Sớm 27/3 – ngày mà các đại học Ivy League trả kết quả, Nguyễn Quang Anh, học sinh trường Quốc tế St. Paul Hà Nội, hồi hộp ngồi trước màn hình máy tính. Nộp hồ sơ vào 5 trường ở nhóm này, nam sinh nhận bốn thông báo trượt. Ngỡ cơ hội đã khép lại, Quang Anh bất ngờ khi mở lá thư cuối từ Đại học Cornell và thấy dòng chữ “Congratulations” (Chúc mừng).
“Em vỡ òa”, Quang Anh nói.
Cornell hiện đứng thứ 12 trên bảng xếp hạng đại học Mỹ, với tỷ lệ chấp nhận 8%, theo US News. Ngoài trường này, Quang Anh cũng đỗ Đại học Nam California (top 28) và Đại học California ở San Diego (top 29).
Có định hướng du học từ những năm cuối THCS, Quang Anh đặt mục tiêu vào lớp chuyên Anh, trường THPT chuyên Hà Nội – Amsterdam (Ams), nhưng trượt. Dù buồn vì “cú vấp” này, em không để tâm trạng ủ ê kéo dài, mà quyết định nhập học trường Quốc tế St. Paul Hà Nội, điều chỉnh lại lộ trình của mình.
Quang Anh theo học 10 môn AP (Advanced Placement) – chương trình nâng cao dành cho học sinh THPT, tập trung lĩnh vực khoa học tự nhiên như Giải tích, Khoa học môi trường, Sinh học, Vật lý và Hóa học. Kết quả, em đạt điểm tuyệt đối 5/5 ở bốn môn, còn lại đều được 4/5 điểm. Quang Anh cũng thi và đạt SAT 1540/1600, IELTS 8.0 khi còn học lớp 11.
Nam sinh nhìn nhận học các môn AP giúp sớm tiếp cận với kiến thức đại cương ở đại học, đồng thời nhận ra mình không thích Kỹ thuật cơ khí như định hướng. Thay vào đó, em thấy hứng thú với Kỹ thuật môi trường – lĩnh vực có thể ứng dụng khoa học để giải quyết các vấn đề phát triển bền vững.
Xác định được ngành học, Quang Anh có hướng hoạt động ngoại khóa rõ ràng hơn chứ không dàn trải như trước. Nam sinh tâm đắc với dự án chế tạo drone (máy bay không người lái) đo độ ô nhiễm không khí, tham gia cùng các sinh viên, giảng viên trường Đại học Thủy lợi vào giữa năm 2025.
Em kể được học lắp rắp drone, tìm hiểu về cảm biến và cách lập trình thu thập dữ liệu. Nam sinh thấy drone có thể áp dụng để giải quyết nhiều khâu trong các dự án về môi trường.
“Em không chỉ tham gia cho có, mà thực sự muốn hiểu về các giải pháp bảo vệ, phát triển môi trường bền vững”, nam sinh nói.
Những trải nghiệm thực tế trở thành chất liệu cho bài luận chính của Quang Anh. Nam sinh mở đầu bằng câu chuyện mà mình thấy thường ngày: ô nhiễm không khí ở Hà Nội, với hình ảnh bầu trời mờ đục do bụi mịn. Từ đó, Quang Anh bày tỏ khao khát được học về Kỹ thuật môi trường, để tìm ra giải pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững.
Giai đoạn sát hạn nộp hồ sơ là lúc Quang Anh chịu nhiều áp lực nhất, bởi ngoài học tập còn lo hoạt động ngoại khóa và viết luận, việc nào cũng “cần làm ngay”.
Em chia nhỏ công việc theo thứ tự ưu tiên, tập trung xử lý dứt điểm từng phần. Có những buổi, nam sinh chỉ viết luận, không làm thêm việc khác để tập trung.
Tự đánh giá, Quang Anh thấy điểm mạnh trong hồ sơ là “kể được một câu chuyện hay”, bài luận và hoạt động thể hiện rõ định hướng và mục tiêu khi tới Mỹ. Nam sinh cũng học thêm 4 môn AP khác, liên quan trực tiếp tới ngành Kỹ thuật môi trường để bắt nhịp chương trình đại học tốt hơn.
