Uống nước lúc nào tốt nhất cho gan, thận? Chuyên gia chỉ ra ‘khung giờ vàng’

Phần lớn nền y tế hiện đại đang phụ thuộc vào các sản phẩm hóa dầu vốn đang bị kẹt lại do tình trạng đình trệ vận tải tại vùng Vịnh. Các sản phẩm này đóng vai trò quan trọng từ việc cấu thành nguyên liệu sản xuất thuốc đến việc tạo ra hàng triệu vật tư tiệt trùng dùng một lần như đồ bảo hộ, ống thông y tế hay vỏ các thiết bị chẩn đoán.

NHS là một trong những đơn vị thu mua vật tư y tế lớn nhất thế giới, mỗi năm chi khoảng 8 tỷ bảng cho thiết bị và vật tư tiêu hao, từ găng tay cao su, khăn giấy đến ống stent hay khớp háng nhân tạo. Riêng hóa đơn thuốc men trong giai đoạn 2024-2025 đã lên tới 21,6 tỷ bảng.

Tình trạng khan hiếm tạm thời một số loại thuốc, thiết bị vốn không hiếm gặp và đã trở nên trầm trọng hơn kể từ sau Brexit cũng như trong đại dịch Covid-19. Tuy nhiên, cuộc chiến tại Iran đe dọa tình trạng thiếu hụt vật tư y tế trở nên sâu sắc và lan rộng hơn tại Anh cũng như trên phạm vi toàn cầu, đẩy giá thành lên cao và châm ngòi cho một cuộc chạy đua giành giật nguồn cung giữa các quốc gia.

Ông Jim Mackey, Giám đốc điều hành NHS England, "rất lo lắng" trước những thách thức đối với chuỗi cung ứng. Chia sẻ với Health Service Journal, ông cho biết NHS sẽ cần đến nguồn kinh phí bổ sung từ chính phủ nếu cuộc chiến gây ra một "cú sốc lớn" về giá cả vật tư y tế.

Trước tình hình đó, NHS England đã đẩy mạnh thu mua thuốc và thiết bị y tế để xây dựng các kho dự phòng. Dù hiện tại chưa xảy ra tình trạng thiếu hụt nhờ ưu thế của một "khách hàng lớn" nhưng tình hình này có thể thay đổi nếu xung đột kéo dài. Việc các cơ sở hạ tầng năng lượng và mỏ khai thác tại eo biển Hormuz bị hư hại có khả năng khiến sự gián đoạn thêm trầm trọng.

NHS Supply Chain là cơ quan đấu thầu trung ương quản lý việc tìm kiếm nguồn hàng, giao nhận và cung ứng hơn 620.000 sản phẩm, từ vật tư tiêu hao lâm sàng đến thiết bị y tế cho các cơ sở thuộc NHS. Ông Tom Brailsford, Trưởng bộ phận ứng phó, cho biết cơ quan này đã cho tích trữ thêm các loại hàng hóa thiết yếu và đang làm việc với các đối tác cung ứng để đảm bảo các tuyến đường vận chuyển luôn thông suốt.

Tại Trung Đông, các sân bay vẫn trong tình trạng gián đoạn và nhiều hãng hàng không phải cắt giảm chuyến bay do lo ngại về nguồn cung nhiên liệu. Trong điều kiện bình thường, Dubai và Doha vốn là những cửa ngõ huyết mạch để vận chuyển thuốc bằng đường hàng không từ Ấn Độ, nơi được mệnh danh là "nhà thuốc của thế giới" với sản lượng thuốc gốc khổng lồ, sang châu Âu.

"Chúng ta đang phải đối mặt với khó khăn kép: vừa tắc nghẽn không phận, vừa gặp phải những hệ lụy dây chuyền trong toàn bộ chuỗi cung ứng logistics", ông Richard Sullivan, giáo sư sức khỏe toàn cầu và ung thư, Đại học King’s College London, đồng thời là Giám đốc Viện Chính sách Ung thư, nhận định.

