo của Ukraine chỉ đạt khoảng 40%, trong khi tỷ lệ đánh chặn tổng thể các mục tiêu trên không đạt khoảng 89%.
Nga vẫn tiếp tục tiến hành các đợt tập kích quy mô lớn gần như mỗi đêm, tận dụng việc Ukraine thiếu nghiêm trọng biện pháp đối phó với tên lửa đạn đạo.
Các đánh giá độc lập cho rằng những tên lửa Patriot đầu tiên được sản xuất tại Ukraine còn rất lâu mới xuất hiện. Trung tướng Ben Hodges, cựu Tư lệnh Lục quân Mỹ tại châu Âu, nói với Euromaidan Press rằng ông “gần như chắc chắn Ukraine sẽ không thể sản xuất được bất cứ thứ gì trong vòng 3-6 tháng tới”.
Những tên lửa mà Ukraine cần để đối phó các cuộc không kích mỗi ngày từ Nga, vẫn sẽ phải đến từ các kho dự trữ hiện có của Mỹ thông qua chương trình PURL, chứ chưa thể đến từ một dây chuyền sản xuất Patriot tại Ukraine, vốn vẫn chưa hình thành. Tuy nhiên, bản thân Mỹ cũng đang đối mặt với thách thức khi kho tên lửa đánh chặn cho Patriot cũng sụt giảm mạnh vì xung đột với Iran.
Độ trễ này đặt Ukraine vào rủi ro lớn, nhất là khi mùa đông đang tới ngày càng gần hơn và cỗ máy quân sự của Nga vẫn không ngừng hoạt động để sản xuất ra số lượng lớn tên lửa đạn đạo mỗi tháng.
Lầu Năm Góc tuần này cho biết đã quân đội Mỹ đã tiến hành hơn 11.000 cuộc tấn công vào các mục tiêu tại Iran trong vòng 5 tuần qua, nhấn mạnh đã đạt tiến triển đáng kể trong việc làm suy yếu năng lực quân sự của nước này. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth thừa nhận Iran vẫn còn năng lực phóng tên lửa, nhưng số lượng đã giảm rõ rệt và vẫn trong khả năng đánh chặn của Mỹ.
Theo Nhà Trắng, các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo và drone của Iran đã giảm tới 90% so với thời điểm đầu xung đột, trong khi nhiều cơ sở sản xuất và năng lực hải quân của nước này đã bị phá hủy hoặc suy yếu. Giới chức Mỹ ghi nhận Iran phóng khoảng 15-30 tên lửa đạn đạo và 50-100 máy bay không người lái mỗi ngày, thường theo từng đợt nhỏ.
Tuy nhiên, báo cáo của các cơ quan tình báo Mỹ mà NY Times tiếp cận được lại cho thấy sự hoài nghi về mức độ hiệu quả của chiến dịch trong việc phá hủy hoàn toàn năng lực tên lửa của Iran, vốn là một trong những mục tiêu chính của cuộc chiến.
Dù chưa có ước tính chính xác, các quan chức tình báo Mỹ cho rằng Iran vẫn bảo tồn được một lượng đáng kể tên lửa và bệ phóng, đủ để tiếp tục tấn công Israel và các mục tiêu khác trong khu vực khi chiến sự kéo dài.
Iran cũng có thể đang thay đổi chiến thuật, cất trữ phần lớn bệ phóng trong các hầm ngầm và hang động để tránh bị phát hiện. Tình báo Mỹ đánh giá lực lượng Iran đủ năng lực để nhanh chóng khai thông những công sự ngầm và hầm chứa tên lửa bị bom đạn Mỹ - Israel vùi lấp.
"Những hệ thống tên lửa này có thể được đưa vào tác chiến trở lại chỉ vài giờ sau một đợt tấn công của Mỹ và Israel", báo cáo có đoạn.
Một số nguồn tin cho rằng tình trạng chia rẽ trong nội bộ chính quyền Iran phần nào ảnh hưởng đến khả năng phối hợp đáp trả, khiến nước này khó triển khai các đòn tấn công quy mô lớn cùng lúc. Điều này tạo ra ấn tượng rằng Iran đã giảm mật độ tập kích, khiến giới chức Mỹ cho rằng kho vũ khí của Tehran đã suy kiệt dù chưa thể xác minh thực hư.
Trên thực tế, việc đánh giá chính xác năng lực quân sự còn lại của Iran là bài toán rất hóc búa, do nước này triển khai rất nhiều mục tiêu "mồi nhử", phân tán bệ phóng trên lãnh thổ rộng lớn và nhiều địa hình núi non. Mỹ cũng chưa thể xác định rõ bao nhiêu trong số các 11.000 mục tiêu mà họ phá hủy trong một tháng qua là mục tiêu thật, cũng như số lượng bệ phóng còn hoạt động trong các cơ sở ngầm.