Thầy Gus Marantos, Cố vấn hướng nghiệp đại học, Điều phối viên chương trình AP của trường St. Paul, đánh giá Quang Anh trong nhóm học giỏi nhất trường bởi sự tò mò và kỷ luật.
“Các đại học Mỹ thích những học sinh dám thử thách bản thân. Quang Anh đã chứng minh được năng lực ở trình độ đại học ngay từ khi chưa tốt nghiệp phổ thông”, thầy Gus nhận xét.
Nhìn lại hành trình đã qua, Quang Anh cho rằng trượt trường chuyên không phải là thất bại mà là bước ngoặt quan trọng.
“Miễn là không từ bỏ, sẽ luôn có con đường khác để theo đuổi mục tiêu”, nam sinh đúc rút. Sau khi tốt nghiệp tại Mỹ, em dự định trở về Việt Nam, tham gia vào các dự án phát triển bền vững.
Theo dữ liệu của ngành giáo dục TP HCM, tất cả xã, phường trên địa bàn đều có ít nhất một trường tiểu học, nhưng ở bậc liên thông là THCS thì có sự chênh lệch đáng kể ở nhiều địa bàn.
Cụ thể, phường Tân Sơn (quận Tân Bình cũ) có 3 trường tiểu học với gần 4.100 học sinh, chưa kể gần 1.800 trẻ mầm non nhưng không có trường THCS nào, kể cả tư thục. Phường Phú Thuận (quận 7 cũ) rơi vào cảnh tương tự dù có 4 trường tiểu học với gần 5.000 học sinh và khoảng 3.200 trẻ mầm non.
Nếu chỉ xét nhóm công lập, TP HCM còn phường Tây Nam (Bình Dương cũ) cũng không có trường. Ngoài ra, nhiều xã, phường ghi nhận chênh lệch giữa tiểu học và THCS lên đến 5-7 trường:
Đơn vị
Trường tiểu học
Trường THCS
Xã Long Hải
14
7
Phường Bình Hưng Hòa
9
3
Xã Tân An Hội
8
3
Phường Hiệp Bình
8
3
Phường Thuận Giao
8
3
Ở chiều ngược lại, 5 nơi có số trường THCS nhiều hơn tiểu học là Tân Hòa, Cát Lái, Bình Phú, Bình Quới và Trừ Văn Thố.
Trả lời VnExpress ngày 9/4, ông Nguyễn Văn Phong, Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo, nhìn nhận tình trạng không có trường THCS hoặc chênh lệch lớn về số lượng trường giữa hai cấp học làm mất cân đối cung-cầu cục bộ. Điều này có thể dẫn đến nguy cơ quá tải ở các khu vực có tỷ lệ dân nhập cư cao, biến động dân số lớn.
Với những địa phương "trắng" trường THCS hoặc nhiều trường tiểu học nhưng chỉ có 1 trường THCS, Sở sẽ phối hợp với UBND xã, phường để điều phối, phân luồng học sinh.
"Học sinh chuyển cấp từ lớp 5 lên 6 sẽ được sắp xếp vào các trường ở khu vực lân cận, đảm bảo có chỗ học", Phó giám đốc Sở nói.
Năm nay thành phố dự kiến có hơn 197.500 trẻ vào lớp 1 và 185.700 em khối 6. Số này giảm lần lượt khoảng 6.100 và 2.200 em so với năm ngoái.
Việc phân bổ chỗ học căn cứ mạng lưới trường lớp tại địa phương và vùng giáp ranh, quy mô trẻ trong độ tuổi và khoảng cách thực tế. Thành phố ứng dụng hệ thống bản đồ số (GIS) để xác định quãng đường từ nhà học sinh đến trường, tạo điều kiện thuận lợi nhất để các em được học gần nhà.
Theo báo cáo của Sở GD-ĐT TP.HCM tại buổi làm việc, TP.HCM dự kiến từ năm học 2026 - 2027, thực hiện miễn phí sách giáo khoa theo hình thức mượn - trả để tái sử dụng nhiều lần đối với tất cả học sinh phổ thông, người học có nhu cầu tại các cơ sở giáo dục thực hiện các chương trình giáo dục do Bộ ban hành bao gồm: Chương trình giáo dục phổ thông, Chương trình giáo dục thường xuyên cấp THCS cấp THPT và Chương trình xóa mù chữ. Tổng kinh phí dự kiến 567 tỉ đồng.
