Khoa công tác xã hội – nhân học – xã hội học (Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM) phối hợp tổ chức với Dự án Vượt Sóng (thuộc Nhà văn hóa Thanh niên.
PGS.TS Lê Minh Công (Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia TP.HCM) nói người khuyết tật có tỉ lệ trầm cảm, lo âu cao gấp 2-3 lần, do tác động của nghèo đói, thất nghiệp và hạn chế trong tiếp cận dịch vụ.
Người khuyết tật chịu gánh nặng về sức khỏe tâm thần như trầm cảm, lo âu, rối loạn giấc ngủ và căng thẳng. Tuy nhiên chỉ 27,8% được sàng lọc, tầm soát có hệ thống. Ngoài ra thiếu nhân sự tâm lý và công tác xã hội, hạn chế ngân sách và kỳ thị.
Ông Công đề xuất mô hình can thiệp theo hướng phân tầng. Tầng 1 tập trung vào phòng ngừa và sàng lọc sớm tại cộng đồng, thông qua trạm y tế, Đoàn Thanh niên… kết hợp truyền thông để giảm kỳ thị.
Tầng 2-3 triển khai các can thiệp tâm lý – xã hội tại phòng chức năng, phòng khám và cơ sở tâm lý thông qua tư vấn cá nhân và can thiệp gia đình. Tầng 4 là điều trị chuyên khoa tại bệnh viện tâm thần như chẩn đoán, điều trị bằng thuốc và các liệu pháp tâm lý chuyên sâu.
ThS Lê Thị Hương Giang (Đại học RMIT) đề xuất xây dựng dịch vụ hỗ trợ tiếp cận giáo dục đại học cho sinh viên khuyết tật, điển hình tại Đại học RMIT được hỗ trợ của Phòng Thúc đẩy bình đẳng và Tiếp cận giáo dục.
Năm 2025, có 286 sinh viên khuyết tật được hỗ trợ, tăng 25%. Nhóm cao nhất là vấn đề sức khỏe tinh thần và đa dạng thần kinh (56,3%) trải đều các chương trình và khoa/ngành học, từ đó nhu cầu hỗ trợ học tập đa dạng, cơ hội thực tập và việc làm.
Đại học RMIT hỗ trợ sinh viên thông qua các biện pháp cá nhân hóa, cụ thể là bản kế hoạch học tập cá nhân cho sinh viên khuyết tật. Bản này sẽ mô tả tình trạng sức khỏe và mức độ ảnh hưởng đến việc học tập, từ đó đưa ra các điều chỉnh phù hợp trong dạy và học. Kế hoạch được cập nhật mỗi học kỳ và chia sẻ đến các giảng viên phụ trách giảng dạy sinh viên đó.
Ngoài ra trong suốt quá trình học, sinh viên còn được hỗ trợ bởi các chuyên viên như tư vấn cho giảng viên về cách áp dụng kế hoạch học tập, cung cấp tài liệu cần thiết, cũng như hỗ trợ trực tiếp trong lớp học, thực hành, thi cử và các hoạt động thực địa thông qua Student Aid Program.
Trường cũng thúc đẩy hợp tác liên đơn vị, như giới thiệu và chuyển gửi sinh viên giữa các bộ phận tham vấn tâm lý, tuyển sinh, học bổng… Đồng thời tổ chức các hoạt động nâng cao nhận thức như workshop, tập huấn, chia sẻ kinh nghiệm.
Giáo dục người khuyết tật dù khó khăn cũng phải tiên tiến, có chuẩn riêng và tích hợp công nghệ
Cô Nguyễn Thị Thân, Hiệu trưởng Trường khiếm thính Hy vọng Bình Thạnh, nói học sinh khiếm thính cần được hỗ trợ sử dụng ngôn ngữ ký hiệu, hình ảnh trực quan và thiết bị trợ thính trong lớp học, thay vì chỉ tập trung vào phát triển ngôn ngữ nói.
Cô Thân nói thêm việc giảng dạy cần cá nhân hóa, với giáo trình được điều chỉnh phù hợp với khả năng nhận thức và ngôn ngữ của từng em. Lớp học hòa nhập cần có sĩ số hợp lý, đủ ánh sáng để đọc hình miệng, đồng thời các thiết bị công nghệ hỗ trợ.
