Đề nghị này xuất phát từ thực tế xâm hại trẻ em trên không gian mạng với nhiều hình thức tinh vi như bắt cóc online, bạo lực mạng, bắt nạt qua mạng. Ngoài ra còn từ kinh nghiệm của Úc từ tháng 12.2025 cấm người dưới 16 tuổi, Indonesia và Pháp cấm từ tháng 3.2026, còn Vương quốc Anh đang thí điểm và Hy Lạp cấm trẻ em dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội có hiệu lực từ ngày 1.1.2027.
Sự lo lắng của các đại biểu Quốc hội là dễ hiểu. Một đứa trẻ 12 tuổi ngồi trước màn hình 4-5 tiếng mỗi tối, cuộn vô tận qua những video mà thuật toán biết rõ cách giữ chân hơn chính bố mẹ. Và khi người lớn không đủ thời gian theo dõi con em, khi nhà trường chưa hướng dẫn các em sử dụng mạng xã hội một cách đúng đắn thì ý tưởng cấm như một lối thoát. Nhưng trong bối cảnh Việt Nam hiện nay cấm có thể là một “lối thoát trên giấy”.
Vấn đề thứ nhất nằm ở chính định nghĩa. Điều 33 luật Trẻ em 2016 ghi nhận trẻ em có quyền được tiếp cận thông tin đầy đủ, kịp thời, phù hợp, có quyền tìm kiếm và thu nhận thông tin dưới mọi hình thức, được tham gia hoạt động xã hội phù hợp với độ tuổi và năng lực.
Mạng xã hội năm 2026 không còn là một kênh giải trí mà có thể bóc tách riêng để cấm. Nó là hạ tầng giao tiếp của lớp học, của nhóm học thêm, của câu lạc bộ đọc sách, của đội tuyển học sinh giỏi, của các dự án STEM liên trường.
Úc có thể cấm vì họ có hạ tầng giáo dục số thay thế, có Learning Management System quốc gia, có kênh liên lạc giáo viên phụ huynh không phụ thuộc các nền tảng thương mại. Chúng ta thì ngược lại. Suốt giai đoạn Covid-19 và cho đến tận bây giờ, chính các nhóm Zalo lớp học, các fanpage trường, các buổi livestream ôn thi trên YouTube đã trở thành lớp học thứ hai của hàng triệu học sinh, trong khi Bộ GD-ĐT chưa có một nền tảng chính thức nào đủ sức thay thế.
Vấn đề thứ hai là khả năng về hiệu lực thực thi. Nghị định 147/2024/NĐ-CP có hiệu lực từ 25.12.2024 đã quy định trẻ dưới 16 tuổi khi đăng ký mạng xã hội phải dùng thông tin của cha mẹ, đồng thời phụ huynh có trách nhiệm giám sát nội dung và quá trình sử dụng. Đây là một bước đi đúng hướng, đặt trách nhiệm giám sát vào tay người có khả năng giám sát thực sự.
Nhưng thực tế trẻ em mượn điện thoại người lớn, lập tài khoản ẩn danh, khai gian tuổi. Một lệnh cấm cứng hơn không xóa được những ngả lách này, nó chỉ đẩy các em sang những nền tảng ít được quản lý hơn, hoặc tệ hơn là vào những không gian ẩn danh nơi phụ huynh mất nốt khả năng quan sát. Chính UNICEF đã cảnh báo rằng các lệnh cấm mang tính bao trùm có thể dẫn đến hệ quả ngoài mong muốn khi trẻ tìm cách lách quy định.
Vấn đề thứ ba là khoảng trống của ngành giáo dục. Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT đã đưa tin học thành môn bắt buộc từ lớp 3 đến lớp 9. Trên lý thuyết, chương trình yêu cầu học sinh hình thành năng lực ứng xử phù hợp chuẩn mực đạo đức, văn hóa, pháp luật trong môi trường số hóa. Trên thực tế thì phần lớn giờ tin học ở các trường phổ thông hiện nay vẫn dừng ở Word, Excel và chút lập trình Scratch, còn nội dung quan trọng nhất với một đứa trẻ năm 2026 là nhận diện thông tin giả, hiểu cơ chế thuật toán gợi ý, phòng chống bắt nạt mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân theo luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân thì lại gần như bỏ ngỏ.