CNN ngày 2/4 dẫn ba nguồn tin am hiểu tình hình tiết lộ các đánh giá tình báo của Mỹ gần đây cho thấy Iran vẫn duy trì năng lực đáng kể. Khoảng một nửa số bệ phóng tên lửa và hàng nghìn máy bay không người lái (UAV) tự sát, tương đương khoảng 50% số UAV mà nước này sở hữu, vẫn còn khả năng hoạt động.
Các nguồn tin cũng cho rằng lượng lớn tên lửa hành trình chống hạm của Iran vẫn còn nguyên vẹn, phù hợp với thực tế là Mỹ không tập trung tấn công những khí tài phòng thủ bờ biển.
Những loại tên lửa chống hạm này được coi là vũ khí then chốt giúp Iran kiểm soát hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz. Mục tiêu của Tehran là duy trì năng lực răn đe trong trường hợp xung đột kéo dài, đồng thời giữ khả năng gây sức ép sau khi chiến sự kết thúc.
Iran và Mỹ chưa bình luận về thông tin trên. Chiến sự đến nay sắp bước sang tuần thứ 6, khiến hơn 3.000 người thiệt mạng mà chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Theo báo The Hill, trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 25-5, Tổng thống Donald Trump đã nêu ba khả năng xử lý lượng uranium này.
Theo đó, số vật liệu có thể được chuyển ngay sang Mỹ để tiêu hủy, bị phá hủy ngay tại Iran, hoặc được đưa tới một địa điểm phù hợp khác với sự phối hợp của Tehran và giám sát của Cơ quan Năng lượng nguyên tử.
"Lượng uranium làm giàu sẽ được chuyển ngay cho Mỹ để đưa về tiêu hủy. Phương án tốt hơn là chúng sẽ bị phá hủy tại chỗ hoặc ở một địa điểm phù hợp khác với sự phối hợp của Cộng hòa Hồi giáo Iran và sự chứng kiến của Ủy ban Năng lượng nguyên tử Mỹ hoặc cơ quan tương đương", ông Trump viết.
Trước đó trong cuộc trao đổi với báo giới tại Phòng Bầu dục tuần trước, ông Trump khẳng định Washington sẽ không nhượng bộ trong vấn đề thu hồi uranium làm giàu của Iran.
"Có thể chúng tôi sẽ tiêu hủy nó sau khi thu hồi được, nhưng chúng tôi sẽ không để họ giữ nó", ông nói.
Theo các nguồn tin chia sẻ với Hãng tin Reuters, tương lai kho uranium làm giàu của Iran hiện là một trong những nội dung trọng tâm trên bàn đàm phán giữa hai nước, bên cạnh việc khôi phục hoạt động vận tải tại eo biển Hormuz.
Từ lâu, Washington luôn yêu cầu Tehran dỡ bỏ chương trình hạt nhân và từ bỏ kho dự trữ uranium làm giàu.
Kể từ khi xung đột bùng phát cuối tháng 2, ông Trump nhiều lần nhắc tới việc Mỹ sẽ tiếp quản "bụi hạt nhân" của Iran - cụm từ được Tổng thống Mỹ sử dụng để chỉ uranium làm giàu.
Trước đó, ông Trump cũng từng cân nhắc khả năng triển khai lực lượng bộ binh để thu hồi số vật liệu này.
Tuy nhiên phía Iran cho biết vấn đề kho vật liệu hạt nhân không nằm trong nội dung đàm phán hiện nay. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei ngày 25-5 khẳng định trọng tâm của các cuộc thương lượng hiện tại là chấm dứt chiến sự.
Trong khi đó Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố Tehran sẵn sàng "trấn an thế giới" rằng nước này không theo đuổi vũ khí hạt nhân. Các quan chức Iran nhiều lần khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ mục đích hòa bình.
Trước khi lệnh ngừng bắn tạm thời giữa hai nước được thiết lập, Mỹ từng tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào một số cơ sở hạt nhân của Iran. Những địa điểm này cũng là mục tiêu trọng yếu trong các đợt không kích của Mỹ và Israel vào tháng 6-2025, khi ông Trump tuyên bố các cơ sở hạt nhân Iran đã bị "xóa sổ hoàn toàn".
Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 9/4 gửi hồ sơ lên Tòa phúc thẩm liên bang tại Washington, đề nghị bác phán quyết của thẩm phán tòa sơ thẩm Richard Leon về dự án xây dựng phòng khiêu vũ ở Cánh Đông của Nhà Trắng.
