Gan nhiễm mỡ là tình trạng mỡ tích tụ trong tế bào gan, thường liên quan đến ăn uống dư thừa và ít vận động. Trong khi đó, máu nhiễm mỡ (rối loạn lipid máu) là tình trạng tăng cholesterol hoặc triglyceride trong máu.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, gan nhiễm mỡ và máu nhiễm mỡ đều liên quan chặt chẽ đến lối sống không lành mạnh như ăn nhiều đường, ít vận động và thừa cân.
Tiến sĩ Rohit Loomba, bác sĩ tại Đại học California San Diego (Mỹ), cho biết gan nhiễm mỡ có thể tiến triển từ nhẹ đến viêm gan, xơ gan, thậm chí ung thư gan nếu không kiểm soát.
Trong khi đó, theo thông tin từ hệ thống y tế Mayo Clinic (Mỹ), máu nhiễm mỡ là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây xơ vữa động mạch, dẫn đến nhồi máu cơ tim và đột quỵ – những biến cố có thể xảy ra đột ngột và đe dọa tính mạng.
Gan nhiễm mỡ khiến tế bào gan bị “quá tải” mỡ, lâu dần gây viêm và sẹo hóa. Ngược lại, máu nhiễm mỡ làm cholesterol xấu (LDL) tích tụ trong thành mạch, hình thành mảng xơ vữa.
Tiến sĩ Erin Michos, bác sĩ tại Đại học Johns Hopkins (Mỹ), giải thích mỡ máu cao kéo dài sẽ âm thầm làm hẹp lòng mạch, đến khi mảng xơ vữa vỡ có thể gây tắc mạch ngay lập tức.
Trên thực tế, bệnh gan nhiễm mỡ và máu nhiễm mỡ cũng thường xuất hiện đồng thời, đặc biệt ở người thừa cân hoặc mắc hội chứng chuyển hóa.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), sự kết hợp này làm tăng đáng kể nguy cơ bệnh tim mạch, tiểu đường loại 2 và tổn thương gan nặng.
Cả hai bệnh gan nhiễm mỡ và máu nhiễm mỡ đều có thể diễn tiến âm thầm trong thời gian dài, với các dấu hiệu:
Các chuyên gia khuyến cáo:
Cả gan nhiễm mỡ và máu nhiễm mỡ đều nguy hiểm nếu chủ quan. Điều quan trọng không phải là bệnh nào “đáng sợ hơn”, mà là phát hiện sớm và điều chỉnh lối sống để ngăn biến chứng về lâu dài.
Tin Gốc: Thanh Niên
"Trẻ béo phì có thể phát triển xương sớm, dậy thì sớm nhưng lại dừng phát triển chiều cao sớm, là lý do ban đầu cao lớn hơn bạn bè nhưng bị 'vượt mặt' khi bước vào tuổi trưởng thành", TS Phan Bích Nga, Chủ tịch Chi hội Dinh dưỡng Nhi khoa, nói tại hội thảo Cập nhật các khuyến nghị về vi chất dinh dưỡng trong tăng trưởng chiều cao ở trẻ em", hôm 18/4 tại Hà Nội.
Tỷ lệ thừa cân béo phì ở trẻ em Việt Nam đang tăng nhanh. Giai đoạn 2010 đến 2020, tỷ lệ này ở trẻ dưới 5 tuổi tăng từ 5% lên 8%. Ở nhóm 5 đến 18 tuổi, con số tăng hơn gấp đôi, từ 7% lên 19%, tập trung nhiều ở lứa tuổi học sinh trung học.
Theo TS Nga, bản chất của béo phì không chỉ là "thừa chất" mà là thừa năng lượng. Khi cơ thể dư thừa năng lượng sẽ xảy ra cơ chế cạnh tranh giữa các tế bào, trong đó tế bào mỡ được ưu tiên phát triển, kéo theo nhiều hệ lụy. Quá trình hấp thu canxi bị ức chế, trong khi hoạt động hủy xương lại gia tăng. Hệ xương vì thế suy yếu, không đủ điều kiện để phát triển chiều cao tối ưu.
Ngoài ra, một trong những hệ quả rõ rệt nhất của béo phì ở trẻ là dậy thì sớm. Khi bước vào dậy thì, cơ thể sẽ tăng trưởng nhanh trong một thời gian ngắn. Nhưng đồng thời, các đầu xương cũng bắt đầu đóng lại. Nếu quá trình này diễn ra sớm, "cửa sổ vàng" để phát triển chiều cao cũng khép lại sớm.
Đồng quan điểm, TS Nguyễn Thị Thu Hậu, Bệnh viện Nhi đồng 2, cũng cho hay béo phì ảnh hưởng đến thể chất, tâm lý và chuyển hóa. Đặc biệt, nó gây tích lũy mỡ và làm giảm khối xương và cơ, giảm cơ hội đạt chiều cao tiềm năng tối đa. Vì vậy, trẻ béo phì cần được can thiệp dinh dưỡng và vận động nhằm tăng chiều cao và tăng khối lượng xương.