Ngành giáo dục cần đi trước để biết phải trang bị gì cho trẻ em khi bước vào không gian số. Bởi cấm hay không cấm rồi cũng sẽ đến lúc các em 16 – 18 tuổi và bước vào mạng xã hội với tư cách một người sử dụng trưởng thành. Câu hỏi không phải là trì hoãn tuổi truy cập thêm vài năm mà là trong khoảng thời gian đó nhà trường đã dạy các em những gì.
Một chính sách tốt phải đồng thời bảo vệ trẻ khỏi rủi ro và bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục hiện đại của trẻ, hai điều này không được phép triệt tiêu nhau. Do đó trước khi bàn đến ngưỡng tuổi và danh sách nền tảng bị cấm, phía Bộ GD-ĐT cần xem xét các yếu tố sau:
Một là, bao giờ có chương trình giáo dục năng lực số chính thức tích hợp vào môn giáo dục công dân và tin học với chuẩn đầu ra đo đếm được cho từng cấp học?
Hai là, nền tảng học tập số quốc gia có đủ sức thay thế các nhóm Zalo, Facebook trong giao tiếp nhà trường và phụ huynh sẽ xây dựng theo lộ trình nào?
Ba là, cơ chế phối hợp giữa Bộ GD-ĐT, Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc xác minh độ tuổi và bảo vệ dữ liệu cá nhân của học sinh trên các nền tảng số sẽ vận hành ra sao, dưới sự điều phối của cơ quan nào.
Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng là công việc không thể khoán trắng cho một điều cấm trong luật mà đòi hỏi nhà trường phải trở thành nơi dạy trẻ sống trong thế giới số với những đổi thay liên tục.
Ngày 9.7, Công an tỉnh Tuyên Quang khởi tố bà Trần Thị Thu Hằng, Phó hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Văn Huyên, trưởng điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2026 Trường THPT chuyên Tuyên Quang, cùng ông Nguyễn Hà Duy, giáo viên toán giữ vai trò thư ký điểm thi, về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ theo điều 356 bộ luật Hình sự. Hai người khác cũng bị khởi tố. Bước đầu cơ quan điều tra xác định động cơ của các bị can là "vì thành tích".
Điều 356 đòi hỏi người phạm tội hành động vì vụ lợi hoặc vì động cơ cá nhân khác. Trong lý luận và thực tiễn xét xử, động cơ cá nhân khác thường được hiểu là việc củng cố địa vị, uy tín hay quyền lực của bản thân người phạm tội.
Nhưng thành tích trong một kỳ thi quốc gia không phải là thứ mà người coi thi mang về nhà cất cho riêng mình. Nó là chỉ số của trường, của ngành giáo dục địa phương, của tỉnh. Nó được đưa vào bảng thi đua, vào báo cáo tổng kết, vào tiêu chí đánh giá và bổ nhiệm cán bộ. Khi một cá nhân can thiệp vào bài thi vì thành tích, thứ họ theo đuổi thực chất mang tính tập thể và thuộc về hệ thống. Đây là nghịch lý pháp lý đầu tiên, khi luật hình sự cá thể hóa một động cơ vốn do chính bộ máy tạo ra và tưởng thưởng. Người bị còng tay là người đứng cuối một chuỗi mà mắt xích đầu tiên nằm ở nơi khác.
Nghịch lý thứ hai lộ ra khi đặt vụ Tuyên Quang cạnh vụ gian lận thi cử năm 2018. Đó là vụ án được đánh giá nghiêm trọng nhất trong lịch sử các kỳ thi, với 347 bài thi bị can thiệp, liên quan ít nhất 222 thí sinh tại Hà Giang, Sơn La và Hòa Bình. Hơn 30 người phải chịu trách nhiệm hình sự. Các bản án khi ấy thuộc loại nặng nhất từng có cho hành vi gian lận thi.
Cựu trưởng phòng khảo thí Sơn La Lò Văn Huynh lĩnh 21 năm tù, chuyên viên Nguyễn Thị Hồng Nga 19 năm 6 tháng khi cộng cả tội nhận hối lộ. Nếu răn đe bằng hình phạt thật sự chạm tới gốc rễ thì sau 7 năm và những bản án như thế, một điểm thi cấp tỉnh đã không thể tái diễn kịch bản cũ với quy mô còn dày đặc hơn. Chính bị cáo Nguyễn Thị Hồng Nga từng nói trước tòa rằng nếu không cùng đồng nghiệp sửa điểm thì bà khó tồn tại được trong guồng máy đó. Câu nói ấy cho thấy điều mà bản án không chạm tới. Khi áp lực thành tích trở thành điều kiện sinh tồn nghề nghiệp, hình phạt dành cho từng con người không đủ sức thay đổi phương trình.