Theo chuyên gia, khi nhìn vào chuỗi cung ứng, có thể thấy nguồn cung của hầu hết loại thuốc điều trị ung thư đều rất mong manh, thường chỉ phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất. Quy trình vận chuyển thuốc, nguyên liệu hoạt tính và thiết bị y tế thực sự là một mạng lưới phức tạp và chồng chéo.

"Người ta thường chấp nhận thiết lập những chuỗi cung ứng dài dằng dặc và phức tạp như vậy chỉ vì mục tiêu tối ưu hóa chi phí", ông nói.

Tại hệ thống bệnh viện thuộc Gloucestershire, mỗi năm, đội ngũ bác sĩ và điều dưỡng sử dụng tới 67.653 hộp găng tay cao su tổng hợp, tương đương hơn 6 triệu chiếc lẻ với tổng chi phí gần 330.000 bảng Anh. Để đối phó với sự lãng phí này, một chiến dịch tiết kiệm đã được phát động từ năm 2024. Tuy nhiên, chiến sự đồng nghĩa với việc các quy tắc về "sử dụng đúng cách", vốn ưu tiên việc rửa tay sát khuẩn thay vì lạm dụng găng tay, sẽ được thực thi nghiêm ngặt hơn bao giờ hết.

Bà Liz Breen, giáo sư về vận hành dịch vụ y tế tại Đại học Bradford, cho hay những vật tư phụ trợ này đóng vai trò nền tảng để duy trì các dịch vụ y tế. "Việc đảm bảo có đủ ống thông cho bệnh nhân hậu phẫu, hay có sẵn găng tay và đồ bảo hộ để thực hiện các ca phẫu thuật nghe có vẻ là những điều nhỏ nhặt nhưng nếu xảy ra tình trạng thiếu hụt, chúng sẽ cộng hưởng và gây ra những vấn đề vô cùng nghiêm trọng", bà nói.

Giáo sư Sullivan cho hay thông điệp chung trong toàn hệ thống NHS hiện nay là hãy cân nhắc kỹ mức độ sử dụng vật tư. "Nếu trước đây bạn có thói quen dùng nhiều gạc y tế, hãy cố gắng giảm một nửa lượng dùng trong mỗi thủ thuật. Tuyệt đối không mở các dụng cụ dùng một lần khi chưa chắc chắn có sử dụng hay không, bởi một khi đã mở bao bì, bạn buộc phải vứt bỏ chúng", ông giải thích.

Chuyên gia cho rằng thực trạng lãng phí tại NHS vẫn còn rất lớn và sự khan hiếm vật tư có thể buộc ngành y tế phải chuyển sang cách tiếp cận hợp lý hơn như chỉ pha thuốc khi cần thiết thay vì chuẩn bị trước quá sớm.

Giá của nhiều mặt hàng y tế phổ biến đã tăng vọt kể từ khi chiến tranh bùng nổ. Theo ông Oong Chun Sung, nhà phân tích tại CIMB Securities (Kuala Lumpur, Malaysia), giá trung bình của một hộp 1.000 chiếc găng tay cao su tổng hợp hiện cao hơn 40%, ở mức 29 USD.

Ông cùng các chuyên gia khác cũng cảnh báo rằng nếu chuỗi cung ứng tiếp tục bị đình trệ, tình trạng thiếu hụt găng tay có thể xảy ra ngay từ cuối tháng 5. Nguyên nhân là giá của Naphtha, nguyên liệu quan trọng làm từ dầu thô để sản xuất đồ y tế, đang tăng quá nhanh. Chỉ trong vòng hai tháng, giá mỗi tấn Naphtha tại châu Âu đã vọt từ 560 USD lên hơn 900 USD, gây áp lực lớn lên toàn bộ chuỗi cung ứng.

Polyco Healthline, một nhà thầu lớn của NHS tại London chuyên cung cấp găng tay và đồ bảo hộ, đã tăng giá từ 10,3% đến 26,3% kể từ ngày 1/4, và cảnh báo về các đợt tăng giá tiếp theo. Tương tự, Karex, nhà sản xuất bao cao su từ Malaysia, đồng thời là đơn vị cung ứng găng tay và ống thông cho NHS, cũng đang điều chỉnh tăng giá các mặt hàng này thêm 20% đến 30%.

