Cuối thập niên 2010, những CĐV bóng đá Pháp hay lui tới các SVĐ ở vùng Rhone-Alpes và đọc ngược từ những trang cuối các tờ báo địa phương như Le Progres hay Le Dauphine Libere, sẽ biết đến Rayan Cherki, Louis Bielle-Biarrey hay Giovanni Mpetshi Perricard (tất cả đều sinh năm 2003) trước cả phần còn lại của đất nước. Cherki là tài năng bóng đá, Bielle-Biarrey là tài năng bóng bầu dục (rugby), còn Perricard là tài năng tennis.
Sang đến đầu những năm 2020, cặp cua-rơ Paul Seixas và Celia Gery thuộc thế hệ 2006 tiếp tục “vượt rào” thể thao Pháp, nhanh chóng bước ra ánh sáng, bứt tầm khỏi quy mô vùng Rhone-Alpes. Song đấy không phải là vùng đất duy nhất của xứ lục lăng có quyền tự hào là lò đào tạo những nhà vô địch.
Nước Pháp hiện sở hữu cả một kho tàng tài năng trẻ thể thao dồi dào, những thần đồng liên tục khiến giới mộ điệu lẫn chuyên môn phải kinh ngạc từ trước khi thổi nến sinh nhật tuổi 20. Dẫn đầu là kình ngư Leon Marchand (24 tuổi) và cầu thủ bóng rổ NBA Victor Wembanyama (22 tuổi), tiếp đến là anh em nhà Lebrun của môn bóng bàn – gồm Alexis 22 tuổi và Felix 19 tuổi, tay đua F1 Isack Hadjar, VĐV leo núi Oriane Bertone hay ngôi sao bóng đá Desire Doue (đều 21 tuổi). Danh sách này vẫn còn kéo dài.
Sừng sững ở ngọn cờ đầu của lứa thế hệ vàng sinh ra sau “sự cố Y2K” ấy chính là Mbappe. Ở tuổi 27, thủ quân ĐTQG Pháp, người vừa trở thành chân sút vĩ đại nhất lịch sử các kỳ World Cup (với 22 bàn), đóng vai trò như một người anh cả, thậm chí là một “người cha tinh thần”.
Tại sự kiện giao lưu thể thao Fanatics Fest diễn ra ngay mùa World Cup 2026 ở New York (Mỹ), Wembanyama không giấu nổi xúc động sau khi gặp gỡ siêu sao của Real Madrid. “Đối với tôi cũng như toàn bộ giới trẻ Pháp thuộc thế hệ của tôi và các lứa sau, Mbappe là một biểu tượng đích thực, một nguồn cảm hứng vô tận”, ngôi sao bóng rổ của San Antonio Spurs chia sẻ. “Có được cơ hội gặp anh ấy là điều tuyệt vời, ngoài sức tưởng tượng”.
Mbappe đã bùng nổ từ rất sớm, lúc 15 tuổi khi gia nhập học viện của AS Monaco. Từ đó, anh khai phá con đường cho hàng loạt tài năng trẻ ở mọi bộ môn của Pháp. “Đó chắc chắn là một tấm gương”, ông Fabien Canu, Giám đốc Viện Thể thao, Chuyên môn và Hiệu suất Quốc gia (INSEP) nhận định. “Giới trẻ Pháp cần những hình mẫu mang tính biểu tượng như vậy để tin vào chính mình. Rất nhiều VĐV trẻ muốn noi theo Mbappe và tự hỏi: ‘Tại sao lại không phải là mình?’ Giới hạn của sự thể hiện thường nằm ở khía cạnh tâm lý, và Mbappe đã giúp tất cả hiểu rằng không có gì là không thể. Tại INSEP, chúng tôi cũng luôn nhắc nhở các em rằng ai cũng có thể vươn đến những vì sao”.
Hình bóng của ngôi sao bóng đá ấy dường như luôn thấp thoáng mỗi khi Marchand liên tục thâu tóm các tấm HC vàng Olympic, Wembanyama xô đổ vô số kỷ lục tại giải bóng rổ nhà nghề Mỹ, hay Seixas sắm vai kẻ ngáng đường để đối đầu sòng phẳng với các tay đua kỳ cựu ngay trong kỳ Tour de France 2026 đầu tiên của sự nghiệp.