Nghịch lý thứ ba nằm ở chính những người vô can. Sở GD-ĐT Tuyên Quang đã đề xuất cho 328 thí sinh, gồm 322 học sinh của trường và 6 thí sinh tự do, thi lại môn toán. Trong số các em phải làm lại bài, chắc chắn có những người đã tự mình đạt điểm cao bằng thực lực. Họ mất kết quả hợp pháp của mình chỉ vì kết quả ấy không còn cách nào tách bạch khỏi phần gian lận. Bài học năm 2018 còn cay đắng hơn. Khi đó, một thí sinh mang điện thoại vào phòng thi sẽ bị đình chỉ ngay lập tức, còn những thí sinh được nâng điểm thì ban đầu không hề hấn gì cho đến khi vụ án bị phanh phui. Pháp luật về thi cử vận hành theo cách trừng phạt lỗi nhỏ nhìn thấy được của người trung thực, trong khi lỗi lớn có tổ chức lại ẩn mình sau quy trình. Gánh nặng khắc phục cuối cùng đổ lên vai người ít có lỗi nhất.
Từ ba nghịch lý đó, có thể thấy vấn đề không nằm ở phòng thi. Điều 2 Quy chế thi tốt nghiệp THPT ban hành kèm Thông tư 24/2024/TT-BGDĐT ngày 24.12.2024 quy định kỳ thi phải bảo đảm an toàn, nghiêm túc, trung thực, khách quan và công bằng. Nghĩa vụ này đặt lên toàn bộ hệ thống tổ chức thi, chứ không riêng người giám thị ngồi trong phòng.
Nhưng ở đây tồn tại một xung đột lợi ích mang tính cấu trúc mà bất kỳ ai cũng dễ nhận ra ngay. Địa phương vừa là nơi tổ chức và coi thi tại điểm thi của mình, lại vừa là chủ thể được đánh giá bằng chính kết quả của kỳ thi đó. Người cầm cân lại có lợi ích trực tiếp trong con số cuối cùng. Khi thiết kế thể chế đặt một chủ thể vào tình thế vừa đá bóng vừa thổi còi thì gian lận không còn là tai nạn đạo đức cá biệt mà trở thành hệ quả có thể dự báo.
Trách nhiệm hình sự trong những vụ này cũng có xu hướng dồn xuống dưới. Người bị khởi tố là trưởng điểm thi, là thư ký, là giáo viên trực tiếp thao tác. Trong khi đó, áp lực thành tích và cơ chế thi đua tạo ra động cơ ấy lại đi từ trên xuống. Trưởng ban chỉ đạo kỳ thi cấp tỉnh và những người đặt ra chỉ tiêu nằm ở đầu kia của chuỗi nhân quả. Trách nhiệm chạy ngược chiều với động cơ. Đó là lý do vì sao mỗi vụ án khép lại, căn bệnh vẫn nguyên vẹn.
Vậy nên đề xuất lắp camera không kết nối mạng trong các phòng thi, dù cần thiết, cũng chỉ là chữa triệu chứng. Nhìn lại 20 năm qua sẽ thấy hình thức gian lận liên tục tiến hóa để vượt qua lớp phòng vệ kỹ thuật mới nhất. Từ chỗ tuồn bài giải vào phòng thi những năm 2000, đến can thiệp phần mềm chấm trắc nghiệm năm 2018, rồi dùng tai nghe siêu nhỏ và trí tuệ nhân tạo giải đề trong các vụ năm 2025. Thêm một camera chỉ đẩy hành vi gian lận sang điểm yếu tiếp theo của quy trình. Chừng nào còn động cơ thì con người sẽ còn tìm ra kẽ hở.
Hướng xử lý phải nhắm vào gốc. Trước hết, cần cắt đứt liên hệ giữa kết quả thi tốt nghiệp với các tiêu chí thi đua, đánh giá và bổ nhiệm cán bộ ở địa phương. Bởi chừng nào tỷ lệ điểm cao còn là thước đo thành tích của người quản lý thì chừng đó động cơ can thiệp vẫn được nuôi dưỡng.
Thứ hai, cần tách bạch chủ thể tổ chức coi thi khỏi chủ thể được hưởng lợi từ kết quả, bằng cơ chế coi thi và giám sát độc lập, có thể là điều động chéo giữa các địa phương để không ai chấm điểm cho chính mình.