Cụ thể, trẻ cần giảm đường, giảm chất béo no, cung cấp đủ canxi, vitamin D, vitamin K2 và các yếu tố hỗ trợ xương như đủ đảm, arginine giúp cải thiện sức khỏe xương. Khuyến khích trẻ vận động trung bình - mạnh ít nhất 60 phút mỗi ngày, tối thiểu 3 ngày/tuần có hoạt động cường độ cao, giảm thời gian tĩnh tại (không tính thời gian học) dưới 2 giờ/ngày.
Tình trạng béo phì chỉ là một trong 4 gánh nặng dinh dưỡng mà trẻ em Việt Nam đang đối mặt, bên cạnh suy dinh dưỡng, thiếu vi chất và gia tăng bệnh không lây nhiễm liên quan đến chế độ ăn uống. PGS Phạm Ngọc Khái, Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Việt Nam, cho hay hiện khoảng 20% trẻ em có chiều cao thấp hơn chuẩn, phản ánh tình trạng phát triển chưa tối ưu còn phổ biến. Vì vậy, cần một chiến lược liên ngành, kết hợp dinh dưỡng, y tế và các yếu tố xã hội.
Tầm vóc người Việt có nhiều thay đổi trong những năm qua nhưng vẫn thuộc top thấp, đứng thứ 4 ở khu vực Đông Nam Á với chiều cao trung bình nam giới 168,1 cm, còn nữ 156,2 cm. So với các nước Đông Nam Á, chiều cao của người Việt sau Singapore, Malaysia và Thái Lan. Trước đây 10 năm, người Việt đứng gần thấp nhất trong khu vực, chỉ nhỉnh hơn người Indonesia và Philippines.
Các chuyên gia nhấn mạnh để cải thiện tầm vóc người Việt, chìa khóa không chỉ ăn đủ mà còn phải ăn đúng, cân đối giữa năng lượng và vi chất, đồng thời kết hợp vận động hợp lý.
Tin Gốc: Vnexpress
Theo thời gian, những nguy cơ sức khỏe đối với mắt do nhìn màn hình quá lâu ngày càng bị phóng đại, đến mức người ta có thể đặt câu hỏi liệu điều này có gây hại vĩnh viễn cho mắt hay không.
Đối với người lớn, câu trả lời là không. Tuy nhiên, việc nhìn chằm chằm vào điện thoại thông minh và máy tính trong thời gian dài vẫn gây ra những tác hại tạm thời.
Nhìn vào các màn hình này quá lâu có thể gây mỏi mắt kỹ thuật số (DES) hoặc khô mắt. May mắn thay, những triệu chứng này có thể hồi phục. Bên cạnh việc cho mắt nghỉ ngơi, có một vài điều bạn có thể làm để giảm bớt những tác hại này, cả trong ngắn hạn lẫn dài hạn.
Tuy vậy, thời gian sử dụng màn hình đã được khẳng định có liên quan đến nguy cơ phát triển và tiến triển cận thị ở trẻ em. Điều này có nghĩa là giảm thời gian tiếp xúc của trẻ với màn hình kỹ thuật số là rất quan trọng để ngăn ngừa việc trẻ phải đeo kính điều chỉnh thị lực.
Ngoài ra, thời gian trẻ chơi ngoài trời càng nhiều càng tốt cho mắt của chúng.
Cuối cùng, sử dụng màn hình ở mức độ vừa phải không gây hại. Các vấn đề chỉ xuất hiện khi thời gian sử dụng màn hình trở nên quá mức. Điều này có thể khó tránh đối với những người làm việc từ xa nhiều hoặc các bậc cha mẹ bận rộn cần con cái được giải trí mà không làm phiền họ.
Chúng ta không nên chủ quan bỏ qua những tác hại này, ngay cả khi chúng có thể không kéo dài.
Mỏi mắt kỹ thuật số
Mỏi mắt kỹ thuật số là tác hại phổ biến nhất của việc nhìn lâu vào màn hình.
Không những thế, người dùng còn có thể gặp một loạt triệu chứng phát sinh từ sự tập trung cao độ, thường là khi nhìn chằm chằm vào màn hình, khiến cơ mắt bị mệt mỏi.
Bạn biết mình bị DES, còn được gọi là hội chứng thị giác máy tính, khi mắt bắt đầu cảm thấy mệt mỏi, hình ảnh trên màn hình mờ đi hoặc bắt đầu nhìn một thành hai.
Mắt có thể trở nên nhạy cảm với ánh sáng và bạn cũng có thể gặp khó khăn trong việc lấy nét lại hình ảnh.