Các nhà sản xuất găng tay dùng một lần tại Malaysia hiện đóng góp gần một nửa sản lượng toàn cầu. Top Glove, nhà sản xuất lớn nhất thế giới và là đơn vị cung ứng cho NHS thông qua đối tác Polyco, tuyên bố sẽ chuyển mức tăng chi phí 50% sang cho khách hàng, chủ yếu do giá mủ cao su Nitrile tăng cao.

Theo Polyco, khoảng 60% lượng Naphtha tiêu thụ tại châu Á có nguồn gốc hoặc được vận chuyển qua khu vực Trung Đông. Tình trạng khan hiếm nguồn cung đã buộc nhiều nhà sản xuất hóa chất châu Á phải đóng cửa nhà máy và tuyên bố tình trạng bất khả kháng trên toàn chuỗi cung ứng hóa dầu của mình để được miễn bồi thường hợp đồng do không thể giao hàng vì lý do chiến sự ngoài ý muốn.

Bà Olivia Steele, nhà phân tích chính tại Wood Mackenzie, cho biết giá Polyethylene và Polypropylene tại châu Âu, những vật liệu làm từ Naphtha, đã tăng gần gấp đôi trong giai đoạn từ tháng 2 đến tháng 4. Tương tự, giá sợi Polyester, thành phần chính để sản xuất khẩu trang phẫu thuật, đồ bảo hộ và băng gạc, cũng tăng 28% từ cuối tháng 2 đến cuối tháng 3.

Dự kiến tình trạng khan hiếm nguồn sợi sẽ bắt đầu từ cuối tháng 5. Ngoài ra, theo dữ liệu từ Wood Mackenzie và Argus Media, giá nhựa PET dùng cho lọ thuốc và ống nghiệm cũng đã tăng vọt 55% chỉ trong một tháng. Một số chuyên gia còn cảnh báo về tình trạng trục lợi và đẩy giá trong bối cảnh khan hiếm.

Về tình trạng khan hiếm, các hãng dược phẩm hiện duy trì lượng thuốc dự trữ đủ dùng trong 8 tuần, trong khi các nhà sản xuất thiết bị y tế cũng có lượng hàng đệm nhất định. Tuy nhiên, rủi ro lớn nằm ở chỗ nhiều lĩnh vực y tế chỉ phụ thuộc vào một số ít nhà cung cấp. Điển hình, thị trường túi dịch truyền đang bị chi phối hoàn toàn bởi ba tập đoàn lớn là Baxter (Mỹ), Fresenius Kabi và B Braun Medical (Đức).

Ông Scott Lehmann, chuyên gia chuỗi cung ứng tại công ty tư vấn và phần mềm Sphera, cho hay các đơn vị thường không có động lực tích trữ những vật tư như bơm kim tiêm, bởi theo truyền thống, mặt hàng này luôn sẵn có trên thị trường. Sự biến động hiện nay đã trở thành một đặc tính cố hữu của hệ thống, thay vì là những hiện tượng hy hữu. Tuy nhiên, ông cho rằng y tế là lĩnh vực đặc thù, hoàn toàn khác biệt với các ngành công nghiệp khác.

"Hoạt động khám chữa bệnh không thể đình trệ chỉ vì thiếu hụt nguồn cung. Chúng ta không thể trì hoãn nhu cầu của bệnh nhân trong bất kỳ tình huống nào. Đây không phải là loại hình mua sắm theo sở thích hay có thể trì hoãn", ông nói.

Mô hình cung ứng "vừa kịp lúc" của Anh và nhiều quốc gia khác có thể trở thành "gót chân Achilles". Giáo sư Sullivan cho rằng Anh và châu Âu cần chuẩn bị đầu tư để đưa hoạt động sản xuất về gần hơn với quê nhà.

Phát ngôn viên của Bộ Y tế và Chăm sóc Xã hội Anh cho biết cơ quan này đã sẵn sàng các kịch bản ứng phó như tích trữ hàng dự phòng và tìm nguồn hàng thay thế để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân. Hầu hết 14.000 loại thuốc lưu hành tại Anh hiện vẫn đủ cung cấp cho nhu cầu điều trị. Chính phủ cũng đang làm việc sát sao với các nhà sản xuất để duy trì dòng chảy hàng hóa y tế trong thời gian tới.