Thứ ba, khi tính toàn vẹn của một điểm thi bị xâm phạm, quy chế cần một cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thí sinh vô can, thay vì để các em gánh chịu như một hệ quả phụ, chẳng hạn ưu tiên bảo lưu quyền xét tuyển và bù đắp thời gian bị lỡ nhịp.
Thứ tư, trách nhiệm cần đi theo đúng chiều của động cơ, mở rộng lên tới những người thiết lập chỉ tiêu và cơ chế thi đua, bằng chế tài kỷ luật và hành chính chứ không chỉ dừng ở trách nhiệm hình sự của người thao tác cuối cùng.
Mùa tuyển sinh năm nay, Đại học Quốc gia TP.HCM áp dụng thống nhất phương thức xét tuyển tổng hợp tại 8 trường thành viên. Trong đó học sinh từ 149 trường THPT trong danh sách ưu tiên xét tuyển sẽ được cộng điểm khi đăng ký xét tuyển.
Thí sinh khi đăng ký xét tuyển vào các trường thành viên Đại học Quốc gia TP.HCM có thể được cộng điểm ưu tiên hoặc điểm thưởng theo quy định nhưng tổng mức cộng thêm không vượt quá 10% thang điểm xét tuyển, tương đương tối đa 10 điểm trên thang điểm 100.
Đáng chú ý, học sinh đến từ 149 trường THPT nằm trong danh sách ưu tiên xét tuyển của Đại học Quốc gia TP.HCM (xem danh sách tại đây) sẽ được cộng điểm khi đăng ký vào các trường thành viên.
Mức cộng tối đa là 5/100, còn mức cụ thể do từng trường quy định, bảo đảm phù hợp quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo và của Đại học Quốc gia TP.HCM.
Trong giai đoạn 2026 - 2028, chính sách cộng điểm, điểm thưởng áp dụng đối với thí sinh thuộc 149 trường THPT nếu đáp ứng đồng thời hai điều kiện: học tối thiểu hai năm tại trường trong danh sách và có học lực trung bình cả ba năm THPT đạt loại tốt trở lên.
Theo lộ trình được công bố, từ năm 2029 chính sách cộng điểm nói trên chỉ còn áp dụng đối với học sinh các trường THPT chuyên.
Điểm thay đổi đáng chú ý khác là từ mùa tuyển sinh 2026, toàn bộ 8 trường thành viên Đại học Quốc gia TP.HCM sẽ sử dụng phương thức xét tuyển tổng hợp thay cho các phương thức xét tuyển riêng lẻ như trước.
Phương thức xét tuyển tổng hợp cho phép thí sinh sử dụng đồng thời nhiều nguồn dữ liệu xét tuyển gồm kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT, kết quả kỳ thi đánh giá năng lực do Đại học Quốc gia TP.HCM tổ chức, kết quả học tập THPT và các tiêu chí phù hợp khác.
Điểm xét tuyển được tính theo công thức tổng hợp, trong đó cả ba yếu tố gồm điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm thi đánh giá năng lực và học bạ đều có trọng số trong cấu thành điểm xét tuyển. Tùy từng trường thành viên, các hệ số có thể được điều chỉnh khác nhau.
Công thức tính điểm xét tuyển tổng hợp năm 2026 được Đại học Quốc gia TP.HCM xác định:
Điểm xét tuyển tổng hợp = w₁ × điểm thi tốt nghiệp THPT + w₂ × điểm thi đánh giá năng lực + w₃ × điểm học bạ + điểm cộng/điểm thưởng (nếu có).
Trong đó, w₁, w₂, w₃ là hệ số của từng tiêu chí và đều lớn hơn 0. Điều này đồng nghĩa cả ba yếu tố: điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm thi đánh giá năng lực và học bạ đều có vai trò trong cấu thành điểm xét tuyển.
Toàn bộ kết quả xét tuyển sẽ được quy đổi về cùng thang điểm 100 nhằm bảo đảm tính minh bạch, thuận lợi cho việc so sánh và xét tuyển.
Hiện Đại học Quốc gia TP.HCM có 8 trường đại học thành viên gồm: Bách khoa, Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Nhân văn, Quốc tế, Công nghệ thông tin, Kinh tế - Luật, Khoa học sức khỏe và An Giang.
Ngày 26-5, Bộ Y tế tổ chức Hội nghị trực tuyến hướng dẫn nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh.