Đối với giáo viên dạy học sinh hòa nhập, yêu cầu đặt ra là phải có kiến thức về giáo dục đặc biệt, có giáo viên trợ giảng, đồng thời cần sự kiên nhẫn, thấu cảm trong quá trình giảng dạy. Những học sinh còn khả năng nghe thông qua thiết bị trợ thính có thể phát triển ngôn ngữ tốt hơn nếu được hỗ trợ phù hợp.
Ngoài ra các em cần được rèn luyện sự tự tin trong giao tiếp và nhận được sự đồng hành từ gia đình, tài liệu học tập cũng cần được điều chỉnh theo năng lực của từng học sinh.
Ông Cao Tiền Vị – người sáng lập ASIF Foundation – nói dù đã có luật, việc triển khai và hướng dẫn thực hiện còn nhiều bất cập, cần tiếp tục hoàn thiện. Ví dụ việc cấp thẻ chứng nhận khuyết tật còn phức tạp, cần ứng dụng công nghệ để đơn giản hóa thủ tục.
Đồng thời các quy định về công trình công cộng, y tế, vệ sinh… cần được thiết kế phù hợp. Một ưu tiên cấp bách khác là đào tạo nghề và tạo việc làm cho người khuyết tật.
Phó chủ tịch Hội Bảo trợ trẻ em TP.HCM Nguyễn Văn Tính nói cần thay đổi nhận thức và cách tiếp cận, chuyển từ cách nhìn mang tính từ thiện, thương hại sang tiếp cận dựa trên quyền con người. Hỗ trợ người khuyết tật không chỉ dừng ở lòng tốt cá nhân, mà phải đảm bảo họ có đủ các quyền và chính sách đáng được hưởng.
Bên cạnh đó, cách hiểu về các mức độ khuyết tật (nhẹ, nặng, đặc biệt nặng) còn chưa thống nhất. Nhiều nơi vẫn cho rằng “đặc biệt nặng” là phải liệt hoàn toàn, trong khi pháp luật đã quy định rõ, gây ảnh hưởng quyền lợi và chế độ của người khuyết tật.
Hiện nay, giáo dục chuyên biệt chủ yếu chỉ dừng ở cấp tiểu học, nên khi lên THCS, học sinh buộc phải chuyển sang môi trường hòa nhập. Tuy nhiên nhiều em chưa được chuẩn bị đầy đủ về kỹ năng, tâm lý và định hướng, dẫn đến khó khăn trong học tập, hòa nhập và gây lúng túng cho cả giáo viên lẫn học sinh.
Sáng 4/5, Bệnh viện Tâm thần Nghệ An chính thức khai trương Tổng đài tư vấn sức khỏe tâm lý tâm thần: 1900561521.
Phát biểu tại lễ khai trương, TS.BSCKII Hồ Giang Nam - Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Nghệ An - cho biết, việc thành lập tổng đài xuất phát từ thực tế nhu cầu hỗ trợ sức khỏe tâm thần ngày càng lớn, trong khi nhiều người dân còn e ngại hoặc khó tiếp cận dịch vụ trực tiếp.
Việc đưa tổng đài tư vấn sức khỏe tâm lý tâm thần 1900561521 vào hoạt động được coi là bước tiến quan trọng trong cải cách hành chính, chuyển đổi phương thức phục vụ, hướng tới người bệnh làm trung tâm.
Theo ông Nam, tổng đài hoạt động trong giờ hành chính các ngày làm việc trong tuần, cùng với đường dây hỗ trợ ngoài giờ 24/7. Đây sẽ là địa chỉ tin cậy để người dân có thể: được giải đáp các vấn đề về sức khỏe tâm lý – tâm thần; nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường; được hướng dẫn chăm sóc sức khỏe tinh thần cho bản thân và gia đình. Và quan trọng hơn, là được lắng nghe, chia sẻ kịp thời những vấn đề tâm lý cá nhân.