Tin Gốc: Vnexpress

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết, đầu tháng 5, ghi nhận chùm ca viêm đường hô hấp cấp tính nặng trên một tàu du lịch có lịch trình từ Argentina qua nam Đại Tây Dương.

Đến ngày 4.5, ghi nhận 7 trường hợp (2 trường hợp được xác nhận nhiễm virus Hanta và 5 trường hợp nghi ngờ), bao gồm 3 trường hợp tử vong, 1 bệnh nhân nguy kịch và 3 người có triệu chứng nhẹ.

Trên tàu có 147 người (88 du khách và 59 thủy thủ đoàn) thuộc 23 quốc tịch, hiện chưa ghi nhận người Việt Nam trong nhóm hành khách, thuyền viên liên quan. Chùm ca bệnh do virus Hanta liên quan đến một tàu du lịch mang cờ Hà Lan.

Bệnh do virus Hanta là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây từ động vật gặm nhấm (đặc biệt là chuột) sang người.

Trước thông tin trên, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đã có công văn khẩn, khuyến cáo người dân về phòng bệnh do virus Hanta.

Virus Hanta là nhóm virus có thể gây bệnh nặng ở người, như hội chứng phổi do virus Hanta hoặc sốt xuất huyết kèm hội chứng suy thận. Bệnh có thể diễn biến nhanh, gây khó thở, suy hô hấp, tụt huyết áp và có thể tử vong.

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu bệnh do virus Hanta; điều trị chủ yếu là theo dõi, chăm sóc hỗ trợ và hồi sức kịp thời tại cơ sở y tế.

Đường lây truyền chủ yếu qua nước tiểu, phân, nước bọt của chuột nhiễm bệnh và tại nơi chuột nhiễm bệnh làm tổ hay trú ẩn, bị chuột cắn hoặc tiếp xúc trực tiếp, sau đó đưa lên mắt, mũi, miệng.

Khi quét dọn, hút bụi hoặc dọn nhà, dọn kho nơi có chuột nhiễm bệnh trú ẩn, chất thải khô của chuột có thể phát tán thành bụi rất nhỏ trong không khí; người hít phải bụi có chứa mầm bệnh có thể bị nhiễm virus Hanta. Lây truyền từ người sang người rất hiếm, nhưng đã được ghi nhận trên y văn.

Thời gian ủ bệnh thường từ 2 - 4 tuần, có thể tới 8 tuần. Người bệnh có thể sốt, ớn lạnh, đau đầu, chóng mặt, đau cơ, buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy; sau đó có thể đột ngột ho, tức ngực, khó thở, mệt lả, tụt huyết áp.

Trong nước hiện chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Hanta trên người. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuột ở nước ta khá phổ biến, để chủ động phòng, chống dịch bệnh do virus Hanta và các bệnh dịch khác lây truyền từ chuột sang người, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) khuyến cáo người dân thực hiện các biện pháp sau:

Không chạm tay trực tiếp vào chuột sống, chuột chết, phân, nước tiểu, nước bọt hoặc ổ chuột.

Khi dọn dẹp nơi có dấu vết của chuột: mở cửa cho thông thoáng, đeo găng tay và khẩu trang; phun ướt khu vực có phân, nước tiểu hoặc nơi chuột làm tổ bằng dung dịch khử khuẩn hoặc nước tẩy rửa thông thường trước khi lau dọn.

Không quét khô, không dùng máy hút bụi hoặc máy thổi, vì có thể làm bụi nhỏ chứa mầm bệnh bay trong không khí, người hít phải bụi này có thể bị nhiễm bệnh.

Rửa tay bằng xà phòng sau khi dọn vệ sinh, xử lý rác, tiếp xúc với chuột hoặc khu vực có nguy cơ.

Bịt kín khe hở để chuột không vào nhà; đặt bẫy khi cần; cất thức ăn, nước uống trong đồ chứa kín; thu gom rác hằng ngày để không thu hút chuột.

