Con gái đầu của chị Võ Anh Thư, ở phường Thủ Đức, TPHCM, đang học lớp 9, bé sau học lớp 4. Từ lâu, vợ chồng chị đã xác định khi lên THPT, con sẽ theo học tư thục, không tham gia kỳ thi vào lớp 10 công lập hằng năm.
Chị Thư cho hay, nhiều năm trước chị từng chứng kiến nhiều đồng nghiệp rơi vào căng thẳng khi con chuẩn bị thi vào lớp 10. Họ quay cuồng trong việc đưa đón con đi học thêm và tâm trạng thường bất an khi nghĩ đến việc con thi rớt.
Chị cũng chứng kiến cảnh nhiều trẻ phải học ngày đêm cho cuộc đua vào lớp 10, nhiều em không còn thời gian để nghỉ ngơi, giải trí.
Chị không muốn mình và con phải rơi vào guồng quay này và thống nhất với chồng, con sẽ không thi lớp 10 mà chủ động chọn học tư thục.
Với quan điểm này, lâu nay hai con chị gần như không học thêm, chỉ nhờ gia sư hỗ trợ những môn khó trong giai đoạn ngắn và học tiếng Anh ở trung tâm.
Nhờ vậy, các con có thời gian để học võ thuật, bơi lội; bé đầu còn học thêm vẽ, bé sau học nhạc. Đặc biệt, tinh thần học tập của các con rất thoải mái, không phải nơm nớp lo sợ việc phải đối mặt với kỳ thi.
“Nhiều năm nay, các con tôi đều đạt học sinh giỏi, ở trong top đầu của lớp. Cũng có khi nghĩ hay cho con thi thử sức nhưng cả nhà xác định điều đó là không cần thiết”, chị Thư nói.
Tuy nhiên, chị Thư thừa nhận lựa chọn nào cũng có cái giá của nó. Nhiều năm qua, vợ chồng chị đã chuẩn bị cho kế hoạch con học tư bằng cách “cày cuốc” kiếm tiền, chi tiêu hết sức tiết kiệm.
Anh chị phải cân nhắc kỹ lưỡng về vấn đề tài chính cho lộ trình hai con học trường tư và cả những năm học đại học sắp tới.
Không muốn tuổi 15 của con bị quyết định bởi một kỳ thi
Cách đây hai năm, con trai đầu của chị Bùi Ngọc Thân (phường An Đông, TPHCM) đã không tham gia kỳ thi lớp 10, đăng ký vào trường tư thục.
Bé sau đang học lớp 6, chị đã chọn cho con học trường song ngữ liên cấp để lên thẳng dựa trên kết quả học tập mà không phải trải qua kỳ thi nào.
Chị Thân thừa nhận mình là người mẹ “đưa con chạy trốn” khỏi kỳ thi lớp 10. Điều này phần nào xuất phát từ việc chị hiểu được sự khốc liệt và áp lực của kỳ thi đối với con trẻ.
Theo chị, việc thi cử để chọn đầu vào trong bối cảnh trường lớp còn thiếu, cùng với chính sách phân luồng sau THCS là điều khó tránh. Tuy nhiên, với chị điều đó không công bằng với những đứa trẻ đang ở tuổi ăn, tuổi học khi các em buộc phải “giành chỗ học”.
Hơn nữa, không đơn thuần chỉ là học tốt, ôn thi kỹ sẽ đảm bảo trúng tuyển, kỳ thi này còn khốc liệt ở chỗ là dù con học tốt nhưng nếu thiếu tỉnh táo và cả may mắn trong chuyện nguyện vọng vẫn có thể rớt.
“Tôi thấy thi lớp 10 như “đánh bạc”, các con chọn trường vừa sức các năm điểm chuẩn thấp để an toàn chọn nhưng năm nay điểm chuẩn có thể tăng vọt. Chỉ tiêu chỉ từng đó, số còn lại là buộc… phải rớt. Tôi không muốn quá trình học tập 9 năm của con tôi bị một kỳ thi chỉ khoảng 3 tiếng đồng hồ quyết định”, chị chia sẻ.
Chị Thư, chị Thân là hai trong nhiều phụ huynh chủ động “rút” con khỏi kỳ thi lớp 10 đã xuất hiện trong những năm gần đây tại TPHCM.
Năm 2025, TPHCM ghi nhận có hơn 12.000 học sinh không tham gia kỳ thi lớp 10. Năm 2024, con số này là khoảng 16.000 học sinh.
Theo khảo sát của Sở GD&ĐT TPHCM, học sinh không thi lớp 10 xuất phát từ nhiều lý do như thuộc diện tuyển thẳng, đi du học, thay đổi nơi ở; đặc biệt là lựa chọn học nghề tại các trường cao đẳng hoặc trung cấp, học tại trung tâm giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp hoặc tiếp tục học tại các trường tư thục, chiếm tỷ lệ cao nhất.