Tổng đài hoạt động trong giờ hành chính các ngày làm việc trong tuần, cùng với đường dây hỗ trợ ngoài giờ 24/7.
Tổ Tổng đài được thành lập dựa trên nguyên tắc bảo mật thông tin và tư vấn có trách nhiệm. Tổ sẽ làm việc theo chế độ trực ca, đảm bảo hoạt động liên tục, thông suốt, nhằm phục vụ tốt nhất nhu cầu của người dân. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức của người dân về chăm sóc sức khỏe tâm thần; phát hiện sớm, can thiệp kịp thời các rối loạn tâm lý; giảm tải cho các cơ sở khám chữa bệnh và từng bước xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần.
Phát biểu tại lễ khai trương, Phó Giám đốc Sở Y tế Nghệ An Nguyễn Văn Thương nhấn mạnh: "Sức khỏe tinh thần là nền tảng cho một cuộc sống hạnh phúc và bền vững". Việc đưa tổng đài vào hoạt động không chỉ nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe tâm thần cộng đồng mà còn là công cụ phòng ngừa, giảm thiểu rủi ro tâm lý cho người lao động, góp phần xây dựng môi trường làm việc lành mạnh, năng suất bền vững.
Để tổng đài hoạt động hiệu quả, lãnh đạo Sở Y tế yêu cầu tăng cường công tác tuyên truyền, huy động toàn hệ thống y tế tham gia lan tỏa thông tin; đồng thời lựa chọn đội ngũ tư vấn viên có chuyên môn vững vàng, kỹ năng lắng nghe và tư vấn tốt. Quy trình tư vấn cũng cần có bước theo dõi sau 5 - 7 ngày và phối hợp với gia đình người bệnh khi cần thiết, nhằm bảo đảm hiệu quả hỗ trợ lâu dài.
Trong thời gian tới, ngành Y tế Nghệ An sẽ đánh giá, hoàn thiện mô hình để mở rộng phạm vi hỗ trợ, đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe tâm thần của người dân.
Là bệnh viện chuyên khoa hàng đầu về các chứng bệnh tâm, thần kinh, bệnh viện Tâm thần Nghệ An đã và đang triển khai nhiều đề án, kế hoạch để đẩy mạnh việc điều trị các chứng bệnh liên quan đến giấc ngủ.
Hiện tại, bệnh viện đã thành lập phòng khám chuyên khoa về giấc ngủ, đang tiến hành đề án thành lập khoa điều trị tâm căn và giấc ngủ… Hi vọng với những bước chuyển mình đó bệnh viện Tâm thần Nghệ An sẽ trở thành địa chỉ tin cậy cho những người bị mất ngủ, rối loạn giấc ngủ…
"Để phân loại người bệnh giúp người bệnh thoải mái hơn trong việc chia sẻ bệnh, vừa qua bệnh viện Tâm thần Nghệ An đã thành lập phòng khám chuyên khoa về giấc ngủ. Dù mới thành lập nhưng phòng khám được rất nhiều người đón nhận. Hiện tại, lượng người mất ngủ tìm đến phòng khám để được điều trị can thiệp ngày một nhiều hơn", BS CKI Nguyễn Thị Minh Châu – Trưởng khoa khám bệnh bệnh viện Tâm thần Nghệ An cho biết.
Chỉ một thay đổi nhỏ trong thói quen buổi sáng đã mang đến cho Teresa Maalouf những trải nghiệm không ngờ. Thay vì nhấp ngụm cà phê đầu tiên ngay sau khi thức dậy, cô quyết định chờ thêm 90 phút và duy trì điều đó trong suốt 30 ngày.
Teresa Maalouf, biên tập viên sức khỏe của Verywell Health, biết đến phương pháp này qua các cuộc thảo luận sôi nổi trên Reddit. Nhiều người cho rằng việc trì hoãn uống cà phê giúp cơ thể tỉnh táo tự nhiên hơn, duy trì năng lượng ổn định và hạn chế cảm giác kiệt sức vào giữa buổi chiều.
Là mẹ của hai con nhỏ, Teresa luôn tìm kiếm những giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả để cải thiện thể trạng mỗi ngày. Vì vậy, cô quyết định tự mình kiểm chứng.