Bản thân họ giờ đây lại trở thành nguồn cảm hứng cho những VĐV khác, có người đồng lứa, có người trẻ hơn, thậm chí là lớn tuổi hơn một chút. Họ chứng kiến những Dominique Malonga, Zaccharie Risacher hay Alex Sarr (cùng sinh năm 2005) đổ bộ xuống các sàn đấu bóng rổ Mỹ, Rafael Fente-Damers (2006) và Sauveur Cristofini (2009) tung hoành trên đường đua xanh thế giới, trong khi Paul Magnier (2004) lặng lẽ tiến bước nhưng đã sẵn sàng thống trị thế giới ở các chặng đua xe đạp nước rút.
“Nhìn vào tiềm năng phát triển thể trạng, kỹ thuật cũng như bản lĩnh tâm lý của các VĐV trẻ, tôi cảm thấy rất lạc quan về tương lai thể thao Pháp. Nền giáo dục Pháp nói chung đang sản sinh ra những tài năng cực kỳ triển vọng”, ông Sebastien Piqueronies – cựu HLV các lứa trẻ U17, U18, U20 rugby Pháp, người từng hai lần VĐTG lứa trẻ và hiện là HLV CLB Section Paloise – tự tin tuyên bố.
Dù chất lượng đào tạo thể thao của Pháp từ lâu đã được khẳng định trên trường quốc tế, khâu chuẩn bị tâm lý cho VĐV gần đây mới thực sự ghi nhận bước tiến vượt bậc. Ông Hubert Ripoll, chuyên gia tâm lý thể thao kiêm tác giả của nhiều đầu sách về chủ đề này, đánh giá bước ngoặt nằm ở giai đoạn chuyển giao những năm 2010. Cột mốc đó biến thế hệ hậu Mbappe trở thành lứa VĐV đầu tiên được thụ hưởng thành quả này trọn vẹn trong suốt quá trình phát triển.
“Chúng ta nhận ra rằng không thể làm theo cách cũ được nữa”, ông Ripoll nhớ lại. “Trước đây, chúng ta chỉ tìm đến các chuyên gia tâm lý khi ‘bộ máy’ đã hỏng, tức là khi các VĐV sa sút phong độ hoặc rơi vào khủng hoảng, trầm cảm. Công việc của những chuyên gia tâm lý thời ấy là nhào nặn ra một nhà vô địch biết chịu đựng, biết cày xới, tạo ra một cỗ máy đúng nghĩa”.
Bây giờ thì khác. Đơn cử, ông Ripoll dẫn lời chuyên gia tâm lý của Marchand, khẳng định mục tiêu quan trọng nhất là giúp các VĐV có được cảm giác tận hưởng trong thể thao, để không bị quá tải hay nhàm chán. “Thời trước, góc nhìn này bị coi là ngược đời vì VĐV bắt buộc phải nếm mật nằm gai, chứ không phải thi đấu để kiếm tìm niềm vui. Nhưng đừng đánh đồng, bạn vừa có thể tranh tài đỉnh cao vừa có được cảm giác thích thú, đây hoàn toàn không phải thái độ hời hợt, mà là phương pháp duy trì động lực bền vững”, chuyên gia Ripoll nhấn mạnh.
HLV Piqueronies và Giám đốc INSEP Canu đều đồng tình rằng yếu tố tâm lý đang giữ vai trò tối quan trọng trong thể thao ưu tú của thời đại này, và các tài năng trẻ Pháp đang cho thấy sự vượt trội về khoản này. “Đã có nhiều tiến bộ trong cách tiếp cận tâm lý”, ông Canu nói. “Các em được học cách giảm nhẹ áp lực, giải tỏa căng thẳng. Ở khía cạnh nào đó, chúng ta đã ‘Mỹ hóa’ cách làm việc. Giới trẻ Pháp hiện nay không còn tâm lý tự ti hay e sợ. Các em ngày càng thông minh và chín chắn đến bất ngờ”.
Trong khi, ông Ripoll định nghĩa độ chín này là khả năng tự nhìn nhận vị thế của bản thân so với phần còn lại của xã hội, biết tự đánh giá, giữ khoảng cách cần thiết và lý giải các thất bại cũng như thành công theo chuẩn logic. “Đây là điều không hề dễ dàng trong một môi trường vốn nghiệt mã, nơi từng có không biết bao nhiêu ‘con thiêu thân’ lầm đường lạc lối vì lỡ đắm chìm vào ánh hào quang quá sớm”, vị chuyên gia tâm lý chia sẻ.
Pháp từng có thời điểm rất dè dặt trong việc tung các VĐV trẻ vào thực chiến khi họ còn ở dạng măng non. Bấy giờ, những trường hợp như Laure Manaudou (bơi lội), Teddy Riner (judo) hay Nikola Karabatic (bóng ném) trở thành những hiện tượng hiếm hoi.