Đây là thông tin mới so với thông tin vào đầu tháng 7, TP có kế hoạch cho học sinh lớp 1, lớp 6, lớp 10 mượn miễn phí sách giáo khoa và phát cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn từ năm học 2026-2027 và lộ trình hoàn tất các khối lớp vào năm 2029.
Về việc tổ chức lại mạng lưới trường, lớp, TP đang triển khai phương án sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập từ 278 đơn vị còn 256 (giảm 22 đơn vị).
Cụ thể TP giữ nguyên 198 đơn vị (trong đó 170 trường THPT, trường phổ thông nhiều cấp học); sắp xếp 39 trường đại học, cao đẳng, trung cấp thành 20 trường đại học, cao đẳng và một trường trung cấp (giảm 18); chuyển đổi 41 trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên thành 37 trường trung học nghề (giảm 4). Đã thành lập 5 trường THPT mới (Võ Nguyên Giáp, Thoại Ngọc Hầu, Phan Văn Hớn, Hà Huy Tập và Trường TH-THCS-THPT Lê Thị Riêng).
Thành phố đã ban hành quyết định tổ chức lại Trường THPT Nam Sài Gòn thành Trường tiểu học-THCS-THPT Nam Sài Gòn trực thuộc Sở GD-ĐT; đang hoàn thiện Đề án tổ chức lại Trường THPT Trung Lập, Trung tâm Giáo dục kỹ thuật tổng hợp Hướng nghiệp Lê Thị Hồng Gấm và thành lập Trường tiểu học-THCS-THPT nội trú Công an nhân dân V phường Bà Rịa; tổ chức đánh giá thực tế việc đáp ứng các điều kiện cho phép hoạt động giáo dục đối với Trường Thiếu sinh quân miền Nam tại ấp Bến Đình, xã Nhuận Đức.
Thành phố dự kiến chuyển đổi thành trường trung học nghề đối với 4 trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên tại các khu vực chưa có trường cao đẳng hoạt động theo định hướng của Bộ GD-ĐT. Thời gian tổ chức thực hiện dự kiến ngay sau khi các quy định pháp luật liên quan đến việc tổ chức giảng dạy chương trình giáo dục trung học nghề có hiệu lực thi hành.
Hiện nay, thành phố đang thực hiện công tác sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy ngành GD-ĐT theo kế hoạch đã đề ra, bảo đảm phù hợp với chủ trương sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy theo yêu cầu của Bộ Chính trị, Ban Bí thư; đồng thời không làm ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận giáo dục, quy một mạng lưới trường lớp và chất lượng dạy học trên địa bàn thành phố.
Theo số liệu học sinh đăng ký nguyện vọng lớp 10 mà Sở GD-ĐT TP.HCM đã công bố, các trường có tỷ lệ chọi lớp 10 cao nhất là THPT Bùi Thị Xuân, THCS - THPT Trần Đại Nghĩa, Thủ Đức, Nguyễn Thượng Hiền, Lê Trọng Tấn, Dĩ An...
Dẫn đầu là Trường THPT Bùi Thị Xuân với tỷ lệ chọi lớp 10 là 2,84; Tiếp đến là Trường THCS - THPT Trần Đại Nghĩa với tỷ lệ chọi 2,79.
Các vị trí tiếp theo lần lượt thuộc về Trường THPT Nguyễn Thượng Hiền (2,51), Trường THPT Lê Trọng Tấn (2,45), Trường THPT Dĩ An (2,34) và Trường THPT Trịnh Hoài Đức (2,31).
Nhóm các trường có tỷ lệ chọi lớp 10 cao tiếp theo gồm Trường THPT Lê Quý Đôn (2,30), Trường THPT Trần Văn Ơn (2,25), Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (2,25)…
Các trường tiếp theo gồm Trường THPT Bến Cát (2,12), Trường THPT Trần Phú (2,12), Trường THPT Thạnh Lộc (2,10), Trường THPT Tây Thạnh (2,07), Trường THPT Phú Nhuận (2,05), Trường THPT Bình Phú (2,04) và Trường THPT Trần Khai Nguyên (2,02)...