Thẩm phán Leon ngày 31/3 chấp thuận yêu cầu từ Tổ chức Bảo tồn Di sản Quốc gia (NTHP), áp dụng biện pháp đình chỉ thi công đối với dự án phòng khiêu vũ này. Thẩm phán kết luận rằng việc chính quyền Tổng thống Trump cho phá hủy Cánh Đông vào tháng 10/2025 là trái luật và việc xây dựng phòng khiêu vũ thay thế chỉ có thể được nối lại một khi quốc hội cho phép.
Nhà Trắng đề nghị tòa phúc thẩm dừng thi hành phán quyết của thẩm phán Leon trong khi chờ quá trình xét xử tiếp theo, đồng thời để ngỏ khả năng đưa sự việc lên Tòa án Tối cao nếu không đạt được kết quả mong muốn.
Theo đơn kháng cáo của Nhà Trắng, quyết định đình chỉ thi công có thể gây nguy hiểm cho những người sống và làm việc trong khuôn viên, trong đó có Tổng thống Mỹ. Chính quyền cũng cảnh báo việc đình chỉ xây dựng cũng tạo ra "một hố lớn" ngay cạnh khu vực làm việc của Tổng thống và tiềm ẩn rủi ro đối với an ninh quốc gia.
Chính quyền Trump lập luận đây là "dự án tối cần thiết để đảm bảo an toàn và an ninh của Nhà Trắng và Tổng thống, gia đình cùng các nhân viên".
Các tài liệu gửi tòa phúc thẩm liên bang cũng nêu chi tiết nhiều hạng mục an ninh đã hoặc đang được triển khai tại khu vực xây dựng, bao gồm cột và dầm thép chống tên lửa, vật liệu chống drone, kính chống đạn và chống nổ. Ngoài ra, các hạng mục như hầm trú ẩn, khu y tế, hệ thống bảo vệ và các cơ sở quân sự tối mật cũng đang được xây dựng hoặc chuẩn bị lắp đặt.
Chính quyền Trump cho rằng thiết kế tổng thể mới của Cánh Đông sẽ phục vụ các mục tiêu an ninh quan trọng như bảo vệ Tổng thống Mỹ, gia đình, nhân viên, cũng như duy trì hoạt động liên tục và hệ thống liên lạc trước các mối đe dọa như drone, tên lửa đạn đạo, đạn bắn và tác nhân sinh học.
"Tổng thống Trump rõ ràng có thẩm quyền hợp pháp để hiện đại hóa, tân trang và trang hoàng Nhà Trắng. Những người tiền nhiệm cũng làm điều tương tự", người phát ngôn Nhà Trắng Davis Ingle nói.
Thẩm phán Leon cho phép tạm hoãn hiệu lực phán quyết đình chỉ thi công đến ngày 14/4 để chính quyền kháng cáo, đồng thời cho phép tiếp tục các hạng mục "tối cần thiết" để đảm bảo an ninh. Chính quyền Tổng thống Trump cho rằng ngoại lệ này đồng nghĩa toàn bộ dự án nên được tiếp tục, vì mọi hạng mục có yếu tố an ninh.
Tuy nhiên, theo NTHP, các lập luận của chính quyền "bị phóng đại". Trong hồ sơ gửi tòa phúc thẩm, tổ chức này nêu rằng công trường "không cản trở" Tổng thống tiếp tục sinh sống tại Nhà Trắng, tổ chức sự kiện, tiếp khách quốc tế hay họp nội các kể từ khi Cánh Đông bị phá dỡ.
Tổ chức này phân tích rằng trước đây chính quyền từng coi dự án phòng khiêu vũ và các hạng mục ngầm là hai phần tách biệt. Tuy nhiên, sau phán quyết ngày 31/3 của tòa án liên bang, hai phần này "đột nhiên trở nên không thể tách rời".
Cánh Đông của Nhà Trắng được xây dựng từ năm 1902 và được mở rộng dưới thời Tổng thống Franklin Roosevelt. Dự án phòng khiêu vũ tại Cánh Đông được xem là một trong những dấu ấn lớn trong nhiệm kỳ của ông Trump, nhằm tạo không gian tổ chức sự kiện quy mô lớn thay cho các công trình tạm thời ngoài trời.
Dù vậy, dự án đã gây tranh cãi về giám sát và minh bạch, đặc biệt liên quan đến nguồn tài trợ từ các doanh nghiệp lớn. Các luật sư của nguyên đơn cho rằng việc huy động tài trợ tư nhân càng đòi hỏi phải có sự phê chuẩn rõ ràng từ quốc hội.