Năm học 2026-2027, chỉ tiêu của khoảng 170 trường THPT công lập tại TPHCM chưa đến 104.000 học sinh, trong khi số học sinh tốt nghiệp lớp 9 năm học 2025-2026 là 169.080 học sinh.
Nếu dựa theo số học sinh và chỉ tiêu tiếp nhận của các trường, có gần 40% học sinh (khoảng 65.000 em) không có chỗ học ở lớp 10 công lập.
TPHCM đang tìm mọi cách để tăng khả năng tiếp nhận học sinh vào lớp 10 lên 70%. Nếu đạt được mục tiêu này thì vẫn có trên 51.000 học sinh phải tìm lối đi khác thay cho theo học tại trường THPT công lập.
Một trong số đó là bài thi Aptis ESOL for Teens, thuộc hệ thống Aptis ESOL của Hội đồng Anh, với chứng chỉ được cấp là Aptis ESOL Skills for Life. Bài thi đánh giá năng lực tiếng Anh của người học từ 13-15 tuổi, với nội dung được điều chỉnh phù hợp với lứa tuổi này và phản ánh khả năng ứng dụng tiếng Anh trong đời sống hằng ngày, theo tin mới công bố.
Cấu trúc đề Aptis ESOL for Teens gồm 5 hợp phần: ngữ pháp và từ vựng (25 phút với 50 câu hỏi), nói (15 phút với 4 phần), viết (50 phút với 4 phần), nghe (55 phút với 17 câu hỏi), đọc (30 phút với 4 phần). Chứng chỉ sẽ cung cấp kết quả theo các trình độ từ A1 tới C1 của Khung tham chiếu trình độ ngôn ngữ chung châu Âu (CEFR).
Ngoài Aptis ESOL for Teens, hệ thống bài thi Aptis ESOL còn có các phiên bản Aptis ESOL General, Aptis ESOL Advanced và Aptis ESOL for Teachers, đều cấp chung loại chứng chỉ là Aptis ESOL International.
Trước đó vào đầu năm, Bộ GD-ĐT đã công nhận các cấp độ của chứng chỉ Versant English Placement Test (VEPT) tương đương bậc 1, 2, 3 theo Khung năng lực ngoại ngữ Việt Nam. Động thái này mở lối cho VEPT vào danh sách chứng chỉ được dùng để miễn thi môn ngoại ngữ khi xét tốt nghiệp THPT 2026, song song với 2 cái tên khác là PEIC và PTE Academic. Cả 3 chứng chỉ nêu trên đều được cấp bởi Pearson.
Vào năm 2025, hệ thống bài thi LanguageCert của PeopleCert Qualifications cũng đã chính thức có mặt ở Việt Nam, được triển khai với 5 phiên bản gồm Young Learners ESOL, ESOL for Schools, ESOL International, Test of English, Academic & General. Chung thời điểm, Nhà xuất bản ĐH Oxford ra mắt hệ thống bài thi Oxford Test of English (OTE), với 3 phiên bản là OTE, OTE Advanced và OTE for Schools được triển khai tại Việt Nam.
Trước sức ép cạnh tranh ở Việt Nam nói riêng và toàn cầu nói chung, các kỳ thi quen thuộc như IELTS của Hội đồng Anh, IDP, Cambridge English và TOEFL iBT của ETS cũng đang có những chuyển dịch đáng chú ý. Trong khi IELTS quyết định xóa sổ hình thức thi trên giấy ở quy mô toàn cầu từ giữa năm 2026, thì TOEFL iBT từ đầu năm đã đổi cấu trúc lẫn thang điểm để "duy trì độ tin cậy và giá trị học thuật".
Ngoài các lựa chọn nêu trên, thí sinh có thể tìm đến loạt chứng chỉ tiếng Anh của Cambridge English với những cái tên nổi bật như A2 Key, B1 Preliminary, B2 First, C1 Advanced, C2 Proficiency, Linguaskill... Hoặc thí sinh có thể đăng ký thi TOEIC và TOEFL ITP của ETS, Duolingo English Test của Duolingo.
Nhìn chung, ngoài ETS, Duolingo là đại diện của Mỹ và IDP là của Úc, thị trường khảo thí tiếng Anh hiện nay đang bị "thống trị" bởi những thương hiệu đến từ Anh.
Sự sôi động của thị trường khảo thí tiếng Anh diễn ra trong bối cảnh Đảng, Nhà nước đang bứt tốc đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai, đặc biệt khi Thủ tướng Chính phủ cuối năm 2025 phê duyệt Đề án "Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045". Đề án chia theo 3 giai đoạn, bắt đầu từ xây nền tảng và chuẩn hóa, đến mở rộng và tăng cường, cuối cùng là hoàn thiện và nâng cao.