Từ thống kê trên cho thấy, lần đầu tiên Trường THPT Lê Trọng Tấn là trường tốp 2 đã vượt lên thành trường có tỷ lệ chọi đứng thứ 4, cao hơn những trường thuộc tốp 1 nhiều năm qua.
Bên cạnh đó, trong số khoảng 20 trường THPT có điểm chuẩn lớp 10 cao nhất của năm 2025 tại khu vực 1 (TP.HCM cũ) thì có 16 trường tỷ lệ chọi từ 2 trở lên.
Dẫn đầu là THPT Bùi Thị Xuân với 2,84; theo sau là THCS-THPT Trần Đại Nghĩa và Thủ Đức, lần lượt 2,79 và 2,57.
Còn 3 trường có tỷ lệ chọi lớp 10 dưới 2 là THPT Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Hữu Cầu, Võ Trường Toản. Nhiều giáo viên chủ nhiệm lớp 9 chia sẻ, đây là điểm gây bất ngờ, đặc biệt với Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai, khi thứ hạng tỷ lệ chọi sụt giảm mạnh, từ top 10 của năm ngoái, năm nay ra ngoài top 25.
Trong khi đó, Trường THPT Bùi Thị Xuân bứt phá mạnh, từ hạng 31 năm 2025 lên vị trí số 1 hay Trường THPT Thủ Đức cũng từ vị trí số 10 của năm 2025 lên hạng 3…
Ông Nguyễn Anh Tuấn, Hiệu phó Trường THCS Đống Đa (P.Thạnh Mỹ Tây), cho hay từ nhiều năm qua, những trường tốp đầu, có điểm chuẩn lớp 10 cao, mặc định là "sân chơi" của những học sinh có học lực giỏi, xuất sắc một cách ổn định, là những học sinh giỏi cấp quận, TP.
Do đó, không thể so sánh tỷ lệ chọi của trường tốp đầu với trường tốp 2. Chẳng hạn, lấy ví dụ ngay kỳ tuyển sinh lớp 10 năm nay, tỷ lệ chọi của Trường Nguyễn Thị Minh Khai (1,98) thấp hơn tỷ lệ chọi của Trường THPT Lê Trọng Tấn (2,45) nhưng không thể qua đó nói rằng độ cạnh tranh của Nguyễn Thị Minh Khai nhẹ hơn để từ đó thay đổi, điều chỉnh nguyện vọng. Bởi năng lực của những học sinh đăng ký nguyện vọng 1 vào trường tốp 1 sẽ khác với năng lực của học sinh chọn nguyện vọng 1 là trường tốp 2.
Vì vậy theo ông Tuấn, có thể nói, tỷ lệ chọi chỉ là một kênh tham khảo và nếu cần để so sánh thì phải là các trường trong cùng một tốp với nhau. Không thể cứ mặc nhiên thấy trường có tỷ lệ chọi thấp, tức độ cạnh tranh thấp hơn, mà thay đổi.
Hiệu trưởng Trường THCS tại P.Bình Lợi Trung cũng cho rằng tỷ lệ chọi giảm không có đồng nghĩa với việc giảm áp lực học tập và cạnh tranh vào trường tốp đầu. Bởi mỗi tốp trường có đối tượng thí sinh dự thi khác nhau, học sinh chọn trường căn cứ vào năng lực học tập ổn định của học sinh, đặc biệt với nhóm học sinh có nguyện vọng trường tốp đầu.
Hiệu trưởng Trường THCS tại P.Bình Lợi Trung lưu ý, phụ huynh và học sinh đừng quá tập trung vào việc đổi nguyện vọng nếu lựa chọn của học sinh đã được quyết định từ sự phối hợp, tư vấn chặt chẽ của gia đình, giáo viên chủ nhiệm và năng lực học tập chính xác của các em. Lúc này cần thiết là gia đình động viên, đồng hành và chăm sóc để các con yên tâm vào việc ôn tập, chuẩn bị kiến thức, tâm lý, tinh thần tốt nhất cho kỳ thi sắp tới.