“Từng có thời chúng ta muốn bảo hộ các em quá mức, nhưng cuối cùng tất cả nhận ra rằng bạn vẫn có thể ném họ vào môi trường đỉnh cao từ sớm”, ông Canu bộc bạch. “Trường hợp của Seixas từng gây ra nhiều tranh cãi giữa một bên muốn cậu ấy tiếp tục chờ đợi và một bên tin rằng cậu ấy đã đủ lông đủ cánh để thi đấu tại Tour de France. Rào cản tuổi tác giờ đây đã bị phá bỏ. Chúng ta trao cho các VĐV sự tin tưởng nhiều hơn”.
Và những nhân tố chính trong cuộc chơi này cũng không ngần ngại bắt lấy cơ hội. Dù thế hệ Gen Z đôi khi bị phàn nàn vì sự tự tin quá mức hay thói quen thách thức những quy chuẩn của thế hệ đi trước, thì chính cái đầu lạnh ấy lại đang giúp Mbappe và các đồng nghiệp làm nên chuyện lớn.
“Các VĐV trẻ hết sức tự tin, họ cảm thấy mình có thể làm được mọi thứ. Trong thể thao đỉnh cao, đây lại là một tín hiệu tích cực. Ở tuổi 17, 18, nếu bên cạnh nền tảng kỹ thuật và thể chất sẵn có, một VĐV còn tạo lập được tâm lý này, thì ấy rõ ràng là một cột mốc đánh dấu sự khác biệt”, HLV Piqueronies phân tích.
CLB Hà Nội hiện có 39 điểm, xếp hạng 3 sẽ chạm trán với đội Thanh Hóa (21 điểm, hạng 11) vào lúc 18 giờ trên sân của đội bóng xứ Thanh. Thi đấu trên sân khách nhưng Nguyễn Văn Quyết cùng các đồng đội quyết tâm với mục tiêu giành trọn 3 điểm. Bởi lẽ nếu để hòa hoặc thua ở trận đấu này, họ nguy cơ bị đối thủ xếp sau là CLB Ninh Bình (38 điểm, hạng 4) qua mặt. Thêm động lực cho CLB Hà Nội bởi nếu đánh bại đội Thanh Hóa, họ sẽ áp sát ngôi nhì trên bảng xếp hạng V-League của đội Thể Công Viettel (43 điểm).
Ở vòng đấu trước, CLB Hà Nội vượt qua CLB Đà Nẵng với tỷ số 2-1 còn CLB Thanh Hóa chia điểm với CLB Becamex TP.HCM trên sân Bình Dương. Phong độ của 2 đội được đánh giá khá tốt, hứa hẹn tạo nên cuộc chạm trán hấp dẫn, khó đoán. Với CLB Thanh Hóa, họ nỗ lực giành giật từng điểm để chạy trốn khỏi nhóm "cầm đèn đỏ".
Ở trận còn lại diễn ra cùng giờ trên sân Ninh Bình, CLB Ninh Bình cũng có động lực lớn bởi nếu thắng CLB Hải Phòng (28 điểm, hạng 7), họ có cơ hội chiếm hạng nhì của CLB Hà Nội. Đội Ninh Bình vừa trải qua 2 lượt trận liên tiếp gặp đối thủ mạnh là CLB Hà Nội (thua 2-3), CLB Thể Công Viettel (hòa 1-1). Vì thế trước đối thủ bị đánh giá yếu hơn là CLB Hải Phòng, các học trò HLV Bae Ji-won được kỳ vọng làm nên chuyện.
Trận đấu giữa CLB Hà Nội với CLB Thanh Hóa, CLB Ninh Bình với CLB Hải Phòng được trực tiếp trên FPT Play.
Lịch thi đấu vòng 22 V-League hôm nay (9.5)
18 giờ: CLB Ninh Bình - CLB Hải Phòng (sân Ninh Bình, trực tiếp FPT Play, TV360+10, MyTV)
18 giờ: CLB Thanh Hóa - CLB Hà Nội (sân Thanh Hóa, trực tiếp FPT Play, TV360+9)
Trên hàng công của Argentina, Messi vẫn ra sân từ đầu. Hiện tại, anh đã có 7 bàn tại World Cup 2026. Anh đang tạm chia sẻ vị trí dẫn đầu cùng với Kylian Mbappe, và có nhiều cơ hội để nâng cao thành tích. Đá cặp cùng Messi trên hàng công sẽ là Julian Alvarez.
Bên phía Ai Cập, Mohamed Salah cũng được đá chính. Dù vậy, anh có thể không có nhiều cơ hội thể hiện. Ai Cập gần như sẽ chơi phòng ngự, nên Salah có ít đất diễn hơn.