Sau khi tiếp xúc với chuột hoặc nơi có phân, nước tiểu, nơi chuột làm tổ, nếu xuất hiện sốt, ớn lạnh, đau đầu, chóng mặt, đau cơ, buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy, người dân cần đến ngay cơ sở y tế và thông báo rõ nguy cơ tiếp xúc với chuột để được khám, điều trị kịp thời.

Cục Phòng bệnh tiếp tục phối hợp với WHO và các cơ quan liên quan để theo dõi tình hình, cập nhật thông tin và hướng dẫn các địa phương triển khai biện pháp phòng, chống dịch kịp thời, phù hợp.

Tin Gốc: Thanh Niên

Đối mặt ung thư là cuộc đua sinh tử nghiệt ngã. Khi kiệt quệ, người nghèo đành đánh cược mạng sống vào "ma trận" thuốc xách tay giá rẻ. Ngược lại, người giàu lao vào cuộc chiến xuất ngoại, chấp nhận chi tiền tỉ với giấc mơ tìm phao cứu sinh nơi xứ người.

Sau gần một năm điều trị ung thư phổi bằng thuốc nhắm trúng đích, mẹ của chị D.T.H. (35 tuổi, Hà Nội) rơi vào giai đoạn kháng thuốc. Khi các lựa chọn điều trị dần khép lại, gia đình chị quyết định tìm mua "thuốc đích xách tay" với hy vọng mong manh kéo dài sự sống.

Theo chị H., ban đầu bà đáp ứng với thuốc điều trị đích thế hệ 1 trong khoảng 10 tháng. Tuy nhiên sau đó bệnh tiến triển, thuốc không còn hiệu quả.

Trong lúc gia đình rơi vào bế tắc, bác sĩ trực tiếp điều trị cho mẹ chị H. chia sẻ có thể dùng thuốc dạng xách tay. Nhưng thuốc này tại bệnh viện không bán, bác sĩ chỉ giới thiệu một bệnh nhân từng điều trị tại bệnh viện đang dùng thuốc để chị tham khảo.

Theo lời giới thiệu, chị liên hệ với bệnh nhân và tìm được đầu mối bán thuốc. Thuốc được quảng cáo là thuốc đích thế hệ 3 dành cho bệnh nhân ung thư phổi, giá khoảng 6 triệu đồng/tháng, thấp hơn nhiều so với thuốc chính hãng có thể lên tới vài chục triệu đồng.

Để kiểm chứng thêm về tác dụng của thuốc, chị H. lên nhiều hội nhóm điều trị ung thư, nghe những người mắc bệnh như mẹ của chị chia sẻ. Sau đó chị quyết định mua loại thuốc xách tay qua bệnh nhân đang dùng thuốc giới thiệu.

Dùng thuốc được hai ngày, mẹ chị xuất hiện tình trạng đau nhức xương nhiều hơn nên quyết định không uống thuốc nữa.

"Thực sự lúc mua thuốc, tôi cũng chỉ xác định bỏ ra 6 triệu đồng để cầu may thôi chứ không kỳ vọng gì nhiều", chị H. buồn nói.

Phát hiện ung thư phổi giai đoạn muộn đã di căn, chị T.H. (Hải Phòng) được bác sĩ chỉ định dùng thuốc điều trị đích Alecensa 150mg dựa trên kết quả xét nghiệm đột biến gene ALK.

Thế nhưng mức chi phí lên tới hơn 82 triệu đồng mỗi tháng chưa tính tiền xét nghiệm, chụp chiếu, tái khám và các loại thuốc hỗ trợ đã nhanh chóng đẩy gia đình chị vào chân tường.

"Đường còn dài, tôi không thể theo nổi mức giá thuốc của bệnh viện, chưa kể về lâu dài bệnh có thể tiếp tục kháng thuốc", chị H. bất lực chia sẻ. Để tìm lối thoát, chị bắt đầu tìm kiếm nguồn thuốc xách tay qua các hội nhóm trên mạng xã hội với giá 20 triệu đồng mỗi tháng.