Chia sẻ tại hội nghị, ông Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh thuộc Bộ Y tế, cho biết nghị định hướng dẫn một số điều Luật Phòng bệnh có nhiều điểm mới tập trung vào công tác y tế trường học, phòng chống dịch bệnh, phát triển nhân lực y tế dự phòng và cơ chế tài chính cho lĩnh vực phòng bệnh.
Theo ông Đức, Luật Phòng bệnh với nhiều chính sách phát triển nguồn nhân lực cho y học dự phòng, y tế công cộng và dinh dưỡng.
Cụ thể, nghị định hướng dẫn thực hiện chính sách hỗ trợ, cấp học bổng đối với người học đại học, sau đại học thuộc lĩnh vực y học dự phòng, y tế công cộng, dinh dưỡng.
Theo đó, nghị định hướng dẫn cấp học bổng khuyến khích đối với người học đại học, sau đại học tại các trường công lập thuộc lĩnh vực y học dự phòng, y tế công cộng, dinh dưỡng có kết quả học tập, rèn luyện tốt.
Học viên sau đại học của chương trình đào tạo cấp văn bằng thạc sĩ, tiến sĩ các ngành y học dự phòng, dịch tễ học, dịch tễ học thực địa tại cơ sở giáo dục thuộc khối ngành sức khỏe được Nhà nước hỗ trợ toàn bộ học phí và hỗ trợ chi phí sinh hoạt.
Người đang công tác tại trạm y tế cấp xã, cơ sở y tế dự phòng ở khu vực biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, nếu đi học sau đại học các lĩnh vực y học dự phòng, y tế công cộng, dinh dưỡng cũng được cấp học bổng.
Đồng thời Nhà nước khuyến khích tổ chức, cá nhân cấp học bổng hoặc trợ cấp cho sinh viên, học viên.
Ông Đức cho hay hiện nay đã có quy định chính sách hỗ trợ học bổng đối với người học các ngành y học dự phòng, y tế công cộng và dinh dưỡng.
"Một số học bổng quy định trong Luật Phòng bệnh sẽ được cấp bổ sung bên cạnh các học bổng theo quy định hiện hành của ngành giáo dục. Nguồn kinh phí dự kiến do Quỹ Phòng bệnh chi trả.
Đối với học viên sau đại học theo học thạc sĩ, tiến sĩ chuyên ngành y học dự phòng và dịch tễ học thực địa, Nhà nước sẽ hỗ trợ toàn bộ học phí, đồng thời hỗ trợ thêm chi phí sinh hoạt trong thời gian học tập", ông Đức nêu rõ.
Theo ông Đức, các nội dung cụ thể liên quan đến cơ chế hỗ trợ khác sẽ cân đối thu - chi ngân sách để các cơ sở đào tạo nghiên cứu, triển khai.
Tại hội nghị, Thứ trưởng thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà đề nghị các đơn vị liên quan sớm hoàn thiện chính sách hỗ trợ sinh viên, mức hỗ trợ phù hợp, cụ thể để áp dụng ngay từ ngày 1-7 tới đây.
Liên quan đến công tác phòng chống bệnh truyền nhiễm, ông Đức cho biết từ ngày 1-7 tới sẽ không còn thực hiện "công bố dịch" như trước đây.
Theo đó, nếu dịch bệnh vẫn nằm trong khả năng kiểm soát của ngành y tế thì cơ quan y tế sẽ chủ động thông tin và tổ chức chống dịch. Trường hợp dịch vượt quá khả năng ứng phó của ngành y tế sẽ xử lý theo các cấp độ của Luật Phòng thủ dân sự.
Luật Phòng bệnh cũng quy định Nhà nước bảo đảm chi đầu tư và chi thường xuyên cho hệ thống y tế dự phòng. Ngân sách nhà nước sẽ bảo đảm 100% kinh phí hoạt động thường xuyên của các cơ sở y tế dự phòng, bao gồm tiền lương, phụ cấp, chế độ ưu đãi nghề và các khoản đóng góp theo quy định.
Ngoài ra, Quỹ Phòng bệnh được hình thành trên cơ sở kế thừa Quỹ Phòng chống tác hại của thuốc lá sẽ tiếp tục được mở rộng phạm vi hoạt động.
Quỹ sẽ hỗ trợ các nội dung như khám sàng lọc, khám sức khỏe định kỳ, dinh dưỡng, phòng chống rối loạn sức khỏe tâm thần, bệnh không lây nhiễm và cấp học bổng cho sinh viên lĩnh vực y tế dự phòng, y tế công cộng và dinh dưỡng.
Luật Phòng bệnh chính thức có hiệu lực từ ngày 1-7.