Nếu bóng đá cần một người đưa bóng vào lưới, Haaland là bảo chứng đơn giản nhất. Anh đã ghi bàn trong 13 trận chính thức liên tiếp cho Na Uy, gồm 5 bàn sau ba trận tại World Cup đầu tiên trong sự nghiệp, trong đó có pha lập công quyết định trước Bờ Biển Ngà.
Nhìn rộng hơn, thống kê của Haaland ở đội tuyển gây sửng sốt với 60 bàn sau 53 trận. Đó là tỷ lệ làm bàn tốt nhất trong nhóm cầu thủ đạt từ 50 bàn trở lên cho ĐTQG một thế kỷ qua. So sánh với đồng nghiệp, Haaland chạm mốc 60 bàn ở cấp đội tuyển nhanh hơn cả Lionel Messi (69 trận), và Cristiano Ronaldo (76 trận).
Nhưng với Haaland, câu chuyện không chỉ nằm ở số lượng bàn thắng, mà còn là cách anh ghi bàn. Haaland không phải mẫu tiền đạo thích rê dắt, đảo chân hay biểu diễn. Anh cũng hiếm khi kéo bóng để tạo khoảng trống trước khi sút. Nói cách khác, Haaland không mất nhiều thời gian cho bước chạm bóng đầu tiên. Bóng tới, anh dứt điểm.
Cả 5 bàn của Haaland tại World Cup đều là những pha kết thúc một chạm. Không những vậy, toàn bộ 14 cú sút của anh qua các trận gặp Iraq, Senegal và Bờ Biển Ngà đều là những pha ra chân ngay lần đầu bóng đến. Có thể gọi đó là sự tiết kiệm, hiệu quả, bản năng, lạnh lùng, hay đơn giản là chơi bóng theo cách ít rườm rà nhất.
Chẳng quá khi nói Haaland là trung phong có bản năng săn bàn tự nhiên nhất thế hệ này. Và dù khoác áo Man City hay chơi cho một quốc gia chưa tới 6 triệu dân, bản chất ấy của anh không đổi.
Trước trận gặp Bờ Biển Ngà, HLV Stale Solbakken nói Haaland sở hữu một phẩm chất gần như không thể rèn luyện, đó là khả năng đánh hơi bàn thắng, với cảm giác bóng sẽ tìm đến đúng vị trí anh di chuyển. Ngoài điểm mạnh nhất này, HLV Na Uy không quên nhắc tới nền tảng thể chất vượt trội của học trò. Ông đùa rằng điều đó có lẽ đến từ mẹ Haaland, một VĐV điền kinh đẳng cấp cao, hơn là từ cha anh, người từng sát cánh với Solbakken trong màu áo tuyển Na Uy những năm 1990.
Dù thừa hưởng từ ai, gene thể thao trong gia đình Haaland rõ ràng rất mạnh. Kết quả là Na Uy có cầu thủ hay nhất mà đất nước này từng sản sinh, đồng thời là mẫu tiền đạo gần như không giống ai trong bóng đá hiện đại.
Sau trận thắng Bờ Biển Ngà, tiền vệ Kristian Thorstvedt gọi Haaland là tiền đạo "độc nhất vô nhị" và Na Uy đã rất may mắn có anh. Thorstvedt biết Haaland nhiều năm, nhận xét đồng đội vẫn là con người cũ ngoài sân, còn trên sân thì giữ nguyên tinh thần quen thuộc: quyết liệt, tập trung và phi thường.
Tuy nhiên, với những ai lần đầu xem Haaland thi đấu, trải nghiệm ấy có thể khá kỳ lạ. Nhiều thời điểm trong trận, cảm giác như mọi thứ không liên quan đến anh.
Trước Bờ Biển Ngà, Haaland dứt điểm lần đầu bằng pha đánh đầu sau khai cuộc 140 giây. Rồi anh chủ yếu đi bộ, chạy nhẹ, thỉnh thoảng tăng tốc để gây sức ép lên hậu vệ đối phương. Còn trái bóng? Haaland không chạm vào bóng thêm lần nào trong 27 phút 54 giây tiếp theo. Đó là quãng thời gian đủ dài để ngôi sao điền kinh Joshua Cheptegei hoàn thành cự ly 10.000 m.
Điều này ngày càng phản ánh vai trò của trung phong hiện đại: đứng cao, ghim các trung vệ ở phần sân đối phương, mở khoảng trống cho đồng đội, hạn chế rời khỏi chiều ngang khu cấm địa, và cuối cùng là chờ thời điểm thuận lợi để ra đòn.