Năm 2019, ở tuổi 43, chị N.T.H. (ngụ TP.HCM) phát hiện ung thư vú trong một lần đi nước ngoài kiểm tra sức khỏe định kỳ. Khác với tâm lý hoảng loạn thường thấy của những người nhận "án tử", chị H. đón nhận thông tin một cách bình tĩnh bởi khối u mới chỉ ở giai đoạn chớm nở.

"Lúc bấy giờ tế bào ác tính mới chỉ xuất hiện trong máu và vừa chớm hình thành khối u, tôi lập tức được chỉ định phẫu thuật cắt bỏ ngay tại Singapore. Nhờ phát hiện ở giai đoạn "vàng" nên ca mổ diễn ra rất thuận lợi", chị H. nhớ lại.

Sau ca phẫu thuật triệt căn, để ngăn ngừa nguy cơ tái phát chị tiếp tục tuân thủ phác đồ hóa - xạ trị bổ trợ của các bác sĩ nước bạn. Đến nay sau sáu năm kiên trì đồng hành cùng y học hiện đại, sức khỏe của chị H. bước sang tuổi 50 đã hoàn toàn ổn định, cơ thể khỏe mạnh như một người bình thường.

Chị H. cho biết: "Từ lúc đặt chân xuống sân bay đến khi vào viện đều có đội ngũ hỗ trợ đưa đón, phiên dịch viên đồng hành từng bước, bệnh nhân hoàn toàn không phải lo lắng bất cứ điều gì. Sự chu đáo ấy cộng với hệ thống máy móc tầm soát hiện đại tạo cho người bệnh một cảm giác an toàn và nhẹ nhàng khi đối diện với bạo bệnh".

Tuy nhiên, "cơn mưa dịch vụ" và sự an tâm ấy được đánh đổi bằng một cái giá không hề rẻ. Chị H. nhẩm tính riêng chi phí cho ca phẫu thuật cắt bỏ khối u vú năm 2019 đã tiêu tốn khoảng 23.000 SGD (tương đương gần 430 triệu đồng).

Dù chi phí khám bệnh định kỳ chỉ dao động khoảng vài trăm đô la mỗi lần nhưng hóa đơn tiền thuốc đặc trị, hóa chất và chi phí đi lại, ăn ở sau sáu năm đã chạm ngưỡng 50.000 - 60.000 SGD (hơn 1 tỉ đồng).

Năm 2018, bé B.N. (12 tuổi, tại TP.HCM) xuất hiện hạch nổi ở vùng cổ (cố định một chỗ) và được bác sĩ chẩn đoán mắc u nguyên bào thần kinh vùng cổ.

Do khối u nằm ở vị trí phức tạp, nằm sát các cấu trúc quan trọng như: động mạch cảnh, dây thần kinh số X và khí quản, bé được chuyển đến một bệnh viện nhi tuyến cuối tại TP để phẫu thuật và xạ trị.

Đến cuối năm 2019, tình trạng bệnh của bé gần như thuyên giảm, tuy nhiên sau phẫu thuật bác sĩ đánh giá nguy cơ tái phát vẫn tồn tại. Năm 2020 bệnh tái phát, trong thời gian từ 2020-2025, do tái phát nhiều lần bé tiếp tục được chuyển đến bệnh viện để điều trị.

"Cứ cách 21 ngày con được đến bệnh viện vô hóa chất nhiều năm như vậy, mỗi lần con phải nghỉ học đến một tuần, kéo dài ảnh hưởng đến sinh hoạt, học tập. Chúng tôi đã quyết định đưa con đến bệnh viện tại Singapore để điều trị bằng phương pháp xạ trị proton" - chị H., 32 tuổi, mẹ bé, nhớ lại.

Năm 2025, bé N. thực hiện 18 buổi xạ trị trong khoảng một tháng rưỡi tại Singapore. Đến nay sức khỏe đã ổn định, ăn uống bình thường, gói điều trị trị giá khoảng 55.000 USD (gần 1,4 tỉ đồng) nếu bệnh nhân tự chi trả.

May mắn vì hoàn cảnh khó khăn nên bệnh nhân được tài trợ miễn phí.

-------------

Kỳ 3: Điều gì khiến thuốc ung thư trở thành "gánh nặng bạc tỉ"?

Tin Gốc: Tuổi Trẻ