Để đảm bảo đề án thành công, Bộ GD-ĐT đã đề nghị triển khai dạy tiếng Anh bắt buộc từ lớp 1 thay vì lớp 3 như hiện nay. Song song đó, ít nhất 200.000 giáo viên dạy học bằng tiếng Anh cần được đào tạo, bồi dưỡng tiếng Anh cũng như năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm từ nay tới 2035, ngoài ra phải tuyển thêm khoảng 22.000 biên chế giáo viên tiếng Anh trên cả nước.
Đó là lý do bên cạnh những phiên bản học thuật truyền thống nhằm phục vụ tuyển sinh và du học, nhiều đơn vị còn mang đến Việt Nam những bài thi dành cho giáo viên lẫn lứa tuổi thanh thiếu niên.
Sáng nay 14.4, ông Ung Đình Hiền, Chủ tịch UBND xã Vạn Tường (Quảng Ngãi), cho biết đã chủ trì cuộc họp với đại diện nhà trường và các cơ quan chức năng nhằm khẩn trương nắm bắt tình hình, thống nhất phương án xử lý vụ việc bạo lực học đường liên quan đến nữ sinh lớp 7 bị đánh hội đồng, gây xôn xao dư luận.
Theo thông tin tại cuộc họp, vụ việc bắt nguồn từ mâu thuẫn giữa hai học sinh T. và em D.T.K.B học lớp 7 Trường THCS Bình Thuận (Vạn Tường). Sau khi xảy ra lời qua tiếng lại, 2 bên hẹn gặp để "giải quyết". Tuy nhiên, cuộc gặp không được kiểm soát, dẫn đến xô xát. Đáng chú ý, trong lúc xảy ra vụ việc, em B. còn bị anh trai của một học sinh khác tham gia hành hung, khiến sự việc trở nên nghiêm trọng hơn.
Ngay khi tiếp nhận thông tin, các lực lượng chức năng địa phương đã vào cuộc. Phòng Văn hóa - xã hội phối hợp với các đơn vị liên quan làm việc với Bệnh viện đa khoa Trung ương Quảng Nam để nắm tình hình khám, điều trị ban đầu cho học sinh bị ảnh hưởng.
Theo nguyện vọng gia đình, hiện em B. tiếp tục được theo dõi sức khỏe tại một cơ sở y tế ở thành phố Đà Nẵng để đảm bảo điều kiện điều trị tốt hơn. Song song đó, chính quyền địa phương đã tổ chức các đoàn đến thăm hỏi, động viên gia đình các học sinh liên quan, đồng thời vận động các em sớm ổn định tâm lý, quay lại trường học.
Báo cáo ban đầu cho thấy, đã có 2/3 học sinh liên quan trở lại lớp, một trường hợp vẫn đang nghỉ học để ổn định tinh thần. Chính quyền địa phương yêu cầu các cơ sở giáo dục tăng cường nắm bắt diễn biến tâm lý học sinh, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng kỳ thị, xa lánh hoặc gây áp lực đối với các em liên quan.
Về hướng xử lý, ông Ung Đình Hiền cho biết Công an xã đang tiếp tục điều tra, làm rõ vụ việc trên cơ sở kết quả giám định y tế và các tài liệu liên quan. Tất cả cá nhân tham gia, bao gồm cả học sinh và người ngoài nhà trường, sẽ bị xem xét xử lý nghiêm theo quy định.
"Quan điểm của địa phương là xử lý nghiêm minh, đúng người, đúng hành vi; đồng thời chú trọng giáo dục, giúp các em nhận thức sai phạm để sửa chữa, tiến bộ", ông Hiền nhấn mạnh.
Trước đó, ngày 12.4, trên mạng xã hội lan truyền đoạn clip ghi lại cảnh một nữ sinh bị nhiều nam sinh đánh liên tiếp trước cổng Trường THCS Bình Thuận (xã Vạn Tường, Quảng Ngãi) khiến dư luận bức xúc. Trong clip, nạn nhân gần như không thể chống cự, liên tục bị đấm, đá. Một người đàn ông trung niên đã cố gắng can ngăn nhưng bất lực, nhóm học sinh vẫn tiếp tục hành hung.
Vụ việc trên khiến em D.T.K.B bị đau toàn thân, mắt bầm tím, môi dập, tinh thần hoảng loạn, kèm triệu chứng nôn ói. Sau đó, gia đình đã đưa em B. đến Bệnh viện đa khoa Trung ương Quảng Nam (TP.Đà Nẵng) để kiểm tra, điều trị.