Bạn thậm chí có thể cảm thấy ảnh hưởng của DES ở các bộ phận khác trên cơ thể, biểu hiện là đau đầu hoặc đau cổ, vai do tư thế không tốt.
Khi bị DES, bạn nên thư giãn mắt để cơ mắt được nghỉ ngơi.
Mặc dù nhiều người khuyến nghị quy tắc 20-20-20 (sau 20 phút nhìn màn hình thì nhìn ra xa 20 feet, tức khoảng 6m, và nhìn chăm chú vào một điểm ở khoảng cách đó trong 20 giây), nhưng không phải lúc nào việc tuân theo lịch trình cứng nhắc như vậy cũng hiệu quả.
Bạn chỉ cần đảm bảo mắt được nghỉ ngơi đầy đủ thông qua các quãng nghỉ thường xuyên.
Bạn cũng nên giảm độ sáng màn hình để phù hợp với điều kiện ánh sáng xung quanh, tránh tình trạng màn hình và ánh sáng môi trường trong phòng có độ tương phản quá lớn. Điều này giúp mắt không phải làm việc quá sức để điều tiết.
Bạn cũng có thể thử giảm độ sáng bằng cách chuyển sang chế độ tối khi ở trong phòng thiếu sáng. Tuy nhiên, nếu bị loạn thị, văn bản có thể trông mờ hoặc có quầng sáng xung quanh, buộc mắt phải làm việc nhiều hơn.
Khô mắt
Cảm giác khô mắt thường liên quan đến mỏi mắt kỹ thuật số. Điều này có thể cực kỳ khó chịu vì thường đi kèm cảm giác ngứa rát.
Đôi khi mắt thậm chí có thể bị châm chích, bỏng rát hoặc đỏ nếu bị khô quá mức.
Mắt trở nên như vậy vì việc tập trung quá nhiều vào màn hình có thể làm giảm tần suất chớp mắt. Chớp mắt là cách chính để bôi trơn bề mặt mắt bằng cách phủ nước mắt lên mắt.
Thông thường, chúng ta chớp mắt khoảng 17 lần/phút, nhưng nhìn chằm chằm vào màn hình có thể khiến con số này giảm xuống còn khoảng 4 lần/phút. Ngay cả khi chớp mắt, việc chớp mắt cũng có thể không hoàn toàn.
Sự kết hợp giữa việc chớp mắt ít và chớp mắt không đầy đủ khiến bề mặt mắt không được giữ ẩm, dẫn đến khô mắt nếu tình trạng này kéo dài.
Nếu phải nhìn màn hình trong thời gian dài, bạn nên cố gắng chớp mắt đầy đủ. Nếu cần hỗ trợ, có thể sử dụng các ứng dụng nhắc nhở chớp mắt như BlinkBlink cho iOS, EyeD cho Android hoặc BlinkBuddy.
Nếu mắt bắt đầu cảm thấy khô, bạn có thể sử dụng nước mắt nhân tạo để bôi trơn mắt.
Nước mắt nhân tạo chứa các thành phần giúp phục hồi lớp màng nước mắt và hỗ trợ duy trì độ ẩm hiệu quả hơn. Sản phẩm này có bán không cần kê đơn và thường có thể tìm thấy tại các nhà thuốc.
Nguy cơ tăng phát triển cận thị ở trẻ em
Cận thị là tình trạng mắt có thể nhìn rõ các vật ở gần nhưng các vật ở xa lại bị mờ. Người bị cận thị thường được gọi là có tầm nhìn ngắn.
Điều này xảy ra khi nhãn cầu kéo dài, làm tiêu điểm nằm phía trước võng mạc thay vì trên võng mạc.
Cận thị có thể xảy ra ở bất kỳ thời điểm nào trong đời, nhưng thường xuất hiện trong thời thơ ấu và tuổi thiếu niên, khi cơ thể vẫn đang phát triển và trưởng thành.
Các nghiên cứu cho thấy thời gian sử dụng màn hình quá nhiều làm tăng nguy cơ cận thị hoặc khiến tình trạng cận thị trở nên nghiêm trọng hơn ở trẻ em và thanh thiếu niên.
Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí BMC Public Health cho thấy có mối liên hệ đáng kể giữa thời gian sử dụng màn hình và cận thị ở trẻ em, thanh thiếu niên. Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng màn hình máy tính có thể có tác động lớn nhất.
Có một số yếu tố góp phần giải thích hiện tượng này. Một trong số đó là tình trạng căng thẳng mắt do tập trung cường độ cao kéo dài, thúc đẩy sự kéo dài của nhãn cầu.
Một nguyên nhân khác là trẻ em không nhận được các lợi ích bảo vệ từ ánh sáng tự nhiên khi chơi ngoài trời.