Trước đây, Teresa thường uống cà phê chỉ khoảng 10 phút sau khi thức dậy vào lúc 6h30 sáng. Khi chuyển sang uống vào khoảng 8h, cơ thể cô phản ứng ngay lập tức.
Những cơn đau đầu xuất hiện do thiếu caffeine dấu hiệu quen thuộc của việc thay đổi thói quen tiêu thụ cà phê. May mắn là trạng thái này chỉ kéo dài vài ngày. Sau khoảng 4 ngày, cơ thể cô bắt đầu thích nghi và cảm giác khó chịu dần biến mất.
Dù vậy, trong tuần đầu tiên, Teresa không nhận thấy bất kỳ sự cải thiện rõ rệt nào về mức năng lượng hay khả năng tập trung. Tuy nhiên, mọi thứ bắt đầu thay đổi sau khoảng ba tuần.
Teresa nhận ra mình không còn cảm giác sốt ruột chờ đến giờ uống cà phê như trước. Đáng chú ý hơn, cảm giác uể oải thường xuất hiện ngay sau khi thức dậy đã giảm đáng kể và biến mất chỉ sau khoảng 30 phút.
Không chỉ vậy, cô còn cảm thấy đầu óc minh mẫn hơn vào buổi sáng, làm việc tập trung và hiệu quả hơn. Theo thời gian, ly cà phê không còn là "phao cứu sinh" bắt buộc mỗi sáng mà trở thành một khoảnh khắc thư giãn để tận hưởng.
"Thay vì uống vội khi vẫn còn ngái ngủ, tôi bắt đầu mong chờ và thưởng thức nó một cách chậm rãi hơn", Teresa chia sẻ.
Xu hướng trì hoãn uống cà phê được biết đến rộng rãi sau khi nhà thần kinh học Andrew Huberman đề xuất nên đợi khoảng 90-120 phút sau khi thức dậy mới sử dụng caffeine.
Theo lý thuyết này, cơ thể cần thời gian để xử lý adenosine chất hóa học tích tụ trong não gây cảm giác buồn ngủ. Nếu uống cà phê quá sớm, caffeine có thể che lấp tác động của adenosine trong thời gian ngắn, khiến nhiều người dễ rơi vào trạng thái tụt năng lượng vào buổi chiều.
Tuy nhiên, giới khoa học vẫn chưa có sự đồng thuận hoàn toàn. Một số nghiên cứu cho thấy adenosine tăng rất nhanh sau khi thức dậy, đồng nghĩa với việc uống cà phê sớm cũng có thể giúp tăng sự tỉnh táo hiệu quả.
Khi kết thúc thử nghiệm, Teresa thừa nhận cô không trở thành một người tràn đầy năng lượng hơn chỉ nhờ thay đổi thời điểm uống cà phê.
Tuy nhiên, điều cô nhận được lại khá đáng giá cảm giác mệt mỏi vào buổi chiều giảm đi rõ rệt, đồng thời nhu cầu uống thêm cà phê trong ngày cũng ít hơn trước.
Teresa cho rằng mức năng lượng của mỗi người còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như chế độ ăn uống, chất lượng giấc ngủ, tập luyện, áp lực công việc, việc chăm sóc con cái, chu kỳ nội tiết hay thậm chí là thời tiết. Cà phê chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh sức khỏe tổng thể.
Dù không phải "bí quyết thần kỳ", việc lùi thời gian uống cà phê sáng thêm 90 phút có thể là một thử nghiệm thú vị cho những ai muốn cải thiện sự tỉnh táo và hạn chế tình trạng đuối sức vào cuối ngày. Đôi khi, một thay đổi nhỏ trong thói quen lại tạo nên khác biệt lớn hơn chúng ta nghĩ.
Nhiều người cho rằng hải sản tươi sống luôn có chất lượng tốt hơn sản phẩm đông lạnh. Tuy nhiên, đầu bếp Vũ Nhất Thông, sáng lập Trung tâm dạy nấu ăn Eric Vũ Cooking Class (TP HCM), phản đối điều này.