"Tôi bất ngờ quá. Phải mất một lúc tôi mới bình tĩnh lại được. Đây là một vinh dự lớn", nhà toán học 64 tuổi chia sẻ với tờ Scientific American khi nhận tin.
Frank Merle giành giải nhờ những nghiên cứu đóng góp lớn cho sự hiểu biết của nhân loại về phương trình tiến hóa phi tuyến. Đây là công cụ toán học dùng để mô tả sự thay đổi theo thời gian của sóng, chất lưu (như nước, không khí) và các hệ thống động lực khác.
Trọng tâm nghiên cứu của ông hướng vào các điểm kỳ dị, là những thời điểm hoặc vị trí mà lời giải của phương trình đột ngột tăng vọt đến vô hạn. Ông đã giải quyết được nhiều vấn đề nền tảng, bao gồm việc chứng minh rằng một số phương trình vốn được cho là "ổn định" thực tế lại có thể "bùng nổ" (trở nên vô hạn) chỉ trong một khoảng thời gian hữu hạn.
Được nhận khoản tiền thưởng lớn, song điều khiến Merle phấn khích hơn cả là khi ông tìm ra cách tiếp cận mới cho những bài toán này, hầu hết mọi người đều không tin rằng ông có thể tạo ra điều gì thú vị.
"Thế rồi hết bài toán này đến bài toán khác lần lượt được giải quyết. Và giờ những nỗ lực đó đã nhận được sự công nhận rộng rãi", Merle nói.
Trong suốt sự nghiệp, những đóng góp của Merle đã làm thay đổi nhiều giả định nền tảng trong lĩnh vực, tạo ra các kết nối sâu sắc giữa toán học và vật lý, đồng thời mở ra hướng đi mới cho những bài toán khó nổi tiếng chưa có lời giải.
Nghiên cứu nổi bật nhất của ông là công trình về phương trình Schrödinger phi tuyến trong vật lý lượng tử. Ban đầu, ông phân loại toàn bộ cách thức mà phương trình này có thể "bùng nổ". Sau đó, ông cùng cộng sự chứng minh được rằng ngay cả phiên bản "phi tập trung" của phương trình này, vốn luôn được tin là cực kỳ ổn định, thực chất vẫn có thể bị phá vỡ và trở nên vô hạn.
Ngoài ra, khi nghiên cứu về giả thuyết phân rã soliton (dự đoán rằng mọi sự xáo trộn của sóng cuối cùng sẽ tan ra thành các nhóm sóng ổn định, giữ nguyên hình dạng), Merle cùng các cộng sự đã phát triển những kỹ thuật toán học mạnh mẽ để phân tích cách năng lượng di chuyển và tập trung trong các hệ thống này.
Ông cũng hợp tác cùng hai nhà toán học Yvan Martel và Pierre Raphael để làm sáng tỏ cách các điểm kỳ dị hình thành trong phương trình kiểu KdV - loại phương trình mô tả các hiện tượng từ sóng nông cho đến những cơn sóng lừng (rogue waves) nguy hiểm trên đại dương.
Hiện, ngoài công tác tại Đại học CY Cergy Paris, Merle còn giữ ghế Giáo sư Giải tích tại Viện nghiên cứu khoa học cao cấp Pháp (IHES). Thời trẻ, ông lấy bằng tiến sĩ tại Đại học Pierre và Marie Curie - Paris VI, từng giảng dạy tại Viện Courant của Đại học New York (Mỹ) trước khi về Pháp, giành nhiều giải thưởng lớn. Năm 2014, ông là diễn giả toàn thể tại Đại hội Toán học quốc tế dành cho người có đóng góp đặc biệt quan trọng. Năm 2023, ông giành giải nghiên cứu Clay - giải thưởng quốc tế danh tiếng, vinh danh những đột phá về Toán học.
Breakthrough ra đời vào năm 2012 nhằm tôn vinh các nhà khoa học, truyền cảm hứng cho các nhà khoa học trẻ và thúc đẩy khoa học vì lợi ích toàn cầu. Giải này do các nhà khoa học và doanh nhân, bao gồm nhà vật lý Yuri Milner và CEO của Meta Mark Zuckerberg, khởi xướng.
Ba lĩnh vực được trao giải gồm Toán, Vật lý cơ bản và Khoa học sự sống. Mỗi giải trị giá 3 triệu USD. Các giải thưởng khác của quỹ này như New Horizons hay Maryam Mirzakhani New Frontiers dành cho các nhà khoa học trẻ, trị giá 50.000-100.000 USD.
Cho tới nay, Breakthrough là giải khoa học trao thưởng nhiều nhất thế giới. Số tiền thưởng năm nay lên tới 18,75 triệu USD.