Theo một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Ophthalmology, việc tiếp xúc với ánh sáng mặt trời giúp làm giảm tốc độ tiến triển cận thị ở trẻ em tới 54%.
Lợi ích này được ghi nhận ở cả trẻ bị cận thị và không cận thị.
Các chuyên gia về mắt khuyến nghị trẻ em nên dành ít nhất 2 giờ mỗi ngày ở ngoài trời để ngăn ngừa hoặc làm chậm sự xuất hiện và tiến triển của cận thị.
Tin Gốc: Dân Trí
Ăn chuối thường xuyên hỗ trợ sức khỏe tim mạch, giúp tiêu hóa, hỗ trợ hệ miễn dịch, giúp kiểm soát đường huyết, hỗ trợ giảm cân và giúp ngủ ngon hơn.
Tuy nhiên, chuối chứa lượng đường tự nhiên đáng kể, liệu có thể gây hại cho gan? Và với người mắc bệnh gan, liệu ăn chuối thường xuyên có thể hỗ trợ sức khỏe gan hay không?
Sau đây, tiến sĩ Qin Rao, bác sĩ chuyên về tiêu hóa và gan mật tại Bệnh viện Manhattan Gastroenterology (Mỹ), giải thích rõ tác động của việc ăn chuối thường xuyên đến sức khỏe gan, theo trang tin sức khỏe Parade.
Hàm lượng chất xơ cao. Bác sĩ Rao cho biết chuối có hàm lượng chất xơ cao. Chất xơ giúp hỗ trợ sức khỏe gan bằng cách thúc đẩy cân nặng khỏe mạnh, cải thiện kiểm soát đường huyết và giảm tích tụ mỡ trong gan. Nó cũng có thể giúp giảm viêm, điều này rất quan trọng để ngăn ngừa sự tiến triển của bệnh gan.
Nghiên cứu năm 2023 được công bố trên tạp chí khoa học Frontiers in Public Health cho thấy duy trì chế độ ăn giàu chất xơ giúp giảm nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ. Các nhà nghiên cứu giải thích nguyên nhân chủ yếu là do chế độ ăn giàu chất xơ giúp giảm cân, duy trì cân nặng khỏe mạnh là chìa khóa cho sức khỏe gan.
Chất xơ hỗ trợ cả ruột và gan. Ruột và gan có mối liên hệ chặt chẽ, gọi là trục ruột - gan. Máu từ ruột chảy trực tiếp đến gan, vì vậy các chất được sản xuất trong ruột có thể ảnh hưởng đến gan. Khi ruột khỏe mạnh, nó giúp giảm viêm và hỗ trợ chức năng gan bình thường, bác sĩ Rao giải thích.
Ngược lại, hệ tiêu hóa không khỏe mạnh có thể cho phép vi khuẩn có hại và độc tố xâm nhập vào gan, góp phần gây ra bệnh gan nhiễm mỡ và viêm gan. Ăn các thực phẩm giàu chất xơ, như chuối, giúp hỗ trợ lợi khuẩn đường ruột và có thể gián tiếp có lợi cho gan.
Nguồn cung cấp kali dồi dào. Chuối nổi tiếng là "kho" kali, không chỉ hỗ trợ sức khỏe tim mạch, mà cũng tốt cho gan. Kali có thể hỗ trợ sức khỏe gan bằng cách giúp cải thiện độ nhạy insulin và giảm viêm. Một số nghiên cứu đã phát hiện tiêu thụ nhiều kali giúp giảm nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ và sẹo gan, tiến sĩ Rao cho biết.
Nguồn chất chống oxy hóa. Chuối còn chứa nhiều chất chống oxy hóa có lợi cho gan. Bác sĩ Rao giải thích rằng chất chống oxy hóa bảo vệ cơ thể khỏi căng thẳng oxy hóa, từ đó giúp giảm viêm và tổn thương gan.
Bác sĩ Rao nhấn mạnh đường tự nhiên trong chuối không liên quan đến bệnh gan. Ông nói: Không giống như đồ uống có đường và thực phẩm chế biến sẵn, chuối cũng chứa chất xơ, vitamin và chất chống oxy hóa giúp làm chậm quá trình hấp thụ đường và mang lại lợi ích cho sức khỏe.
Bác sĩ Rao kết luận: Chuối có thể là một phần bổ sung lành mạnh cho chế độ ăn tốt cho gan, nhưng chế độ ăn uống tổng thể mới là điều quan trọng nhất. Chế độ ăn giàu trái cây, rau củ, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, các loại hạt và cá sẽ hỗ trợ mạnh mẽ nhất cho sức khỏe gan lâu dài.
Như vậy, ăn 1 - 2 quả chuối mỗi ngày có thể trở thành một phần của chế độ ăn giúp hỗ trợ và bảo vệ sức khỏe gan.
Tin Gốc: Thanh Niên