Mikel Oyarzabal hiểu rõ cách chơi ấy. Tiền đạo Real Sociedad từng không chạm bóng trong nửa giờ đầu trận Tây Ban Nha gặp Cape Verde ở vòng bảng. Khác biệt là Oyarzabal không phải Haaland, một ngôi sao với vóc dáng 1m96, nặng khoảng 94 kg cùng mái tóc vàng buộc đuôi ngựa. Oyarzabal có thể chìm lẫn cùng đồng đội, nhưng chỉ cần Haaland xuất hiện, cả sân đều nhìn thấy anh đứng đâu.
Nếu có mặt trong số 69.665 khán giả trên sân AT&T ở Dallas hôm thứ Ba và chưa quen với bóng đá, bạn chắc sẽ tự hỏi trong 30 phút, thậm chí gần một giờ đầu: rốt cuộc cầu thủ này có gì đặc biệt? Anh chàng to lớn này thật sự làm gì trên sân?
Trước hết, và không kém bất ngờ, công việc đầu tiên của Haaland ở trận Bờ Biển Ngà là phòng thủ. Với tư cách tiền đạo cắm, anh phá bóng tới 4 lần. Chi tiết ấy tô điểm thêm một trận đấu kỳ lạ của Haaland khi số lần chạm bóng trong khu cấm địa đội nhà của anh là 7, nhiều hơn hai tình huống so với số lần chạm bóng trong khu cấm địa đối phương.
Thorstvedt giải thích rằng Haaland rất quan trọng trong các tình huống phòng ngự chống các pha cố định của đói phương, với nhiệm vụ đánh đầu giải nguy. Và tất nhiên, khi Na Uy cần bàn thắng ở đầu sân bên kia, Haaland sẽ luôn có mặt trước khung thành.
Na Uy thực sự rất cần điều đó trước Bờ Biển Ngà. Vào thời điểm Amad Diallo gỡ hòa sau khi Antonio Nusa đưa Na Uy dẫn trước trong hiệp một, thế trận có phần nghiêng về đại diện châu Phi. Nhưng Haaland lên tiếng và trả lời theo cách quen thuộc: Patrick Berg băng lên, kéo ba cầu thủ Bờ Biển Ngà lao theo bóng, rồi căng ngang. Khoảng trống mở ra cho Haaland lớn đến mức anh có thể dứt điểm không thật sự tốt mà vẫn ghi bàn quyết định.
Solbakken sau trận gọi Haaland là tiền đạo hay nhất thế giới, khẳng định không có gì phải nghi ngờ về điều đó. HLV Na Uy thừa nhận học trò không tham gia quá nhiều vào lối chơi hôm ấy, nhưng chỉ cần cơ hội xuất hiện, Haaland sẽ ghi bàn. Với đội tuyển Na Uy, những thống kê của anh gần như vượt khỏi thước đo thông thường.
World Cup 2026 cũng cho thấy một điều khác ở Haaland, đó là niềm tự hào dân tộc với ngọn lửa cháy hừng hực khi khoác áo tuyển Na Uy. Tinh thần ấy được thể hiện rõ mà ai theo dõi cũng dễ thấy, kể cả HLV đối phương. Emerse Fae, HLV Bờ Biển Ngà, nói khi nhìn Haaland thi đấu, người ta cảm nhận rõ quyết tâm cống hiến cho đất nước của anh.
Điều đó tiếp tục được khắc họa sau tiếng còi mãn cuộc. Martin Odegaard đánh trống trước khu vực CĐV Na Uy. Haaland, người ghi bàn quyết định, ngồi cạnh đồng đội, cười rạng rỡ và cùng cả đội làm động tác "chèo thuyền" ăn mừng trứ danh của người Na Uy, như thể anh đang tự tay đưa tập thể này tiến vào vòng 16 đội.
Haaland nhấn mạnh chiến thắng này có ý nghĩa lớn với toàn bộ người dân Na Uy. Theo anh, hành trình hiện tại có thể "thay đổi bóng đá quê hương mãi mãi".
Đó là nghịch lý thú vị của Haaland. Anh có thể biến mất khỏi trận đấu trong gần nửa giờ, có thể chạm bóng trong vòng cấm đội nhà nhiều hơn vòng cấm đối thủ, khiến người mới xem bóng đá bối rối không hiểu vì sao cả thế giới nhắc đến mình nhiều vậy. Nhưng chỉ cần một đường căng ngang, một khoảng trống và một pha ra chân, mọi thắc mắc lập tức tan biến.
Với nhiều tiền đạo, ít chạm bóng là dấu hiệu bị cô lập. Còn với Haaland, đôi khi đó chỉ là khoảng lặng trước khi làm rung lưới đối phương.