Dưới góc độ khoa học thực phẩm, khái niệm "tươi" mang tính tương đối. Miếng cá hồi làm sashimi được cấp đông ở âm 60 độ C ngay khi đánh bắt sẽ giữ được hàm lượng dinh dưỡng cao hơn con tôm hùm đang bơi trong bể kính nhà hàng nhưng đã nhịn đói nhiều ngày khiến cơ thịt tiêu biến dần.
Theo ông Thông, ngay khi hải sản chết, hiện tượng tự phân giải bắt đầu diễn ra. Các enzyme phá vỡ cấu trúc protein, làm mềm thịt và tạo ra mùi tanh. Hải sản bán ở chợ thường trải qua nhiều giờ đánh bắt và ướp đá sơ sài. Việc phơi ở nhiệt độ thường tạo điều kiện cho vi khuẩn sinh sôi và hình thành chất histamine (hợp chất gây sốc phản vệ, phản ứng viêm, dị ứng, dẫn truyền thần kinh và sự bài tiết dịch vị) làm suy giảm chất lượng, có nguy cơ ngộ độc.
Công nghệ cấp đông quyết định chất lượng
Hải sản được cấp đông tại tàu bằng hầm lạnh siêu tốc, nhiệt độ âm 40 độ C sẽ chặn đứng hoạt động của enzyme và vi khuẩn. Khi rã đông, sản phẩm giữ được cấu trúc và hàm lượng dinh dưỡng.
Nhiều người e ngại đồ đông lạnh bị khô và chảy nước. Ông Thông cho biết nguyên nhân do kỹ thuật cấp đông. Cơ thể sinh vật biển chứa 70-80% là nước. Khi cấp đông chậm bằng tủ lạnh gia đình, phân tử nước liên kết thành tinh thể đá lớn, đâm thủng màng tế bào khiến nước cốt chảy ra ngoài (hiện tượng drip loss).
Trong công nghiệp, công nghệ cấp đông siêu tốc (IQF) hạ nhiệt độ tâm sản phẩm xuống dưới âm 18 độ C nhanh chóng. Tinh thể nước đóng băng với kích thước nhỏ, không phá vỡ màng tế bào nên nguyên liệu giữ được độ đàn hồi.
Riêng với món ăn sống như sashimi, sử dụng hải sản cấp đông là quy tắc bắt buộc. Trong môi trường tự nhiên, cá hồi hoang dã, cá ngừ hay mực thường chứa nhiều ký sinh trùng, tiêu biểu là giun Anisakis. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) quy định cá dùng để ăn sống phải được cấp đông ở âm 20 độ C trong ít nhất 7 ngày, hoặc âm 35 độ C trong 15 giờ để tiêu diệt ký sinh trùng.
Tiêu chí lựa chọn và rã đông
Đầu bếp gợi ý người tiêu dùng chọn đồ tươi sống khi mua trực tiếp tại vùng biển, hoặc khi chế biến các món hấp, luộc. Hải sản cấp đông phù hợp cho nhà hàng cần ổn định nguyên liệu, người mua hàng trái mùa. Nguyên liệu này phù hợp cho các món kho, rim, chiên, nướng đậm vị sốt vì sự khác biệt về kết cấu giữa tươi và đông lạnh gần như không thể nhận ra. Ngoài ra, hải sản cấp đông chuẩn quy trình giúp tránh rủi ro từ các chất bảo quản (như urê, hàn the) thường bị lạm dụng để giữ cá tươi lâu ở chợ.
Theo chuyên gia, hải sản cấp đông giảm chất lượng chủ yếu do rã đông sai cách. Việc ngâm trực tiếp vào nước nóng, để ở nhiệt độ phòng hoặc dùng lò vi sóng quá mức khiến thịt cá bị mất nước và sinh vi khuẩn.
Cách rã đông đúng là chuyển thực phẩm từ ngăn đá xuống ngăn mát tủ lạnh trước 12-24 tiếng. Nhiệt độ tăng từ từ giúp tinh thể đá tan chảy và tái hấp thụ vào thớ thịt, giữ nguyên liệu ở trạng thái mọng nước.
